CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan dịch vụ ngân hàng điện tử của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng điện tử Có nhiều khái niệm về dịch vụ NHĐT được đưa ra bởi các tác giả, nhà khoa học dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau. Có thể kể đến như: - Allen và cộng sự (2001) đưa ra khái niệm dịch vụ “NHĐT là việc cung cấp thông tin hoặc dịch vụ ngân hàng cho khách hàng thông qua máy tính hoặc điện thoại thông minh”.
- Toufaily và cộng sự (2009) cho rằng “NHĐT là một thuật ngữ bao gồm quá trình người tiêu dùng có thể quản lý các giao dịch điện tử của ngân hàng mà không cần truy cập vật lý tới ngân hàng. Qua đó, ngân hàng có thể cung cấp các dịch vụ khác nhau thông qua các ứng dụng điện tử đơn giản, cho phép khách hàng truy cập các dịch vụ ngân hàng mà không cần sự can thiệp của bên thứ ba”. - Thulani và Chitura (2009) đã định nghĩa, “NHDT là dịch vụ phục vụ cho phép khách hàng của ngân hàng truy cập vào tài khoản của họ tiếp nhận thông tin mới nhất về ngân hàng, sản phẩm và dịch vụ, thực hiện tất cả các giao dịch tài chính bất cứ lúc nào, bất cứ nơi đâu thông qua việc sử dụng trang web của ngân hàng. Nhờ dịch vụ này, khách hàng có thể truy cập tài khoản mỗi ngày ở bất cứ nơi đâu, chuyển tiền, nhận thanh toán hóa đơn trực tuyến và trực tiếp tải xuống sao kê và báo cáo giao dịch”.
- Nguyễn Ngân Hà (2019) cho rằng: “NHĐT là dịch vụ ngân hàng điện đại cho phép khách hàng có thể thực hiện các giao dịch ở bất kì đâu, bất kì lúc nào mà không cần phải đến trực tiếp ngân hàng. Dịch vụ NHĐT ngày càng trở nên phổ biến và thông dụng với người dùng do những lợi ích mà dịch vụ mang lại”. - Theo Lê Châu Phú, Đào Duy Huân (2019): “NHĐT là hình thức thực hiện các giao dịch tài chính, ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử. Hiện nay, NHĐT đã được nhiều ngân hàng sử dụng, cho phép khách hàng có thế thực hiện các 17 giao dịch trực tuyến thông qua các phương tiện như máy vi tính, điện thoại di động hay các thiết bị trợ giúp cá nhân khác.Qua đó, khách hàng có thể truy cập vào mọi thời điểm mà không cần phải đến ngân hàng”.
- Nguyễn Hồng Quân (2020) cho rằng NHĐT gồm một loạt các giao dịch ngân hàng mà khách hàng có thể thực hiện giao dịch qua các phương tiện điện tử mà không cần phải đến các Chi nhánh của ngân hàng. Từ những khái niệm trên, dịch vụ NHĐT trong luận văn có thể được hiểu như sau: “Dịch vụ NHĐT là là dịch vụ cho phép người dùng/khách hàng kiểm tra thông tin hoặc thực hiện các giao dịch với tài khoản ngân hàng thông qua mạng internet; thiết bị, công nghệ điện tử; hoặc kết nối viễn thông mà không cần tới các điểm giao dịch của ngân hàng”. Đặc điểm dịch vụ ngân hàng điện tử - Thứ nhất, dịch vụ NHĐT được cung cấp tự động. “Khác với dịch vụ ngân hàng truyền thống, hoạt động tiếp nhận và phản hồi mỗi khi khách hàng thực hiện giao dịch dịch vụ NHĐT đều được thực hiện một cách tự động qua các phương tiện và hệ thống điện tử, mạng internet.
Tính tự động hóa của hoạt động cung cấp dịch vụ NHĐT sẽ phụ thuộc phần lớn vào mức độ phát triển của công nghệ và một số yếu tố khác liên quan đến tính pháp lý, khả năng quản lý dịch vụ của NHTM. Hiện nay, một số hoạt động của NHĐT được thực hiện hoàn toàn tự động như cung cấp số dư tài khoản, rút tiền mặt tại máy ATM, thanh toán hóa đơn điện, điện thoại, gửi tiết kiệm trực tuyến. nhưng nhiều hoạt động phức tạp hơn vẫn cần sự giám sát và thực hiện bởi các nhân viên ngân hàng. Tuy nhiên, đứng từ góc độ khách hàng thì dịch vụ NHĐT có thể xem như là hoàn toàn tự động.
- Thứ hai, dịch vụ NHĐT được cung cấp liên tục. Khác với dịch vụ ngân hàng truyền thống, thường được cung cấp theo khung giờ làm việc hành chính của ngân hàng, dịch vụ NHĐT được các NHTM cung cấp 24 giờ/ngày, 7 ngày/tuần. Khách hàng có thế tiếp cận với dịch vụ NHĐT ở bất cứ nơi đâu và tại bất cứ thời điểm nào trong ngày, miễn là có đầy đủ kết nối 18 internet, mạng viễn thông và các thiết bị cần thiết. Thay vì quản lý phân tán tài khoản khách hàng tại các điểm giao dịch đơn lẻ, NHĐT tập trung hóa tài khoản khách hàng, cung cấp thông tin và dịch vụ trực tuyến trên môi trường mạng.
Do vậy, NHĐT phải đảm bảo tính liên tục, thông suốt trên các luồng tiếp cận với thông tin, nhờ đó dịch vụ NHĐT có thể được cung cấp một cách liên tục. - Thứ ba, dịch vụ NHĐT là dịch vụ trực tuyến, không có sự tiếp xúc trực tiếp với nhân viên ngân hàng. Dịch vụ NHĐT có nghĩa là khách hàng tự quản lý tài khoản, thực hiện các giao dịch với ngân hàng thông quan mạng internet. Trên website, các ngân hàng đều cập nhật đầy đủ các thông tin về ngân hàng, về dịch vụ cũng như có các hướng dẫn chi tiết giúp khách hàng thực hiện các giao dịch của mình một cách thuận lợi.
Khách hàng sử dụng những thông tin được ngân hàng cung cấp và độc lập thực hiện các giao dịch của mình không có sự tiếp xúc trực tiếp nào với nhân viên ngân hàng. Điều này giúp các ngân hàng có thể phục vụ được nhiều đối tượng khách hàng khác nhau tại mọi thời điểm mà không cần tuyển thêm nhân viên giao dịch, từ đó, giúp tiết kiệm chi phí nhân sự cũng như chi phí mở rộng và duy trì các Chi nhánh hay Phòng giao dịch. Khách hàng cũng có thể tiết kiệm chi phí giao dịch và chi phí đi lại. - Thứ tư, dịch vụ NHĐT phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng công nghệ và chứa đựng những rủi ro về công nghệ.
Bản thân các dịch vụ NHĐT được thiết kế dựa trên liên kết của công nghệ thông tin và dữ liệu của ngân hàng. Các dịch vụ NHĐT cung cấp muốn sử dụng được đều có sự tham gia của internet hay các thiết bị điện tử như: Máy tính, điện thoại, thẻ ngân hàng. Để sử dụng dịch vụ NHĐT, thì khách hàng cần có máy tính hoặc thiết bị truy cập mạng, thông qua trình duyệt web/ứng dụng, khách hàng truy cập vào hệ thống dịch vụ NHĐT của ngân hàng và sẽ thực hiện giao dịch với ngân hàng. Do đó, NHĐT là dịch vụ gắn liền với yếu tố CNTT, tuy nhiên, dịch vụ NHĐT cũng chịu rủi ro nhất định, chủ yếu là những rủi ro liên quan đến an ninh, bảo mật thông tin cá nhân,… 19 - Thứ năm, dịch vụ NHĐT phụ thuộc vào trình độ của người sử dụng.
Bên cạnh việc phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng công nghệ, khách hàng khi sử dụng NHĐT đòi hỏi phải có các kỹ năng sử dụng CNTT bên cạnh nhận thức xã hội. Khách hàng khi giao dịch với ngân hàng đòi hỏi phải có đủ trình độ nhận thức về các thao tác sử dụng máy tính, điện thoại thông minh, kết nối mạng internet, mở các trình duyệt, tìm kiếm thông tin liên quan tới sản phẩm và dịch vụ ngân hàng. Với các dịch vụ NHĐT mỗi lần giao dịch đều được thực hiện gần như tức thời, các lệnh giao dịch đều được xử lý gần như ngay lập tức mà không có sự hướng dẫn của các nhân viên ngân hàng. Điều này đòi hỏi khách hàng phải có sự nhận thức và am hiểu và sự thận trọng nhất định khi giao dịch qua NHĐT.
- Thứ sáu, dịch vụ NHĐT được ứng dụng công nghệ số, công nghệ điện tử trong việc nâng cao tốc độ, tính tiện lợi, an toàn, chính xác. Dịch vụ NHĐT có thể được xem là sản phẩm của ngân hàng trong thời kỳ phát triển CNTT. Do đó, đi cùng với việc phát triển CNTT, các dịch vụ NHĐT cũng không ngừng được nâng cấp, ứng dụng những công nghệ số, công nghệ điện tử mới nhất để có thể đảm bảo tốc độ giao dịch được nhanh nhất, tiện lợi nhất, nhưng vẫn đảm bảo được tính an toàn, bảo mật và chính xác. Vai trò của dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ NHĐT có vai trò quan trọng đối với các ngân hàng thương mại, khách hàng và đối với nền kinh tế.
Đối với ngân hàng thương mại Xét trên phương diện tổng quát, dịch vụ ngân hàng điện tử giữ một vai trò rất quan trọng vào quá trình phát triển cho các NHTM: tiếp cận được nhiều khách hàng tiềm năng, mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh. Thứ nhất, dịch vụ NHĐT giúp cho các NHTM mở rộng phạm vi hoạt động, tăng khả năng cạnh tranh. Dịch vụ NHĐT là một giải pháp của NHTM để nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả hoạt động, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh của NHTM. Điều quan trọng hơn là dịch vụ NHĐT còn giúp NHTM thực hiện chiến lược toàn cầu hóa mà 20 không cần mở thêm chi nhánh ở trong nước cũng như ở nước ngoài.
Dịch vụ NHĐT cũng là công cụ quảng bá, khuếch trương thương hiệu của NHTM một cách sinh động, hiệu quả. Thứ hai, dịch vụ NHĐT giúp cho các NHTM nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Xét về mặt kinh doanh của ngân hàng, dịch vụ NHĐT sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thông qua các dịch vụ của NHĐT, các lệnh về chi trả, nhờ thu của khách hàng được thực hiện nhanh chóng, tạo điều kiện cho vốn tiền tệ chu chuyển nhanh, thực hiện tốt quan hệ giao dịch, trao đổi tiền – hàng.
Qua đó đẩy nhanh tốc độ lưu thông hàng hoá, tiền tệ, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thứ ba, dịch vụ NHĐT giúp cho các NHTM tăng khả năng chăm sóc và thu hút khách hàng. Chính sự tiện ích có được từ công nghệ ứng dụng, từ phần mềm, từ nhà cung cấp dịch vụ mạng, dịch vụ Internet đã thu hút và giữ khách hàng sử dụng, quan hệ giao dịch với ngân hàng, trở thành khách hàng truyền thống của ngân hàng. Với mô hình ngân hàng hiện đại, kinh doanh đa năng thì khả năng phát triển, cung ứng các dịch vụ cho nhiều đối tượng khách hàng, nhiều lĩnh vực kinh doanh của NHĐT là rất cao.
Thứ tư, dịch vụ NHĐT giúp cho các NHTM có thể cung cấp dịch vụ trọn gói.