Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục mầm non là bậc học khởi đầu có ý nghĩa nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc hình thành thể chất, trí tuệ và nhân cách ban đầu cho trẻ từ 3 đến 6 tuổi. Để hiện thực hóa mục tiêu đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Điều lệ trường mầm non theo Thông tư số 52/2020/TT-BGDĐT, nhân tố giữ vai trò then chốt chính là chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý nhà trường. Tại huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang, công tác chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ em mang tính chất đặc thù của vùng nông thôn Tây Nam Bộ với điều kiện kinh tế - xã hội đang từng bước hoàn thiện.

Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục chuyên ngành Quản lý giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Kim Thương, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Đào Hoàng Nam tại Trường Đại học Đồng Tháp, tập trung nghiên cứu đề tài "Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường mầm non ở huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang". Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi thời gian thu thập dữ liệu xuyên suốt hai năm học 2019 - 2020 và 2020 - 2021. Đề tài hướng đến mục tiêu khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng số lượng, cơ cấu, trình độ chuyên môn, năng lực lãnh đạo của 100% cán bộ quản lý (gồm Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng) tại các cơ sở giáo dục mầm non trên địa bàn huyện. Từ việc chỉ ra những điểm nghẽn trong công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và đãi ngộ, luận văn đã xây dựng hệ thống 6 biện pháp phát triển đồng bộ, khả thi nhằm nâng cao chất lượng quản trị nhà trường, đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa cán bộ trong giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý luận quản lý giáo dục hiện đại và các quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước về phát triển nguồn nhân lực:

  • Lý thuyết quản trị nhân sự và lãnh đạo trường học: Kế thừa các tư tưởng quản trị kinh điển và mô hình quản trị trường học hiệu quả của các nhà nghiên cứu giáo dục quốc tế như V.A. Sukhomlinsky, K. Everard, Ian Wilson cùng cẩm nang cải tổ trường học của tổ chức Change Leadership Group thuộc Đại học Harvard. Khung lý thuyết này khẳng định nhận thức tự đào tạo, năng lực truyền cảm hứng và sự phối hợp giữa Hiệu trưởng với Phó hiệu trưởng là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục.
  • Quan điểm của Đảng và Nhà nước về cán bộ quản lý giáo dục: Dựa trên Chỉ thị số 40/CT-TW ngày 02/11/2005 của Ban Bí thư, Nghị quyết số 26-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 7 khóa XII về công tác cán bộ, cùng quy định tại Điều 18 Luật Giáo dục năm 2019.

Khung khái niệm trọng tâm bao gồm:

  1. Cán bộ quản lý trường mầm non: Là Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng - những người giữ trọng trách điều hành, tổ chức thực hiện các hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ và chịu trách nhiệm giải trình trước cơ quan quản lý nhà nước theo Thông tư số 52/2020/TT-BGDĐT.
  2. Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý: Là quá trình vận động đi lên nhằm tạo ra sự biến đổi tích cực, đồng bộ về quy mô số lượng, tính hợp lý về cơ cấu (độ tuổi, giới tính, chuyên môn, lý luận chính trị) và nâng cao chất lượng năng lực quản trị.
  3. Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục mầm non: Bộ tiêu chuẩn nghề nghiệp gồm 5 tiêu chuẩn và 18 tiêu chí cốt lõi ban hành theo Thông tư số 25/2018/TT-BGDĐT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai hệ thống phương pháp luận chặt chẽ:

  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phiếu khảo sát điều tra xã hội học và biên bản phỏng vấn sâu; dữ liệu thứ cấp trích xuất từ các báo cáo tổng kết năm học 2019 - 2020, 2020 - 2021 của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Vĩnh Thuận, các văn kiện chỉ đạo của Ủy ban nhân dân huyện Vĩnh Thuận và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
  • Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát toàn bộ (nghiên cứu tổng thể) đối với đối tượng cán bộ quản lý gồm 21 cá nhân (02 chuyên viên phụ trách bậc học mầm non của Phòng GD&ĐT huyện Vĩnh Thuận và 19 cán bộ quản lý là Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng của các trường mầm non trực thuộc huyện). Đồng thời, khảo sát diện rộng lấy ý kiến đóng góp từ đội ngũ giáo viên mầm non trực tiếp giảng dạy tại các đơn vị trường.
  • Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu lý luận, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi thiết kế theo thang đo Likert 4 mức độ, phương pháp phỏng vấn chuyên sâu lãnh đạo và phương pháp xin ý kiến chuyên gia. Dữ liệu khảo sát được xử lý bằng các công cụ thống kê toán học, tính điểm trung bình (ĐTB), xếp hạng thứ bậc và so sánh độ lệch chuẩn để bảo đảm tính khách quan, khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại huyện Vĩnh Thuận giai đoạn 2019 - 2021 mang lại những phát hiện quan trọng:

  1. Về trình độ đào tạo và thâm niên công tác: 100% cán bộ quản lý các trường mầm non huyện Vĩnh Thuận đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn theo quy định hiện hành, có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp tốt và tinh thần trách nhiệm cao. Tuy nhiên, tỷ lệ cán bộ có khả năng sử dụng tiếng Khmer (ngôn ngữ dân tộc thiểu số tại địa phương) và chứng chỉ ngoại ngữ còn hạn chế, chiếm tỷ lệ dưới 25%.
  2. Về năng lực quản trị và chuyển đổi số: Đa số cán bộ quản lý thực hiện tốt công tác quản lý nuôi dưỡng, chăm sóc và tổ chức ngày hội, phong trào thi đua. Dù vậy, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin vào quản trị tài chính, nhân sự, kiểm định chất lượng giáo dục và kỹ năng giải quyết khủng hoảng truyền thông chỉ đạt mức trung bình khá, với tỷ lệ đáp ứng yêu cầu mới khoảng 58%.
  3. Về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất: Kết quả khảo sát 21 chuyên viên và cán bộ quản lý mầm non trên địa bàn huyện cho thấy sự đồng thuận rất cao:
    • Mức độ cần thiết chung của các giải pháp đạt điểm bình quân 3,81/4,00. Trong đó, Biện pháp cải tiến môi trường làm việc khoa học, tạo động lực đạt điểm cao nhất với ĐTB là 3,95/4,00 (chênh lệch +0,14 so với mức trung bình chung).
    • Mức độ khả thi chung đạt điểm bình quân 3,77/4,00. Biện pháp tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá cán bộ quản lý đứng đầu về tính khả thi với ĐTB đạt 3,86/4,00 (chênh lệch +0,09 so với mức trung bình).

Thảo luận kết quả

Thực trạng phát triển đội ngũ cán bộ quản lý mầm non tại huyện Vĩnh Thuận phản ánh đúng bức tranh chung của các huyện nông thôn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nguyên nhân của những hạn chế xuất phát từ việc công tác quy hoạch dự nguồn đôi lúc còn mang tính hình thức, nội dung đào tạo bồi dưỡng còn nặng về lý thuyết, thiếu các chuyên đề kỹ năng thực hành quản trị tình huống và chính sách đãi ngộ tài chính chưa tạo được động lực mạnh mẽ.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu của tác giả Từ Thị Thùy Linh (2012) tại thành phố Vinh và Cao Thu Hằng (2016) tại quận Hoàng Mai khi đều khẳng định rằng hoạt động kiểm tra, đánh giá thực chất và môi trường làm việc thông thoáng, phân cấp tự chủ là hai đòn bẩy quan trọng nhất để nâng cao năng lực đội ngũ.

Dữ liệu khảo sát của luận văn có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tương quan cơ cấu thâm niên công tác và biểu đồ mạng nhện (radar) so sánh năng lực 5 tiêu chuẩn chuẩn hiệu trưởng. Đồng thời, bảng số liệu so sánh chéo giữa mức độ cần thiết và tính khả thi chứng minh các giải pháp đưa ra không chỉ đúng về mặt lý luận mà hoàn toàn phù hợp với nguồn lực thực tế của địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non huyện Vĩnh Thuận giai đoạn 2021 - 2025, luận văn đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

  1. Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý: Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Ban Giám hiệu các trường tổ chức tuyên truyền sâu rộng các chủ trương đổi mới giáo dục, mục tiêu đạt 100% cán bộ giáo viên thấu suốt tầm quan trọng của việc chuẩn hóa cán bộ quản lý.
  2. Xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ đảm bảo chất lượng: Hằng năm, tiến hành rà soát, đánh giá nguồn cán bộ dự bị theo quy trình dân chủ, bảo đảm chỉ tiêu từ 1,5 đến 2 nhân sự kế cận cho mỗi chức danh Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng có đủ tiêu chuẩn về phẩm chất và chuyên môn.
  3. Đổi mới công tác tuyển chọn, bổ nhiệm và luân chuyển cán bộ: Ủy ban nhân dân huyện phối hợp Phòng Nội vụ và Phòng GD&ĐT áp dụng quy trình thi tuyển, sát hạch năng lực quản trị thực chất, bổ nhiệm đúng người, đúng việc theo Thông tư 25/2018/TT-BGDĐT, hoàn thành kiện toàn bộ máy quản lý trước tháng 8 hàng năm.
  4. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng theo hướng chuẩn hóa: Thiết kế chương trình tập huấn chuyên sâu về chuyển đổi số, quản trị tài chính công và phổ cập tiếng Khmer cho cán bộ quản lý công tác tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, phấn đấu đến năm 2025 có trên 80% cán bộ quản lý sử dụng thành thạo phần mềm quản trị số.
  5. Tăng cường kiểm tra, đánh giá định kỳ và thực chất: Phòng GD&ĐT thực hiện thanh tra, kiểm tra hoạt động quản lý tối thiểu 2 lần/năm học, kết hợp khảo sát mức độ hài lòng của giáo viên và phụ huynh để làm căn cứ xếp loại thi đua, miễn nhiệm cán bộ không đáp ứng yêu cầu.
  6. Cải tiến môi trường làm việc khoa học, tạo động lực cống hiến: Ủy ban nhân dân huyện cân đối tăng nguồn kinh phí hỗ trợ đào tạo bồi dưỡng, thực hiện nâng lương trước thời hạn cho 10% đến 15% cán bộ quản lý có thành tích xuất sắc và sáng kiến kinh nghiệm hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

  • Lãnh đạo và chuyên viên Phòng GD&ĐT, Sở GD&ĐT: Là tài liệu tham khảo trực tiếp giúp xây dựng chiến lược, kế hoạch quy hoạch, kế hoạch bồi dưỡng và phân bổ chỉ tiêu tuyển dụng cán bộ quản lý mầm non cấp huyện, cấp tỉnh phù hợp với đặc thù vùng miền.
  • Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng các trường mầm non: Cung cấp khung công cụ tự đánh giá năng lực theo chuẩn nghề nghiệp, gợi mở phương pháp quản trị hiện đại, xây dựng văn hóa nhà trường và cách thức quy hoạch, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên nòng cốt.
  • Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp hệ thống tài liệu tham khảo bài bản về phương pháp luận nghiên cứu, kỹ thuật thiết kế phiếu điều tra xã hội học theo thang đo Likert và phương pháp phân tích định lượng trong khoa học giáo dục.
  • Giáo viên mầm non thuộc diện quy hoạch nguồn: Giúp giáo viên xác định rõ các tiêu chuẩn về năng lực lãnh đạo, phẩm chất đạo đức và trình độ quản lý cần tích lũy để chủ động xây dựng lộ trình tự học tập, rèn luyện phát triển nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu chính của công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non là gì?
Mục tiêu cốt lõi là xây dựng đội ngũ Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu độ tuổi, giới tính và đạt chuẩn chất lượng về phẩm chất chính trị, trình độ chuyên môn, năng lực quản trị trường học. Đội ngũ này đóng vai trò quyết định chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em theo quy định của Luật Giáo dục 2019.

Chuẩn hiệu trưởng trường mầm non theo Thông tư 25/2018/TT-BGDĐT gồm những tiêu chuẩn nào?
Thông tư quy định 5 tiêu chuẩn chính bao gồm: Phẩm chất nghề nghiệp; Quản trị nhà trường; Xây dựng môi trường giáo dục; Phát triển mối quan hệ giữa nhà trường, gia đình và xã hội; Sử dụng ngoại ngữ (hoặc tiếng dân tộc) và ứng dụng công nghệ thông tin.

Vì sao giải pháp cải tiến môi trường làm việc lại được đánh giá có mức cần thiết cao nhất (3,95/4,00)?
Khảo sát thực nghiệm chỉ ra rằng môi trường làm việc khoa học, dân chủ kết hợp với chính sách đãi ngộ tài chính thỏa đáng và cơ chế khen thưởng kịp thời là đòn bẩy tâm lý quan trọng nhất, giúp cán bộ quản lý giảm bớt áp lực công việc, yên tâm cống hiến và phát huy tính đổi mới sáng tạo.

Đặc thù giáo dục mầm non tại huyện Vĩnh Thuận ảnh hưởng thế nào đến yêu cầu cán bộ quản lý?
Vĩnh Thuận là địa bàn nông thôn có tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống đan xen. Do đó, bên cạnh năng lực quản lý sư phạm, cán bộ quản lý tại đây đòi hỏi phải am hiểu phong tục tập quán, biết tiếng Khmer địa phương để thuận lợi trong công tác dân vận, vận động trẻ đến trường và nâng cao hiệu quả giáo dục hòa nhập.

Biện pháp nào trong luận văn có tính khả thi cao nhất khi triển khai?
Biện pháp tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá đội ngũ cán bộ quản lý đạt điểm khả thi cao nhất với mức ĐTB là 3,86/4,00. Biện pháp này có tính khả thi vượt trội do đã có sẵn hành lang pháp lý, quy chế phân cấp rõ ràng và không đòi hỏi nguồn kinh phí đầu tư phát sinh quá lớn.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc và toàn diện cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý các trường mầm non dựa trên các chủ trương đổi mới giáo dục hiện hành.
  • Phản ánh trung thực, khách quan thực trạng số lượng, cơ cấu, trình độ và năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý mầm non huyện Vĩnh Thuận giai đoạn 2019 - 2021.
  • Đề xuất hệ thống 6 biện pháp khoa học, đồng bộ và đã được kiểm chứng thông qua khảo nghiệm thực tế với độ cần thiết (ĐTB 3,81) và tính khả thi (ĐTB 3,77) rất cao.
  • Khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa công tác quy hoạch, đào tạo bồi dưỡng gắn với kiểm tra đánh giá và cải tiến môi trường làm việc.
  • Đưa ra các khuyến nghị thiết thực đối với Ủy ban nhân dân huyện, Phòng GD&ĐT và Ban Giám hiệu các trường mầm non để triển khai hiệu quả trong giai đoạn 2021 - 2025.

Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Kim Thương là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho ngành giáo dục huyện Vĩnh Thuận và tỉnh Kiên Giang. Các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục mầm non cần chủ động tiếp cận, áp dụng đồng bộ các giải pháp này nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý vững mạnh, đáp ứng thắng lợi sự nghiệp đổi mới giáo dục nước nhà.