mở đầu và cũng vừa là khâu kết thúc của một chu kỳ sản xuất kinh doanh. Do đó nếu tổ chức tốt trong khâu thanh toán thì sẽ tăng nhanh vòng quay của vốn giúp người bán 7 thu hồi vốn nhanh để phục vụ tốt cho chu kỳ sản xuất sau, giúp người mua nhanh chóng có vật tư, hàng hóa, nguyên vật liệu để bắt đầu một chu kỳ sản xuất mới. Qua nghiệp vụ thanh toán không dùng tiền mặt đã rút ngắn được thời gian thanh toán, tiết kiệm vốn, tăng nhanh tốc độ quay vòng của vốn góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển. - Đối với nền kinh tế, việc tăng tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt làm giảm khối lượng tiền mặt trong lưu thông, giảm chi phí trong việc in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt.
- Vai trò thanh toán không dùng tiền mặt đối với quản lý vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước nói riêng và của Nhà nước nói chung: Ngân hàng Nhà nước là tổ chức kinh tế của Nhà nước, thực hiện các chính sách tiền tệ, tín dụng, thanh toán của Nhà nước. Vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước qua Ngân hàng Nhà nước chỉ thực sự phát huy và có hiệu quả khi phần lớn khối lượng giao dịch được thanh toán tập trung qua Ngân hàng thương mại. Từ đó Ngân hàng Nhà nước quản lý một cách tổng thể lượng tiền tệ lưu thông trong dân cư, kiểm soát được mức tạo tiền phục vụ cho việc điều tiết chính sách tiền tệ. (2) Đối với Ngân hàng Thanh toán không dùng tiền mặt tạo điều kiện cho Ngân hàng Nhà nước thực hiện nhiệm vụ điều hoà, lưu thông tiền tệ, kiểm soát các giao dịch thanh toán giữa các Ngân hàng, nắm được khối lượng chu chuyển tiền tệ, từ đó nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tiền tệ quốc gia.
Thanh toán không dùng tiền mặt là một trong những dịch vụ chính của các Ngân hàng thương mại dựa trên cơ sở các quan hệ kinh tế - thương mại của khách hàng, gắn liền với quá trình khai thác và sử dụng vốn của các tổ chức tín dụng. Thông qua việc cung cấp dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt cho khách hàng và nền kinh tế, các Ngân hàng thương mại sẽ tăng thu nhập từ việc thu phí dịch vụ, từ đó tạo điều kiện cho các Ngân hàng thương mại nâng cao khả năng tài chính, khả năng cạnh tranh và tạo sự phát triển bền vững. 8 Mở rộng và phát triển dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt mang lại hiệu quả kinh tế lớn cho các Ngân hàng thương mại, nhờ việc khai thác và sử dụng linh hoạt nguồn vốn tiền gửi thanh toán của các tổ chức kinh tế và cá nhân. Ngân hàng sẽ tập trung được nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế.
Ngoài ra thanh toán không dùng tiền mặt còn giúp Ngân hàng tiết kiệm chi phí kiểm đếm, bảo quản tiền mặt. Thông qua tài khoản tiền gửi thanh toán, Ngân hàng thương mại sẽ kiểm soát được tình hình biến động số dư tài khoản của khách hàng, đánh giá được khả năng tài chính, uy tín của khách hàng, từ đó sẽ đáp ứng được các nhu cầu của khách hàng. Đây cũng là những thông tin có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động tín dụng trong quá trình tìm hiểu khách hàng, thẩm định và xét duyệt cho vay. Thanh toán không dùng tiền mặt giúp điều hoà khối lượng tiền mặt trong lưu thông.
Do cơ chế thanh toán là một bộ phận của cơ chế lưu thông tiền tệ, nên thanh toán không dùng tiền mặt gắn bó chặt chẽ với cơ chế điều hoà tiền mặt, làm tiết giảm lượng tiền mặt trong lưu thông, góp phần giải quyết tình trạng thiếu tiền mặt trong ngân quỹ, làm cho hoạt động Ngân hàng được thông suốt, hoàn thiện chức năng trung gian thanh toán của Ngân hàng thương mại. Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt hiệu quả sẽ thúc đẩy quá trình phát triển công nghệ Ngân hàng hiện đại, kích thích các dịch vụ Ngân hàng khác cùng phát triển. Với hàng loạt sản phẩm, dịch vụ mang nhiều tiện ích như: dịch vụ thẻ, dịch vụ chuyển tiền điện tử, thanh toán trực tuyến… sẽ thu hút, hấp dẫn khách hàng quan hệ với Ngân hàng. Sự có mặt của nhiều tổ chức như các Ngân hàng nước ngoài, các tổ chức phi Ngân hàng (như bảo hiểm, bưu điện…) với các dịch vụ Ngân hàng an toàn, nhanh chóng, thuận tiện đã đòi hỏi các Ngân hàng thương mại Việt Nam phải nâng cao khả năng cạnh tranh cũng như hình ảnh Ngân hàng mình.
9 Vì thế để thu hút khách hàng đến sử dụng dịch vụ tại Ngân hàng thì các Ngân hàng thương mại phải không ngừng cải tiến các dịch vụ thanh toán của mình, nâng cao hơn nữa hiệu quả của các dịch vụ đặc biệt là thanh toán không dùng tiền mặt, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như vị thế của Ngân hàng mình trên thị trường. (3) Đối với khách hàng Khai thác và sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt mang lại lợi ích kinh tế lớn cho khách hàng, nhờ việc tăng nhanh tốc độ chu chuyển vốn, tiết kiệm được các chi phí phát sinh; góp phần giảm chi phí đầu vào, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao hiệu quả kinh doanh. Dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt đảm bảo tiện lợi, nhanh chóng, an toàn và bảo mật cho khách hàng khi sử dụng. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, khi mức độ ứng dụng công nghệ thông tin của các Ngân hàng thương mại trong hoạt động thanh toán ngày càng cao, chỉ bằng một lệnh của một chủ tài khoản, một giao dịch có thể được thực hiện ngay không kể không gian và địa điểm giao dịch nhờ công nghệ mạng, công nghệ chuyển tiền điện tử, công nghệ online.
Sự đa dạng hoá các sản phẩm, dịch vụ Ngân hàng trong lĩnh vực thanh toán đã và đang được các Ngân hàng thương mại cung cấp, tạo điều kiện cho khách hàng có nhiều sự lựa chọn trong việc sử dụng dịch vụ sao cho có lợi nhất. Như vậy, thanh toán không dùng tiền mặt không đơn thuần là việc chi trả tiền, mà hàm nghĩa rộng hơn là chuyển tải luồng vốn trong nền kinh tế từ nơi này đến nơi khác, hỗ trợ trực tiếp cho thị trường liên Ngân hàng và thị trường tài chính phát triển. Trong xu thế quốc tế hoá hiện nay, khi mang thương mại quốc tế ngày càng phát triển và mở rộng thì thanh toán không chỉ giới hạn trong phạm vi một quốc gia nữa mà tiến tới thanh toán đa phương. Ở Việt Nam, sự phát triển của công nghệ điện tử, tin học trong công tác thanh toán không dùng tiền mặt sẽ tạo điều kiện cho nền kinh tế quốc gia hoà 10 nhập vào nền kinh tế thế giới và khu vực.
Nhưng không phải vì thế mà phủ nhận chỗ đứng của thanh toán bằng tiền mặt mà phải có sự kết hợp khéo léo, sáng tạo, vận dụng những tiện ích của cả thanh toán sử dụng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt trong từng trường hợp cụ thể. Từ đó phát triển kinh tế nước nhà ngày càng ổn định, bền vững và hưng thịnh hơn. Các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt Theo Nghị định số 80/2016/NĐ-CP ngày 1/7/2016 Sửa đổi, bổ sung 1 số điều của Nghị định số 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt, các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt sử dụng trong giao dịch thanh toán bao gồm: Séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng và các phương tiện thanh toán khác theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Séc Theo Thông tư số 22/2015/TT-NHNN ngày 20/11/2015 về việc Quy định hoạt động cung ứng và sử dụng séc, Séc là giấy tờ có giá do người ký phát lập, ra lệnh cho người bị ký phát trích một số tiền nhất định từ tài khoản thanh toán của mình để thanh toán cho người thụ hưởng.
Liên quan đến séc có các chủ thể chính sau: Người ký phát là người lập và ký tên trên séc để ra lệnh cho người thực hiện thanh toán thay mặt mình trả số tiền ghi trên séc. Người thụ hưởng là người được nhận số tiền ghi trên séc theo chỉ định của người ký phát; hoặc người nhận chuyển nhượng séc theo các hình thức chuyển nhượng quy định tại Thông tư này; hoặc người cầm giữ séc có ghi trả cho người cầm giữ. Ủy nhiệm chi- Lệnh chi Ủy nhiệm chi là lệnh chi tiền của chủ tài khoản được lập theo mẫu in sẵn của Ngân hàng, Kho bạc nhà nước phục vụ mình, yêu cầu trích một số tiền nhất định trong tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởngcó tài khoản ở cùng Ngân hàng hoặc khác Ngân hàng với mình. 11 Uỷ nhiệm chi có phạm vi thanh toán như sau: Giữa hai khách hàng có mở tài khoản tiền gửi thanh toán tại cùng một tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán; Hoặc, hai khách hàng mở tài khoản tiền gửi thanh toán tại hai tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán khác nhau cùng hệ thống hoặc khác hệ thống nhưng cùng địa bàn hoặc vừa khác hệ thống vừa khác địa bàn.
Ngân hàng phải có trách nhiệm xử lý, giải quyết uỷ nhiệm chi nộp trong ngày. Ngân hàng của người thụ hưởng khi nhận được chứng từ phải kiểm tra, nếu hợp lệ thì ghi có ngay vào tài khoản của người thụ hưởng và báo cho khách hàng đó biết. Uỷ nhiệm chi có những ưu điểm: là hình thức thanh toán đơn giản, thuận tiện và được áp dụng trong nhiều năm nay. Uỷ nhiệm chi được sử dụng khá phổ biến trong thanh toán hàng hóa, dịch vụ cũng như thanh toán phí trả tiền nợ, thực hiện nghĩa vụ đối với ngân sách.
Tuy nhiên, bên cạnh đó ủy nhiệm chi còn có những hạn chế: việc chi trả và thời gian chi trả lệ thuộc vào đơn vị mua quyết định. Trong trường hợp đơn vị mua bị khó khăn về tài chính hoặc vi phạm hợp đồng thì quyền lợi của bên bán không được đảm bảo vì bên mua đã sử dụng hàng hoá và dịch vụ của bên bán giao cho. Với việc thanh toán bằng Uỷ nhiệm chi có thể dẫn đến tình trạng chiếm dụng vốn lẫn nhau nếu một trong hai bên vi phạm hợp đồng. Do đó, Uỷ nhiệm chi thường được áp dụng trong trường hợp thanh toán giữa hai bên thực sự có tín nhiệm lẫn nhau.
Uỷ nhiệm thu- Nhờ thu Uỷ nhiệm thu là chứng từ thanh toán do người bán lập theo mẫu thống nhất do Ngân hàng Nhà nước quy định, yêu cầu Ngân hàng phục vụ mình thu hộ số tiền trên chứng từ từ người mua.