MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Các lý thuyết tăng trƣởng gần đây chỉ ra rằng, một nền kinh tế muốn tăng trƣởng nhanh và ở mức cao phải dựa trên ít nhất ba trụ cột cơ bản: (i) áp dụng công nghệ mới, (ii) phát triển hạ tầng cơ sở hiện đại và (iii) nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực. Trong đó, động lực quan trọng nhất của sự tăng trƣởng kinh tế bền vững chính là những con ngƣời đƣợc đào tạo, đặc biệt là nhân lực có kỹ năng nghề cao. Trong những năm qua, đào tạo nghề trên địa bàn tỉnh Yên Bái đã đạt đƣợc những kết quả tích cực, mạng lƣới các trƣờng dạy nghề ngày càng đƣợc củng cố và phát triển qua đó góp phần nâng cao quy mô đào tạo nghề toàn tỉnh, đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao, chất lƣợng nguồn nhân lực của tỉnh từng bƣớc đƣợc nâng lên.
Các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh đã đóng góp quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực ở các cấp trình độ đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH của tỉnh. Tuy nhiên, do mạng lƣới các trƣờng dạy nghề mới hình thành và phát triển nên hoạt động đào tạo còn chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu, các điều kiện về CSVC, GV, tổ chức đào tạo… tuy đã đƣợc cải thiện song vẫn còn hạn chế dẫn đến các trƣờng dạy nghề rất khó thu hút đƣợc ngƣời học, quy mô tuyển sinh đào tạo hàng năm thấp, chất lƣợng đào tạo chƣa cao, chƣa đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng của nền kinh tế. Một trong những khó khăn hàng đầu của các trƣờng hiện nay là rất khó thu hút ngƣời học, nguyên nhân một phần là do chất lƣợng đào tạo còn hạn chế, một phần là do đào tạo của các trƣờng chƣa đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng của nền kinh tế và thị trƣờng lao động dẫn đến HSSV sau khi tốt nghiệp khó tìm đƣợc việc làm. Trƣớc yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lƣợng dạy nghề nhằm đào tạo nguồn nhân lực có trình độ đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH của tỉnh, đặc biệt 2 là góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trƣởng kinh tế của tỉnh, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII đã xác định “Nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực là một trong 3 khâu đột phá trong phát triển KT-XH giai đoạn 2011-2020”.
Mục tiêu nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa tỉnh Yên Bái đến năm 2020 là phấn đấu tăng tỷ lệ LĐ qua đào tạo đạt bằng mức bình quân chung của khu vực Tây Bắc đồng thời phấn đấu xây dựng Yên Bái trở thành trung tâm đào tạo nghề của khu vực Tây Bắc. Để đạt đƣợc mục tiêu trên đòi hỏi phải xây dựng và phát triển đƣợc các trƣờng dạy nghề đóng vai trò chủ đạo trong hệ thống mạng lƣới dạy nghề, đồng thời phải đẩy mạnh hoạt động đào tạo của các trƣờng dạy nghề theo hƣớng tăng quy mô đào tạo, nâng cao chất lƣợng, hiệu quả đào tạo để cung cấp nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật cao cho tỉnh Yên Bái và các tỉnh trong khu vực, đáp ứng tốt yêu cầu của thị trƣờng LĐ. Tổng quan nghiên cứu 2. Các công trình nghiên cứu - Luận án tiến sỹ của Tác giả Bùi Tôn Hiến với đề tài “Nghiên cứu việc làm của lao động qua đào tạo nghề ở Việt Nam”.
Công trình này đề cập đến phát triển đào tạo nghề ở góc độ việc làm của lao động qua đào tạo nghề, đề xuất các giải pháp đột phá cho việc đào tạo và giải quyết việc làm cho lao động qua đào tạo nghề. - Luận văn thạc sỹ của Tác giả Vũ Thị Phƣơng Oanh với đề tài “Nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề bằng biện pháp tăng cƣờng sự liên kết giữa trƣờng dạy nghề với doanh nghiệp”. Đề tài này chủ yếu đề cập đến các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề của 15 trƣờng dạy nghề trọng điểm thông qua tăng cƣờng liên kết giữa các trƣờng dạy nghề với các doanh nghiệp. 3 - Luận văn thạc sỹ của Tác giả Trần Thị Thanh Hƣơng với đề tài “Giải pháp phát triển đội ngũ lao động kỹ thuật đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2008-2020”.
Đề tài này chủ yếu đề cập đến các giải pháp nhằm nâng cao số lƣợng, chất lƣợng với cơ cấu lao động kỹ thuật ngày càng hợp lý nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa của 12 tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng. - Luận văn thạc sỹ của Tác giả Trịnh Thị Hồng Vân với đề tài “Nghiên cứu công tác đào tạo nghề tại một số cơ sở đào tạo nghề huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội”. Đề tài này chủ yếu đề cập đến các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề tại các trƣờng dạy nghề trên địa bàn huyện Gia Lâm. - Luận văn thạc sỹ của Tác giả Bùi Thu Trang với đề tài “Nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề tại Trƣờng cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp”.
Đề tài này cũng chủ yếu đề cập đến các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề của trƣờng cao đẳng nghề cơ khí nông nghiệp. Khoảng trống nghiên cứu Các nghiên cứu trƣớc đây chủ yếu nghiên cứu về một phần các giải pháp trong phát triển đào tạo nghề, chủ yếu là giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề, tức là chủ yếu mới tiếp cận theo hƣớng “cung” (phía cơ sở đào tạo) chứ chƣa tiếp cận từ phía “cầu” (phía doanh nghiệp, nhu cầu sử dụng của nền kinh tế) nhằm đƣa ra các giải pháp kết hợp việc tăng quy mô đào tạo theo nhu cầu sử dụng của nền kinh tế, nâng cao chất lƣợng, hiệu quả đào tạo của các trƣờng dạy nghề nhằm đáp ứng tốt nhu cầu phát triển KT-XH ở từng địa phƣơng. Câu hỏi nghiên cứu - Thực trạng đào tạo nghề tại các trƣờng trung cấp nghề, trƣờng cao đẳng nghề của tỉnh Yên Bái nhƣ thế nào? 4 - Làm thế nào để tăng quy mô tuyển sinh đào tạo nghề với cơ cấu đào tạo ngày càng phù hợp cũng nhƣ nâng cao chất lƣợng đào tạo của các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh Yên Bái? - Đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề có đáp ứng đƣợc yêu cầu của tỉnh và yêu cầu thị trƣờng lao động không? - Làm thế nào để phát triển đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển KT-XH trên địa bàn tỉnh Yên Bái đến năm 2020? 3. Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về đào tạo nghề trong các trƣờng dạy nghề.
Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh, những kết quả đạt đƣợc, những hạn chế, nguyên nhân. Xác định đƣợc quan điểm định hƣớng và mục tiêu phát triển đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề tỉnh Yên Bái đến năm 2020. Đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm phát triển đào tạo nghề của các trƣờng với việc tăng quy mô đào tạo, điều chỉnh hợp lý cơ cấu đào tạo nghề cho phù hợp với nhu cầu sử dụng của tỉnh, nâng cao chất lƣợng và hiệu quả đào tạo nghề của các trƣờng, qua đó góp phần cung cấp lực lƣợng LĐ kỹ thuật với chất lƣợng ngày càng cao đáp ứng đƣợc yêu cầu của tỉnh và thị trƣờng LĐ. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tƣợng nghiên cứu Phát triển dạy nghề của các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh Yên Bái. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về thời gian: Luận văn sẽ nghiên cứu hoạt động đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh Yên Bái trong 5 năm 2008-2012 và định hƣớng đến năm 2020. Phạm vi về không gian: 5 trƣờng dạy nghề bao gồm 2 trƣờng CĐN, 3 trƣờng TCN trên địa bàn tỉnh. Về nội dung: quy mô tuyển sinh đào tạo nghề, 5 cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo, chất lƣợng và hiệu quả đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh.
Phƣơng pháp nghiên cứu Luận văn sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu gồm: phƣơng pháp thu thập và xử lý dữ liệu; phƣơng pháp phân tích và tổng hợp; phƣơng pháp thống kê, so sánh; phƣơng pháp điều tra, khảo sát, phỏng vấn. Các nguồn dữ liệu: - Dữ liệu thứ cấp: dữ liệu trên các sách, báo, internet, tạp chí chuyên ngành,.các quy hoạch, đề án, dự án phát triển nhân lực, phát triển dạy nghề của cả nƣớc và của tỉnh. Các báo cáo của trƣờng dạy nghề; Sở Lao động - Thƣơng binh và Xã hội. Kết quả điều tra, khảo sát, thống kê về đào tạo nghề của ngành Lao động - Thƣơng binh và Xã hội, ngành Thống kê.
- Dữ liệu sơ cấp: kết quả điều tra, khảo sát của tác giả về hoạt động đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh, kết quả phỏng vấn đối với cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh các trƣờng dạy nghề, các sở, ngành, địa phƣơng quản lý việc sử dụng lao động; các doanh nghiệp có sử dụng lao động qua đào tạo nghề của tỉnh. Đối với phƣơng pháp điều tra, khảo sát, phỏng vấn, Tác giả thực hiện điều tra khảo sát đối với 5 trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh. Phát phiếu điều tra, khảo sát đối với 30 cán bộ quản lý các trƣờng dạy nghề. Phát phiếu điều tra đối với 50 giáo viên dạy nghề và 200 HSSV học nghề (đang học và đã tốt nghiệp trong vòng 1 năm).
Phát 30 phiếu điều tra đối với các sở, ngành quản lý việc sử dụng nhân lực; 50 phiếu đối với các DN có sử dụng lao động tốt nghiệp từ các trƣờng dạy nghề của tỉnh. Phỏng vấn trực tiếp đối với lãnh đạo các trƣờng dạy nghề, các doanh nghiệp có sử dụng LĐ tốt nghiệp từ các trƣờng dạy nghề trên địa bàn tỉnh Yên Bái. Đóng góp của Luận văn 6. Về mặt khoa học Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về phát triển đào tạo nghề của các trƣờng dạy nghề nhằm đào tạo và cung cấp lực lƣợng LĐ kỹ thuật đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Về mặt thực tiễn Luận văn sẽ phân tích và chỉ ra những nguyên nhân ảnh hƣởng đến hoạt động đào tạo nghề của các trƣờng dẫn đến quy mô tuyển sinh đào tạo của các trƣờng thấp, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo còn mất cân đối, chất lƣợng và hiệu quả đào tạo chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu của tỉnh.