Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ DỊCH VỤ BƯU CHÍNH CHUYỂN PHÁT 1. Tổng quan về dịch vụ Bưu chính chuyển phát 1. Các khái niệm về dịch vụ Dịch vụ bưu chính chuyển phát: là dịch vụ chấp nhận, vận chuyển và phát bưu gửi bằng các phương thức từ địa điểm của người gửi đến địa điểm của người nhận qua mạng bưu chính, trừ phương thức điện tử. Bưu gửi: bao gồm thư, gói, kiện hàng hóa được chấp nhận, vận chuyển và phát hợp pháp qua mạng bưu chính công cộng Mạng bưu chính công cộng: bao gồm các cơ sở khai thác và điểm phục vụ bưu chính được kết nối bằng các tuyến vận chuyển và tuyến phát, do Nhà nước đầu tư, giao cho Bưu điện Việt Nam quản lý, khai thác để cung ứng các dịch vụ bưu chính công ích và thực hiện các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của pháp luật.
Túi thư: là túi đựng các bưu gửi của một (hoặc nhiều) loại dịch vụ, được một bưu cục đóng, chuyển cho một bưu cục khác. Chuyến thư: là tập hợp các túi thư (kể cả gói và kiện rời) của một hoặc nhiều loại dịch vụ bưu chính do một Bưu cục Khai thác đóng, chuyển cho một Bưu cục Khai thác khác theo quy định của Tổng Công ty. Mỗi chuyến thư được đánh số theo dõi trên sổ sách nghiệp vụ theo quy định tại bưu cục đóng chuyến thư và bưu cục nhận chuyến thư. Đường thư: là một tuyến đường giao thông trên đó sử dụng một hoặc một số phương tiện vận chuyển nhất định để vận chuyển và giao nhận, trao đổi túi gói bưu chính với các địa điểm giao nhận được quy định trên mạng Bưu chính công cộng Dịch vụ Bưu chính cơ bản: Là dịch vụ Bưu chính mà doanh nghiệp Bưu chính cung cấp có hệ thống trong nước hoặc nước ngoài theo quy định của Tổ chức liên minh Bưu chính thế giới (UPU).
Các dịch vụ Bưu chính cơ bản bao gồm: Dịch vụ thư, bưu phẩm, bưu kiện, bưu chính ủy thác. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 6 Dịch vụ bưu chính công ích: là dịch vụ bưu chính được cung ứng theo yêu cầu của Nhà nước, gồm dịch vụ bưu chính phổ cập, dịch vụ bưu chính phục vụ quốc phòng, an ninh và nhiệm vụ đặc thù khác. Dịch vụ bưu chính phổ cập: là dịch vụ bưu chính được cung ứng thường xuyên đến người dân theo các điều kiện về khối lượng, chất lượng và giá cước do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Điểm phục vụ bưu chính: là nơi Bưu điện Việt Nam thực hiện việc chấp nhận, phát bưu gửi, gồm bưu cục, ki ốt, đại lý, thùng thư công cộng, điểm Bưu điện Văn hóa xã và các hình thức khác để chấp nhận, phát bưu gửi.
Vị trí, tính chất, đặc điểm của dịch vụ Bưu chính chuyển phát 1.1 Vị trí Bưu chính là một ngành kinh tế kỹ thuật thuộc kết cấu hạ tầng của nền kinh tế quốc dân, là công cụ thông tin liên lạc của Đảng và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Dịch vụ Bưu chính chuyển phát nằm trong hệ thống các dịch vụ bưu chính và là một dịch vụ chủ yếu của hệ thống này. Thông tin bưu chính có chức năng truyền đưa tin tức là tài liệu vật phẩm, hàng hoá dưới hình thức bưu phẩm bưu kiện bằng các phương tiện khác nhau để phục vụ việc thông tin liên lạc của Đảng, Nhà nước, các ngành kinh tế quốc dân và sự giao lưu tình cảm của nhân dân. Tính chất Tính sản xuất: Bưu chính chuyển phát là ngành sản xuất vật chất đặc biệt.
Nó cũng cần ba yếu tố như những ngành sản xuất khác: sức lao động, công cụ lao động và đối tượng lao động. Người công nhân bưu điện (sức lao động) dùng dụng cụ lao động (thiết bị, mạng lưới) tác động lên đối tượng lao động (tin tức, thư từ, bưu gửi.) để làm thay đổi vị trí của nó trong không gian, đây chính là quy trình sản xuất để tạo ra: “Sản phẩm”. Như vậy sản phẩm này chính là hiệu quả có ích trong quá trình truyền đưa tin tức. Tính chính trị: Bưu điện nói chung, dịch vụ Bưu chính chuyển phát nói riêng là công cụ thông tin của Đảng và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do vậy ngoài nhiệm vụ kinh doanh bưu chính còn có nhiệm vụ công ích xã hội Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 7 và nhiệm vụ chính trị rõ ràng.
Thông tin bưu chính mà trong đó là dịch vụ Bưu chính chuyển phát góp phần đảm bảo cho bộ máy Nhà nước từ trung ương đến địa phương gắn liền với nhau hoạt động nhịp nhàng trong bất kỳ tình huống nào. Vì vậy, bất kỳ Nhà nước nào cũng nắm lấy thông tin Bưu điện để thực hiện quyền lực chính trị của mình. Tính quần chúng: Nhu cầu sử dụng các dịch vụ bưu chính nói chung và dịch vụ Bưu chính chuyển phát nói riêng trong xã hội ngày càng cao. Dịch vụ Bưu chính ngày một phát triển, để đáp ứng mọi nhu cầu về vật chất, tinh thần của quần chúng nhân dân.
Quá trình cung cấp dịch vụ Quá trình cung cấp dịch vụ Bưu chính chuyển phát có những đặc điểm cơ bản sau: - Quá trình tạo ra sản phẩm dịch vụ phải qua nhiều khâu, nhiều công đoạn và nhiều đơn vị cùng tham gia. - Quá trình truyền đưa tin tức phải đảm bảo nguyên vẹn hình thức ban đầu của vật phẩm. - Quá trình sản xuất cũng đồng thời là quá trình tiêu thụ. - Sản phẩm làm ra không cho phép phế phẩm.
- Tải trọng không đồng đều theo không gian và thời gian. Phân loại sản phẩm dịch vụ Bưu chính chuyển phát Phân loại theo nội dung: Dịch vụ Bưu chính cơ bản và dịch vụ Giá trị gia tăng. Dịch vụ Bưu chính cơ bản: Bao gồm dịch vụ Bưu phẩm thường (thư, bưu thiếp, ấn phẩm) Bưu phẩm bảo đảm, Bưu phẩm chuyển phát nhanh, Bưu kiện, Bưu chính ủy thác. Dịch vụ Giá trị gia tăng: Các dịch vụ giá trị gia tăng được sử dụng kết hợp với các dịch vụ bưu phẩm thường, bưu phẩm bảo đảm, bưu phẩm không địa chỉ, bưu kiện, bưu chính ủy thác.
Các dịch vụ giá trị gia tăng có thể được thay đổi, bổ sung theo nhu cầu thị trường và khả năng đáp ứng của Bưu điện Việt Nam. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 8 Phân loại theo mục tiêu: Dịch vụ Bưu chính công ích và dịch vụ Bưu chính kinh doanh. Đặc điểm của dịch vụ Bưu chính công ích: Do nhà nước quy định và giao cho Bộ thông tin và truyền thông quản lý. Dịch vụ bưu chính công ích mang tính phổ cập, tính thống nhất về giá cước, chất lượng dịch vụ theo tiêu chuẩn.
Đặc điểm của dịch vụ Bưu chính kinh doanh do doanh nghiệp đề xuất về dịch vụ và được chính phủ phê duyệt. Dịch vụ bưu chính kinh doanh mang tính cạnh tranh cao, được doanh nghiệp cung cấp theo phân khúc thị trường tại những nơi có nhu cầu sử dụng dịch vụ ở một mức độ nhất định chứ không được cung cấp đại trà vì phải tính đến hiệu quả kinh tế. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của dịch vụ BCCP 1. Yếu tố bên ngoài Quan điểm của Đảng và Nhà nước về phát triển dịch vụ BCCP: Có thể nói rằng, thị trường dịch vụ BCCP theo quan điểm của Đảng là bộ phận trong tổng thể tất cả các loại thị trường đã, đang và sẽ xây dựng, phát triển trong quá trình phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng Xã hội chủ nghĩa, thậm chí là những thị trường quan trọng trong hệ thống các thị trường cần xây dựng và phát triển.
Quản lý Nhà nước về Bưu chính: Việc phát triển dịch vụ Bưu chính phụ thuộc trước tiên vào việc dịch vụ này có được quản lý một cách có hiệu quả hay không. Vai trò của cơ quan Nhà nước là khuyến khích thị trường cạnh tranh để thúc đẩy cung cấp hiệu quả các dịch vụ Bưu chính, nâng cao chất lượng dịch vụ, đưa ra dịch vụ tiên tiến và giá cước hợp lý, ngăn cản việc lạm dụng quyền lực thị trường như định giá quá cao hay các hành vi phi cạnh tranh của các hãng lớn hay chưa có thị trường cạnh tranh hoặc cạnh tranh không hiệu quả, tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy đầu tư mở rộng mạng Bưu chính. Sự tăng trưởng kinh tế: GDP bình quân đầu người cao (số liệu của Tổng cục Thống kê (GSO), tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam năm 2014 tính theo giá hiện hành đạt 3.856 tỷ đồng, tương đương 184 tỷ USD, tính theo tỷ giá của Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước vào ngày 31/12/2014 là 21. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 9 Dựa trên quy mô dân số 90,73 triệu người của năm 2014, GDP bình quân đầu người của Việt Nam năm 2014 đạt 2.028 USD, tương đương 169 USD/tháng) dịch vụ Bưu chính có khả năng phát triển mạnh hơn.
Mật độ dân cư đô thị cao hơn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mở cửa hội nhập có xu hướng liên đới đến sự phát triển dịch vụ Bưu chính cao hơn. Toàn cầu hóa, tự do hóa và cạnh tranh: Khi mở cửa hội nhập quốc tế, thị trường các dịch vụ Bưu chính cũng sẽ bị chia sẻ bởi các nhà khai thác trong và ngoài nước. Việc xuất hiện nhiều nhà kinh doanh Bưu chính nước ngoài sẽ giúp cho doanh nghiệp Bưu chính trong nước ngày càng phát triển, nâng cao chất lượng dịch vụ và chất lượng phục vụ, tiếp cận được các dịch vụ Bưu chính tiên tiến trên thế giới. Mặt khác, tự do hóa thị trường và thương mại tăng, tính độc quyền sẽ dần dần mất đi.
Xu hướng này sẽ dẫn đến tình trạng kinh doanh Bưu chính ngày càng khó khăn hơn. Các yếu tố về nhân khẩu, xã hội: Dân số - Khối lượng dịch vụ Bưu chính phục thuộc vào dân số (khách hàng). Dân số càng đông thì số lượng sử dụng dịch vụ Bưu chính càng nhiều. Nước nào có dân số lớn sẽ có nhiều tiềm năng cho các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ Bưu chính.
Cơ cấu xã hội, thu nhập, trình độ văn hóa: Qua các tài liệu có thể nhận thấy rằng những nước có mức sống, trình độ văn hóa cao thì nhu cầu Bưu chính tăng, đòi hỏi chất lượng dịch vụ không ngừng tăng lên.