PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sau hơn 32 năm đổi mới, kể từ năm 1986 tới nay kinh tế Việt Nam đã phục hồi và đang có những bước phát triển nhất định. Tuy nhiên, chính vì giai đoạn đầu đổi mới (1986 – 1990) VN đề ra chủ trương “trải thảm đỏ thu hút đầu tư của doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam” để theo đuổi tốc độ tăng trưởng mà chưa giải quyết được các vấn đề về chất lượng tăng trưởng. Một trong những ngành phản ánh rõ nhất các kết quả này đó là ngành dệt may.
Ngành dệt may trong nhiều năm luôn giữ được tốc độ tăng trưởng ổn định, giải quyết công ăn việc làm cho phần lớn người lao động, đặc biệt là khu vực nông thôn nhưng giá trị ngành dệt may đem lại chưa tương xứng với tốc độ tăng trưởng đó. Bên cạnh đó, xu hướng của thế giới hiện nay là hướng đến sự phát triển bền vững nhằm hướng đến sự vững mạnh về nội lực, lấy con người là trung tâm và mục tiêu của sự phát triển. Nhận thức được xu hướng phát triển của thế giới và thực trạng phát triển hiện nay của ngành dệt may, chính phủ Việt Nam cũng đã thay đổi quan điểm và định hướng phát triển ngành dệt may theo hướng bền vững. Ngoài ra, tác giải nhận định rằng, VN hiện nay đang trong quá trình hội nhập, rất nhiều các hiệp định thương mại tự do được kí kết.
Các hiệp định này đã mở ra nhiều cơ hội lớn cho VN, đặc biệt là ngành dệt may. Tuy VN đã có một số chính sách để thay đổi cho phù hợp với xu hướng chung nhưng sự thay đổi chưa mạnh mẽ và tốc độ còn chậm so với quá trình hội nhập của cả nền kinh tế. Ngành dệt may VN cần phải thay đổi nhiều hơn nữa để tận dụng cơ hội, phát huy thế mạnh hướng tới sự phát triển bền vững nhằm giữ vững vị thế cạnh tranh của mình trong khu vực và trên thế giới. Từ đó có thể tạo ra được giá trị tương xứng với nguồn lực đã bỏ ra, đóng góp vào sự phát triển kinh tế chung của quốc gia và góp phần ổn định đời sống xã hội cho người dân.
Nói tóm lại, tác giả lựa chọn đề tài “PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG NGÀNH DỆT MAY VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ” vì những lý do chính như sau: 1 Luan van 1. Dệt may cần phải thay đổi chiến lược phát triển để tận dụng cơ hội của hiệp định CPTPP, định hướng phát triển bền vững là xu hướng tất yếu. Hiện nay ngành dệt may VN phụ thuộc quá nhiều vào nguồn nguyên vật liệu từ các doanh nghiệp Trung Quốc. Nếu không giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp VN sẽ không tận dụng được các thế mạnh cạnh tranh hiện có, các đơn hàng dệt may sẽ giảm sút và một lượng lớn lao động trong ngành sẽ bị thất nghiệp.
Dệt may VN tuy có số lượng đơn hàng xuất khẩu cao và hiện đang là một trong những quốc gia đứng thứ hạng cao về xuất khẩu hàng dệt may nhưng giá trị toàn ngành đem về cho NSNN là không tương xứng. Lực lượng lao động của ngành dệt may chiếm khoảng 25% trong tổng số lao động ngành công nghiệp, nhưng phần lớn lượng lao động này lại không qua đào tạo và từ khu vực nông thôn. Cần có giải pháp để nâng cao trình độ và tư duy cho lao động ngành dệt may nhằm đáp ứng nhu cầu hiện tại và đón đầu xu hướng phát triển chung của thế giới. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2.
Tình hình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài Tổng quan về tính bền vững trong ngành may mặc ở Bangladesh (An Overview of Sustainability on Apparel Manufacturing Industry in Bangladesh), báo khoa học năng lượng (Science PG), xuất bản ngày 24/01/2017: nghiên cứu chỉ ra rằng Bangladesh hiện là quốc gia xuất khẩu đứng thứ 3 trên thế giới nhưng đang phải đối đầu với nhiều mối rủi ro: tai nạn lao động ngày càng tăng, phúc lợi cho người lao động thấp, tình hình ô nhiễm môi trường từ các doanh nghiệp sản xuất vải và các sản phẩm phụ trợ. Nghiên cứu còn phân tích các nguy cơ cạnh tranh từ các quốc gia khác hiện đang hướng tới các sản phẩm dệt may thân thiện môi trường. Nghiên cứu đã đưa ra một số giải pháp để hướng tới sự phát triển bền vững ngành may mặc của quốc gia này (A. Ayatullah Hosne Asif.
An Overview of Sustainability on Apparel Manufacturing Industry in Bangladesh. Science Journal of Energy Engineering. Ngành dệt may Trung Quốc: Tính bền vững - Những thách thức phát triển và năng lực cạnh tranh các vấn đề trong động lực môi trường kinh tế (Chinese Textile Industry: Sustainable Development Challenges and Competitiveness) , Báo Động lực môi trường kinh tế (Economic Environment Dynamics), Xuất bản ngày 18/07/2015 issues in Economic Environment Dynamics: Nghiên cứu phân tích thực trạng phát triển ngành dệt may của Trung Quốc, cùng với các vấn đề mà quốc gia này đang phải đối mặt, từ đó chỉ ra các thách thức mà quốc gia này đang và sẽ phải đối mặt trong tương lai về các vấn đề: môi trường sống, môi trường làm việc, sản phẩm than thiện môi trường, phúc lợi cho người lao động, sự bất bình đẳng và khoảng cách giàu nghèo ngày càng xa trong xã hội Trung Quốc, các rào cản từ khu vực Mỹ, Châu Âu, … và các đòn trả đũa nhằm kìm hãm sự phát triển và giảm tầm ảnh hưởng của ngành dệt may Trung Quốc trong khu vực và trên thế giới. Campuchia hướng tới chiến lược tăng trưởng xanh: Hội nghị ra mắt Hội đồng Quốc gia về Tăng trưởng Xanh (NCGG) và Ban thư ký về Tăng trưởng 3 Luan van Xanh (GSGG): Ngày 19/3/2013, tại Cung Hòa bình ở thủ đô Phnom Penh, Thủ tướng Campuchia Hun Sen đã chủ trì: Hội nghị đã công bố các Chính sách quốc gia về Tăng trưởng Xanh và Kế hoạch chiến lược quốc gia về Tăng trưởng Xanh giai đoạn 2103-2030.
Chính sách quốc gia về Tăng trưởng Xanh đặt mục tiêu cân bằng phát triển kinh tế, môi trường, xã hội, văn hóa và bảo trì các nguồn tài nguyên thiên nhiên để cải thiện sức khỏe và điều kiện sống của người dân. Các kế hoạch hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, gìn giữ văn hóa, duy trì ổn định xã hội trên cơ sở sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên tăng cường điều kiện sống và phúc lợi cho người dân. Thủ tướng Hun Sen nhấn mạnh Hội nghị là tiền đề quan trọng để Campuchia hướng tới một nền kinh tế xanh có sự tăng trưởng xanh được phát triển thông qua quản lý bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo ổn định lâu dài cho các thế hệ tiếp theo. Tăng trưởng xanh là yếu tố quan trọng đưa đến phát triển kinh tế bền vững và đảm bảo tính bền vững môi trường thông qua việc sử dụng hiệu quả nguyên liệu và tài nguyên thiên nhiên, tiết kiệm năng lượng, phát triển sạch, chăm sóc và bảo trì di sản thiên nhiên.
Việc Campuchia tham gia Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu (GGGI) và ra mắt Hội đồng Quốc gia về Tăng trưởng Xanh là bước đi ủng hộ Chiến lược Kinh tế Xanh mà Liên hợp quốc đưa ra hồi tháng 6/2012, nhằm bảo vệ môi trường, giảm nghèo và phát triển kinh tế hài hòa. Tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài Đối với ngành dệt may Việt Nam, có rất nhiều các nghiên cứu hướng tới sự phát triển bền vững, một số nghiên cứu có thể kể đến như sau: Trương Thành Long, Luận văn thạc sỹ “ Phát triển ngành nguyên liệu dệt may Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”, Đại học Ngoại thương Hà Nội 2006: nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng trong việc chủ động nguồn nguyên vật liệu đầu vào cho ngành dệt may, tác giả từ các phân tích thực trạng và xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế đã đưa ra một số kiến nghị cho chiến lược phát 4 Luan van triển ngành nguyên liệu phụ trợ để có thể đáp ứng một cách tốt nhất nguồn cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp dệt may. Qua nghiên cứu, tác giả khẳng định rằng để đảm bảo sự phát triển lâu dài và bền vững, đặc biệt trong điều kiện cạnh tranh quảc tế, Việt Nam cần phải có một chiến lược phát triển ngành nguyên liệu phù hợp để có thể đáp ứng một cách tốt nhất nguồn cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp dệt may và thích ứng được với điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm Anh Đức, Luận văn “Thực trạng và phương hướng phát triển hàng dệt may xuất khẩu Việt Nam” khoa Thương mại Đại học Kinh tế Quốc dân, 2009: tác giả dựa vào một số phân tích thực trạng hàng dệt may xuất khẩu và bối cảnh hội nhập quốc tế để đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển hàng dệt may xuất khẩu Việt Nam.
Đề tài này đã phân tích một số thế mạnh cạnh tranh của ngành dệt may VN và nêu ra các cơ hội mà VN có thể tận dụng, từ đó đưa ra một số giải pháp đúng hướng cho ngành dệt may VN. Tuy nhiên, đề tài thực hiện trong giai đoạn kinh tế thế giới bị khủng hoảng, chưa có sự xuất hiện và xu hướng phát triển bền vững, nên các phương hướng phát triển chỉ còn phù hợp trong 1 thời gian ngắn. Đoàn Thị Hương Li, Luận văn thạc sỹ kinh tế “Công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu”, Đại học Ngoại thương Hà Nội, 2008: nghiên cứu đưa ra một số giải pháp nhằm gia tăng giá trị của công nghiệp hỗ trợ ngành dệt may Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đề tài này đã đưa ra nhiều phân tích, khẳng định được tầm quan trọng của công nghiệp hỗ trợ trong việc phát triển ngành dệt may VN.
Tuy nhiên, hạn chế của đề tài là thời gian tác giả thực hiện đề tài chưa có nhiều các công nghệ hiện đại được đầu tư ở các doanh nghiệp dệt may ở VN. Đề tài lúc đó chỉ hướng đến việc thỏa mãn nhu cầu trang phục của người tiêu dùng, chưa được đặt vào hoàn cảnh nhiều đối thủ cạnh tranh và các quốc gia mới nổi trên bản đồ dệt may của thế giới.