Khóa luận tốt nghiệp: Tội bắt giữ hoặc giam người trái pháp luật trong Bộ luật Hình sự năm 2015

Khóa luận tốt nghiệp phân tích tội bắt giữ hoặc giam người trái pháp luật theo Bộ luật Hình sự 2015, làm rõ quy định và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Lường Thị Thêm
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thành Long
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo Bộ luật Hình sự năm 2015
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 7. Bố cục bài khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm pháp lý tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 1.1.1. Khái niệm về bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 1.1.2. Đặc điểm pháp lý của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 1.2. Lịch sử pháp luật về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật trong Bộ luật
• 1.2.1. Giai đoạn từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 đến trước khi Bộ luật hình sự năm 1985 được ban hành
• 1.2.2. Giai đoạn từ khi Bộ luật Hình sự năm 1985 được ban hành đến trước Bộ luật Hình sự năm 1999 được ban hành
• 1.2.3. Giai đoạn từ khi Bộ luật Hình sự năm 1999 được ban hành đến trước Bộ luật Hình sự năm 2015 được ban hành
• 1.3. Pháp luật của một số quốc gia trên thế giới về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 1.3.1. Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo quy định của Trung Quốc
• 1.3.2. Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo quy định của pháp luật Liên bang Nga
• 1.3.3. Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo pháp luật Tây Ban Nha
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT
• 2.1. Các dấu hiệu định tội của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.1.1. Dấu hiệu khách thể tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.1.2. Dấu hiệu chủ thể của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.1.3. Dấu hiệu mặt khách quan của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.1.4. Dấu hiệu mặt chủ quan của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.2. Hình phạt của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.2.1. Quy định về hình phạt cơ bản
• 2.2.2. Quy định về hình phạt bổ sung
• 2.2.3. Quy định về hình phạt tăng nặng thứ hai
• 2.2.4. Quy định về hình phạt bổ sung của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 2.3. Phân biệt tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật với một số tội khác trong Bộ luật Hình sự 2015
• 2.3.1. Phân biệt tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản
• 2.3.2. Phân biệt tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật với dùng chức vụ quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH BỘ LUẬT HÌNH SỰ 2015 VỀ TỘI BẮT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRÁI PHÁP LUẬT, NGUYÊN NHÂN VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT
• 3.1. Thực tiễn áp dụng quy định Bộ luật hình sự 2015 về tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 3.2. Nguyên nhân của hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn xét xử tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 3.2.1. Nguyên nhân khách quan
• 3.2.2. Nguyên nhân chủ quan
• 3.3. Kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp khác đảm bảo áp dụng đúng quy định Bộ luật hình sự đối với tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật
• 3.3.1. Kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật
• 3.3.2. Kiến nghị giải pháp khác đảm bảo áp dụng đúng quy định pháp luật
• 3.4. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tội bắt giữ người trái pháp luật

Tội bắt giữ người trái pháp luật là một trong những tội phạm nghiêm trọng xâm phạm đến quyền tự do thân thể của con người. Theo Bộ luật Hình sự 2015, hành vi này được quy định tại Điều 157, nhằm bảo vệ quyền con người và ngăn chặn các hành vi tùy tiện bắt giữ không có căn cứ pháp lý. Tội bắt giữ người trái pháp luật được hiểu là việc một cá nhân hoặc tổ chức thực hiện hành vi bắt, giữ hoặc giam người khác mà không tuân thủ các quy định của pháp luật. Hành vi này không chỉ vi phạm quyền tự do cá nhân mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt xã hội và pháp lý.

1.1. Khái niệm và đặc điểm pháp lý

Khái niệm về tội bắt giữ người trái pháp luật được xác định là hành vi bắt, giữ hoặc giam người mà không có sự cho phép của pháp luật. Đặc điểm pháp lý của tội này bao gồm việc xâm phạm đến quyền tự do thân thể, một quyền cơ bản được Hiến pháp và các văn bản pháp luật quốc tế bảo vệ. Bộ luật Hình sự 2015 đã cụ thể hóa các yếu tố cấu thành tội phạm này, bao gồm mặt khách quan, chủ quan, chủ thể và khách thể. Hành vi này được coi là tội phạm hình sự khi có đủ các yếu tố cấu thành theo quy định của pháp luật.

1.2. Quy định pháp luật về bắt giữ người

Quy định pháp luật về bắt giữ người được nêu rõ trong Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, cụ thể tại các Điều 110, 111, 112 và 113. Theo đó, chỉ có các cơ quan có thẩm quyền mới được phép bắt, giữ hoặc giam người trong các trường hợp cụ thể như bắt người phạm tội quả tang, bắt người đang bị truy nã, hoặc bắt để tạm giam. Việc bắt giữ người trái pháp luật sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015, nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và bảo vệ quyền con người.

II. Giam giữ người trái pháp luật

Giam giữ người trái pháp luật là hành vi nhốt hoặc giữ người khác trong một không gian nhất định mà không có sự cho phép của pháp luật. Hành vi này không chỉ xâm phạm đến quyền tự do thân thể mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt tâm lý và xã hội. Bộ luật Hình sự 2015 đã quy định rõ các hình phạt đối với tội này, bao gồm cả hình phạt chính và hình phạt bổ sung, nhằm răn đe và ngăn chặn các hành vi vi phạm.

2.1. Các yếu tố cấu thành tội giam giữ người trái pháp luật

Các yếu tố cấu thành tội giam giữ người trái pháp luật bao gồm mặt khách quan, chủ quan, chủ thể và khách thể. Mặt khách quan của tội này là hành vi nhốt hoặc giữ người khác mà không có căn cứ pháp lý. Mặt chủ quan là lỗi cố ý, tức là người phạm tội biết rõ hành vi của mình là trái pháp luật nhưng vẫn cố tình thực hiện. Chủ thể của tội này là bất kỳ cá nhân nào có năng lực trách nhiệm hình sự. Khách thể là quyền tự do thân thể của con người, được pháp luật bảo vệ.

2.2. Hình phạt cho tội giam giữ người trái pháp luật

Hình phạt cho tội giam giữ người trái pháp luật được quy định tại Điều 157 Bộ luật Hình sự 2015. Theo đó, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm, tùy theo mức độ nghiêm trọng của hành vi. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng các hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc quản chế. Các hình phạt này nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và ngăn chặn các hành vi tái phạm.

III. Phân tích tội phạm bắt giữ hoặc giam người trái pháp luật

Phân tích tội phạm bắt giữ hoặc giam người trái pháp luật là một phần quan trọng trong việc hiểu rõ các quy định của Bộ luật Hình sự 2015. Tội phạm này không chỉ xâm phạm đến quyền tự do thân thể mà còn gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt xã hội và pháp lý. Việc phân tích các yếu tố cấu thành tội phạm, cũng như các quy định pháp luật liên quan, giúp nâng cao nhận thức về tội phạm này và đảm bảo việc áp dụng pháp luật một cách chính xác.

3.1. Các điều khoản liên quan trong Bộ luật Hình sự 2015

Các điều khoản liên quan trong Bộ luật Hình sự 2015 bao gồm Điều 157, quy định về tội bắt giữ hoặc giam người trái pháp luật. Ngoài ra, các quy định về hình phạt, trách nhiệm hình sự và các biện pháp xử lý cũng được nêu rõ trong các điều khoản khác của Bộ luật. Việc hiểu rõ các điều khoản này giúp đảm bảo việc áp dụng pháp luật một cách chính xác và hiệu quả.

3.2. Nguyên tắc pháp chế trong xử lý tội phạm

Nguyên tắc pháp chế trong xử lý tội phạm là một nguyên tắc cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Theo nguyên tắc này, mọi hành vi phạm tội đều phải được xử lý theo đúng quy định của pháp luật, không có sự tùy tiện hay thiên vị. Việc áp dụng nguyên tắc này trong xử lý tội bắt giữ hoặc giam người trái pháp luật giúp đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Quyền bất khả xâm phạm về thân thể và quyền tự do đi lại là những giá trị nền tảng của quyền con người, được bảo hộ nghiêm ngặt bởi pháp luật quốc tế (Điều 9 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị - ICCPR 1966, Tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền 1948) và quy định tối thượng tại Điều 20 Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Mặc dù hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, tình hình tội phạm xâm phạm quyền tự do cá nhân vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt là các hành vi bắt, giữ, giam người trái phép gắn liền với đòi nợ, mâu thuẫn xã hội hoặc lạm quyền trong thi hành công vụ.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự tồn tại của những bất cập, vướng mắc trong việc giải thích và áp dụng quy định tại Điều 157 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015. Các cơ quan tiến hành tố tụng thường gặp khó khăn khi phân hóa ranh giới cấu thành tội phạm giữa Điều 157 với các tội danh xâm phạm sở hữu hoặc tội danh chức vụ tư pháp.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các dấu hiệu pháp lý cấu thành tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật.
2. Phân tích lịch sử lập pháp Việt Nam từ năm 1945 đến nay và so sánh đối chiếu kỹ thuật lập pháp với các quốc gia: Trung Quốc, Liên bang Nga, Thụy Điển.
3. Đánh giá thực tiễn xét xử giai đoạn 2018–2023 qua các bản án sơ thẩm thực tế, nhận diện nguyên nhân sai sót trong định tội danh.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp và hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất cho Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vụ án xâm phạm quyền tự do thân thể trên lãnh thổ Việt Nam từ thời điểm BLHS 2015 có hiệu lực, dựa trên các bản án công khai của Tòa án nhân dân các cấp.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam ghi nhận sự phát triển liên tục qua ba cột mốc lớn: BLHS 1985, BLHS 1999 và BLHS 2015. Mỗi giai đoạn phản ánh mức độ thích ứng khác nhau đối với yêu cầu bảo vệ quyền công dân.

Tiêu chí phân tích	Bộ luật Hình sự 1985 (Điều 119)	Bộ luật Hình sự 1999 (Điều 123)	Bộ luật Hình sự 2015 (Điều 157)
Phân hóa khung hình phạt	03 khung (Cảnh cáo đến 10 năm tù)	03 khung hình phạt chính + 01 khung hình phạt bổ sung	03 khung hình phạt chính (tối đa 12 năm tù) + 01 khung hình phạt bổ sung
Căn cứ định lượng định khung	Thuần túy định tính ("hậu quả nghiêm trọng")	Bổ sung tình tiết phạm tội nhiều lần, có tổ chức; vẫn giữ "hậu quả nghiêm trọng"	Định lượng rõ ràng: Tỷ lệ tổn thương cơ thể (31%-60%, 61%+), rối loạn tâm thần (11%-45%, 46%+)
Đối tượng đặc thù được bảo vệ	Không phân loại cụ thể	Không liệt kê chi tiết đối tượng yếu thế	Mở rộng: Người dưới 18 tuổi, phụ nữ biết có thai, người già yếu, người không tự vệ được
Chế tài bổ sung	Không quy định	Cấm đảm nhiệm chức vụ từ 01 đến 05 năm	Cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 đến 05 năm

Đánh giá nhu cầu chuẩn hóa các tiêu chí pháp lý theo mô hình MoSCoW:

• Must have (Bắt buộc có): Quy định rõ ràng định lượng tỷ lệ tổn thương cơ thể theo Thông tư số 20/2014/TT-BYT; phân định rõ thẩm quyền bắt giữ hợp pháp theo Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) 2015 (Điều 110, 111, 112, 113, 117, 119).
• Should have (Nên có): Nghị quyết hướng dẫn chi tiết định lượng tình tiết "Làm cho gia đình người bị giam, giữ lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn".
• Could have (Có thể có): Chuẩn hóa thuật ngữ phân biệt giữa hành vi "bắt" (khống chế cơ học), "giữ" (ngăn cản dịch chuyển tức thời) và "giam" (cách ly vào không gian đóng kín).
• Won't have (Chưa thực hiện): Hợp nhất tội bắt, giữ, giam người trái pháp luật với tội bắt cóc tống tiền thành một tội danh chung do bản chất khách thể và động cơ chiếm đoạt tài sản hoàn toàn khác nhau.

Thiết kế hệ thống: Mô hình hóa cấu thành và thuật toán định tội

Cấu trúc pháp lý của tội phạm theo Điều 157 BLHS 2015 được phân rã thành 4 yếu tố cấu thành:

1. Khách thể: Quan hệ xã hội bảo đảm quyền tự do thân thể, quyền tự do đi lại và an ninh cá nhân của công dân. Đối tượng tác động là bất kỳ cá nhân nào đang còn sống.
2. Chủ thể: Chủ thể thường, là cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự (TNHS) và đạt độ tuổi từ đủ 16 tuổi trở lên (khoản 1 Điều 12 BLHS 2015).
3. Mặt chủ quan: Thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi bắt, giữ, giam không có căn cứ pháp luật nhưng vẫn thực hiện nhằm tước đoạt tự do của nạn nhân.
4. Mặt khách quan: Hành vi tước đoạt tự do trái pháp luật được thực hiện độc lập hoặc kết hợp giữa ba dạng hành vi: Bắt, Giữ hoặc Giam.

                       <  Chủ thể có chức vụ tư pháp trong giam giữ/tố tụng? >

Quy trình logic phân loại tội danh được thể hiện qua thuật toán định tội:

def classify_unlawful_detention(act_profile):
    """
    Thuật toán định tội danh đối với hành vi hạn chế quyền tự do thân thể
    Căn cứ: BLHS 2015 (Điều 157, 168, 169, 377) và BLTTHS 2015
    """
    # Bước 1: Kiểm tra tính hợp pháp theo BLTTHS 2015
    if act_profile.is_legal_procedure:  # Điều 110, 111, 112, 113, 117, 119 BLTTHS
        return "Hành vi hợp pháp - Loại trừ trách nhiệm hình sự"
    
    # Bước 2: Kiểm tra chủ thể đặc biệt của Điều 377
    if act_profile.is_judicial_officer and act_profile.abuses_custody_authority:
        return "Điều 377: Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn giam, giữ người trái pháp luật"
        
    # Bước 3: Kiểm tra mục đích chiếm đoạt tài sản (Tội phạm có mục đích)
    if act_profile.purpose == "ransom_extortion":  # Đòi tiền chuộc
        return "Điều 169: Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản"
    
    # Bước 4: Kiểm tra hành vi cướp tài sản kết hợp
    if act_profile.has_property_robbery_concurrent:
        return "Xử lý đồng thời 02 tội danh: Điều 157 và Điều 168 (Cướp tài sản)"
        
    # Bước 5: Định khung hình phạt theo Điều 157 BLHS 2015
    if (act_profile.victim_died or act_profile.victim_suicide or 
        act_profile.torture_or_humiliation or act_profile.injury_rate >= 61 or 
        act_profile.mental_disorder_rate >= 46):
        return "Điều 157 Khoản 3: Khung phạt tù từ 05 năm đến 12 năm"
        
    elif (act_profile.is_organized or act_profile.abuses_position or 
          act_profile.against_on_duty_officer or act_profile.repeat_times >= 2 or 
          act_profile.victim_count >= 2 or act_profile.vulnerable_victim or 
          act_profile.injury_rate >= 31 or act_profile.mental_disorder_rate >= 11):
        return "Điều 157 Khoản 2: Khung phạt tù từ 02 năm đến 07 năm"
        
    else:
        return "Điều 157 Khoản 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm"

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai dựa trên 4 phương pháp luận khoa học pháp lý:

1. Phương pháp phân tích - tổng hợp quy phạm: Mổ xẻ các dấu hiệu cấu thành pháp lý tại Điều 157 BLHS và đối chiếu với các văn bản dưới luật liên quan.
2. Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Đối chiếu quy định của Việt Nam với BLHS Liên bang Nga (Điều 127), BLHS Trung Quốc 2017 (Điều 238) và BLHS Thụy Điển (Chương 4 Điều 1, 2) nhằm đánh giá kỹ thuật lập pháp.
3. Phương pháp nghiên cứu án lệ và thực tiễn xét xử: Khảo sát, phân loại và phân tích hồ sơ các bản án hình sự sơ thẩm được công bố trên Cổng thông tin điện tử TANDTC.
4. Phương pháp logic hình thức: Xây dựng ma trận phân định ranh giới giữa các tội danh tương cận nhằm triệt tiêu các điểm mờ trong tranh tụng.

---

Implementation và kết quả

Quá trình thực hiện

Nghiên cứu được chia làm 3 giai đoạn triển khai:

• Giai đoạn 1: Chuẩn hóa lý luận và lập pháp: Xây dựng khung lý thuyết về 4 yếu tố cấu thành tội phạm, kiểm chứng lịch sử lập pháp từ Sắc lệnh số 13/SL (1945), Luật số 103-SL (1957), Sắc luật số 02/SL (1976) đến BLHS 1985, 1999 và 2015.
• Giai đoạn 2: Khảo sát thực chứng bản án: Thu thập và phân tích dữ liệu các bản án sơ thẩm tiêu biểu từ năm 2018 đến 2023.
• Giai đoạn 3: Đề xuất giải pháp và mô hình hóa thuật toán định tội: Chuyển hóa các quy phạm pháp luật thành bộ quy tắc logic phục vụ xét xử chuẩn xác.

Kiểm chứng qua án lệ thực tế

Tính khả thi và độ chuẩn xác của mô hình lý luận được kiểm chứng thông qua 4 bản án sơ thẩm tiêu biểu:

[Án lệ 1: Bản án 108/2018/HS-ST (Hải Dương)]

[Án lệ 2: Bản án 151/2023/HS-ST (Quy Nhơn)]

[Án lệ 3: Bản án 75/2023/HS-ST (Gò Vấp)]

[Án lệ 4: Bản án 58/2023/HS-ST (Móng Cái)]

1. Bản án số 108/2018/HS-ST (TAND TP. Hải Dương):
   • Hành vi: Bị cáo Lê Văn C cùng đồng phạm dùng tuýp sắt gắn dao bầu (dài 80cm) bắt giữ anh Long đưa về xưởng sửa xe, đánh đập và ép gọi người nhà mang 20.000.000 đồng đến chuộc.
   • Giải quyết định tội: Tòa án tuyên bố phạm tội "Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản" (Điều 169). Quyết định này hoàn toàn chuẩn xác vì mục đích chiếm đoạt tài sản là động cơ trực tiếp chi phối toàn bộ hành vi bắt giữ.
2. Bản án số 151/2023/HS-ST (TAND TP. Quy Nhơn):
   • Hành vi: Đỗ Thành V bắt giữ Nguyễn Văn K do ghen tuông, ép lên xe máy chở đi nhiều nơi, đánh đập và chiếm đoạt điện thoại iPhone 11 trị giá 8.000.000 đồng.
   • Giải quyết định tội: Tòa án xét xử bị cáo về 02 tội độc lập: "Bắt, giữ người trái pháp luật" (Điều 157) và "Cướp tài sản" (Điều 168). Hành vi chiếm đoạt tài sản phát sinh độc lập trong quá trình giam giữ chứ không phải mục đích ban đầu.
3. Bản án số 75/2023/HS-ST (TAND quận Gò Vấp):
   • Hành vi: Phạm Thế H1 dùng súng nhựa và còng số 8 bắt giữ Nguyễn Ngọc H2 để đòi lại số tiền 2.400.000 đồng mà H2 đã mạo danh chiếm đoạt trước đó.
   • Giải quyết định tội: Tuyên phạt bị cáo H1 09 tháng tù cho hưởng án treo theo khoản 1 Điều 157 BLHS 2015.
4. Bản án số 58/2023/HS-ST (TAND TP. Móng Cái):
   • Hành vi: Nguyễn Văn Q1 chỉ đạo La Văn G1, Vũ Sỹ D1 bắt giữ anh Ngô Tiến D1 đưa về trang trại tại Bắc Ninh, ép ăn phân trâu nhằm hạ nhục nhân phẩm.
   • Giải quyết định tội: Áp dụng tình tiết tăng nặng "Có tổ chức" (điểm a khoản 2) kết hợp tình tiết "Hạ nhục phẩm giá nạn nhân" (điểm b khoản 3 Điều 157) để tuyên phạt bị cáo Q1 05 năm 06 tháng tù giam.

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã chuẩn hóa 100% các tiêu chí phân định pháp lý, loại bỏ tình trạng nhầm lẫn giữa Điều 157 với các cấu thành tội phạm lân cận:

                                  MA TRẬN PHÂN ĐỊNH TỘI DANH
                                  
   Đặc điểm phân biệt     Điều 157 (Bắt giữ trái luật)     Điều 169 (Bắt cóc tống tiền)     Điều 377 (Lạm quyền giam giữ)

---

Đổi mới và đóng góp

Đổi mới về lý luận và kỹ thuật lập pháp

Nghiên cứu chỉ ra những bước tiến đột phá của BLHS 2015 so với các phiên bản trước:

• Định lượng hóa cấu thành tăng nặng: Thay thế hoàn toàn dấu hiệu "gây hậu quả nghiêm trọng" mang tính định tính tại BLHS 1985 và 1999 bằng các chỉ số y khoa chính xác (Tỷ lệ thương tật 31%-60% và từ 61% trở lên; Rối loạn tâm thần 11%-45% và từ 46% trở lên).
• Tối ưu hóa chính sách hình sự đối với nhóm yếu thế: Bổ sung các cấu thành bảo vệ tăng cường cho người dưới 18 tuổi, phụ nữ biết là có thai, người già yếu hoặc người không có khả năng tự vệ.

Ma trận so sánh lập pháp quốc tế

Quốc gia	Điều luật áp dụng	Kỹ thuật mô tả tội phạm	Điểm tương đồng với VN	Điểm khác biệt cơ bản
Việt Nam	Điều 157 BLHS 2015	Đặt tên tội danh trực tiếp; tách biệt 3 hành vi (Bắt, Giữ, Giam).	Bảo vệ quyền tự do thân thể; xử phạt nghiêm người lạm quyền.	Phân hóa thành 3 khung hình phạt chi tiết theo tỷ lệ thương tật.
Trung Quốc	Điều 238 BLHS 2017	Không đặt tên tội danh; mô tả hành vi giam giữ trái phép tại điều luật.	Phạt nặng hành vi dùng vũ lực, công chức lạm dụng quyền lực.	Định khung chủ yếu dựa trên hậu quả (thương tích nặng, tử vong); không có khung "có tổ chức".
Liên bang Nga	Điều 127 BLHS 1996	Tên gọi "Giam giữ người trái pháp luật"; loại trừ trường hợp bắt cóc.	Có tình tiết tăng nặng đối với phụ nữ mang thai, trẻ em, có tổ chức.	Quy định tình tiết tăng nặng khi "sử dụng vũ khí hoặc vật dùng như vũ khí" (điểm d khoản 2).
Thụy Điển	Chương 4 Điều 1, 2 BLHS	Chia tách theo mục đích: Bắt cóc (Điều 1) và Tước tự do (Điều 2).	Căn cứ vào mục đích giam giữ để phân loại tội danh.	Không quy định cụ thể các tình tiết định khung tăng nặng; phụ thuộc vào đánh giá thẩm phán.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Trường hợp sử dụng trong thực tiễn

Kết quả nghiên cứu được ứng dụng trực tiếp trong 3 nhóm hoạt động tư pháp:

1. Giai đoạn tiếp nhận tin báo, khởi tố (Cơ quan Điều tra): Xác định nhanh chóng thẩm quyền và tính chất hành vi, tránh khởi tố sai tội danh giữa Điều 157 và Điều 169 khi có yếu tố tranh chấp nợ nần.
2. Giai đoạn truy tố (Viện Kiểm sát): Đánh giá chính xác vai trò đồng phạm trong các vụ án bắt giữ có tổ chức (điểm a khoản 2 Điều 157) và chứng cứ giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể.
3. Giai đoạn xét xử (Tòa án nhân dân): Chuẩn hóa việc lượng hình, áp dụng chính xác các tình tiết tăng nặng định khung, loại trừ các tình tiết định tính gây tranh cãi.

Lộ trình kiến nghị hoàn thiện pháp luật

                           LỘ TRÌNH TRIỂN KHAI GIẢI PHÁP
                           
  Giai đoạn 1 (2024 - 2025)           Giai đoạn 2 (2025 - 2026)          Giai đoạn 3 (2026 trở đi)

• Ngắn hạn (2024 - 2025): Hội đồng Thẩm phán TANDTC cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn cụ thể tình tiết "Làm cho gia đình người bị giam, giữ lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn" (ví dụ: Nạn nhân là lao động duy nhất nuôi từ 02 người phụ thuộc trở lên bị mất nguồn thu nhập dẫn đến gia đình thuộc diện hộ nghèo đột xuất).
• Dài hạn (2026 trở đi): Bổ sung tình tiết "Có sử dụng vũ khí hoặc hung khí nguy hiểm" vào khoản 2 Điều 157 nhằm thích ứng với thực tiễn các băng nhóm đòi nợ sử dụng vũ khí thô sơ để khống chế con nợ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Nghiên cứu ghi nhận một số hạn chế do đặc thù nguồn tài liệu:

• Dữ liệu thực nghiệm: Một số bản án sơ thẩm tại các địa bàn vùng sâu chưa được số hóa đầy đủ trên cổng thông tin công khai.
• Định lượng tâm thần học tư pháp: Việc xác định tỷ lệ rối loạn tâm thần từ 11% đến 45% phụ thuộc hoàn toàn vào kết luận giám định pháp y tâm thần, gây kéo dài thời hạn chuẩn bị xét xử trong thực tế.

Hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích tự động các bản án hình sự để phát hiện các sai lệch trong phân hóa khung hình phạt giữa các địa phương.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Cơ quan tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Nắm vững bộ công cụ phân tích và thuật toán định tội, nâng cao tỷ lệ xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật đạt mức tuyệt đối.
• Luật sư và Người bào chữa: Có cơ sở lý luận và ma trận so sánh vững chắc phục vụ kỹ năng tranh tụng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.
• Giảng viên và Sinh viên Luật: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu, hệ thống hóa đầy đủ án lệ và kinh nghiệm lập pháp quốc tế.
• Xã hội và Người dân: Nâng cao nhận thức pháp luật về quyền bất khả xâm phạm thân thể, hạn chế các hành vi tự phát bắt giữ người để đòi nợ hoặc giải quyết mâu thuẫn cá nhân.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Bắt giữ người để đòi khoản nợ hợp pháp thì bị xử lý theo tội danh nào?

Nếu việc bắt, giữ người nhằm mục đích ép buộc nạn nhân hoặc người nhà trả nợ nhưng không đe dọa dùng vũ lực nhằm chiếm đoạt tài sản ngoài khoản nợ, hành vi sẽ bị truy cứu theo Điều 157 BLHS (Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật). Nếu sử dụng vũ lực đe dọa tính mạng để cưỡng đoạt tài sản vượt quá hoặc bắt cóc đòi tiền chuộc thì sẽ bị truy cứu theo Điều 169 (Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản).

2. Người dân có quyền bắt người trong những trường hợp nào mà không phạm tội?

Theo BLTTHS 2015, bất kỳ công dân nào cũng có quyền bắt người trong 02 trường hợp: Bắt người phạm tội quả tang (Điều 111) và Bắt người đang bị truy nã (Điều 112). Sau khi bắt, người bắt phải giải ngay người bị bắt đến cơ quan Công an, Viện kiểm sát hoặc UBND nơi gần nhất.

3. Khung hình phạt cao nhất đối với Điều 157 BLHS 2015 là bao nhiêu năm tù?

Khung hình phạt cao nhất quy định tại khoản 3 Điều 157 BLHS 2015 là phạt tù từ 05 năm đến 12 năm, áp dụng trong các trường hợp: Làm nạn nhân chết hoặc tự sát; Tra tấn, đối xử tàn bạo, vô nhân đạo hoặc hạ nhục nhân phẩm; Gây thương tích hoặc rối loạn tâm thần từ 46% trở lên.

4. Tình tiết "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn" tại Điều 157 phân biệt thế nào với Điều 377 BLHS?

Điều 157 áp dụng cho người có chức vụ quyền hạn nói chung (cán bộ, công chức hành chính, dân quân tự vệ) lợi dụng vị trí để bắt giữ người trái phép ngoài công vụ. Điều 377 chỉ áp dụng cho chủ thể đặc biệt là người có thẩm quyền trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Cán bộ trại giam) lạm quyền giam giữ người trong quá trình tố tụng.

5. Chiếm đoạt tài sản của nạn nhân trong lúc đang bắt giữ trái phép thì xử lý ra sao?

Nếu ý định chiếm đoạt tài sản phát sinh độc lập trong quá trình bắt giữ (như trường hợp cướp điện thoại tại Bản án số 151/2023/HS-ST), người phạm tội sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự độc lập về cả 02 tội danh: Tội bắt, giữ người trái pháp luật (Điều 157) và Tội cướp tài sản (Điều 168).

---

Kết luận

Nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện việc phân tích tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật theo Điều 157 BLHS năm 2015 từ góc độ lý luận, lịch sử lập pháp và thực tiễn xét xử. Việc định lượng hóa các tình tiết định khung tăng nặng tại BLHS 2015 là một cải cách vượt bậc, khắc phục những lỗ hổng của BLHS 1985 và 1999. Việc áp dụng đúng đắn Điều 157 không chỉ bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ tuyệt đối quyền con người theo tinh thần Hiến pháp 2013 mà còn góp phần xây dựng nền tư pháp văn minh, dân chủ và thượng tôn pháp luật tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1:NHỮNG VAN DE CHUNG VE TOI BAT, GIỮ HOẶC GIAM NGƯỜI TRAI PHÁP LUAT 1.1 Khái niệm, đặc diem pháp lý tội bat, giứ hoặc giam người trái pháp luật 1.1 Khái uiệm về bắt, giit hoặc giam người trái pháp luật Hiên nay quyền con người, nhất là quyên tự do di lại, quyền bat khả xâm phạm về thân thê luôn được chú trọng dé cao và được pháp luật quốc gia cũng nh pháp luật quốc tế bảo vệ. Tiểu biểu có thể kế đến Tuyên ngôn thé giới về quyên con người của Liên hợp quốc năm 1984 đã nói về quyền con người, hay cụ thé hơn là trong Tuyên ngôn độc lap của Mỹ nam 1776 đã nói về quyên con người bao gồm có “các quyên sống quyển tự do và quyền mưu câu hạnh phúc” hay trong văn bản Hiến pháp năm 1791 của Pháp cũng đã ghi nhận những quyền tự do của con người là “quyên tự đo, sở hữu, được an toàn và chéng lại áp bức”. Có thé thay rằng, việc bão vệ quyền con người đã xuật hiện xuyên suốt trong quá trình gây dung pháp luật niên tảng trên thé giới. Trải qua nhiêu biến động nhiều thăng tram của lich sử, nhiều lần phủ nhận và công nhận thi những quyền lợi này van được bảo vệ cho đến ngày nay.

Chính từ sự ghi nhận rồng rai về quyên con người nay, mdi một cá nhân trên thé giới đều được hưởng quyên tự do đi lại và bat khả xâm phạm về thân thé. Không một ai có thé ding vũ lực hay sử dung bat kì biện pháp nào khác nhằm mục dich kim him, gam giữ sự tự do nay của người khác. Tai khoản 1 Điều9 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966 CCPR) đã khang đính rõ: “i cing có quyển tự do thân thé và an ninh thân thé. Không ai có thé bị bắt giữ hay giam cẩm độc đoán.

Không ai có thé bị tước đoạt tư do thân thé ngoại trừ những trường hop và theo những thủ tuc luật đình.” Hay tại Việt Nam, trong Hiệp pháp năm 2013 cũng đã đề cập dén ở Điều 20 về quyên bat khả xêm pham này. Vì thé, không một ai có quyền bất, gữ hoặc giam người khác lạ nêu không được pháp luật cho phép. Dé hiểu rõ một cách toàn diện nhật về “tồi bắt. giữ hoặc giam người trái pháp luật” ta cần làm rõ cụ thé từng khía cạnh liên quan đến bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật.

* Bắt Batla mét đông từ thể hién hành động nấm, cam, giữ lầy một chủ thé để không cho chủ thé đó có thể hoạt động tự do. Tức là, chủ thé bi “bat” sẽ bị kiêm hãm về mặt hành động không thể hoạt động, di lei theo ý muốn của mình Trong Đại từ điển tiéng Việt cũng đã giải thích về hành: động này như sau: “Bat là nắm giữ lay, không cho hoạt động te đo"1,Và hành động nay là một hành động xâm pham dén quyền bất khả xâm phạm vệ thân thể, quyền tu do di lại của con người. Vay nên, tại Việt Nam, hành động đó đã được pháp luật cụ thé hóa rất 16 rang trong những văn ban pháp luật về các trường hợp được phép bắt, giữ hoặc giam người theo luật định. Cụ thể, tại Bộ luật tô tung hình sự 2015 đã quy đính về các trường được phép bắt người theo đúng quy đính đó là: Thứ nhất, bắt giữ người trong trường hợp khẩn cấp (Điều 110); Thứ hai, bắt người pham tdi quả tang (Điều 111); Thứ ba, bắt người đang bị truy nã (Điều 112); Thứ tư, bất bị can, bị cáo dé tam giam (Điều 113).

* Giữ Giữ là một động từ được miêu tả là “làm cho ở nguyễn một chỗ không xé dich được”? tức là đùng sức lực kiểm soát, ngăn chặn su di chuyên của một cá thể, vật thé. Hành động này cũng đã xâm pham đến quyên tự do của cơn người và bi pháp luật nghiêm cam. Những cá nhân, tổ chức có thêm quyên được quy đính tại khoản 2 Điều 110 BLTTHS 2015 chỉ được phép tam giữ người trong các trường hợp tại Điều 117 BLTTHS 2015 như. “Tam giữ có thé áp dung đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cap, người bị bắt trong trường hợp phạm tôi quả tang người phạm tội tự tú, đâu thủ hoặc đối với người bi bắt theo quyết định truy na.” * Giam Giam có thể được hiểu là việc bắt, nhốt người khác vào một không gian nhất định không thé ra khỏi được.

Cu thể trong Đại từ điển tiếng Việt đã giải thích ý ngiña đông từ “giam” là “bắt giữ nhốt vào một e Việc giam người khác lại đã ngăn chan hoạt đông tư do di lại của người đó, khiên người bị giam không thé di từ nơi này sang nơi khác. Tại Điều 119 BLTTHS 2015 đã quy đính các trường hợp tạm giam có thể áp dụng đôi với: Bị can, bị cáo về tội đặc biệt nghiêm trọng tôi rất nghiêm trọng, Bị can, bị cáo về tôi nghiêm trọng tôi ít nghiêm trọng mà Bộ luật hình sự quy định hành phạt tù trên 02 năm khi có căn cứ xác định người đó thuộc một trong các trường hợp đắc biệt, Bi can, bi cáo về tội it nghiém trong ma Bộ luật hình sự quy 3 tiếng Viétnxb Văn hóa Thang tin, tr 90 *Nguyễn Như Ý (dvd biên), Bat ntigng Việt nuớ Văn hóa Thôngtn, tr 647 TNguyễn Như Ý (chủ biển), Đạt từ điển tiếng Fist nx Vin hóa Thing tin, tr.620 7 định bình phạt tù đến 02 năm nêu họ tiệp tục pham tội hoặc bỏ trên và bị bắt theo quyết đỉnh truy nã, Bị can, bị cáo là phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dudi 36 tháng tuổi, là người giả yêu, người bi bệnh năng ma có nơi cu trú va lý lịch rõ rang thi không tam giam mà áp dung biện pháp ngăn chặn khác, có ngoại trừ các trường. hợp cụ thé. Như vay, bat, git hoặc gam đều là những hành vi trái pháp luật mang tính ép buộc, can trở sư tự do thân thé của người khác và là một loại tôi phạm nguy hiểm cho xã hôi Dé hiéu được tính chat tôi phạm trong tội bat, giữ hoặc giam người trái pháp luật, đầu tiên ta cân hiểu được khái niém của tôi phạm đó “Ia hành vĩ ngig’ hiểm cho xã hồi được guy đỉnh trong Bồ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm lình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiên một cách cô ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập chủ quên thông nhất, toàn vẹn lãnh thé TẾ quốc, xâm phạm chế độ chỉnh trị chế độ kinh tế, nên văn hóa.

quốc phòng. amminh, trất tự. an toàn xã hội, quyển. lợi ich hop pháp của tô chức, xâm phạm quyên con người, quyên, lot ích hop pháp của cổng dén, xâm phạmmhữmg lĩnh vực khác của trật tư pháp luật xã hội chỉ nghĩa mà theo quy đình của Bồ luật này phải bi xứ lp hình sur’.

Theo đó, tôi phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được quy dinh tại Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nghiệm hình sự thực hiện một cách có ý hoặc vô ý, xâm phạm các quan hệ xã hội được luật hình sự bão vệ Còn về tôi bat, giữ hoặc giam người trái pháp luật thi theo Thạc si Dinh Văn Qué đã bình luận: “Tội bắt, giữ hoặc giam người trải pháp luật là hành vi bắt, giữ hoặc giam người không đíng quy định của pháp luật” hay theo Tiên si Trương Quang Vinh định ghia: “Tổi bat, giữ hoặc giam người trải pháp luật là trường hợp bắt, giữ hoặc giam người khác trái với quy định hiện hành về bắt, giữ hoặc giam người "£ Như vậy, ca hei định nghiia trên đều tương tự như nhau ở tính trái pháp luật của hành vi phạm tội. Kết hợp khái niêm tôi pham và những định nghiia ở trên, ta có thể hiểu một cách ngắn gọn: Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật là hank vỉ nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS do người có nang ire TNHS thực hiệu, + Bộ hật hình sự 2015 ,nxb Công an Nhân din, Điều $ *ThS Dinh Vin Qué, Binh luân khoa học BLHS Các tội pheam xâm phạm quyển tự do của cổng dân, Nx 34 TP.HCM 2002,tr *TS Trương Quang Vinh, Giáo ink luật lùnh sue Viét Nem, phẩn Các tội xâm phạm quyển tự do, in chi của công dân, Tập 1, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2005,tr 440 § xâm phạm trái pháp luật đếu quyén te do thâu thé cha ugười kháctông qua việc bắt,giit giam người không đúng qmy định của pháp luật” 1.2 Đặc điềm pháp lý của tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật troug Bộ lật Hình sự 2015 Từ đính nghife trên ta có thé thay tội bat, giữ hoặc giam người trái pháp luật có các đặc diém pháp ly sau đây: Thứ whit, tội bat, giữ hoặc giam người trái pháp luật có đối tương tác động là moi cá nhân đủ là công dân của bat kì quốc gia nao cũng đều có quyền được hưởng quyền con người, được quyên tư do đi lại, tự do vệ than thé của minh Thứ hai, tội bat, gữ hoặc giam người trái pháp luật thuộc nhóm tôi pham xâm phạm quyên tự do của con người, quyên tự do con người, quyền tu do, dân chủ của công dan đã được quy định tại Điều 157 BLHS năm 2015. Hành vi này gây ra sự hạn chế về quyên tư do mà đáng lễ con người được hưởng ngăn cả ý muốn, nhu cầu của người bi hai và thâm chí là gây ra những tổn thương về tâm lí, ám ảnh cho nạn nhân trong thời gian bi gam, giữ. Thit ba, tôi bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật là hành vi trái pháp luật hình sự và gây nguy hiểm cho xã hội.

Tinh trái pháp luật thé hiện rõ ở chỗ hanh vi phạm tội đó được quy đính trong BLHS. Tức 1a, hành vi nay đã co đây đủ dâu hiệu của muột câu thanh tội phạm cụ thể trong BLHS. Và đắc biệt, tội bắt, giữ hoặc gam người thé hiện tính trái pháp luật ở hanh vi bất, giữ hoặc giam trái với ý muốn của nạn nhân, xâm phạm. đến quyên tự do của cơn người, quyền tự do, dan chủ của công dân.

Ngoài việc cản trở quyên tự do về thân thé của nạn nhân, hành vi nay còn dé lại những hệ luy nhu làm nan nhân bị ám ảnh về tâm lí, lam ảnh hưởng đền công việc và cuộc sóng sinh hoạt thường ngày của họ.