MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tại Việt Nam nói riêng và trên phạm vi toàn cầu nói chung các ngân hàng đang giữ vai trò hết sức quan trọng. Sự tăng trƣởng của hệ thống ngân hàng tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến sự tăng trƣởng của toàn bộ nền kinh tế. Phát triển DVNH là xu hƣớng tất yếu để các NHTM Việt Nam tồn tại và tìm kiếm lợi nhuận cao, đồng thời cũng là giải pháp để đáp ứng yêu cầu hội nhập, toàn cầu hóa của nền kinh tế quốc gia.
Hiện nay cạnh tranh trong lĩnh vực DVNH đang là vấn đề nóng của nền kinh tế, các NHTM không ngừng phát triển các sản phẩm dịch vụ với mong muốn là ngƣời dẫn đầu đặc biệt trong dịch vụ bán lẻ, đó là những dịch vụ ngân hàng gắn với công nghệ hiện đại, đa tiện ích, hƣớng tới đa số cá nhân và các doanh nghiệp. DVNH hiện đại đã trở thành thói quen với hầu hết ngƣời tiêu dùng trên thế giới, những còn khá mới mẻ với ngƣời dân Việt Nam. Cùng với xu thế phát triển và hội nhập quốc tế, dịch vụ NHBL đang là mục tiêu phát triển của các NHTM tại thị trƣờng Việt Nam. Thực tế, việc cung cấp dịch vụ NHBL đang đem lại doanh thu ngày càng cao cho các NHTM.
Năm 2010 là năm đầu tiên toàn hệ thống ngân hàng BIDV thực hiện Nghị quyết của Hội đồng quản trị về kế hoạch kinh doanh ngân hàng bán lẻ nhằm góp phần tạo nên sự phát triển ổn định, vững chắc của toàn ngành theo thông lệ và chuẩn mực quốc tế. Với định hƣớng của BIDV Việt Nam tiến đến năm 2020, BIDV sẽ trở thành một trong những NHBL hàng đầu Việt Nam. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của hoạt động bán lẻ, dƣới sự chỉ đạo của Hội sở chính, Ban lãnh đạo chi nhánh đã nhanh chóng triển khai, phát triển các DVNHBL với mục tiêu chiếm lĩnh thị trƣờng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh vốn là một ngân hàng bán buôn lớn, khách hàng chủ yếu phục vụ các doanh nghiệp, mặc dù hoạt động ngân hàng bán lẻ, đặc biệt là DVNHBL tuy bƣớc đầu đã đƣợc quan tâm phát triển nhƣng loại hình dịch vụ này còn nhỏ bé và phát triển manh mún, 1 sản phẩm dịch vụ bán lẻ mới chỉ tập trung vào sản phẩm truyền thống nhƣ huy động vốn và tín dụng, các sản phẩm khác phát triển rất mờ nhạt.
Chính vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu để đƣa ra các giải pháp phát triển DVNHBL sẽ có ý nghĩa về phƣơng diện lý luận và thực tiễn đối với BIDV Bắc Ninh. Từ những vấn đề trên, đề tài: “Phát triển dịch vụ bán lẻ tại ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam - Chi nhánh Bắc Ninh” đƣợc chọn để làm luận văn thạc sỹ này nhằm mục tiêu trả lời các câu hỏi nghiên cứu: - Phƣơng pháp nghiên cứu nào sẽ đƣợc sử dụng trong nghiên cứu? - Giới hạn và phạm vi nghiên cứu tập trung chủ yếu vào vấn đề nào? - Lý thuyết về phát triển dịch vụ NHBL đƣợc xây dựng nhƣ thế nào? - Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại BIDV Bắc Ninh? - Giải pháp nào để phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại BIDV Bắc Ninh? - Những kiến nghị nào đƣợc đƣa ra cho các cơ quan quản lý nhà nƣớc? 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về DVNHBL và phát triển DVNHBL của ngân hàng thƣơng mại NHTM; Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển DVNHBL ở một số nƣớc và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam, bài học kinh nghiệm rút ra trong phát triển DVNHBL của BIDV Bắc Ninh để xác lập khung lý thuyết phục vụ cho việc khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng phát triển DVNHBL của chi nhánh. - Phân tích thực trạng DVNHBL tại BIDV Bắc Ninh, trên cơ sở đó đánh giá mức độ và khả năng phát triển DVNHBL của BIDV Bắc Ninh nhằm tạo cơ sở thực tiễn để đề xuất các giải pháp để phát triển DVNHBL tại BIDV Bắc Ninh và đƣa ra những khuyến nghị đối với Chính phủ, Ngân hàng Nhà nƣớc, Bộ Tài chính và BIDV.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Về nội dung: Luận văn nghiên cứu phát triển DVNHBL tại BIDV Bắc Ninh, hƣớng trọng tâm vào nghiên cứu các dịch vụ bán lẻ truyền thống và hiện đại, trong đó đối tƣợng đƣợc cung cấp dịch vụ là ngƣời dân và các doanh nghiệp nhỏ và vừa. - Về không gian: Luận văn nghiên cứu tình hình phát triển DVNHBL tại hệ thống BIDV. 2 - Về thời gian: Số liệu sử dụng trong nghiên cứu chủ yếu là số liệu thứ cấp, trích dẫn các văn bản chế độ ngành ngân hàng, tài liệu hội thảo, báo cáo của các ngân hàng và BIDV Bắc Ninh từ năm 2012 - 2014. Những đóng góp mới của luận văn - Hệ thống hóa các lý thuyết có liên quan đến phát triển DVNHBL.
- Tìm hiểu, phân tích, đánh giá những thành công và hạn chế trong công tác phát triển DVNHBL tại BIDV Bắc Ninh. - Đề xuất một số giải pháp và đƣa ra khuyến nghị nhằm nâng cao công tác phát triển DVNHBL tại BIDV Bắc Ninh. Kết cấu của luận văn Ngoài lời cam đoan; lời cảm ơn; danh mục bảng, biểu và sơ đồ; danh mục từ viết tắt; lời nói đầu; kết luận; danh mục tài liệu tham khảo; luận văn kết cấu gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và Cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu.
Chƣơng 3: Thực trạng phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại BIDV Bắc Ninh giai đoạn 2012 - 2014. Chƣơng 4: Giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng bán lẻ tại BIDV Bắc Ninh. 3 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Dịch vụ NHBL là một hoạt động kinh doanh truyền thống của hầu hết cá NHTM và đã đƣợc đề cập trong các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc. Tuy nghiên, đối với Việt Nam, đây vẫn đang là một lĩnh vực mới mẻ và cần đƣợc nghiên cứu, làm rõ cả về lý luận và thực tiễn.
Dịch vụ NHTM nói chung và dịch vụ NHBL nói riêng cũng đƣợc đề cập đến rất nhiều trong các nghiên cứu (các tạp chí, bài báo khoa học, hội thảo, các sách tham khảo, luận văn, luận án. Các nghiên cứu tập trung phân tích các khái niệm, các loại hình dịch vụ NHBL, mô hình phát triển các NHTM trong tƣơng lai với việc ứng dụng các dịch vụ NHBL tiên tiến, hiện đại. Một số nghiên cứu còn tiếp cận dịch vụ ngân hàng nói chung và dịch vụ NHBL nói riêng chủ yếu về lý luận, phân tích thực trạng phát triển dịch vụ NHBL của các ngân hàng hay các giải pharp để phát triển dịch vụ NHBL tại Việt Nam. Tại một số NHTM nhƣ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam; Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam; Ngân hàng TMCP Ngoại thƣơng Việt Nam.
cũng có một số công trình khoa học nghiên cứu về dịch vụ ngân hàng, nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng hay phát triển thị trƣờng dịch vụ thẻ, ATM, thanh toán điện tử. Vẫn chƣa có các công trình nghiên cứu tổng thể phát triển dịch vụ NHBL tại Ngân hàng BIDV Việt Nam điều kiện hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới. Đặc biệt khi cạnh tranh trong lĩnh vực ngân hàng ngày càng khốc liệt hơn khi Việt Nam thực hiện các cam kết mở cửa WTO, ngay sau khủng hoảng tài chính, tiền tệ toàn cầu. Cụ thể: - Các công trình khoa học, các bài báo đề cập đến lý luận phát triển dịch vụ ngân hàng nói chung nhƣ: Trịnh Bá Bửu (2005), ”Cần đổi mới nhận thức về dịch vụ ngân hàng hiện đại”, Tạp chí ngân hàng, số 7, tr.25-28; Lê Văn Huy, Phạm Thanh Thảo (2008), ”Phƣơng pháp đo lƣờng chất lƣợng dịch vụ trong lĩnh vực ngân hàng: 4 Nghiên cứu lý thuyết”, Tạp chí ngân hàng, số 6, tr.23-29; Nguyễn Văn Giàu (2008), ”Cải cách và mở cửa dịch vụ ngân hàng”, Thời báo ngân hàng số 1CT, tr.
Hầu hết các công trình, bài báo, tạp chí trên mới chỉ đề cập đến quan niệm, dịch vụ ngân hàng nói chung để từ đó phân tích, tìm kiếm các mô hình, phƣơng pháp lý luận về hiệu quả các dịch vụ ngân hàng chứ chƣa phân tích cụ thể dịch vụ NHBL hoặc một loại hình dịch vụ NHBL cụ thể. - Các công trình khoa học, các bài báo tiếp cận dịch vụ ngân hàng nói chung và dịch vụ NHBL nói riêng qua việc đa dạng hóa các hoạt động dịch vụ, các sản phẩm ngân hàng hiện đại để nâng cao hiệu quả kinh doanh, tăng khả năng cạnh tranh và chủ động hội nhập, nhƣ: Võ Kim Thanh (2001), Đa dạng hóa các nghiệp vụ ngân hàng nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của Viettinbank, Luận án tiến sỹ khoa học, Học viện ngân hàng, Hà Nội; Nguyễn Thanh Phong (2011), Đa dạng hóa sản phẩm kinh doanh của NHTM Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học kinh tế quốc dân, Hà Nội; Nguyễn Thị Mùi (2005), ”Dịch vụ ngân hàng - Các giải pháp phát triển dịch vụ ngân hàng”, số 110, tr. Hầu hết các công trình khoa học, các bài báo trên mới chỉ đề cập đến tính cấp thiết cần phải đa dạng hóa dịch vụ ngân hàng nói chung chứ chƣa đi sâu phân tích vai trò dịch vụ NHBL. - Các công trình khoa học, các bài báo về phát triển các loại hình dịch vụ ngân hàng đề cập đến vai trò của dịch vụ NHBL đối với việc phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh nhƣ: Anh Hòa (2008), ”Dịch vụ ngân hàng di động thị trƣờng nhiều tiềm năng”, Thời báo ngân hàng, số 82, tr.3-5; Ngô Thị Hƣơng Liên (2005), ” Đa dạng hóa dịch vụ ngân hàng, một giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của NHTM”, Tạp chí Thị trƣờng Tài chính Tiền tệ, số 5, tr.
Các công trình khoa học, các bài báo trên mới chỉ cung cấp cái nhìn tổng thể về định hƣớng phát triển các loại hình dịch vụ ngân hàng trong tƣơng lai ở những khía cạnh khác nhau. - Các công trình khoa học, các bài báo đề cập các giải pháp phát triển dịch vụ các NHTM nhƣ: Trần Quốc Đạt (2009), ”Kinh nghiệm phát triển hoạt động dịch vụ ngân hàng thƣơng mại một số nƣớc”, Tạp chí khoa học và đào tạo ngân hàng, số 51, 5 tr.