CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Trong thời đại hiện nay, thế giới đang bước vào nền kinh tế tri thức, nơi “tri thức đang trở thành nhân tố quan trọng nhất quyết định mức sống - quan trọng hơn đất đai, hơn công cụ sản xuất, hơn lao động” [6]. Đội ngũ trí thức – những người sản sinh ra tri thức và ứng dụng sáng tạo tri thức sẽ có đóng góp ngày càng lớn cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội.
Vì vậy, đã có không ít các tác giả phân tích chính sách gắn phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ với xây dựng đội ngũ trí thức của từng nước. Chẳng hạn, Khi phân tích chính sách phát triển giáo dục và đào tạo bồi dưỡng, giới trí thức Mỹ (quốc gia có nền giáo dục phát triển) ở khía cạnh hệ thống giáo dục cho thấy: Hệ thống giáo dục của Mỹ là một hệ thống giáo dục khá điển hình ở một nước có trình độ khoa học- công nghệ và phát triển kinh tế cao theo hướng thị trường. Nền giáo dục Mỹ đã góp phần đáng kể cung cấp cho xã hội Mỹ một đội ngũ đông đảo những nhà khoa học, giảng viên cũng như hàng triệu công nhân kỹ thuật lành nghề, góp phần quan trọng trong phát triển nền kinh tế Mỹ trong nhiều thời kỳ để trở thành cường quốc kinh tế, giáo dục, khoa học công nghệ trên thế giới. Mà nguyên nhân thành công này không phải nằm trong hệ thống giáo dục, hệ thống khoa học - công nghệ mà nằm ở hệ thống quản lý giáo dục và quản lý khoa học - công nghệ.
Vì thế, trên thế giới có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, như: “Những vấn đề về quản lý trường học” hay “Quản lý vấn đề quốc dân trên địa bàn huyện” (M. Nhà giáo dục học Xô-viết V.A Xukhomlinxki khi tổng kết những kinh nghiệm quản lý chuyên môn trong vai trò là Hiệu trưởng nhà trường cho rằng “Kết quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào 15 công việc tổ chức đúng đắn các hoạt động dạy học”. Cùng với nhiều tác giả khác ông đã nhấn mạnh đến sự phân công, sự phối hợp chặt chẽ, thống nhất quản lý giữa Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng để đạt được mục tiêu đề ra. Để có một nền giáo dục tốt, các nước rất coi trọng CBQL giáo dục, đội ngũ CBQL ở các nước được lựa chọn, đào tạo bài bản, kỹ càng cộng với chính sách đãi ngộ xứng đáng về vật chất, tinh thần đối với sự cống hiến của họ.
Các nghiên cứu ở trong nước Giáo dục Việt Nam với cương vị là nền móng của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; là then chốt để tạo ra của cải và sức cạnh tranh cho đất nước trong xu thế toàn cầu hóa; là nền tảng của sự phát triển hưng thịnh của dân tộc, là bộ mặt tiến bộ xã hội và là công cụ cơ bản đào tạo con người Việt Nam toàn diện. Với vai trò đó trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến công tác giáo dục, rèn luyện, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ, nhất là cán bộ làm công tác QLGD. Chỉ thị 40-CT/TƯ của Ban Bí thư đã chỉ rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng” [1].
Vì vậy, vấn đề xây dựng, phát triển đội ngũ CBQL giáo dục được Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng. Sinh thời, Bác của chúng ta đã căn dặn: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém” [22]. Đặc biệt, trong những năm gần đây, nước ta đã xây dựng và thực hiện nhiều chủ trương, chính sách nhằm phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục. Điều đó được đề cập ở nhiều Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng và Nhà nước [2], [3], [4], [5], [9], tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL 16 giáo dục.
Đáp ứng việc đào tạo, bồi dưỡng để phát triển giáo dục nói chung, phát triển đội ngũ CBQL giáo dục nói riêng, đã có nhiều công trình nghiên cứu về lý luận cũng như các giải pháp phát triển giáo dục của nhiều nhà khoa học, cán bộ quản lý trong và ngoài ngành giáo dục: Trong quyển “Giáo dục Việt Nam những thập niên đầu thế kỷ XXI Chiến lược phát triển” của tác giả Đặng Bá Lãm đã có những phân tích khá sâu sắc về giải pháp quản lý giáo dục [29]. Hoặc như hai tác giả Vũ Ngọc Hải và Trần Khánh Đức trong cuốn “Hệ thống giáo dục hiện đại trong những năm đầu thế kỷ XXI” đã trình bày quan điểm, mục tiêu và biện pháp phát triển giáo dục và hệ thống giáo dục, làm rõ thêm nhận thức về chiến lược phát triển giáo dục, ngoài ra còn nhiều tài liệu khác đề cập đến vấn đề này [7], [18]. Thấy rõ được điều đó, GD&ĐT xem việc phát triển đội ngũ CBQL là hết sức cần thiết. Các công trình nghiên cứu về QLGD của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đã có giá trị về lý luân và thực tiển, như “Giáo trình Phương pháp luận nghiên cứu khoa học quản lý giáo dục” của tác giả Nguyễn Văn Đệ - Phạm Minh Hùng (NXB giáo dục Việt Nam, Hà Nội 2013)[16];“Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI" của tác giả Trần Khánh Đức (NXB giáo dục Việt Nam 2010)[19].
Ngoài những nghiên cứu chung về QLGD, nhiều tác giả đã có nghiên cứu chuyên sâu về từng lĩnh vực QLGD như: Đặng Quốc Bảo - nghiên cứu về quy trình quản lý của Hiệu trưởng trường trung học, tài chính trong giáo dục; Nguyễn Thị Mỹ Lộc - nghiên cứu về văn hóa giao tiếp của CBQL, xây dựng cơ quan thành tổ chức biết học hỏi; Lê Quang Sơn - nghiên cứu về tâm lý của người lãnh đạo, quản lý; Phùng Đình Mẫn - nghiên cứu tâm lý học lứa tuổi; Phạm Minh Giản - nghiên cứu về “Quản lý, phát triển đội ngũ giáo viên các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long”; Luận văn Thạc sĩ khoa học của tác giả Nguyễn Tấn Hậu, năm 2014; “Biện pháp phát triển đội ngũ CBQL trường THCS huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu” (Tạp chí Giáo dục, số 204 năm 2008). 17 Qua kết quả của các công trình nghiên cứu trên, bản thân tác giả thấy nổi bật lên một số vấn đề như sau: - Các nhà nghiên cứu đều khẳng định CBQL GD nói chung, CBQL trường THCS nói riêng có vị trí, vai trò quan trọng, quyết định chất lượng giáo dục và hiệu quả hoạt động của nhà trường. Họ cũng đã khẳng định phát triển đội ngũ CBQL nhà trường là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. - Trong thời gian qua, Đảng, Nhà nước ta đã xây dựng và thực hiện nhiều chủ trương, chính sách nhằm phát triển đội ngũ nhà giáo và CBQL giáo dục.
Điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu phát triển đội ngũ CBQL giáo dục nói chung và CBQL trường THCS nói riêng. - Công tác phát triển đội ngũ CBQL là vấn đề được các nhà nghiên cứu đặc biệt coi trọng, đề cao, nhất là trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT. Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý đã đề xuất một số giải pháp cơ bản để phát triển đội ngũ CBQL trường THCS. Tại Trường Đại học sư phạm Hà Nội trong một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD có những tác giả nghiên cứu cùng hướng với đề tài như: Nguyễn Thế Long (2005), Phùng Quang Thơm (2005), Nguyễn Xuân Trường (2006), Nguyễn Hữu Chương (2006), Lê Diên Phương (2007), Nguyễn Bích Ngân (2007).
Tại Trường Đại học sư phạm Huế: Trần Trung Triết (2007) …đã đề cập đến công tác xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL ở trường phổ thông. Các công trình nghiên cứu trên đây, cơ bản giải quyết những vấn đề lý luận cũng như thực tiễn về xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL trường phổ thông ở một số địa phương. Tuy nhiên, vấn đề phát triển đội ngũ CBQL các trường THCS ở thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang thì chưa có tác giả nào đề cập nghiên cứu. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường THCS là hết sức cấp thiết, quan trọng trong thời kỳ hội nhập.
18 Xuất phát từ những cơ sở lý luận và thực trạng đội ngũ CBQL trường THCS, thực trạng công tác phát triển đội ngũ CBQL các trường THCS ở thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang cũng như lịch sử nghiên cứu vấn đề, chúng tôi chọn đề tài “Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường trung học cơ sở ở thị xã Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang” để nghiên cứu. CÁC KHÁI NIỆM CỦA ĐỀ TÀI 1. Cán bộ quản lý Cán bộ quản lý hay người quản lý là các cá nhân thực hiện những chức năng và nhiệm vụ quản lý nhất định của bộ máy quản lý. Cán bộ quản lý còn được hiểu là người có trách nhiệm phân bổ các nguồn lực, chỉ dẫn sự vận hành một bộ phận hay của toàn bộ tổ chức để tổ chức hoạt động có hiệu quả và đạt được mục đích.
Cán bộ quản lý giáo dục là những người đứng đầu của một cơ quan, tổ chức, được giao nhiệm vụ tổ chức điều hành hoạt động của đơn vị. CBQL giáo dục trước hết phải là những người đã có nhiều kinh nghiệm thực tiễn hoặc được bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị của từng đơn vị, được phân công một hay nhiều lĩnh vực công tác giáo dục của một tổ chức trong hệ thống giáo dục, cơ sở giáo dục, tổ chức điều hành hoạt động giáo dục của đơn vị. CBQL giáo dục phải là một nhà giáo đã có nhiều kinh nghiệm thực tiễn hoặc được bồi dưỡng nghiệp vụ trong các trường quản lý giáo dục của ngành.