Chương I NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THUẾ VÀ PHÁP LUẬT THUẾ I. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ PHÂN LOẠI 1.Khái niệm Thuế là khoản thu do Nhà nước dùng quyền lực của mình để buộc các tổ chức, cá nhân phải nộp vào ngân sách nhà nước nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình. Nhà nước thu thuế từ các chủ thể tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ, các tổ chức và cá nhân có sở hữu tài sản, có thu nhập khi đạt đến một ngưỡng nhất định. Thuế có thể thu bằng tiền hoặc hiện vật hoặc dịch vụ khác.
Thuế là một phạm trù lịch sử ra đời và tồn tại cùng với các hình thái Nhà nước. Trong cuốn sách "Lý luận về luật thuế" của tác giả Yamamoto người Nhật Bản đã lược sử tình trạng đánh thuế trong lịch sử thế giới. Trong thời kỳ cộng sản nguyên thủy, thuế là công cụ tái phân phối sản 9 vật phục vụ thần thánh. Trong sử sách Ai Cập cổ đại còn ghi lại sự bóc lột tàn nhẫn của quan lại đối với nông dân và sự đối xử bất công trong ban đặc ân miễn thuế.
Ở Đức vào năm 1524, nông dân đã nổi loạn để yêu cầu giảm nghĩa vụ đóng góp và lao dịch1. Ở nước ta, từ thời nhà Lý vào thế kỷ thứ X đã ban ra các loại thuế đánh vào sản phẩm nông, lâm, ngư nghiệp. Trải qua các triều đại phong kiến, nhiều sắc thuế được đặt ra đánh vào hoạt động khai mỏ, giao thương với nước ngoài. Với sự phát triển của các ngành công nghiệp trong thời kỳ thuộc Pháp, một số loại thuế hiện đại đã được áp dụng nhằm tạo nguồn thu cho chính quyền bảo hộ.
Trong xã hội hiện đại, chính phủ các nước thu thuế bằng tiền nên khoản thuế thu được gọi là tiền thuế, ngoài ra, tùy theo hành vi thu nộp của các tổ chức, cá nhân mà có thể sử dụng các thuật ngữ pháp lý là thu thuế, đánh thuế hoặc nộp thuế. Thuế với tư cách là một phạm trù kinh tế thực hiện ba chức năng cơ bản như sau: Một là, thuế có chức năng tạo lập nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Chức năng này thể hiện quyền thu thuế của Nhà nước trong hiến pháp và pháp luật thuế. Nhà nước sử dụng ngân sách để chi tiêu duy trì bộ máy nhà nước và các hoạt động sự nghiệp kinh tế, giáo dục, an ninh, quốc phòng, tòa án và các dịch vụ hành chính.
Phạm vi đánh thuế rộng giúp Nhà nước có khả năng tạo nguồn thu lớn hơn nhiều so với các khoản thu ngân sách nhà nước khác. Hai là, thuế có chức năng phân phối lại thu nhập. Với chức năng này, thuế góp phần hạn chế tình trạng phân hóa giàu nghèo trong xã hội. Nhà nước ban hành luật thuế nhằm động viên sự đóng góp từ người có thu nhập cao vào ngân sách nhà nước và sử dụng để hỗ trợ cho người có thu nhập thấp hay người yếu thế trong xã hội.
Hiến pháp các nước đều ghi _______________ 1. 山本守之『租税法の基礎理 論』改訂版税務経理協会, (Yamamoto: Lý luận cơ bản về Luật thuế, Nxb. Hội kinh doanh - thuế vụ, 2013, tr. 10 nhận quyền đánh thuế của Nhà nước để tạo lập nguồn thu duy trì sự tồn tại của bộ máy nhà nước với mục đích phân phối lại thu nhập của các cá nhân trong xã hội.
Có nghĩa là, để duy trì sự tồn tại của Nhà nước thì cần thiết phải động viên bắt buộc một phần tài sản thuộc sở hữu của các tổ chức, cá nhân vào ngân sách nhà nước1. Ba là, thuế thực hiện chức năng điều tiết nền kinh tế.