Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ và các thiết bị điện tử ngày càng trở nên phổ biến, công tác quản lý tại các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp đứng trước yêu cầu đổi mới nhằm nâng cao hiệu quả vận hành. Hoạt động quản lý truyền thống dựa trên sổ sách, tệp hồ sơ giấy tờ bộc lộ nhiều điểm hạn chế như tốn diện tích lưu trữ, mất nhiều thời gian tra cứu dữ liệu và dễ xảy ra tình trạng thất lạc thông tin. Việc tin học hóa các quy trình nghiệp vụ giúp giảm bớt sức lao động của con người, tiết kiệm thời gian, tăng cường tính chính xác, bảo mật và hỗ trợ tự động hóa hệ thống thông tin theo nhu cầu thực tế.

Đối với mô hình chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh, khối lượng thông tin cần xử lý là rất lớn và đa dạng. Tuy nhiên, quy trình quản lý tại các đơn vị hiện nay vẫn còn tồn tại sự thiếu đồng bộ và chưa đạt được hiệu quả tối ưu. Việc xây dựng một hệ thống phần mềm quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh đóng vai trò quan trọng trong chiến lược tin học hóa và xây dựng các chuỗi nhà hàng điện tử.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  1. Tìm hiểu, phân tích và chỉ ra những điểm thiếu đồng bộ, chưa hiệu quả trong quy trình quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh đang vận hành trên thực tế.
  2. Xác định các yêu cầu mới đặt ra đối với công tác quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh.
  3. Đề xuất các phương án khắc phục khó khăn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và đẩy nhanh tiến trình ứng dụng tin học hóa.
  4. Nắm bắt quy trình thu thập, khám phá, phân tích, tài liệu hóa và giao tiếp yêu cầu từ khách hàng; từ đó chuyển đổi từ phân tích nghiệp vụ sang thiết kế hệ thống phần mềm có chất lượng và bảo mật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Quy trình nghiệp vụ, các tác nhân và yêu cầu chức năng trong hoạt động quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh.
  • Phạm vi khảo sát thực tế: Khảo sát các điểm kinh doanh đồ ăn nhanh thực tế gồm Lotte Mart, GS25, SevenEleven tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài áp dụng các nền tảng lý thuyết và công cụ phân tích thiết kế phần mềm hướng đối tượng, bao gồm:

Khung lý thuyết và mô hình kỹ thuật

  • Quy trình hợp nhất (Unified Process): Áp dụng trong phân tích yêu cầu nghiệp vụ, tập trung vào quá trình khám phá, phân tích, lập tài liệu đặc tả và giao tiếp yêu cầu giữa các bên liên quan.
  • Lập trình hướng đối tượng (OOP): Vận dụng các khái niệm nền tảng như đối tượng (object), lớp (class), tính đóng gói (encapsulation), tính kế thừa (inheritance), phân tích mối quan hệ giữa các đối tượng và khả năng tái sử dụng mã nguồn.
  • Mô hình hóa hệ thống bằng UML: Sử dụng mô hình Use Case (Use Case Model), sơ đồ tuần tự (Sequence Diagram), sơ đồ lớp (Class Diagram) và sơ đồ quan hệ thực thể (ERD) để chuyển đổi từ mô hình nghiệp vụ sang mô hình kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp khảo sát thực tế: Thực hiện khảo sát nhu cầu người dùng thông qua bảng câu hỏi đóng và câu hỏi mở tại các chuỗi cửa hàng (Lotte Mart, GS25, SevenEleven).
  • Phương pháp phân tích và mô hình hóa: Phân rã quy trình nghiệp vụ tổng quát thành các nhiệm vụ cơ bản; xác định các tác nhân (Actors), trích xuất danh sách Use Case tổng quát và chi tiết; tiến hành đặc tả Use Case.
  • Công cụ hỗ trợ: Sử dụng phần mềm StarUML để vẽ và quản lý các sơ đồ ca sử dụng cũng như các mô hình phân tích hệ thống.

Thiết kế và phân tích hệ thống

Hệ thống quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh được phân rã thành các quy trình nghiệp vụ và các sơ đồ ca sử dụng phân hệ cụ thể.

Bảng tổng hợp các quy trình nghiệp vụ và chức năng cơ bản

STT Quy trình nghiệp vụ Nhiệm vụ và phạm vi chức năng chính
1 Quản trị hệ thống Đăng ký, đăng nhập, đăng xuất tài khoản; thêm, xóa, sửa thông tin khách hàng và phân quyền người dùng.
2 Quản lý nhân sự Thêm, xóa, chỉnh sửa thông tin nhân viên; phân công công việc; quản lý lịch làm việc của nhân viên.
3 Quản lý khách hàng Quản lý hồ sơ thông tin khách hàng; quản lý phản hồi, khiếu nại và đánh giá dịch vụ từ khách hàng.
4 Quản lý thực đơn Xem thông tin món ăn, chỉnh sửa thông tin món ăn, cập nhật danh mục thực đơn của chuỗi nhà hàng.
5 Quản lý bán hàng Xử lý đặt món tại quầy, xử lý đặt bàn, tạo và thanh toán hóa đơn cho khách hàng.
6 Phục vụ khách hàng Tiếp nhận yêu cầu hỗ trợ, xử lý đặt bàn, phục vụ món ăn tại chỗ và ghi nhận phản hồi.
7 Đặt hàng và giao hàng Xử lý đặt hàng qua hệ thống, tiếp nhận đơn mua đồ ăn trực tuyến và điều phối giao hàng.
8 Quản lý nhà cung cấp Thêm, xóa, chỉnh sửa thông tin nhà cung cấp nguyên vật liệu cho chuỗi nhà hàng.
9 Quản lý tồn kho Theo dõi lượng nguyên vật liệu, kiểm kê tồn kho và cảnh báo định mức lưu trữ.
10 Tìm kiếm thông tin Tìm kiếm món ăn, tìm kiếm thông tin khách hàng, nhân viên và đơn hàng trong toàn bộ hệ thống.
11 Thống kê, báo cáo Thống kê doanh thu bán hàng, báo cáo lịch sử đơn hàng, hiệu suất nhân sự và tồn kho.
12 Bảo trì hệ thống Kiểm tra thông tin hệ thống, sửa chữa lỗi, kiểm tra bảo mật, đánh giá hiệu suất và nâng cấp hệ thống.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1 – Giới thiệu tổng quan

Chương 1 trình bày lý do chọn đề tài, sự cần thiết của việc tin học hóa công tác quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh nhằm thay thế phương thức quản lý giấy tờ truyền thống. Tác giả tổng hợp kết quả khảo sát thực tế tại các chuỗi cửa hàng Lotte Mart, GS25, SevenEleven, rút ra 5 đặc điểm tâm lý và nhu cầu chung của khách hàng:

  • Tiện lợi, nhanh chóng: Phục vụ nhanh, hỗ trợ khách hàng tự phục vụ để tiết kiệm thời gian.
  • Giá cả phải chăng: Mức giá phù hợp với đối tượng học sinh, sinh viên và người có thu nhập trung bình.
  • Hương vị thơm ngon, hấp dẫn: Chế biến theo công thức riêng với nguyên liệu đảm bảo.
  • Môi trường thoải mái: Phong cách thiết kế hiện đại, trẻ trung.
  • Phục vụ chu đáo: Đội ngũ nhân viên nhiệt tình, hỗ trợ khách hàng.

Chương này cũng xác định danh mục 9 quy trình nghiệp vụ cốt lõi và các nhiệm vụ quản trị ban đầu của hệ thống.

Chương 2 – Phân tích yêu cầu

Chương 2 tập trung vào việc mô tả đặc tả yêu cầu, nhận diện và phân loại các tác nhân tương tác với hệ thống:

  • Bảng 2.1: Danh sách các tác nhân (Actors) tham gia vào hệ thống quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh.
  • Bảng 2.2: Danh sách các Use Case tổng quát của hệ thống.
  • Bảng 2.3: Danh sách chi tiết các Use Case cụ thể, phân nhóm theo từng luồng nghiệp vụ chức năng.

Chương 3 – Phân tích hệ thống

Chương 3 là phần trọng tâm của báo cáo, cung cấp hệ thống sơ đồ UML và bảng đặc tả chi tiết cho từng ca sử dụng:

  • Sơ đồ Use Case tổng quát và sơ đồ Use Case phân hệ (Hình 3.1 đến Hình 3.13):
    • Sơ đồ ca sử dụng Quản trị hệ thống, Quản lý nhân sự, Quản lý khách hàng, Quản lý thực đơn, Quản lý bán hàng, Phục vụ khách hàng, Tìm kiếm thông tin, Quản lý nhà cung cấp, Đặt hàng và giao hàng, Thực hiện thanh toán, Quản lý tồn kho, Thống kê báo cáo, Bảo trì hệ thống.
  • Đặc tả chi tiết 36 Use Case (Bảng 3.1 đến Bảng 3.36):
    • Các Use Case định danh: Đăng ký tài khoản (3.1), Đăng nhập tài khoản (3.2), Đăng xuất tài khoản (3.3).
    • Quản lý nhân sự và phân công: Thêm nhân viên (3.4), Xóa nhân viên (3.5), Sửa thông tin nhân viên (3.6), Phân công nhân viên (3.14), Quản lý lịch làm việc của nhân viên (3.30).
    • Quản lý thực đơn và đối tác: Sửa thông tin món ăn (3.9), Xem thông tin món ăn (3.10), Thêm nhà cung cấp (3.15), Xóa nhà cung cấp (3.16), Chỉnh sửa thông tin nhà cung cấp (3.17).
    • Quản lý khách hàng và tương tác: Thêm khách hàng (3.11), Xóa khách hàng (3.12), Chỉnh sửa thông tin khách hàng (3.13), Yêu cầu hỗ trợ (3.24), Thực hiện đánh giá (3.27), Quản lý phản hồi khách hàng (3.28).
    • Nghiệp vụ bán hàng và vận hành: Đặt bàn (3.18), Xử lý đặt bàn (3.19), Xử lý đặt món (3.21), Thanh toán hóa đơn (3.22), Đặt giao hàng và mua đồ ăn qua hệ thống (3.25), Xử lý đặt hàng và mua đồ ăn của khách hàng qua hệ thống (3.26), Xem lại lịch sử đơn hàng (3.29), Quản lý tồn kho (3.31).
    • Vận hành kỹ thuật và an toàn hệ thống: Kiểm tra thông tin hệ thống (3.32), Sửa chữa hệ thống (3.33), Kiểm tra bảo mật hệ thống (3.34), Đánh giá hiệu suất hệ thống (3.35), Nâng cấp hệ thống (3.36).

Tài liệu tham khảo

Liệt kê các tài liệu, giáo trình và nguồn tham khảo phục vụ quá trình khảo sát, phân tích yêu cầu nghiệp vụ và mô hình hóa UML trong đồ án.


Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

  • Xây dựng hoàn chỉnh mô hình phân tích yêu cầu phần mềm cho chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh, bao gồm 13 phân hệ nghiệp vụ chính và 36 Use Case chi tiết được đặc tả cụ thể.
  • Thu thập và xử lý dữ liệu khảo sát thực tế từ các chuỗi cửa hàng tiện lợi và đồ ăn nhanh (Lotte Mart, GS25, SevenEleven) để hình thành bộ yêu cầu người dùng sát thực tế.
  • Hệ thống hóa cấu trúc phân tích với 13 sơ đồ Use Case và 36 bảng đặc tả chi tiết từ mức người dùng đến mức quản trị, vận hành và bảo trì.

Giải pháp đề xuất

  • Chuyển đổi toàn bộ quy trình quản trị thủ công sang mô hình hệ thống thông tin tích hợp: đồng bộ hóa việc quản lý thực đơn, đặt món, thanh toán, quản lý nhân viên, lịch làm việc, tồn kho và chuỗi cung ứng.
  • Đưa quy trình xử lý đặt hàng trực tuyến, giao hàng và quản lý phản hồi, đánh giá của khách hàng vào hệ thống tập trung.

Đóng góp về mặt học thuật và kỹ thuật

  • Vận dụng phương pháp phân tích yêu cầu trong Quy trình hợp nhất (Unified Process) và chuẩn mô hình hóa UML để chuyển giao từ bài toán thực tiễn sang mô hình kỹ thuật.
  • Rèn luyện kỹ năng sử dụng công cụ StarUML trong việc thiết kế sơ đồ ca sử dụng, sơ đồ tuần tự, sơ đồ lớp và sơ đồ thực thể liên kết (ERD).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Báo cáo là đồ án giữa kỳ tập trung chủ yếu vào giai đoạn khảo sát, trích xuất yêu cầu và phân tích mô hình Use Case; chưa đi vào cài đặt mã nguồn, xây dựng cơ sở dữ liệu vật lý và triển khai thử nghiệm phần mềm thực tế.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục hoàn thiện các mô hình thiết kế mức chi tiết (Sơ đồ tuần tự - Sequence Diagram, Sơ đồ lớp - Class Diagram, Sơ đồ quan hệ thực thể - ERD) và tiến hành lập trình, kiểm thử hệ thống phần mềm quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh trên môi trường thực nghiệm.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là tài liệu tham khảo phù hợp cho:

  • Sinh viên ngành Công nghệ thông tin, Kỹ thuật phần mềm và Hệ thống thông tin đang thực hiện bài tập lớn, đồ án môn học Phân tích và Thiết kế yêu cầu hoặc Phân tích thiết kế hệ thống thông tin.
  • Người nghiên cứu cần tài liệu mẫu về cấu trúc đặc tả yêu cầu, cách phân rã chức năng nghiệp vụ, xây dựng danh mục Actor và lập bảng đặc tả Use Case cho bài toán quản lý chuỗi bán lẻ hoặc dịch vụ ăn uống.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài đồ án do ai thực hiện, dưới sự hướng dẫn của ai và tại đơn vị nào?

Đề tài do nhóm sinh viên gồm Lê Văn Cường (MSSV: 52100171), Nguyễn Quang Lợi (MSSV: 52100910), Nguyễn Dư Thành Long (MSSV: 52100976) thuộc lớp 21050301, Khóa 25, Khoa Công nghệ Thông tin - Trường Đại học Tôn Đức Thắng thực hiện, dưới sự hướng dẫn của Thầy Huỳnh Anh Khiêm (năm 2023).

2. Dữ liệu khảo sát thực tế trong đồ án được thu thập từ đâu và đưa ra những kết luận gì?

Dữ liệu được thu thập qua các câu hỏi đóng/mở tại các chuỗi cửa hàng Lotte Mart, GS25 và SevenEleven. Kết quả chỉ ra 5 đặc điểm nhu cầu chính của khách hàng đối với thức ăn nhanh: tiện lợi - nhanh chóng, giá cả phải chăng, hương vị thơm ngon - hấp dẫn, môi trường thoải mái và phong cách phục vụ chu đáo.

3. Hệ thống quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh trong đồ án gồm bao nhiêu sơ đồ Use Case phân hệ và bao nhiêu Use Case đặc tả?

Hệ thống được thiết kế với 13 sơ đồ Use Case phân hệ cụ thể (từ Hình 3.1 đến Hình 3.13) và tổng cộng 36 Use Case được lập bảng đặc tả chi tiết (từ Bảng 3.1 đến Bảng 3.36).

4. Nhóm tác giả sử dụng các mô hình UML và công cụ hỗ trợ nào trong báo cáo?

Nhóm tác giả sử dụng mô hình Use Case (Use Case Model), Sơ đồ tuần tự (Sequence Diagram), Sơ đồ lớp (Class Diagram), Sơ đồ quan hệ thực thể (ERD) và sử dụng phần mềm StarUML để thực hiện thiết kế các mô hình.

5. Nhóm Use Case liên quan đến quản trị và bảo trì hệ thống gồm những chức năng nào?

Nhóm chức năng này gồm các Use Case: Kiểm tra thông tin hệ thống (Use Case 32), Sửa chữa hệ thống (Use Case 33), Kiểm tra bảo mật hệ thống (Use Case 34), Đánh giá hiệu suất hệ thống (Use Case 35) và Nâng cấp hệ thống (Use Case 36).


Kết luận

Báo cáo đồ án môn Phân tích và Thiết kế yêu cầu của nhóm sinh viên Trường Đại học Tôn Đức Thắng đã giải quyết bài toán tin học hóa công tác quản lý chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh dựa trên khảo sát thực tế. Đề tài đã xây dựng hệ thống quy trình nghiệp vụ rõ ràng, mô hình hóa chi tiết 13 phân hệ chức năng và 36 bảng đặc tả Use Case theo chuẩn UML. Đây là cơ sở kỹ thuật hoàn chỉnh để tiếp tục triển khai các giai đoạn thiết kế chi tiết và lập trình xây dựng phần mềm quản lý trong thực tế.