Chương 1: Một số lý luận cơ bản về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng thương mại Chương 2: Thực trạng phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam Chương 3: Giải pháp phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt Trong nền kinh tế thị trường, khi mà hệ thống ngân hàng phát triển, dịch vụ thanh toán được hiểu là việc ngân hàng cung ứng phương tiện thanh toán và thực hiện các giao dịch thanh toán cho khách hàng.
Sở dĩ có khái niệm “dịch vụ thanh toán” vì đó là một yêu cầu khách quan cần thiết phục vụ cho quá trình tái sản xuất xã hội- nơi mà các quan hệ thanh toán chi trả lẫn nhau dưới hình thức tiền tệ. Qua đó, thanh toán tiền tệ được thực hiện dưới hai hình thức là thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM). Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt số 101/2012/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 22/11/2012, Nghị định số 80/2016/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 01/7/2016 về sửa đổi, bổ sung một số điều Nghị định 101/2012/NĐ-CP và Thông tư 46/2014/NHNN ngày 31/12/2014 của NHNN hướng dẫn về dịch vụ TTKDTM “Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt (sau đây gọi là dịch vụ thanh toán) bao gồm dịch vụ thanh toán qua tài khoản thanh toán và một số dịch vụ thanh toán không qua tài khoản thanh toán của khách hàng” Theo tác giả Đặng Công Hoàn (2019): “Thanh toán không dùng tiền mặt là một hoạt động dịch vụ thanh toán được thực hiện bằng cách sử dụng các công cụ/phương thức thanh toán để bù trừ tiền từ tài khoản/hạn mức tiền của người 10 phải trả sang tài khoản của người thụ hưởng hoặc được bù trừ lẫn nhau thông qua đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán”. Tóm lại, có thể hiểu, dịch vụ TTKDTM là loại hình dịch vụ được các NHTM cung cấp để khách hàng thanh toán hàng hóa và dịch vụ qua tài khoản của khách hàng mở tại ngân hàng hoặc không qua tài khoản mà không sử dụng đến tiền mặt 1.
Vai trò của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt 1. Đối với khách hàng Theo thông tin từ web thitruongtaichinhtiente.vn “TTKDTM mang lại lợi ích to lớn cho KH, nhờ việc tăng nhanh tốc độ chu chuyển vốn, tiết kiệm được các chi phí phát sinh (chi phí vận chuyển, chi phí kiểm đếm…) từ đó, giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành SP, nâng cao hiệu quả KD. Sử dụng các hình thức TTKDTM bảo đảm tiện lợi, nhanh chóng, chính xác, an toàn và bảo mật cho KH, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi mức độ ứng dụng công nghệ thông tin của các NHTM trong hoạt động thanh toán ngày càng cao. Sự đa dạng hóa các SP, DV NH trong lĩnh vực thanh toán (nhất là các loại thẻ ngân hàng), tạo điều kiện cho KH có nhiều sự lựa chọn trong việc sử dụng DV sao cho tiện ích, chi phí giao dịch thấp và có lợi nhất”.
Đối với NHTM Cung cấp DV TTKDTM cho KH và nền KT tạo điều kiện cho các NH tăng thu nhập từ thu phí DV.vn thì “Việc thay đổi cơ cấu thu nhập trong tổng thu nhập, nâng cao khả năng tài chính, khả năng cạnh tranh và tạo sự PT bền vững. TTKDTM góp phần tăng nhanh nguồn vốn của ngân hàng, mở rộng nghiệp vụ KD. Khi các DN mở tài khoản tại NH sẽ mang lại cho NH nguồn vốn tương đối lớn để cho vay, đầu tư PT KT. Nó thúc đẩy ngiệp vụ tín dụng của NH 11 PT, giúp NH hạn chế rủi ro trong KD tín dụng, qua đó nắm được đặc điểm tình hình KD của KH.
Khi KH mở tài khoản tại NH và ký thác vốn của mình vào đó sẽ tạo điều kiện cho NH kiểm soát được một phần lượng tiền trong nền KT, cũng như khả năng tài chính, tình hình KD của DN.Trên cơ sở đó NH tiến hành cung ứng một lượng tiền thích hợp cho nền KT” Hiện nay, TTKDTM là công cụ cạnh tranh hiệu quả giữa các ngân hàng. Các NH không chỉ cạnh tranh với nhau bằng các SP truyền thống đơn thuần. Các DV thanh toán được xem như là công cụ cạnh tranh lành mạnh, có hiệu quả bởi lẽ tổ chức tốt công tác TTKDTM sẽ tạo được sự hấp dẫn đối với KH, thu hút KH đến mở tài khoản, gửi tiền, giao dịch thanh toán qua ngân hàng, từ đó KH dễ dàng tiếp cận và sử dụng các SP tiện ích khác nhau của ngân hàng. Đối với nền kinh tế Khi nền kinh tế thị trường phát triển thì TTKDTM có vị trí vô cùng quan trọng.TTKDTM đã mang lại hiệu quả kinh tế cao và là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế.
Vai trò này được thể hiện trên các khía cạnh sau: Thứ nhất, TTKDTM làm tiết kiệm chi phí lưu thông, góp phần giảm khối lượng TM cần thiết trong lưu thông, do đó tiết kiệm chi phí lưu thông tiền tệ, chi phí in ấn, bảo quản, kiểm đếm, bốc rỡ, chi phí giao nhận TM, tổ chức điều hòa lưu thông TM…, đặc biệt với những món thanh toán có giá trị lớn, khoảng cách xa. Thứ hai, TTKDTM tạo điều kiện để NHNN quản lý và điều tiết nền kinh tế và điều hành chính sách tiền tệ của mình. NHNN có thể kiểm soát và điều hòa khối lượng tiền trong lưu thông một cách rễ ràng hơn, nhờ kiểm soát được khối lượng tiền tín dụng mà các NHTM tạo ra ngày càng nhiều hơn. 12 Thứ ba, theo tapchitaichinh.vn thì “TTKDTM thúc đẩy sản xuất, lưu thông hàng hóa mở rộng và PT, góp phần thúc đẩy tốc độ thanh toán, tốc độ chu chuyển vốn và quá trình tái sản xuất xã hội.
Khi sản xuất PT, việc trao đổi hàng hóa không bị bó hẹp trong phạm vi một vùng, một quốc gia mà diễn ra trên phạm vi rộng khắp cả thế giới, đồng thời với khối lượng hàng hóa ngày càng tăng lên đã dẫn đến việc TTDTM trở nên bất tiện và không an toàn”. Thứ tư, TTKDTM tạo nguồn vốn cho hệ thống NHTM.Khi các khách hàng đến mở tài khoản thanh toán tại ngân hàng sẽ tạo ra một lượng tiền nhàn rỗi mà ngân hàng có thể sử dụng để kinh doanh tạo lợi nhuận khi những khách hàng này chưa sử dụng đến.Hơn nữa, thông qua nghiệp vụ này các NHTM đã thực hiện chức năng “tạo tiền” của mình. Tiền ghi sổ được tạo ra khi ngân hàng tiến hành trích chuyển từ tài khoản của bên này sang tài khoản của bên khác. Các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại 1.
Dịch vụ thẻ thanh toán Ngân hàng Thẻ thanh toán là một phương thức thanh toán mà người sở hữu thẻ do ngân hàng phát hành có thể dùng để trả tiền hàng hoá, dịch vụ, các khoản thanh toán khác, rút tiền mặt tại các Ngân hàng đại lý thanh toán hay các quầy rút tiền tự động. Một số loại thẻ thanh toán phổ biến hiện nay đó là: Thẻ ghi Nợ: Chủ thẻ không phải lưu ký tiền vào tài khoản “Đảm bảo thanh toán thẻ”, mà căn cứ để thanh toán thẻ là số dư tài khoản tiền gửi thanh toán của chủ tài khoản tại ngân hàng và hạn mức thanh toán tối đa do ngân hàng phát hành thẻ quy đinh đối với từng hạng thẻ. Hạn mức của thẻ được ghi vào bộ nhớ của thẻ nếu là thẻ điện từ hoặc ghi vào dải băng từ nếu là thẻ từ. 13 Thẻ tín dụng: Chủ thẻ phải đáp ứng được những điều kiện cụ thể của Ngân hàng để được cấp hạn mức tín dụng tương ứng với thẻ được phát hành.
Khách hàng chỉ được thanh toán số tiền trong phạm vi hạn mức tín dụng đã được ngân hàng chấp thuận.vn khái quát “Dù với hình thức nào thì thẻ NH cũng phải có đầy đủ các yếu tố: Tên chủ thẻ, tên NH phát hành thẻ, số thẻ, thời hạn sử dụng thẻ và nhãn hiệu thương mại. Các chủ thể tham gia vào hoạt động KD thẻ, bất kỳ loại thẻ nào cũng bao gồm các thành viên như sau: tổ chức phát hành thẻ, chủ thẻ, NH thanh toán, đơn vị chấp nhận thẻ, tổ chức chuyển mạch thẻ, tổ chức cung ứng DV thanh toán bù trừ giao dịch thẻ” 1. Thanh toán qua tài khoản thanh toán Một trong số những hình thức TTKDTM được áp dụng triển khai tại các NHTM đó là thanh toán qua tài khoản thanh toán (TKTT). TKTT là một loại tài khoản do NHTM phát hành, thường được dùng với mục đích thanh toán thay thế cho tiền mặt, nhận lương, giao dịch kinh doanh và các giao dịch thường xuyên khác.Tiện ích của tài khoản thanh toán: - Rút tiền mặt: sử dụng thẻ thanh toán để rút tiền tại các cây ATM 24/7 mà không cần đến trực tiếp ngân hàng.
- Thanh toán không dùng tiền mặt: Thanh toán online nhanh chóng cho các loại hóa đơn trong đời sống như hóa đơn điện nước, nạp thẻ điện thoại, mua vé máy bay… hoặc quẹt thẻ trực tiếp cho hóa đơn mua hàng ở siêu thị, TTTM. - Chuyển khoản: Chuyển tiền online 24/7 tại ứng dụng của ngân hàng trên điện thoại di động. 14 - Gửi tiết kiệm: Ngoài sử dụng để chi tiêu, số tiền trong tài khoản thanh toán bạn có thể gửi vào tài khoản tiết kiệm và quản lý trực tiếp trên ứng dụng của ngân hàng. - Đảm bảo an toàn cho tài chính: Thẻ thanh toán sẽ thay thế cho tiền mặt để chi tiêu hàng ngày.
KH không cần mang một số tiền lớn trong ví, không cần lo lắng bị trộm cắp hoặc đánh rơi. - Theo dõi biến động số dư qua e-banking: Đây là cách quản lý tài chính hiện đại và rất đơn giản. KH không cần ghi chép ra sổ mà có thể theo dõi nhanh chóng qua ứng dụng. - Được hưởng lãi suất không kỳ hạn: Hầu hết các ngân hàng hiện nay đều áp dụng lãi suất không kỳ hạn cho số tiền có trong thẻ.
Nói cách khác, theo sbv.vn nhận định rằng “thông qua TTKT, KH có thể sử dụng các kênh phân phối và SP NH hiện đại và đa tiện ích đến KH bán buôn và bán lẻ một cách nhanh chóng (trực tuyến, liên tục 24h/ngày và 7 ngày/tuần, không phụ thuộc vào không gian và thời gian) thông qua kênh phân phối như Internet và các thiết bị truy cập đầu cuối khác như máy tính, máy ATM, POS, điện thoại để bàn, điện thoại di động,.