Chuyên đề thực tập phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của một số ngân hàng tại việt nam giai đoạn 20092021

Chuyên đề phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2009-2021, cung cấp góc nhìn chi tiết về biến động thị trường.

• Tác giả: Đào Trọng Đức
• Người hướng dẫn: Th.S Vũ Thị Bích Ngọc
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Toán Kinh tế
• Đề tài: Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của một số ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2009-2021
• Loại tài liệu: chuyên đề thực tập
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TONG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.2. MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI GIÁ CỔ PHIẾU (DỰA TRÊN CÁC LÝ THUYẾT XÃ HỘI HỌC VỀ GIÁ CỔ PHIẾU)
• 1.3. CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU THAM KHẢO
• 1.4. ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ BỘ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.2. THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TỪ KHI RA ĐỜI TỚI HẾT NĂM 2021 VÀ DIỄN BIẾN GIÁ CỔ PHIẾU NGÂN HÀNG TRONG KHOẢNG 2009-2021
• 2.3. THỰC TRẠNG GIÁ CỔ PHIẾU CỦA 10 NGÂN HÀNG TRONG NGHIÊN CỨU GIAI ĐOẠN 2009-2021
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM
• 3.1. KẾT QUẢ HỒI QUY VÀ KIỂM ĐỊNH
• 3.2. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giá cổ phiếu và các yếu tố ảnh hưởng

Giá cổ phiếu là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh sức khỏe tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là trong ngành ngân hàng. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của các ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn 2009-2021. Các yếu tố này bao gồm cả yếu tố vĩ mô và vi mô, từ tình hình kinh tế toàn cầu đến các chính sách tài chính cụ thể của từng ngân hàng.

1.1. Yếu tố kinh tế vĩ mô

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như lạm phát, tỷ giá hối đoái, và tăng trưởng GDP có tác động đáng kể đến giá cổ phiếu. Ví dụ, trong giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, giá cổ phiếu của nhiều ngân hàng Việt Nam đã giảm mạnh do sự suy thoái kinh tế. Ngược lại, giai đoạn phục hồi kinh tế sau đó đã giúp giá cổ phiếu tăng trở lại.

1.2. Chính sách tài chính ngân hàng

Các chính sách tài chính của ngân hàng, bao gồm chính sách cổ tức và quản lý rủi ro, cũng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu. Một ngân hàng có chính sách cổ tức ổn định và minh bạch thường thu hút được nhiều nhà đầu tư, từ đó đẩy giá cổ phiếu lên cao.

II. Phân tích giá cổ phiếu ngân hàng Việt Nam

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng để đánh giá tác động của các yếu tố đến giá cổ phiếu của 10 ngân hàng niêm yết tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn uy tín như cophieu68.vn và finance.vn, bao gồm các chỉ số tài chính và biến động thị trường trong giai đoạn 2009-2021.

2.1. Mô hình hồi quy

Nghiên cứu áp dụng mô hình hồi quy dữ liệu mảng (Panel Data) để phân tích tác động của các yếu tố đến giá cổ phiếu. Các mô hình được sử dụng bao gồm Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), và Random Effects Model (REM). Kết quả cho thấy mô hình FEM là phù hợp nhất để phân tích dữ liệu trong nghiên cứu này.

2.2. Kết quả phân tích

Kết quả phân tích chỉ ra rằng các yếu tố như lợi nhuận ròng, tỷ lệ nợ xấu, và quy mô vốn hóa thị trường có tác động đáng kể đến giá cổ phiếu. Đặc biệt, lợi nhuận ròng là yếu tố có tác động mạnh nhất, với hệ số hồi quy dương và có ý nghĩa thống kê cao.

III. Thực trạng thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động trong giai đoạn 2009-2021, từ khủng hoảng tài chính toàn cầu đến đại dịch COVID-19. Những sự kiện này đã ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu của các ngân hàng, đặc biệt là trong giai đoạn đại dịch khi nhiều ngân hàng phải đối mặt với rủi ro tín dụng gia tăng.

3.1. Giai đoạn khủng hoảng tài chính

Giai đoạn 2008-2009, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự sụt giảm mạnh của giá cổ phiếu do ảnh hưởng từ khủng hoảng tài chính toàn cầu. Nhiều ngân hàng đã phải đối mặt với tình trạng nợ xấu gia tăng, dẫn đến sự mất niềm tin của nhà đầu tư.

3.2. Giai đoạn đại dịch COVID 19

Đại dịch COVID-19 đã gây ra những biến động lớn trên thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, một số ngân hàng đã nhanh chóng thích nghi và tận dụng cơ hội từ các gói hỗ trợ tài chính của Chính phủ, giúp giá cổ phiếu phục hồi nhanh chóng.

IV. Dự báo giá cổ phiếu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng mà còn đưa ra các dự báo về giá cổ phiếu trong tương lai. Các kết quả này có thể được ứng dụng trong việc xây dựng chiến lược đầu tư hiệu quả, giúp nhà đầu tư tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

4.1. Dự báo dựa trên mô hình

Dựa trên mô hình hồi quy, nghiên cứu đưa ra dự báo về giá cổ phiếu của các ngân hàng trong các kịch bản kinh tế khác nhau. Kết quả cho thấy, trong điều kiện kinh tế ổn định, giá cổ phiếu có xu hướng tăng trưởng ổn định.

4.2. Ứng dụng trong đầu tư

Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng chiến lược đầu tư dài hạn, đặc biệt là trong việc lựa chọn các ngân hàng có tiềm năng tăng trưởng cao. Điều này giúp nhà đầu tư tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh thị trường biến động.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm gần đây chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ về quy mô thanh khoản và số lượng người tham gia, đặc biệt dưới tác động của đại dịch Covid-19 khi các kênh kinh doanh truyền thống bị hạn chế. Theo thống kê từ Statista, tính đến hết tháng 5/2021, Việt Nam có khoảng 61,37 triệu người sở hữu điện thoại thông minh (tương đương 64% dân số), tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thị trường tài chính trực tuyến. Số liệu từ Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) và các cơ quan quản lý cho thấy:

• Năm 2019: Toàn thị trường ghi nhận 188.646 tài khoản mở mới.
• Năm 2020: Số tài khoản mở mới đạt 393.659 tài khoản (trong đó nhà đầu tư cá nhân trong nước chiếm 99,7%).
• Năm 2021: Số lượng tài khoản mở mới bùng nổ với hơn 1,5 triệu tài khoản, lớn gấp rưỡi tổng số tài khoản mở mới của 4 năm 2017–2020 cộng lại; nâng tổng số tài khoản lên hơn 4,3 triệu (đạt 5,2 triệu tài khoản vào tháng 4/2022).
• Vốn hóa thị trường cổ phiếu năm 2020 đạt 84,3% GDP và đến năm 2021 đạt 7,77 triệu tỷ đồng, tương đương 123% GDP năm 2020 (92,6% GDP ước tính năm 2021).

Mặc dù thị trường mở rộng nhanh chóng, phần lớn nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường còn nhầm lẫn giữa hoạt động đầu tư giá trị và đầu cơ lướt sóng, vận hành theo tâm lý đám đông mà thiếu kiến thức phân tích cơ bản về các chỉ số tài chính, định giá và cơ chế hình thành giá cổ phiếu. Trong cơ cấu thị trường chứng khoán Việt Nam, nhóm cổ phiếu ngành ngân hàng luôn chiếm tỷ trọng vốn hóa lớn và đóng vai trò chi phối xu hướng thị trường.

Khóa luận / chuyên đề thực tập tốt nghiệp ngành Toán Kinh tế của tác giả Đào Trọng Đức (Khoa Toán Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) được thực hiện nhằm giải quyết các câu hỏi và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa các khái niệm, đặc điểm cốt lõi của cổ phiếu và các phương pháp định giá cổ phiếu phổ biến.
2. Xác định các lý thuyết tài chính - thị trường giải thích sự biến động của giá cổ phiếu.
3. Đánh giá thực trạng diễn biến thị trường chứng khoán Việt Nam và giá cổ phiếu ngành ngân hàng trong giai đoạn 2009–2021.
4. Ứng dụng các mô hình kinh tế lượng trên dữ liệu bảng để định lượng các yếu tố nội tại của ngân hàng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Giá cổ phiếu và các chỉ tiêu tài chính phản ánh hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 10 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), bao gồm: BIDV (BID), MBBank (MBB), Techcombank (TCB), Vietcombank (VCB), VPBank (VPB), VietinBank (CTG), HDBank (HDB), TPBank (TPB), Sacombank (STB), Eximbank (EIB).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 13 năm, từ năm 2009 đến hết năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng các văn bản pháp luật và hệ thống lý thuyết tài chính - kinh tế học:

• Khung pháp lý: Luật Chứng khoán số 70/2006/QH11 ngày 29/06/2006; Quy chế tạm thời về việc mua bán cổ phiếu ban hành kèm Quyết định số 529 TC/QĐ/TCDN (1997) của Bộ Tài chính; Luật Doanh nghiệp 2020 (khoản 5 Điều 4 về khái niệm cổ tức).
• Lý thuyết bước đi ngẫu nhiên (Random Walk Theory): Công trình của Maurice Kendall (1953) chỉ ra giá chứng khoán thay đổi ngẫu nhiên, phản ứng tức thì với các thông tin mới và không thể dự đoán chỉ dựa vào diễn biến quá khứ.
• Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis - EMH): Mọi thông tin sẵn có đều được phản ánh vào giá chứng khoán hiện hành; mức lợi nhuận vượt trội không tồn tại bền vững nếu thị trường đạt trạng thái hiệu quả.
• Lý thuyết chính sách cổ tức: Lý thuyết ổn định cổ tức (Dividend Stability Theory), lý thuyết thặng dư cổ tức (Residual Dividend Theory) và nghiên cứu của Miller & Modigliani (1961) về tác động phát tín hiệu của chính sách chi trả cổ tức đến giá cổ phiếu trong điều kiện thị trường không hoàn hảo.
• Phương pháp định giá cổ phiếu: Mô hình chiết khấu cổ tức (DDM - Dividend Discount Model) với công thức $Value = \frac{\text{Dividend per share}}{\text{Discount rate} - \text{Dividend growth rate}}$ và phương pháp định giá theo hệ số giá trên thu nhập ($P/E = \frac{\text{Giá thị trường}}{\text{EPS}}$).

Tổng quan các mô hình thực nghiệm tham khảo

Tác giả tổng hợp các mô hình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước:

• Hussein A. Hassan Al-Tamimi (2007/2011): Nghiên cứu tại UAE xác định $SP = f(EPS, DPS, OL, GDP, CPI, INT, MS)$.
• Faris Nasif AL-Shubiri (2010): Phân tích các ngân hàng thương mại Jordan với biến $MPS = f(NAVPS, DIV, EPS, INT, INF, GDP)$.
• Mohammad Abdelkarim Almumani (2014): Phân tích tại Sở giao dịch chứng khoán Amman với mô hình $MP = f(DPS, EPS, BV, DP, P/E, Size)$.
• Majed Abdel Majid Kabajeh (2012): Phân tích mối quan hệ giữa $ROA, ROE, ROI$ với giá cổ phiếu các công ty bảo hiểm Jordan.
• Mbabazi: Nghiên cứu tại Rwanda với mô hình $SP = f(EPS, DPS, M3, GDP, CPI, Interest\ rate, Oil\ Prices)$.
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Phan Thị Bích Nguyệt & Phạm Dương Phương Thảo (2013), Trương Đông Lộc (2014) về các yếu tố vĩ mô tác động lên VN-Index; Huỳnh Thị Ánh Đào (2015) nghiên cứu nhóm doanh nghiệp ngành thực phẩm niêm yết trên HOSE.

Phương pháp nghiên cứu và mô hình đề xuất

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh và phương pháp kinh tế lượng đối với dữ liệu mảng (Panel Data).

Mô hình hồi quy được thiết lập như sau: $$MP_{it} = \beta_0 + \beta_1 DIV_{it} + \beta_2 EPS_{it} + \beta_3 SIZE_{it} + \beta_4 NAVPS_{it} + \beta_5 (P/E){it} + \beta_6 ROAA{it} + \beta_7 ROAE_{it} + e_{it}$$

Tên biến	Ký hiệu	Loại biến	Công thức xác định	Đơn vị tính	Kỳ vọng dấu	Cơ sở lý thuyết
Giá cổ phiếu thị trường	$MP$	Phụ thuộc	Giá đóng cửa phiên giao dịch cuối năm	Nghìn đồng	-	-
Tỷ lệ chi trả cổ tức	$DIV$	Độc lập	$\frac{\text{Tổng cổ tức} - \text{Cổ tức ưu đãi}}{\text{Số cổ phiếu đang lưu hành}}$	%	(+)	Faris Nasif AL-Shubiri (2010)
Thu nhập trên mỗi cổ phiếu	$EPS$	Độc lập	$\frac{\text{Lợi nhuận ròng} - \text{Cổ tức ưu đãi}}{\text{Tổng số cổ phiếu đã phát hành}}$	Nghìn đồng	(+)	Al-Tamimi (2007), AL-Shubiri (2010), Almumani (2014)
Quy mô hoạt động	$SIZE$	Độc lập	$\ln(\text{Tổng tài sản})$	Nghìn đồng	(+)	Almumani (2014)
Giá trị tài sản ròng / cổ phiếu	$NAVPS$	Độc lập	$\frac{\text{Giá trị tài sản ròng}}{\text{Tổng số cổ phiếu đã phát hành}}$	Nghìn đồng	(+)	Faris Nasif AL-Shubiri (2010)
Hệ số giá / Thu nhập	$P/E$	Độc lập	$\frac{\text{Thị giá cổ phiếu (P)}}{\text{EPS}}$	Lần	(+)	Almumani (2014)
Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản trung bình	$ROAA$	Độc lập	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{(\text{Tổng tài sản đầu kỳ} + \text{Tổng tài sản cuối kỳ})/2}$	%	(+)	Kế thừa & điều chỉnh từ Kabajeh (2012)
Tỷ suất sinh lời trên vốn CSH trung bình	$ROAE$	Độc lập	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{(\text{Vốn CSH đầu kỳ} + \text{Vốn CSH cuối kỳ})/2}$	%	(+)	Kế thừa & điều chỉnh từ Kabajeh (2012)

Nguồn dữ liệu và kỹ thuật xử lý

• Nguồn số liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán hàng năm của 10 ngân hàng, hồ sơ doanh nghiệp và các cơ sở dữ liệu tài chính trực tuyến (cophieu68.vn, finance.vietstock.vn).
• Xử lý kỹ thuật: Tính toán các biến dẫn xuất ($SIZE$, $NAVPS$, $ROAA$, $ROAE$), đối chiếu biến động số lượng cổ phiếu lưu hành qua các năm, đồng bộ hóa thành cấu trúc dữ liệu bảng cân bằng/không cân bằng qua 88 quan sát.
• Công cụ hỗ trợ: Microsoft Excel và phần mềm kinh tế lượng Stata. Quy trình kiểm định mô hình gồm: Hồi quy Pooled OLS, mô hình biến giả bình phương tối thiểu (LSDV), mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM), kiểm định Wald, kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier và kiểm định Hausman.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan nghiên cứu

Chương 1 cung cấp nền tảng khái niệm về cổ phiếu, quyền và nghĩa vụ của cổ đông, các cách phân loại cổ phiếu trong công ty cổ phần:

• Theo trạng thái phát hành: Cổ phiếu được phép phát hành, cổ phiếu đã phát hành, cổ phiếu quỹ, cổ phiếu đang lưu hành.
• Theo quyền lợi: Cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi (gồm ưu đãi tích lũy, không tích lũy, tham dự, không tham dự, có thể mua lại, có thể chuyển đổi).
• Theo hình thức sở hữu: Cổ phiếu ghi danh và cổ phiếu vô danh.

Tác giả hệ thống 3 nhóm đặc tính của cổ phiếu dưới góc nhìn của nhà đầu tư:

1. Đặc tính kỳ vọng: Tính lưu thông (khả năng chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho).
2. Đặc tính cẩn trọng: Không có kỳ hạn hoàn vốn, cổ đông là người nhận thanh lý tài sản sau cùng khi doanh nghiệp giải thể/phá sản, rủi ro biến động giá cao.
3. Đặc tính hai mặt: Cổ tức không cố định phụ thuộc vào kết quả kinh doanh; biên độ dao động giá chịu sự can thiệp của biên độ trần/sàn và chu kỳ thanh toán T+3; tính thanh khoản cao nhưng biến động thất thường; bản chất "tư bản giả" theo học thuyết của Karl Marx (giá trị thị trường có thể tách rời và biến động độc lập với kết quả sản xuất kinh doanh thực tế).

Chương 1 cũng phân tích chi tiết hai phương pháp định giá (mô hình chiết khấu cổ tức DDM và hệ số $P/E$), các lý thuyết thị trường (Random Walk, EMH, chính sách cổ tức) và tổng thuật 8 nghiên cứu trong/ngoài nước để hình thành khung phân tích thực nghiệm.

Chương 2: Dữ liệu và thực trạng vấn đề nghiên cứu

Chương 2 trình bày bức tranh toàn cảnh về lịch sử hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam qua các mốc thời gian:

• Giai đoạn 2000–2008: Ngày 28/11/1996 thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Nghị định 75/CP); ngày 11/07/1998 ban hành Nghị định 48/CP; ngày 20/07/2000 khai trương HoSTC và ngày 28/07/2000 diễn ra phiên giao dịch đầu tiên với 2 mã cổ phiếu (SAM, REE) đạt giá trị 70,4 triệu đồng. Năm 2002 giảm chu kỳ thanh toán từ T+4 về T+3 và tăng lên 5 phiên giao dịch/tuần. Năm 2005 khai trương Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội. Năm 2006 ban hành Luật Chứng khoán số 70/2006/QH11 và Sacombank (STB) trở thành ngân hàng đầu tiên niêm yết với vốn điều lệ 1.900 tỷ đồng; VN-Index đạt đỉnh 751,77 điểm (cuối 2006) và vốn hóa đạt 22,7% GDP. Đến năm 2008, ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu khiến lạm phát tăng 144,3% so với 2005, vốn hóa sụt giảm từ mức đỉnh 43% GDP xuống 18% GDP, VN-Index giảm về 288 điểm ngày 11/12/2008.
• Giai đoạn 2009–2019: Tháng 02/2009 VN-Index chạm đáy 235,5 điểm rồi hồi phục lên trên 600 điểm vào tháng 11/2009 nhờ các gói kích cầu; thị trường biến động giảm trong năm 2010–2011 (VN-Index xuống 359,1 điểm, HNX-Index chạm đáy 58,42 điểm ngày 23/12/2011). Giai đoạn 2012–2017 chứng kiến sự tái cấu trúc hệ thống ngân hàng (xử lý nợ xấu), làn sóng niêm yết mới của các ngân hàng năm 2017 (VIB, Kienlongbank, VPBank, LienVietPostBank, BacABank) đưa VN-Index chạm 951,42 điểm (tăng 43% so với 2016).
• Giai đoạn 2020–2021: Giai đoạn bùng nổ dòng vốn nội trước tác động của dịch Covid-19, đưa VN-Index đóng cửa năm 2021 tại 1.498,28 điểm (tăng 35,7% so với năm 2020).

Phần tiếp theo của chương khảo sát chuỗi dữ liệu giá cổ phiếu của 10 ngân hàng giai đoạn 2009–2021 đặt trong mối tương quan với VN-Index:

• Hầu hết giá cổ phiếu của 10 ngân hàng đều có xu hướng tăng trưởng dài hạn cùng chiều với VN-Index.
• MBB và CTG là hai mã cổ phiếu thể hiện mức độ đồng pha cao nhất với xu hướng ngắn hạn của VN-Index.
• Từ năm 2020–2021, đường đồ thị giá của toàn bộ 10 mã ngân hàng đều có độ dốc tăng vọt, phản ánh sự gia nhập của dòng vốn F0 vào thị trường.

Chương 3: Mô hình thực nghiệm

Chương 3 trình bày lý thuyết cấu trúc số liệu mảng và các phương pháp ước lượng:

• Mô hình Pooled OLS: Hồi quy bình phương tối thiểu trên toàn bộ tập dữ liệu gộp.
• Mô hình FEM (Fixed Effects Model): Kiểm soát các yếu tố không quan sát được đặc thù của từng ngân hàng không đổi theo thời gian thông qua phương pháp hồi quy biến giả bình phương tối thiểu (LSDV) hoặc phương pháp Within-estimator.
• Mô hình REM (Random Effects Model): Coi sai số đặc thù đơn vị $u_i$ là biến ngẫu nhiên không tương quan với các biến độc lập, ước lượng bằng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (FGLS).

Quy trình kiểm định và lựa chọn mô hình:

1. Ước lượng OLS: Kết quả cho $R^2 = 0,6202$, kiểm định $F(7, 88) = 18,48$ (p-value = 0,0000).
2. Ước lượng LSDV & Kiểm định thu hẹp: Mô hình LSDV đạt $R^2 = 0,9337$, $F(17, 71) = 58,84$. Kiểm định thu hẹp giả thuyết $H_0: d_1 = d_2 = ... = d_8 = 0$ cho Prob > F = 0,0000 < 0,01 $\rightarrow$ Bác bỏ $H_0$, LSDV phù hợp hơn Pooled OLS.
3. Ước lượng FEM & Kiểm định Modified Wald: Mô hình Fixed-effects cho $R^2 \text{ overall} = 0,5781$. Kiểm định Modified Wald kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các nhóm cho giá trị $\chi^2(10) = 54,00$ với Prob > $\chi^2 = 0,0000 < 0,01 \rightarrow$ Khẳng định mô hình FEM khắc phục tốt hơn OLS.
4. Ước lượng REM & Kiểm định Breusch-Pagan LM: Mô hình Random-effects cho $R^2 \text{ overall} = 0,5914$, Wald $\chi^2(7) = 217,55$, hệ số tương quan phần dư $\rho = 0,6531$. Kiểm định Breusch-Pagan cho giá trị Prob > $\chi^2 = 0,0000 < 0,01 \rightarrow$ Bác bỏ $H_0$, chọn mô hình REM thay vì OLS.
5. Kiểm định Hausman: Kiểm tra sự khác biệt có hệ thống giữa các hệ số ước lượng của FEM và REM. Kết quả thống kê $\chi^2(6) = 1,9812$ với p-value = 0,9812 > 0,01 $\rightarrow$ Chấp nhận giả thuyết $H_0$ (sự khác biệt không có hệ thống), kết luận mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) là mô hình phù hợp nhất cho tập dữ liệu nghiên cứu.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả ước lượng mô hình REM

Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) giải thích được 59,14% sự biến thiên của giá cổ phiếu ($MP$) của 10 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2009–2021.

Biến độc lập	Hệ số tương quan	Mức ý nghĩa thống kê ($p$-value)	Tác động lên giá cổ phiếu ($MP$)	Kết luận thống kê
Quy mô hoạt động ($SIZE$)	Dương (+)	$p = 0,000 < 0,01$	Khi $SIZE$ tăng 1 đơn vị, $MP$ tăng trung bình $e^{0,21}%$ (tương quan cùng chiều)	Có ý nghĩa thống kê tại mức 1%
Lợi nhuận / cổ phiếu ($EPS$)	Dương (+)	$p = 0,000 < 0,01$	Khi $EPS$ tăng 1 nghìn đồng, $MP$ tăng trung bình $e^{0,0128911}%$ (tương quan cùng chiều)	Có ý nghĩa thống kê tại mức 1%
Hệ số giá / thu nhập ($P/E$)	Dương (+)	$p = 0,0667 < 0,10$	Khi $P/E$ tăng 1 đơn vị, $MP$ tăng trung bình $e^{0,009746}%$ (tương quan cùng chiều)	Có ý nghĩa thống kê tại mức 10%
Tỷ lệ cổ tức ($DIV$)	Âm (-)	Không có ý nghĩa	Chưa đủ cơ sở thống kê khẳng định tác động	Không có ý nghĩa thống kê
Giá trị sổ sách ($NAVPS$)	Âm (-)	Không có ý nghĩa	Chưa đủ cơ sở thống kê khẳng định tác động	Không có ý nghĩa thống kê
Tỷ suất sinh lời ($ROAE$)	Âm (-)	Không có ý nghĩa	Chưa đủ cơ sở thống kê khẳng định tác động	Không có ý nghĩa thống kê
Tỷ suất sinh lời ($ROAA$)	Âm (-)	Không có ý nghĩa	Chưa đủ cơ sở thống kê khẳng định tác động	Không có ý nghĩa thống kê

Diễn giải kết quả:

• Quy mô hoạt động ($SIZE$): Tổng tài sản của ngân hàng càng lớn thì vị thế và giá cổ phiếu trên thị trường càng cao. Kết quả này tương đồng với kết luận của Mohammad A. Almumani (2014).
• Thu nhập trên mỗi cổ phiếu ($EPS$): Lợi nhuận sau thuế trên mỗi cổ phần là yếu tố nền tảng nâng cao giá trị định giá của ngân hàng, phù hợp với phát hiện của Al-Tamimi (2007), AL-Shubiri (2010) và Almumani (2014).
• Hệ số $P/E$: Phản ánh kỳ vọng tăng trưởng của nhà đầu tư đối với triển vọng lợi nhuận của ngân hàng, tương quan thuận chiều với giá thị trường.

Đóng góp học thuật của đề tài

Tác giả đã có cải tiến trong việc lựa chọn biến đo lường hiệu quả sinh lời bằng cách sử dụng $ROAE$ (Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu trung bình) và $ROAA$ (Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản trung bình) thay thế cho $ROE$ và $ROA$ tĩnh tại thời điểm cuối năm. Việc lấy trung bình cộng đầu kỳ và cuối kỳ giúp phản ánh chính xác hơn hiệu quả sử dụng vốn trong các ngân hàng thương mại – đối tượng thường xuyên có sự biến động lớn về quy mô tài sản và vốn điều lệ trong năm tài chính.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế nội tại trong quá trình thực hiện:

• Quy mô mẫu nghiên cứu: Bộ dữ liệu bao gồm 88 quan sát từ 10 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết trong giai đoạn 13 năm (2009–2021). Một số ngân hàng niêm yết muộn khiến số lượng quan sát chưa hoàn toàn đồng đều giữa các đơn vị chéo.
• Biến số vĩ mô: Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào các biến số tài chính vi mô nội tại của ngân hàng, các biến số tài chính như $DIV, NAVPS, ROAA, ROAE$ chưa đạt ý nghĩa thống kê trong mẫu khảo sát này.

Hướng nghiên cứu mở rộng:

• Bổ sung các biến số kinh tế vĩ mô (lãi suất điều hành, cung tiền $M2$, lạm phát $CPI$, tăng trưởng $GDP$, tỷ giá).
• Mở rộng số lượng ngân hàng thương mại được khảo sát tại Việt Nam hoặc so sánh với hệ thống ngân hàng trong khu vực và quốc tế.
• Tăng tần suất dữ liệu (dữ liệu theo quý hoặc tháng) nhằm gia tăng kích thước mẫu và độ chuẩn xác của ước lượng.

---

Giá trị tham khảo

Đề tài cung cấp tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên ngành Toán Kinh tế, Kinh tế học tài chính: Tham khảo quy trình phân tích định lượng dữ liệu bảng trên Stata, cách thực hiện và so sánh các bài kiểm định lựa chọn mô hình ($F$-test, Modified Wald test, Breusch-Pagan LM test, Hausman test).
• Nhà đầu tư cá nhân và chuyên viên phân tích tài chính: Nắm bắt mức độ tác động của các chỉ số tài chính cơ bản ($EPS, P/E, SIZE$) đến biến động giá cổ phiếu ngân hàng tại Việt Nam.
• Người nghiên cứu thị trường chứng khoán Việt Nam: Tham khảo bức tranh tổng quan về các cột mốc lịch sử phát triển của thị trường chứng khoán giai đoạn 2000–2021.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu giá cổ phiếu của những ngân hàng nào và trong khoảng thời gian nào?

Nghiên cứu khảo sát 10 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam bao gồm: BIDV (BID), MBBank (MBB), Techcombank (TCB), Vietcombank (VCB), VPBank (VPB), VietinBank (CTG), HDBank (HDB), TPBank (TPB), Sacombank (STB) và Eximbank (EIB) trong khoảng thời gian 13 năm, từ năm 2009 đến năm 2021 (tổng cộng 88 quan sát).

2. Mô hình kinh tế lượng nào được chứng minh là phù hợp nhất trong nghiên cứu?

Thông qua các kiểm định thống kê trên Stata:

• Kiểm định thu hẹp ($p = 0,0000 < 0,01$) chứng minh mô hình tác động cố định (FEM/LSDV) phù hợp hơn Pooled OLS.
• Kiểm định Breusch-Pagan LM ($p = 0,0000 < 0,01$) chứng minh mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) phù hợp hơn Pooled OLS.
• Kiểm định Hausman cho giá trị $\chi^2(6) = 1,9812$ với $p\text{-value} = 0,9812 > 0,01$, qua đó chấp nhận giả thuyết $H_0$ và kết luận Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) là mô hình phù hợp nhất.

3. Những yếu tố nào có tác động có ý nghĩa thống kê đến giá cổ phiếu ngân hàng?

Theo kết quả hồi quy REM:

• Quy mô tài sản ($SIZE$): Tác động cùng chiều tại mức ý nghĩa 1% ($p = 0,000$).
• Thu nhập trên mỗi cổ phiếu ($EPS$): Tác động cùng chiều tại mức ý nghĩa 1% ($p = 0,000$).
• Hệ số giá trên thu nhập ($P/E$): Tác động cùng chiều tại mức ý nghĩa 10% ($p = 0,0667$). Các biến $DIV, NAVPS, ROAA, ROAE$ không đạt ý nghĩa thống kê trong mẫu khảo sát.

4. Điểm cải tiến về phương pháp luận và biến số của tác giả so với các công trình trước là gì?

Tác giả đã sử dụng biến tỷ suất sinh lời trên tài sản trung bình ($ROAA$) và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu trung bình ($ROAE$) – tính bình quân giữa số đầu kỳ và cuối kỳ – thay vì sử dụng $ROA$ và $ROE$ tĩnh tại thời điểm cuối năm như các nghiên cứu trước (như của Kabajeh, 2012). Điều này giúp phản ánh chính xác hiệu quả sinh lời đối với các doanh nghiệp ngân hàng có tài sản và nguồn vốn biến động liên tục trong năm tài chính.

---

Kết luận

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp của tác giả Đào Trọng Đức đã hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về thị trường chứng khoán, đặc điểm cổ phiếu và thực hiện phân tích định lượng tác động của các chỉ tiêu tài chính đến giá cổ phiếu của 10 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2009–2021. Kết quả từ mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) trên dữ liệu bảng khẳng định Quy mô hoạt động ($SIZE$), Thu nhập trên mỗi cổ phiếu ($EPS$) và Hệ số giá/thu nhập ($P/E$) là ba yếu tố có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến thị giá cổ phiếu ngân hàng. Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng và phân tích cơ bản ngành ngân hàng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TONG QUAN NGHIÊN CỨU 1. MOT SO KHÁI NIEM CƠ BẢN Trước khi tìm hiểu những yếu tố nào có ảnh hưởng tới giá cô phiếu, thì đầu tiên ta cần biết những khái niệm xoay quanh cô phiếu từ đơn giản nhất như “Cô phiếu là gì?”,”Có những loại cổ phiếu nào?”, “Cổ phiếu mang những đặc điểm gì?” cho tới “Những phương pháp định giá cô phiếu”. Cỗ phiếu là gì? Theo Luật Chứng khoán sỐ 70/2006/QH-11 ngày 29-06-2009 của Quốc hội Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam quy định: “Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyên và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phan von cổ phần của tổ chức phát hành ”.vn giải thích cặn kẽ hơn: “Cô phiếu là loại chứng khoán, được phát hành dưới dạng chứng chỉ, hoặc bút toán ghi số, xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, khi tham gia vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Người nắm giữ cô phiếu trở thành cô đông và đồng thời là chủ sở hữu của công ty phát hành.” Gan liền với khái niệm cô phiếu là các khái niệm cô phan và cô đông Theo Quy chế tạm hời về việc mua tờ cổ phiếu trong các công ty cô phan (Ban hành kèm theo Quyết định số 529 TC/OD/TCDN ngày 31 tháng 7 năm 1997 của Bộ trưởng Bộ Tài chính): “Cô phần: Cô phần là số vốn tôi thiểu mà mỗi cô đông tham gia đầu tư vào công ty cô phan, trị giá mỗi cổ phần thống nhất trong cả nước là 100.000 đồng (một trăm nghìn đồng) cho các công ty cổ phần.

Cổ đông: Cổ đông là pháp nhân hoặc thể nhân chủ sở hữu phần vốn cổ phan.” Hàng năm mỗi công ty có kết quả kinh doanh tốt thường có những đợt trả cổ tức cho cô đông, và theo khoản 5 điều 4 Luật doanh nghiệp 2020: “Cổ tức là khoản lợi nhuận ròng được trả cho mỗi cô phan băng tiền mặt hoặc bằng tài sản khác. Phân loại cỗ phiếu Phân loại cỗ phiếu trong công ty cỗ phần “Khi nhắc tới cổ phiếu của công ty cỗ phan, người ta thường phân cô phiếu thành bốn loại: cổ phiếu được pháp phát hành, cỗ phiếu đã phát hành , cỗ phiếu quỹ, cỗ phiếu đang lưu hành.vn Cổ phiếu được pháp phát hành: “Khi công ty cỗ phan được thành lập, thì 11170869 - Đào Trọng Đức 4 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán Kinh tế được phép phát hành cô phiếu dé huy động vốn. Nhưng luật pháp các nước quy định công ty phải đăng ký tổng số cô phiếu của công ty và phải ghi trong điều lệ công ty và được gọi là cổ phiếu được pháp phát hành hay cổ phiếu đăng ký. Cô phiếu được phép phát hành là số lượng cô phiếu tối đa của một công ty có thé phát hành từ lúc bắt đầu thành lập cũng như trong suốt quá trình hoạt động.

Khi cần có sự thay déi số lượng cô phiếu được phép phát hành thì phải được đa số cổ đông bỏ phiếu tán thành và phải sửa đôi điều lệ công ty.” Cổ phiếu đã phát hành: “là cô phiéu mà công ty được bán ra cho các nhà đầu tư trên thị trường và công ty đã thu về được toàn bộ tiền bán số cổ phiếu đó, nó nhỏ hơn hoặc tối đa là băng với số cô phiếu được phép phát hành.” Cổ phiếu quỹ: “là cô phiếu đã được giao dịch trên thị trường và được chính tổ chức phát hành mua lại bằng nguồn vốn của mình. Số cổ phiếu này có thé được công ty lưu giữ một thời gian sau đó lại được bán ra; luật pháp một số nước quy định số cô phiếu này không được bán ra mà phải hủy bỏ. Cổ phiếu quỹ không phải là cổ phiếu đang lưu hành, không có vốn đằng sau nó; do đó không được tham gia vào việc chia lợi tức cổ phan và không có quyên tham gia bỏ phiếu.” Cổ phiếu đang lưu hành: “là cô phiêu đã phát hành, hiện đang lưu hành trên thị trường và do các cô đông đang nắm giữ. Số cổ phiếu đang lưu hành được xác định như sau: Số cỗ phiếu dang lưu hành = Số cỗ phiếu đã phát hành - Số cỗ phiếu quy” Phân loại dựa vào quyền lợi mà cỗ phiếu mang lại cho người nam giữ “Dựa vào quyền lợi mà cô phiếu đưa lại cho người nắm giữ, có thé phân biệt cô phiếu phố thông (cổ phiếu thường) và cô phiếu ưu đãi - Đây là cách phân loại phô biến nhất.com Co phiếu thường: “Cổ phiếu thường hay còn gọi là cổ phiếu phố thông là chứng chỉ xác nhận quyền sở hữu của cô đông đối với công ty cho phép cổ đông được hưởng các quyền lợi thông thường trong công ty.

Người nắm giữ cô phiếu phổ thông được tham gia hop Đại hội đồng cổ đông và được bỏ phiếu quyết định những vấn để quan trọng của công ty, được quyền bầu cử và ứng cử vào hội đồng quản trị của công ty. Cổ phiếu phổ thông không có thời hạn hoàn trả vì đây không phải là khoản nợ đối với công ty. Người nắm giữ cổ phiếu phố thông sẽ được hưởng cô tức tùy thuộc vào 11170869 - Đào Trọng Đức 5 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán Kinh tế tình hình hoạt động kinh doanh của công ty; Đồng thời cũng là người gánh chịu rủi ro mà công ty gặp phải, tương ứng với phần vốn góp và là người được chia phần giá trị tài sản còn lại khi thanh lý công ty sau khi công ty đã thanh toán các khoản nợ và thanh toán cho cổ đông ưu đãi. Người góp vốn vào công ty không được quyền rút vốn ra khỏi công ty mà phải chuyên nhượng quyền sở hữu số cổ phan đó đưới hình thức bán lại hoặc qua tặng hay đề lại cho người thừa kế.” Co phiéu uu dai: “Cổ phiếu ưu đãi là chứng chi xác nhận quyền sở hữu trong một công ty, đồng thời cho phép người nắm giữ cô phiếu này có một số quyền lợi ưu tiên và trách nhiệm hạn chế so với cô phiếu thường.

Người nắm giữ cô phiếu ưu đãi gọi là cỗ đông ưu đãi của công ty. Người nắm giữ cô phiếu ưu đãi được trả cô tức trước khi chia lợi tức cho cô đông thường, tuy nhiên lợi tức này là có định và được xác định bằng tỉ lệ phần trăm in trên mỗi cổ phiếu ưu đãi. Cổ phiếu ưu đãi được quyền ưu tiên thanh toán trước khi công ty bị giải thế hay thanh lý, sau những người có trái phiếu. Cô đông ưu đãi sẽ không được tham gia bau cử, ứng cử vào hội đồng quan trị và quyết định những vấn đề quan trọng của công ty và chỉ được chia cô tức khi công ty làm ăn có lợi nhuận.

Mệnh giá của cô phiếu ưu đãi sẽ có ý nghĩa hơn đối với mệnh giá của cô phiếu thường vi nó là căn cứ dé trả cổ tức và là căn cứ dé hoàn vốn khi thanh ly hoặc giải thể công ty.” Các loại cỗ phiếu wu đãi Cổ phiếu wu đãi tích lãy: “Là loại cỗ phiêu có tính chất đảm bảo thanh toán cô tức. Nếu công ty gặp khó khăn, không thanh toán được hoặc thanh toán được một phần cô tức, thì số còn lại sẽ dược tích lũy.” Cổ phiếu wu đãi không tích lũy: “Là loại cỗ phiếu mà khi công ty gặp khó khăn không trả cô tức trong năm tài chính thì cổ đông đó cũng mat quyền nhận số cổ tức trong năm đó.” Cổ phiếu wu đãi tham dự: “Cô đông năm giữ ngoài phần cé tức được hưởng theo quy định còn được hưởng thêm phan lợi tức phụ trội nếu công ty làm ăn có lợi nhuận cao.” Cổ phiếu wu đãi không tham dự: “Là loại cô phiêu cỗ đông nắm giữ chỉ được hưởng cô tức ưu đãi, ngoài ra không có bat cứ quyền lợi nào.” Cổ phiếu wu đãi có thé mua lại: “Là loại cô phiêu mà công ty có quyền thu hồi lại” 11170869 - Đào Trọng Đức 6 Chuyên đề thực tập chuyên ngành Toán Kinh tế Cổ phiếu wu đãi có thể chuyển đổi: “Cho phép người mua có quyền chuyên đổi sang dạng chứng khoán khác.” Phân loại dựa trên hình thức cỗ phiếu “Dựa trên hình thức cô phiếu, có thé phân biệt cổ phiếu ghi danh và cé phiếu vô danh.”- cũng theo thinhvuongtaichinh.com Cổ phiếu ghi danh: “Là cỗ phiếu có ghi tên người sở hữu trên tờ cô phiếu. Cổ phiếu này có nhược điểm là việc chuyên nhượng phức tạp, phải đăng ký tại cơ quan phát hành và phải được Hội đồng Quản trị của công ty cho phép.” Cổ phiếu vô danh: “Là cổ phiếu không ghi tên người sở hữu. Cổ phiếu này được tự do chuyển nhượng, không cần thủ tục pháp lý về chuyển nhượng quyền sở hữu.

Người mua có trách nhiệm chi trả cho người bán theo giá đã định trước. Đặc điểm của cỗ phiếu Cổ phiếu mang một số đặc điểm sau đây và dưới góc độ của nhà đầu tu em sẽ chia thành ba nhánh đặc điểm: đặc điểm mà nhà đầu tư kì vọng, các đặc điểm khiến nhà đầu tư can trọng và các đặc điểm có tính hai mặt (vừa có thé khiến nha đầu tu kì vọng cũng vừa có thé khiến nhà đầu tư can trọng) Đặc điểm mà nhà đầu tư kì vọng Tinh lưu thông Người nắm giữ cô phiếu có thé tặng cô phiếu cho một cá nhân, tập thé, chủ thé có thé sở hữu cô phiếu khác hoặc đưa cô phiếu vào danh sách tài sản thừa kế, hoặc quyên góp, từ thiện bằng cô phiếu (“Ti phú Elon Musk đã tặng hon 5 triệu cổ phiếu của hãng sản xuất ô tô Tesla cho một tô chức từ thiện từ ngày 19- 11 đến ngày 29-11 năm ngoái”(năm 2021) — báo Tuổi trẻ ). Các đặc điểm khiến nhà đầu tư cẩn trọng Không có kỳ hạn và không hoàn vốn Cổ phiếu là chứng nhận góp vốn của các cô đông vào công ty cổ phan, chi có chiều góp vào và không có thời hạn hoàn vốn. Nếu công ty phá sản hoặc giải thé, cổ phiếu đó sẽ không tôn tại nữa, đồng nghĩa với việc cổ đông sẽ mat đi một phan hoặc toàn bộ khoản tiền đã đầu tư vào mua cổ phiếu của công ty đó.

Khi phá sản, cỗ đông là người cuối cùng nhận được giá trị còn lại của tài sản thanh lý Trường hợp doanh nghiệp phá sản, tai sản của doanh nghiệp sẽ được phan chia lần lượt theo thứ tự: “Chi phí phá sản”, “Các khoản nợ lương”, trợ cấp, bảo hiệm y tê, bảo hiêm xã hội với người lao động”, “Các quyên lợi, nghĩa vụ, trách 33.