Phát huy vai trò của nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay

Khóa luận phân tích vai trò của nhân tố con người trong lực lượng sản xuất tại Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng trong giáo dục chính trị hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: Th.S Lê Văn Dy
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Chính Trị
• Đề tài: Phát Huy Vai Trò Của Con Người Trong Lực Lượng Sản Xuất Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Những đóng góp của khoá luận
• 0.6. Bố cục khoá luận
• 1. CHƯƠNG 1: NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT
• 1.1. Khái niệm nhân tố con người
• 1.2. Vai trò nhân tố con người trong lực lượng sản xuất
• 1.3. Nội dung cơ bản của khái niệm lực lượng sản xuất
• 1.4. Phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay
• 1.4.1. Thực trạng vấn đề phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay
• 1.4.2. Một số giải pháp chủ yếu phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất
• 1.4.2.1. Quan tâm đúng mực tới nhu cầu lợi ích của người lao động
• 1.4.2.2. Đổi mới tăng cường chiến lược giáo dục đào tạo cho con người
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam

Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, với mục tiêu phát triển bền vững. Trong bối cảnh này, vai trò của con người trong sản xuất trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Con người không chỉ là lực lượng lao động mà còn là nhân tố quyết định trong việc nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Để phát huy tối đa tiềm năng con người, cần có những chính sách và chiến lược phù hợp.

1.1. Khái niệm lực lượng sản xuất và vai trò của con người

Lực lượng sản xuất bao gồm các yếu tố vật chất và con người. Con người là nhân tố chủ chốt, quyết định sự phát triển của lực lượng sản xuất. Họ không chỉ thực hiện công việc mà còn sáng tạo và cải tiến quy trình sản xuất.

1.2. Tình hình hiện tại của lực lượng sản xuất ở Việt Nam

Hiện nay, lực lượng sản xuất ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Chất lượng lao động chưa đáp ứng được yêu cầu của nền sản xuất hiện đại. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao chất lượng lao động.

II. Những thách thức trong việc phát huy vai trò của con người

Mặc dù phát huy tiềm năng con người là cần thiết, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hụt kỹ năng, sự lạc hậu trong công nghệ và chính sách chưa đồng bộ đang cản trở sự phát triển. Để giải quyết, cần có những biện pháp cụ thể và hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt kỹ năng và trình độ chuyên môn

Nhiều lao động chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến việc không đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng cho người lao động.

2.2. Sự lạc hậu trong công nghệ sản xuất

Công nghệ sản xuất ở Việt Nam còn lạc hậu, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần đầu tư vào công nghệ mới và hiện đại hóa quy trình sản xuất.

III. Phương pháp cải cách để phát huy nhân tố con người

Để phát huy nhân tố con người, cần thực hiện các phương pháp cải cách đồng bộ. Các chính sách cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, cải thiện môi trường làm việc và khuyến khích sáng tạo trong sản xuất.

3.1. Đổi mới giáo dục và đào tạo

Cần cải cách chương trình giáo dục để phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Đào tạo kỹ năng mềm và chuyên môn cho người lao động là rất quan trọng.

3.2. Cải thiện môi trường làm việc

Môi trường làm việc cần được cải thiện để thu hút và giữ chân nhân tài. Các chính sách phúc lợi và đãi ngộ hợp lý sẽ giúp nâng cao tinh thần làm việc của người lao động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc phát huy vai trò của con người trong lực lượng sản xuất có thể mang lại những kết quả tích cực. Các doanh nghiệp áp dụng các phương pháp hiện đại đã thấy rõ sự cải thiện trong năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.1. Các mô hình thành công trong phát huy nhân tố con người

Một số doanh nghiệp đã áp dụng thành công các mô hình phát huy tiềm năng con người, từ đó nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc đầu tư vào con người không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện đời sống của người lao động, từ đó tạo ra một môi trường làm việc tích cực hơn.

V. Kết luận và tương lai của vai trò con người trong sản xuất

Tương lai của vai trò con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam phụ thuộc vào việc thực hiện các chính sách phát huy nhân tố này. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục, đào tạo và công nghệ để nâng cao chất lượng lao động, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của việc phát huy nhân tố con người

Phát huy nhân tố con người là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Cần có những chính sách đồng bộ để đảm bảo rằng con người được coi là trung tâm của mọi chiến lược phát triển.

5.2. Định hướng tương lai cho lực lượng sản xuất

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới để phát huy tiềm năng con người, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nền sản xuất hiện đại.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước từ điểm xuất phát là một nền kinh tế nông nghiệp còn phổ biến sản xuất nhỏ, cơ sở vật chất - kỹ thuật lạc hậu và chịu sự tàn phá nặng nề của nhiều năm chiến tranh. Ruộng đất canh tác bình quân đầu người thuộc diện thấp nhất thế giới, tài nguyên khoáng sản đa dạng nhưng trữ lượng không lớn và phân tán. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu hóa và cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại phát triển nhanh chóng, Việt Nam đứng trước nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế và công nghệ nếu không phát huy hiệu quả mọi nguồn lực, trong đó nguồn lực con người giữ vị trí trung tâm. Thực tiễn gần hai mươi năm Đổi mới cho thấy, dù Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương xây dựng con người mới, lực lượng lao động Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế về thể lực, trình độ chuyên môn kỹ thuật và tác phong công nghiệp, chưa đáp ứng kịp yêu cầu của nền sản xuất hiện đại.

Trước yêu cầu cấp bách của thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, tác giả Nguyễn Thị Thanh Hương đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Giáo dục Chính trị với đề tài: "Phát huy vai trò của nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay" dưới sự hướng dẫn của Th.S Lê Văn Dy tại Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh (tháng 04/2005).

Khóa luận xác định mục đích nghiên cứu:

• Góp phần giải thích lý luận về nhân tố con người trong lực lượng sản xuất.
• Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm phát huy nhân tố con người ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, khóa luận thực hiện bốn nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Trình bày khái niệm nhân tố con người dưới góc độ triết học và xã hội học.
2. Phân tích vai trò quyết định của nhân tố con người trong cấu trúc lực lượng sản xuất.
3. Đánh giá thực trạng bao gồm những ưu thế, hạn chế và xu hướng phát triển của con người lao động Việt Nam.
4. Đề xuất một số phương hướng, giải pháp chủ yếu nhằm phát huy nhân tố con người phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

• Đối tượng nghiên cứu: Nhân tố con người với tư cách là bộ phận cấu thành giữ vai trò quyết định trong lực lượng sản xuất.
• Phạm vi nghiên cứu: Thực trạng con người lao động Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với các mốc dữ liệu khảo sát tập trung từ sau năm 1986 đến giai đoạn 2000 - 2005.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác - Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh về con người và chiến lược "trồng người"; các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam thể hiện qua Văn kiện Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, lần thứ IX và Chỉ thị số 58-CT/TW ngày 17/10/2000 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin.

Khóa luận kế thừa có chọn lọc các công trình nghiên cứu lý luận đi trước, tiêu biểu như:

• Vấn đề xây dựng con người mới (Phạm Như Cương chủ biên, NXB Khoa học Xã hội, 1978).
• Phát huy yếu tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam (Hồ Anh Dũng, NXB Khoa học Xã hội, 2002).
• Một số vấn đề về triết học - con người - xã hội (Nguyễn Trọng Chuẩn chủ biên, NXB Chính trị Quốc gia, 2003).

Các phương pháp nghiên cứu được tác giả phối hợp sử dụng bao gồm:

• Phương pháp kết hợp lôgíc và lịch sử: Xem xét nhân tố con người trong sự vận động lịch sử của xã hội Việt Nam từ truyền thống nông nghiệp cổ truyền qua thời kỳ bao cấp đến thời kỳ Đổi mới.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Luận giải các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất, phân tích các chỉ số dân số, giáo dục, thể lực và trí lực của người lao động.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu kinh nghiệm phát triển nhân tố con người của các quốc gia (Hoa Kỳ, Nhật Bản) và so sánh các mốc số liệu thống kê giáo dục, lao động của Việt Nam giữa các giai đoạn.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp từ cuộc điều tra dân số ngày 01/07/2002 của Tổng cục Thống kê, báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (giai đoạn năm học 1995-1996 đến 2000-2001), và các tài liệu nghiên cứu xã hội học công bố đến năm 2004.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Nhân tố con người trong lực lượng sản xuất

Chương 1 tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận triết học về khái niệm con người, nhân tố con người và cấu trúc lực lượng sản xuất.

1. Khái niệm nhân tố con người: Tác giả phân biệt khái niệm "con người" (thực thể tự nhiên - xã hội toàn vẹn) với "nhân tố con người" (con người được xem xét với tư cách là chủ thể hoạt động thực tiễn nhằm cải biến tự nhiên và xã hội). Nhân tố con người bao gồm ba nội dung cơ bản:

• Là nhân tố xã hội thể hiện sức mạnh tổng hợp của chủ thể người trong quan hệ với tự nhiên và xã hội.
• Bao gồm các tiêu chí về số lượng và chất lượng lao động được hiện thực hóa trong các hình thái tổ chức lao động xã hội.
• Thể hiện qua nhân cách, chức năng xã hội, năng lực chuyên môn, thái độ lao động, ý thức chính trị và chuẩn mực đạo đức.

2. Nội dung cơ bản của khái niệm lực lượng sản xuất: Lực lượng sản xuất là thể thống nhất hữu cơ giữa tư liệu sản xuất (bao gồm tư liệu lao động, công cụ lao động, đối tượng lao động) và người lao động sử dụng các tư liệu đó để tạo ra của cải vật chất. Lực lượng sản xuất phản ánh mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và trình độ chinh phục tự nhiên của xã hội qua từng giai đoạn lịch sử.

3. Người lao động là nhân tố quyết định trong lực lượng sản xuất:

• Vai trò chủ thể sáng tạo: Tư liệu lao động và công cụ lao động chỉ là sản phẩm vật hóa từ trí tuệ con người ("khí quan nhân tạo"). Máy móc dù hiện đại đến đâu cũng không thể tự vận hành nếu thiếu sự điều khiển, can thiệp và gán mục đích sử dụng của con người.
• Mối quan hệ giữa khoa học và con người: Khoa học kỹ thuật đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp (theo dự báo của C. Mác), tuy nhiên khoa học không tồn tại độc lập mà bắt nguồn từ thực tiễn sản xuất và phục vụ nhu cầu của con người.
• Cơ sở thực tiễn quốc tế: Tác giả dẫn chứng sự phát triển nhanh chóng của Hoa Kỳ nhờ thu hút nhân tài khoa học toàn cầu và thành tựu kinh tế của Nhật Bản thông qua mô hình kết hợp "Kỹ thuật phương Tây + Tinh thần Nhật Bản", đặt con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.

---

Chương 2: Phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 phân tích bức tranh thực trạng nguồn nhân lực Việt Nam thời kỳ Đổi mới và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển nhân tố con người.

1. Thực trạng vấn đề phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam:

Về mặt ưu thế:

• Quy mô và cơ cấu dân số: Theo số liệu điều tra ngày 01/07/2002, dân số Việt Nam đạt 79,93 triệu người (đứng thứ 12 trên thế giới), trong đó lực lượng trong độ tuổi lao động chiếm hơn 48,5 triệu người, tốc độ tăng trưởng hàng năm đạt 3,2% - 3,5%. Dự báo dân số năm 2005 đạt 83 triệu người (lao động trên 51 triệu) và năm 2010 đạt 88 triệu người (lao động trên 57 triệu).
• Phẩm chất và năng lực trí tuệ: Người lao động có truyền thống yêu nước, cần cù, kiên trì, khéo léo trong thủ công mỹ nghệ. Học sinh, sinh viên và trí thức Việt Nam đạt nhiều thành tích quốc tế (ĐH Bách Khoa TP.HCM vô địch Robocon Châu Á 2004; giải thưởng Meguro tại Nhật Bản; sinh viên trúng tuyển ĐH Princeton với điểm tuyệt đối 42/42; chuyên gia công nghệ tại Mỹ nắm giữ 20 bằng phát minh).
• Trình độ dân trí và chuyên môn kỹ thuật: Năm 2000, tỷ lệ biết chữ đạt 96,42%; tốt nghiệp THCS chiếm 32,7%; tốt nghiệp THPT chiếm 17,58%; số năm đi học trung bình đạt 7,3 năm. Cả nước hoàn thành mục tiêu xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học. Đội ngũ trí thức có khoảng 1,3 triệu người tốt nghiệp đại học, cao đẳng; 10.000 thạc sĩ; hơn 12.000 tiến sĩ; hơn 600 tiến sĩ khoa học và khoảng 10 vạn trí thức Việt kiều.
• Khả năng thích ứng công nghệ: Người lao động từng bước tiếp cận công nghệ cao. Ngày 26/02/2001, Tổng công ty Điện tử và Tin học Việt Nam cho ra mắt Hệ điều hành Linux 1.0 thuần Việt; phong trào ứng dụng công nghệ thông tin phát triển theo tinh thần Chỉ thị 58-CT/TW.
• Thể lực: Chiều cao trung bình của người lao động tăng hơn 3 cm sau 20 năm (nam thanh niên đạt 163 cm, nữ đạt 153 cm).

Về mặt hạn chế:

• Tàn dư của nền sản xuất nhỏ và công xã nông thôn: Thói quen làm ăn manh mún, tùy tiện, "cò con", tâm lý cào bằng ("xấu đều hơn tốt lỏi"), bảo thủ, giữ bí quyết gia truyền làm thui chột nghề thủ công, tư tưởng "phép vua thua lệ làng" kìm hãm tính chủ động cá nhân.
• Ảnh hưởng tiêu cực của tư tưởng phong kiến và tôn giáo: Nho giáo với tư tưởng trọng danh khinh thực, coi nhẹ lao động chân tay và thương nghiệp; Phật giáo với khuynh hướng an phận, diệt dục; Đạo giáo với tập tục mê tín dị đoan làm giảm ý chí phấn đấu vươn lên.
• Hệ quả của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp: Thói quen ỷ lại vào tập thể và Nhà nước, thiếu tư duy kinh tế thị trường, ngại cạnh tranh.
• Hạn chế về thể lực và dinh dưỡng: Bình quân năng lượng ăn uống toàn quốc dưới 2.000 kcal/người/ngày (giai đoạn trước 1990 ở nông thôn có 44% dân số chỉ đạt mức 1.500 kcal/ngày). Tỷ lệ người lớn có sức khỏe yếu chiếm 14% - 21,5%; tỷ lệ trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng lên tới 40%.
• Bất cập về chất lượng chuyên môn: Năm 2000, chỉ có 20% lao động qua đào tạo (đào tạo nghề chiếm 13,4%); nguy cơ tái mù chữ vẫn xuất hiện; thiếu đội ngũ công nhân kỹ thuật lành nghề và chuyên gia đầu ngành.

Bảng tổng hợp một số chỉ tiêu phát triển nhân lực Việt Nam giai đoạn 2000 - 2002 theo dữ liệu khóa luận:

Chỉ tiêu thống kê	Giá trị ghi nhận trong khóa luận
Dân số toàn quốc (01/07/2002)	79,93 triệu người (dự báo 83 triệu năm 2005)
Lực lượng trong độ tuổi lao động (2002)	> 48,5 triệu người (dự báo 51 triệu năm 2005)
Tỷ lệ người biết chữ toàn quốc (2000)	96,42%
Tỷ lệ dân số tốt nghiệp THCS / THPT (2000)	32,7% / 17,58%
Số năm đi học trung bình của dân cư (2000)	7,3 năm
Tỷ lệ lao động có chuyên môn kỹ thuật (2000)	15,53%
Tỷ lệ lao động qua đào tạo / đào tạo nghề (2000)	20,0% / 13,4%
Số lượng cử nhân, kỹ sư CĐ-ĐH (2000)	Khoảng 1,3 triệu người
Số lượng Thạc sĩ / Tiến sĩ / TSKH (2000)	10.000 người / > 12.000 người / > 600 người
Trí thức Việt kiều tại nước ngoài (2000)	Khoảng 10 vạn người
Tỷ lệ người trưởng thành có sức khỏe yếu	14% - 21,5%
Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi	40%

2. Một số giải pháp chủ yếu phát huy nhân tố con người trong lực lượng sản xuất:

• Quan tâm đúng mức tới nhu cầu và lợi ích của người lao động: Coi lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp, mạnh mẽ nhất thúc đẩy con người hành động. Kết hợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể và lợi ích toàn xã hội; xóa bỏ cơ chế phân phối bình quân, bảo đảm người lao động được hưởng thụ xứng đáng với kết quả cống hiến.
• Xây dựng môi trường xã hội thuận lợi: Hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách kinh tế nhằm tạo hành lang an toàn cho sản xuất kinh doanh; thực hiện các chính sách khuyến khích như ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn vay, khen thưởng thỏa đáng; phát huy dân chủ cơ sở, đẩy mạnh công tác tư tưởng, tuyên truyền chống tham nhũng, tạo dư luận xã hội lành mạnh nhằm đẩy lùi các hủ tục lạc hậu.
• Đổi mới và tăng cường chiến lược giáo dục - đào tạo: Xem giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu. Chuyển dịch từ phương thức đào tạo đồng loạt sang đa dạng hóa loại hình và chuyên sâu; đổi mới phương pháp giảng dạy từ truyền thụ một chiều, nhồi nhét sang phương pháp gợi mở, rèn luyện tư duy sáng tạo; đa dạng hóa các kênh đào tạo (công lập, dân lập, tư thục, liên kết quốc tế); tăng quyền tự chủ cho các trường đại học và cải thiện chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ giáo viên.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa lý luận: Khóa luận làm sáng tỏ bản chất của phạm trù "nhân tố con người" trong chủ nghĩa duy vật lịch sử, phân định ranh giới giữa con người với tư cách thực thể tự nhiên - xã hội và con người với tư cách lực lượng sản xuất trực tiếp.
• Phân tích thực trạng có căn cứ số liệu: Cung cấp bức tranh đa chiều về nguồn nhân lực Việt Nam đầu thế kỷ XXI thông qua các số liệu thống kê về nhân khẩu học, tỷ lệ đào tạo nghề, tỷ lệ phổ cập học vấn và chỉ số thể lực.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ: Kết hợp ba nhóm đòn bẩy căn bản: đòn bẩy lợi ích kinh tế, đòn bẩy thể chế - môi trường xã hội, và đòn bẩy giáo dục - đào tạo nhằm giải phóng năng lực sáng tạo của người lao động trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Khóa luận tiếp cận vấn đề chủ yếu từ góc độ lý luận triết học chính trị và sử dụng nguồn số liệu thống kê thứ cấp (chưa tiến hành các cuộc điều tra xã hội học thực nghiệm chuyên sâu hay khảo sát mẫu định lượng riêng). Hệ thống số liệu phản ánh thực trạng nguồn nhân lực Việt Nam ở thời điểm năm 2000 - 2005.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu tác động của nền kinh tế tri thức và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng đến sự chuyển dịch cơ cấu lao động; khảo sát định lượng nhu cầu và động lực làm việc của các nhóm lao động đặc thù (lao động nông nghiệp chuyển đổi, lao động công nghệ cao).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, giảng viên chuyên ngành Giáo dục Chính trị, Triết học Mác - Lênin, Kinh tế Chính trị và Xã hội học trong việc nghiên cứu phạm trù con người và lực lượng sản xuất.
• Người nghiên cứu về lịch sử kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn đầu những năm 2000, cung cấp nguồn dữ liệu đối chiếu về thực trạng dân số, trình độ học vấn và thể lực của lao động Việt Nam thời kỳ đầu công nghiệp hóa.
• Cán bộ quản lý nhân sự, hoạch định chính sách giáo dục và đào tạo nghề tham khảo các luận điểm về đòn bẩy lợi ích và đổi mới phương pháp giáo dục phát triển tư duy sáng tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo khóa luận, điểm khác biệt giữa khái niệm "con người" và "nhân tố con người" là gì?
Khái niệm "con người" phản ánh một thực thể tự nhiên - xã hội toàn vẹn với đầy đủ tính đa dạng về tâm lý, thể chất và các mối quan hệ xã hội. Trong khi đó, "nhân tố con người" là phạm trù triết học - xã hội chỉ con người khi tham gia vào hoạt động thực tiễn với tư cách chủ thể có ý thức, nằm trong mối quan hệ tác động qua lại với các yếu tố khác nhằm cải biến tự nhiên và xã hội.

2. Khóa luận nêu những con số nào về thực trạng trình độ chuyên môn của lao động Việt Nam năm 2000?
Năm 2000, tỷ lệ người lao động có chuyên môn kỹ thuật là 15,53% (công nhân kỹ thuật 5,4%, sơ cấp 1,41%, trung cấp 4,83%, cao đẳng và đại học 3,89%). Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 20%, trong đó đào tạo nghề chiếm 13,4%. Cả nước có khoảng 1,3 triệu người có trình độ đại học, cao đẳng; 10.000 thạc sĩ; hơn 12.000 tiến sĩ và hơn 600 tiến sĩ khoa học.

3. Tác giả chỉ ra những nguyên nhân lịch sử - xã hội nào tạo nên thói quen ỷ lại, bảo thủ của người lao động Việt Nam?
Tác giả chỉ ra ba nguyên nhân chính: (1) Sự tồn tại dai dẳng của mô hình công xã nông thôn dựa trên nền sản xuất nhỏ tự cấp tự túc; (2) Ảnh hưởng tiêu cực của các hệ tư tưởng phong kiến phương Đông như Nho giáo (trọng danh khinh thực, coi nhẹ thương nghiệp), Phật giáo (diệt dục, an phận) và Đạo giáo (mê tín, tin vào số mệnh); (3) Việc áp dụng và duy trì quá lâu cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp và bình quân chủ nghĩa cùng tâm lý trông chờ vào viện trợ.

4. Mối quan hệ giữa khoa học - kỹ thuật hiện đại và nhân tố con người được giải thích như thế nào?
Dù khoa học kỹ thuật hiện đại và công nghệ tin học phát triển mạnh mẽ, đóng vai trò là lực lượng sản xuất trực tiếp, khoa học không thể trở thành lực lượng độc lập thay thế con người. Khoa học là sản phẩm do con người sáng tạo ra từ nhu cầu thực tiễn, do con người vận hành và phục vụ mục đích phát triển của con người.

5. Những giải pháp trọng tâm nào về giáo dục - đào tạo được tác giả đề xuất?
Khóa luận đề xuất: Chuyển từ đào tạo đồng loạt sang đa dạng hóa và chuyên sâu; đổi mới phương pháp dạy học từ nhồi nhét ghi nhớ sang gợi mở, rèn luyện tư duy phản biện và sáng tạo; giảm môn học bắt buộc, tăng môn tự chọn; trao quyền tự chủ cho các trường đại học; kết hợp gửi người ra nước ngoài đào tạo với thu hút chuyên gia giỏi; thực hiện chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với đội ngũ giáo viên.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thanh Hương đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò quyết định của nhân tố con người trong lực lượng sản xuất ở Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XXI. Thông qua việc phân tích toàn diện các mặt ưu thế về trí tuệ, truyền thống văn hóa cùng những rào cản về thể lực, trình độ chuyên môn và tập quán sản xuất nhỏ, tác giả khẳng định phát triển nguồn lực con người là con đường tất yếu để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các nhóm giải pháp về bảo đảm lợi ích kinh tế, kiến tạo môi trường xã hội dân chủ và đổi mới căn bản chiến lược giáo dục - đào tạo được đề xuất có tính nhất quán cao với định hướng phát triển đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết luận ra, khóa luận được chia làm 2 chương và 4 tiết lồn. SVTH: Nguyễn Thị Thanh Hương 4 Khod luận tốt nghiệp GVHD: Th.5 Lễ Van Dy PHAN NOI DUNG "hưững | NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG LUC LUGNG SAN Trên bình diện lý luận chung, trên thế gidi hiện nay đang tổn tại những quan niệm khác nhau về nhãn tố con người, Với những cách tiếp cận khác nhau, các tác giả đã có quan niệm về nhân tố con người khác nhau. Ở nước ta, khái niệm nhân tố con người cũng đã được các nhà nghiên cửu quan tâm và đã đưa ra một số khái niệm: "Nhân tổ con người là tổng hợp tất cả những phẩm chất , tri thức, khả năng và năng lực của con người cùng mọi hoạt động sáng tạo của họ đã, đang và sẽ được xã hội sử dụng vì lợi ích của sự phat triển con người cũng như hoàn thiện các điểu kiện sống, điều kiện lao động của con người” [34: 30] "Nhãn tổ con người là toàn bộ những dấu hiện riêng có những yếu tố, những mặt. nói lên vai trò của con người như là chủ thể hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội” [21; 110].

“Nhân tố con người là một phạm trù triết học xã hội (gắn lién với thực tiễn) diễn tả vai trò, vị trí và những ảnh hưởng thực tế của con người trong họat động thực tiễn nhằm cải biến thế giới hiện thực, déng thời tự biểu hiện, tự khẳng định những sức mạnh tiém tang của bản thần con người trong quá trình phát triển hoàn thiện bản chất xã hội của nó" [2; 67]. SVTH: Nguyễn Thị Thanh Hương 5 Khod luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Lê Văn D *Nhân tố con người là tổng thể những yếu tố thuộc về thể chất và tinh than, dao đức, phẩm chất, trình độ tri thức, vị thế xã hội. tạo thành năng lực của con người và của cộng đẳng người nang lực đó khi được sử dụng ,phát huy sẽ góp phan thúc đẩy sự phát triển của xã hội" (12; 388]. Khái niệm nhãn tố con người là một phạm trù lịch sử xã hội, nó biến đổi theo sự biến động của các điều kiện lịch sử qua các thời đại khác nhau.

Đây là một khái niệm rộng bao gốm những yếu tố, những tiêu chí, nói lên vai trò xã hội của con người, nhân cách con người, Các khái niệm trên đều đã nêu bật được vai trò riêng của nhân tố con người thông qua hoạt động đã có ảnh hưởng thực tế vào việc cải hiến thé giới hiện thực và phẩn nào nói lên sức mạnh tiểm tầng của nhân tố con người được bộc lộ và khẳng định trong quá trình thể hiện và hoàn thiện bản chất xã hội của nó. Tuy nhiên chúng ta cẩn chỉ ra những nội dung co bản của nó đó là: * Thứ nhất: Nhãn tố con người là một nhãn tố xã hội thể hiện sức mạnh tổng hợp của chủ thể người trong quan hệ với khách thể tự nhiên và xã hội mà hoạt đông thực tiễn của nó đem lại sự phát triển xã hội. * Thứ hai: Nội dung cấu thành của nhãn tố con người bao gồm những tiêu chí về số lượng và chất lượng nói lên khả năng của con người, của cộng đồng người trong môi trường xã hội, lịch sử xác định, cần phải khai thác trong quá trình cải tạo và xây dựng xã hội. Đó trước hết và chủ yếu là số lượng và chất lượng lao động của con người được thể hiện ra trong những hình thái tổ chức lao động xã hội hợp lý nhất, đảm bảo tính hữu ích do sự phát triển của cá thể lẫn cộng đồng.

* Thứ ba: Những tiêu chí về nhân cách, về chức năng xã hội của con người. Những tiêu chi này nói lên khả năng sáng tạo của con người trong hệ thống các quan hệ xã hội, giá trị và trình độ phát triển của con người bao gồm cả năng lực chuyên mon, thái độ lao động, ý thức xã hội chính trị, những giá trị và chuẩn mực đạu đức, SVTH: Nguyễn Thị Thanh Hương 6 Khoá luận tốtnghiệp _ GVHD: Th.§ Lê Văn Dy Những nội dung trên đây của nhân t6 con người có quan hệ hiện chứng với nhau. Việc phát huy nhân tổ con người trong cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới. Xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay cần phải tính đến một cách đẩy đủ những noi dung đó, trên cơ sở đó ma hình thành chiến lược về con người trong qua trình cách mạng.

Những khiếm khuyết của công cuộc xây dựng đất nước ta trong thời gian qua, ở mức độ khác nhau đều có nguyên nhẫn từ việc không tính đến một cách day đủ, không khai thác và phát huy được những nội dung nêu trên của nhân tổ con người. Do vậy trên thực tế đã không phát huy được đẩy đủ và có hiệu quả vai trò tích cực của nhãn tổ con người làm cho xã hội thiếu hụt động lực can thiết của sự phát triển. Có thể nói, khái niệm nhân tố con người không hoàn toàn đẳng nhất với khái niệm con người, mặc dù trong cơ sở bản chất của mình, nó gắn bó chặt chẽ với nhau, Trên nhiều sách báo hiện nay, con người được xem là một thức thể tự nó với tất cả tính đa dạng hiện thực: thể chất, trí tuệ, nhu cẩu, lợi ích, tính cách, tình cảm, tam lý, thói quen. Mặt khác, con người được xem như một thực thể xã hội trong tính toàn vẹn của nó với tất cả những quan hệ xã hội muốn vẻ của họ .Khi con người được xem xét như một thực thể hoạt động nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với các yếu tế khác nhằm cải biến tự nhiên và xã hội thì đó chính là nhãn tố con người.

Nó phân biệt với các nhân tố khác, như nhân tố kinh tế, nhân tố kỹ thuật. Nhân tế con người có tinh chất xã hội- lịch sử, nó là tểm năng, năng lực, nguồn lực của sự phát triển, nó đối diện với nhân tố khác và cấu thành nội dung hiện thực của đời sống xã hội. Cho nên cẩn quan tâm đến những dấu hiệu cấu thành sự phát triển của con người như tâm — sinh lý, nhu cẩu, lợi ích. Nhân tố con người không chi được xét với tư cách là cộng đẳng.Nó thể hiện mối liên hệ giữa sức mạnh cá nhãn và cộng đẳng.

Do vậy, muốn phát huy được nhãn tổ con người phải có chính sách tác động vào cả cá nhân va cộng đẳng. Nhân tố con người còn được biểu hiện ở các sức mạnh truyền thống lịch sử văn hoá dân tộc, có ảnh hưởng tới sự hình thành và trưởng SVTH: Nguyễn Thị Thanh Hương 7 Khoá luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Lê Văn Dy thành của con người xã hội. Điều này đã nói lên rằng, khi chúng ta để ra những chính sách xã hội phải có tác dụng cải biển tốt hơn hoàn cảnh và hiện trạng của con người trong hiển tại và thúc đẩy sự phát triển của con người dap ứng những nhu cầu * đặt ra trong tương lai của nó. Nhẫn tố con người còn bao gồm cả khía cạnh dan tộc, giai cấp và quốc tế, cho nên xã hội phải coi trọng phát triển văn hoá để phát triển con người.

Khái niệm nhân tốcon người là sự phát triển sắng tạo quan niệm của chủ nghĩa Mác về vấn để con người với tư cách là người sáng tạo có ý thức, là chủ thể sắng tạo ra lịch sử. Mặt hoạt động của nhân tố con người, đó là cơ sở quyết định mọi đặc trưng và thuộc tính của nó. Mặt hoạt động của con người với tích cách là phương thức quan hệ đặc thù của con người với thế giới xung quanh. Với tính cách là hoạt động của con người nhằm sáng tạo ra của cải và các giá trị vật chất tỉnh thần, con người chủ thể của hoạt động nó có vai trò và ý nghĩa quyết định đổi với sự sáng tạo lịch sử và phát triển lịch sử.

Triết học Mác-Lênin khẳng định: Sự vận động và biến thiên của lịch sử xét đến cùng là do căn nguyên kinh tế, Nếu như sự phát triển xã hội là dựa trên sự thay thé hợp quy luật của các phương thức sản xuất thì không thể không tính đến vai trồ và ảnh hưởng của con người gắn lién với hoạt động sản xuất của nó. Quan điểm duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin đã thừa nhận một cách dứt khoát vai trò của quần chúng nhân dẫn và cá nhân trong lịch sử: “Con người sáng tạo ra lịch sử của mình. Song vai trò quyết định đối với sự phát triển xã hội là ở một số cá nhân đặc biệt hay quần chúng nhãn dân đông dao"[11, 620]. Vì lẽ đó, khi phân tích những nội dung có trong khái niệm “nhân tố con người" cần phải xác lập cơ sở phương pháp luận của nó, bao hàm những nguyên tắc như: Xét nhân tố con người trong tính hiện thực và cụ thể của nó, trong những điều kiện kinh tế xã hội xác định.

Điều đỏ có nghĩa là xét con người với tư cách là những SVTH: Nguyễn Thị Thanh Hương 4 Khod luận tốt nghiệp GVHD: Th.§ Lễ Văn D ca nhân, cá thể sinh động. Đẳng thời cũng khảo sát nhân tố con người như những tập the, cộng đồng người. Xét nhân tố con người với tư cách là người lao động được giải phóng và là chủ thể của quá trình cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới. Đồng thời con người là khách thể của các quá trình quản lý, đối tượng của các chính sách phát triển kinh tể xã hội.

Xem xét nhân tố con người không chỉ đơn thuần từ góc độ kinh tế như nhu cầu lợi ích vat chất mà còn tính đến các yếu tổ tâm lý, đạo đức, văn hoá, những định hướng giá trị của cá nhân, những mối liên hệ giữa cá nhân, tập thể và xã hội. Du đó việc nhận thức một cách toàn diện những nội dung của quan niệm nhân tế con người có liên quan trực tiếp đến việc xây dựng một tổng hợp những diéu kiện, biện pháp thực tiễn mà quá trình quản lý kinh tế và xã hội phải thực hiện nhằm nắng cao vai trò nhân tố con người. Nội dung cơ bản của khái niệm lực lượng sản xuất Ngày nay, hơn lúc nào hết, sẽ không có bất cứ một sự tiến bộ và phát triển nào trong xã hội nếu không có quan điểm và chính sách đúng đắn để phát huy nhân tổ con người. Công việc nghiên cứu, bổi dưỡng, đào tạo, sử dụng đúng đắn nhân tổ con người lại càng bức xúc khi Đảng và Nhà nước ta chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hod, hiện đại hoá đất nước.