Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bưởi, hồng theo hướng sản xuất hàng hóa Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa Chương 4: Giải pháp phát triển bưởi Đoan Hùng và hồng Gia Thanh ở tỉnh Phú Thọ theo hướng sản xuất hàng hóa 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BƢỞI, HỒNG THEO HƢỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BƢỞI, HỒNG THEO HƢỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA 1. Phát triển bƣởi, hồng theo hƣớng sản xuất hàng hóa 1. Phát triển và phát triển sản xuất a.
Khái niệm về phát triển, phát triển sản xuất * Phát triển: Hiện nay, các nhà nghiên cứu có nhiều quan điểm khác nhau về phát triển. Theo từ điển Tiếng Việt phát triển là sự biến đổi hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp lên cao, đơn giản đến phức tạp. Theo Gerard Crellet (1993), phát triển là quá trình một xã hội đạt đến thoả mãn các nhu cầu mà xã hội đó coi là cơ bản [52]. Định nghĩa này bên cạnh nội dung kinh tế, còn có nội dung xã hội.
Trong khi chỉ tiêu thu nhập bình quân/người thể hiện sức sản xuất của xã hội thì quan điểm phát triển ở đây nhấn mạnh tới việc xã hội phân phối và sử dụng những nguồn của cải đó như thế nào để thoả mãn các nhu cầu mà xã hội ấy coi là cơ bản. Phát triển bao gồm cả sự mở rộng về quy mô, khuếch đại, sự giàu có phát đạt và mở mang của sự vật, hiện tượng hay ý tưởng tư duy trong đời sống một cách tương đối toàn diện trong một giai đoạn nhất định. Phát triển hàm chứa cả tăng trưởng trong đó, hai khái niệm này khác nhau nhưng có mối quan hệ hữu cơ chặt chẽ với nhau. Theo Ngân hàng thế giới, khái niệm phát triển có ý nghĩa rộng hơn gồm cả những thuộc tính quan trọng về hệ thống giá trị con người: Phát triển là sự bình đẳng về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do công dân để củng cố niềm tin trong cuộc sống của con người trong các mối quan hệ với Nhà nước, với cộng đồng….
Từ các quan điểm khác nhau về phát triển, chúng tôi cho rằng, phát triển có hàm ý nghĩa rộng hơn tăng trưởng, nó thể hiện không chỉ là những thay đổi về số lượng như tăng trưởng kinh tế mà còn gồm cả những thay đổi về chất lượng cuộc sống con người. Mở rộng khái niệm phát triển ta có “Phát triển bên vững” là một loại phát triển lành mạnh vừa đáp ứng được nhu cầu hiện tại, lại vừa không xâm phạm đến lợi ích của các thế hệ tương lai [4]. Phát triển bền vững là một sự phát triển lành mạnh, trong đó sự phát triển của cá nhân này không làm thiệt hại đến lợi ích của cá nhân khác, sự phát triển của cá nhân không làm thiệt hại đến lợi ích của cộng đồng, sự phát triển của cộng đồng người này không làm thiệt hại đến lợi ích của cộng đồng người khác, sự phát triển của thế hệ hôm nay không xâm phạm đến lợi ích của các thế hệ mai sau và sự phát triển của loài người không đe doạ sự sống còn hoặc làm suy giảm nơi sinh sống của các loài khác [49], [50]. “Phát triển bền vững” có nội hàm rất rộng, mỗi thành tố trong đó đều có một ý nghĩa riêng.
Một mẫu hình phát triển bền vững là mỗi địa phương, vùng, quốc gia… không nên thiên lệch thành tố này mà xem nhẹ thành tố kia. Tuy vậy, việc áp dụng nó như thế nào ở các cấp độ trên và trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội là vấn đề cần xem xét, cân nhắc kỹ lưỡng [23]. * Sản xuất và phát triển sản xuất: Sản xuất là một quá trình hoạt động có mục đích của con người để tạo ra những sản phẩm hữu ích (sản phẩm vật chất và sản phẩm dịch vụ) nhằm thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng của dân cư và xã hội (tiêu dùng cho sản xuất, đời sống, tích lũy và xuất khẩu) [28]. Như vậy, sản xuất là quá trình tạo ra của cải vật chất và dịch vụ.
Trong sản xuất con người đấu tranh với thiên nhiên làm thay đổi những vật chất sẵn có nhằm tạo ra lương thực, thực phẩm, quần áo, nhà ở và những của cải khác phục vụ cuộc 8 sống. Sản xuất là điều kiện tồn tại của mỗi xã hội, việc khai thác và tận dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên phụ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất là chủ yếu [32]. Phát triển sản xuất có thể hiểu là một quá trình lớn lên về mọi mặt của quá trình sản xuất trong một thời kì nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng lên về quy mô sản lượng hay giá trị sản phẩm hàng hóa dịch vụ và sự tiến bộ về mặt cơ cấu các mặt hàng.
Phát triển sản xuất bao gồm: Phát triển sản xuất theo chiều rộng và phát triển sản xuất theo chiều sâu [3], [39]. + Phát triển sản xuất theo chiều rộng: Tức là huy động mọi nguồn lực vào sản xuất như tăng diện tích, tăng thêm vốn, bổ sung thêm lao động và khoa học công nghệ mới, mở mang thêm nhiều ngành nghề, xây dựng thêm những xí nghiệp tạo ra những mặt hàng mới. + Phát triển sản xuất theo chiều sâu: Nghĩa là xác định cơ cấu đầu tư, cơ cấu ngành nghề, cơ cấu loại hình hợp lý, đẩy mạnh ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến, cải tiến tổ chức sản xuất, phân công lại lao động, sử dụng hợp lý, có hiệu quả các nguồn lực [4]. Bất kì một doanh nghiệp, một quốc gia, một nền kinh tế nào muốn phát triển thì đòi hỏi phải thực hiện phát triển sản xuất theo chiều rộng và chiều sâu [2].
Tuy nhiên, sự thể hiện ở mỗi nước, mỗi doanh nghiệp, mỗi thời kì có sự khác nhau. Qua các công trình nghiên cứu quy luật phát triển kinh tế của các nước, các doanh nghiệp cho thấy, thời kì đầu của sự phát triển thường tập trung để phát triển theo chiều rộng, sau đó tích lũy thì chủ yếu phát triển theo chiều sâu. Do sự khan hiếm về nguồn lực nên làm hạn chế sự phát triển theo chiều rộng. Sự khan hiếm nguồn lực trở nên khốc liệt hơn trong điều kiện cạnh tranh, do nhu cầu của xã hội và thị trường; do sự cần thiết xây dựng, đổi mới và hiện đại hoá cơ sở vật chất kỹ thuật của nền sản xuất xã hội hoặc của doanh nghiệp.
Các chủ thể muốn tồn tại vững chắc theo thời gian buộc phải phát triển sản xuất theo chiều sâu. + Phát triển bền vững Năm 1987, Ngân hàng Thế giới lần đầu tiên đưa ra khái niệm phát triển bền vững: “Là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm nguy hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai,…” 9 Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển bền vững ở Johannesbug (Nam Phi) năm 2002 đã định nghĩa: Phát triển bền vững là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý, hài hòa giữa 3 mặt của sự phát triển gồm: tăng trưởng kinh tế, cải thiện các vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường. Tiêu chí để đánh giá sự phát triển bền vững là tăng trưởng kinh tế ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và công bằng xã hội; khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường sống… Việt Nam lựa chọn đường lối phát triển kinh tế dựa trên quan điểm kết hợp một cách hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội, thực hiện công bằng và tiến bộ xã hội. Cụ thể trong nghị quyết đại hội Đảng lần thứ IX, quan điểm phát triển kinh tế trong chiến lược 10 năm là: “Phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”.
Tóm lại, phát triển sản xuất cả theo chiều rộng và chiều sâu là yêu cầu của phát triển toàn diện với mọi quốc gia, mọi nền kinh tế và doanh nghiệp, trong đó cần chú trọng đến phát triển theo chiều sâu là điều rất cần thiết để phát triển bền vững nền kinh tế. Trong đó phát triển bền vững nền kinh tế phải đảm bảo giải quyết hài hòa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Các yếu tố ảnh hưởng tới phát triển sản xuất Trong quá trình sản xuất và phát triển sản xuất, các đơn vị sản xuất (doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ gia đình…) chuyển hoá những đầu vào (yếu tố sản xuất) thành đầu ra (sản phẩm). Quan hệ đầu vào, đầu ra trong quá trình sản xuất kinh doanh của đơn vị sản xuất bằng hàm sản xuất sử dụng nhiều đầu vào có dạng sau: Q = f (X, Z, M, E.) Trong đó: Q: Sản lượng đầu ra.
X: Là véc tơ các yếu tố đầu vào biến đổi Z: Là véc tơ các yếu tố đầu vào cố định M: Là véc tơ các yếu tố đầu vào quản lý E: Là véc tơ chất lượng môi trường Khi các yếu tố đầu vào thay đổi về chất hay nói cách khác khi các đơn vị sản xuất đổi mới thiết bị, áp dụng tiến bộ kỹ thuật hiện đại, sử dụng các nguồn lực khác nhau thì tất yếu hàm sản xuất sẽ dịch chuyển, thay đổi và đầu ra sẽ lớn hơn. Hàm 10 sản xuất được các nhà nghiên cứu Cobb và Douglas biểu diễn dưới nhiều dạng khác nhau để nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố đầu vào đến đầu ra (năng suất, sản lượng, thu nhập hỗn hợp) hoặc xác định hiệu quả kỹ thuật [51]. Hàng hóa, sản xuất hàng hóa và bưởi, hồng quả hàng hóa a. Hàng hóa Hàng hóa là những đồ vật do lao động của con người tạo ra nhằm đáp ứng những nhu cầu nhất định cho người.
Hàng hóa là sản phẩm của lao động nên con người đều phải tiêu hao năng lượng cơ thể của bản thân nhằm thay đổi vật thể tự nhiên hoặc vật thể đã qua chế biến thành những đồ vật có công dụng cho người tiêu dùng với giá trị và giá trị sử dụng nhất định [29], [42]. Bưởi hồng quả hàng hóa và đặc điểm bưởi, hồng quả hàng hóa * Khái niệm: Bưởi, hồng quả hàng hóa là sản phẩm do con người tạo ra thông qua hệ thống cây trồng và tư liệu sản xuất.
