Thơ Việt Nam Những Năm Đầu Thế Kỷ XXI: Đặc Điểm và Xu Hướng

Khám phá luận án tiến sĩ về thơ Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI, phân tích xu hướng, phong cách và ảnh hưởng văn hóa trong giai đoạn này.

• Tác giả: Trần Thị Minh Tâm
• Người hướng dẫn: GS. Lê Văn Lân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Phân Tích Thơ Việt Nam Đầu Thế Kỷ XXI: Đặc Điểm và Xu Hướng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thơ Việt Nam Đầu Thế Kỷ XXI Cái Nhìn Mới

Thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI diễn ra trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng. Các lý thuyết và trường phái thơ từ bên ngoài du nhập vào, tạo ra sự chuyển động lớn. Môi trường mạng, với sự xuất hiện của nhiều website và blog văn học, tạo điều kiện cho việc truyền bá và tiếp cận tác phẩm dễ dàng hơn. Môi trường văn hóa mới này làm nảy sinh những cách cảm, cách nghĩ, cách thể hiện mới, khơi gợi nhiều hoài bão sáng tạo và thử nghiệm. Tuy nhiên, thơ vẫn đối diện với nhiều thách thức, cần có những nghiên cứu, đánh giá khách quan và toàn diện để nhận diện chính xác diện mạo của thơ Việt trong giai đoạn này. GS. Lê Văn Lân nhận định: "Thơ ca là tiếng nói của tâm hồn, là sự phản ánh chân thực nhất về đời sống con người."

1.1. Đánh Giá Chung Về Sự Phát Triển Của Thơ Việt

Các đánh giá về thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI còn nhiều trái chiều. Một số ý kiến cho rằng thơ đang gặp vấn đề, cần đổi mới, thậm chí là rơi vào tình trạng “vè hóa, cũ hóa, văn xuôi hóa”. Tuy nhiên, cũng có những nhận định lạc quan hơn, cho rằng thơ Việt đang mang một diện mạo đa màu sắc, phản ánh nhiều khía cạnh của đời sống xã hội. Sự đa dạng này vừa là điểm mạnh, vừa là thách thức đối với giới phê bình và độc giả. Nguyễn Trọng Tạo đã từng nói về vấn đề này: “Thơ đang đối diện với một cuộc khủng hoảng về ý tưởng, cần có sự bứt phá để tìm lại vị thế của mình”. Cần có cái nhìn khách quan để đưa ra kết luận xác đáng.

1.2. Các Khuynh Hướng Vận Động Trong Thơ Đương Đại

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI vận động với nhiều khuynh hướng và trào lưu khác nhau. Nguyễn Thanh Tâm chia thơ Việt sau 1975 thành ba khuynh hướng lớn: bảo tồn giá trị truyền thống, cách tân trên cơ sở truyền thống và cách tân triệt để. Inrasara lại chia thành năm trào lưu chính: thơ “cổ truyền”, thơ tân hình thức, thơ nữ quyền luận, thơ thị giác và thơ hậu hiện đại. Sự phân loại này giúp chúng ta có cái nhìn đa chiều hơn về sự phát triển phức tạp của thơ Việt trong giai đoạn này. Mỗi khuynh hướng đều có những đóng góp riêng, tạo nên sự phong phú và đa dạng cho nền thơ Việt.

II. Vấn Đề và Thách Thức Của Thơ Việt Đầu Thế Kỷ 21

Mặc dù có nhiều tiềm năng phát triển, thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI đối mặt với không ít vấn đề và thách thức. Sự bùng nổ của thông tin và sự đa dạng của các hình thức giải trí khác khiến thơ khó thu hút được sự chú ý của độc giả trẻ. Bên cạnh đó, sự thiếu vắng của những nhà phê bình sắc sảo và những công trình nghiên cứu chuyên sâu cũng gây khó khăn cho việc định hướng và phát triển của thơ. Thơ Việt đang cần những luồng gió mới, những cách tiếp cận mới để vượt qua những khó khăn này và khẳng định vị thế của mình trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc.

2.1. Thiếu Vắng Các Giọng Thơ Đột Phá Ấn Tượng

Một trong những vấn đề lớn của thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI là sự thiếu vắng của những giọng thơ đột phá và ấn tượng. Nhiều nhà thơ vẫn đi theo lối viết truyền thống, thiếu sự sáng tạo và đổi mới. Điều này khiến cho thơ trở nên nhàm chán và khó thu hút được sự quan tâm của độc giả. Cần có những nhà thơ dám thử nghiệm, dám phá cách để tạo ra những tác phẩm độc đáo và có giá trị. Inrasara cho rằng chính các nhà thơ phải vừa viết vừa tự khám phá chính mình để đem lại cái mới.

2.2. Phê Bình Văn Học Chưa Theo Kịp Sự Phát Triển Của Thơ

Một thách thức khác đối với thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI là sự chậm trễ của phê bình văn học. Phê bình chưa theo kịp sự phát triển của thơ để làm nhiệm vụ cầu nối giữa thơ và công chúng. Nhiều nhà phê bình vẫn sử dụng những tiêu chí cũ để đánh giá thơ đương đại, dẫn đến những nhận định thiếu khách quan và toàn diện. Cần có những nhà phê bình có tầm nhìn rộng, có khả năng phân tích sâu sắc để đánh giá đúng giá trị của thơ đương đại. Nguyễn Đăng Mạnh từng nhấn mạnh: "Phê bình văn học cần phải đi trước một bước để định hướng cho sự phát triển của văn học."

III. Nội Dung Thơ Việt Nam Đầu Thế Kỷ XXI Sự Chuyển Động

Nội dung thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI có những chuyển động đáng chú ý. Cảm hứng dân tộc lịch sử vẫn là một chủ đề quan trọng, đặc biệt là hình ảnh biển đảo quê hương. Bên cạnh đó, thơ thế sự ngày càng chiếm vị trí chủ đạo, phản ánh những vấn đề nóng bỏng của xã hội trong thời đại kỹ trị và toàn cầu hóa. Cái tôi bản thể cũng được khai thác sâu sắc, đi vào những vùng mờ tâm linh, vô thức, đậm chất siêu thực.

3.1. Cảm Hứng Dân Tộc Lịch Sử Trong Thơ Đương Đại

Cảm hứng dân tộc lịch sử vẫn là một nguồn cảm hứng lớn cho thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI. Nhiều nhà thơ viết về những trang sử hào hùng của dân tộc, về những chiến công hiển hách của cha ông. Đặc biệt, hình ảnh biển đảo quê hương được khai thác sâu sắc, thể hiện tình yêu và lòng tự hào đối với đất nước. Nguyễn Việt Chiến là một trong những nhà thơ tiêu biểu cho dòng thơ này, với những bài thơ xúc động về Trường Sa và Hoàng Sa. Thơ ca góp phần khẳng định chủ quyền biển đảo của Việt Nam.

3.2. Thơ Thế Sự Phản Ánh Hiện Thực Xã Hội

Thơ thế sự ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI. Nhiều nhà thơ sử dụng thơ để phản ánh những vấn đề nhức nhối của xã hội như tham nhũng, ô nhiễm môi trường, bất công xã hội. Thơ trở thành tiếng nói của người dân, thể hiện sự trăn trở và khát vọng về một xã hội tốt đẹp hơn. Hữu Thỉnh cho rằng: "Thơ ca cần phải gắn bó mật thiết với đời sống xã hội, phản ánh những vấn đề mà người dân quan tâm."

IV. Nghệ Thuật Biểu Hiện Thơ Việt Đa Dạng và Thử Nghiệm

Nghệ thuật biểu hiện của thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI rất đa dạng và phong phú. Các nhà thơ thử nghiệm nhiều hình thức thơ khác nhau, từ cách tân thể thơ truyền thống đến tự do hóa hình thức thơ. Ngôn ngữ thơ cũng có nhiều đổi mới, từ ngôn ngữ giản dị, trong sáng đến ngôn ngữ đời thường, trần tục. Hệ thống hình ảnh thơ cũng được mở rộng, từ hình ảnh đời thường đến hình ảnh lạ hóa mang màu sắc siêu thực. Mục tiêu là tạo ra những tác phẩm thơ độc đáo, ấn tượng.

4.1. Cách Tân Thể Thơ Truyền Thống và Tự Do Hóa Hình Thức

Một trong những xu hướng nổi bật của thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI là cách tân thể thơ truyền thống và tự do hóa hình thức. Nhiều nhà thơ không còn tuân thủ chặt chẽ các quy tắc của thơ truyền thống, mà tìm cách phá vỡ, sáng tạo để tạo ra những hình thức thơ mới, phù hợp với nội dung và cảm xúc. Thơ tự do được ưa chuộng hơn, cho phép nhà thơ thoải mái thể hiện cá tính và phong cách riêng. Lê Đạt là một trong những nhà thơ tiên phong trong việc cách tân thể thơ. Việc thử nghiệm này nhằm mang lại cái mới cho thơ.

4.2. Ngôn Ngữ Đời Thường và Hình Ảnh Lạ Hóa Trong Thơ

Ngôn ngữ thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI có xu hướng sử dụng ngôn ngữ đời thường, trần tục, gần gũi với đời sống hàng ngày. Nhiều nhà thơ không ngại sử dụng những từ ngữ thô tục, thậm chí là gây sốc để tạo hiệu ứng mạnh mẽ. Hệ thống hình ảnh thơ cũng được mở rộng, với nhiều hình ảnh lạ hóa mang màu sắc siêu thực, tạo nên những ấn tượng độc đáo cho người đọc. Trần Dần là một trong những nhà thơ sử dụng ngôn ngữ đời thường một cách táo bạo. Hình ảnh cũng được mở rộng hơn để diễn tả hết ý của nhà thơ.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Giá Trị Của Thơ Trong Đời Sống Hiện Đại

Nghiên cứu về thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá và định hướng sự phát triển của thơ ca trong tương lai. Nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những thành tựu và hạn chế của thơ Việt trong giai đoạn này, từ đó có những giải pháp để phát huy những giá trị tốt đẹp và khắc phục những hạn chế. Nghiên cứu này cũng góp phần nâng cao nhận thức của độc giả về thơ ca, khuyến khích mọi người yêu thích và trân trọng thơ hơn.

5.1. Góp Phần Định Hướng Phát Triển Cho Thơ Ca Tương Lai

Nghiên cứu về thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI giúp chúng ta nhận diện được những xu hướng và khuynh hướng phát triển của thơ ca trong tương lai. Từ đó, chúng ta có thể đưa ra những định hướng và giải pháp để thơ ca phát triển đúng hướng, đáp ứng nhu cầu của xã hội và thời đại. Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích sáng tạo để thơ ca có thể phát triển mạnh mẽ hơn. Nhà nước cần quan tâm hơn nữa để thơ ca Việt có thể phát triển hơn.

5.2. Nâng Cao Nhận Thức Về Giá Trị Thẩm Mỹ Của Thơ

Nghiên cứu về thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI giúp chúng ta hiểu rõ hơn về giá trị thẩm mỹ của thơ ca. Thơ không chỉ là một hình thức nghệ thuật, mà còn là một phương tiện để thể hiện cảm xúc, suy tư và triết lý sống. Thơ có thể giúp chúng ta khám phá những vẻ đẹp của cuộc sống, nuôi dưỡng tâm hồn và làm phong phú đời sống tinh thần. Cần có những hoạt động quảng bá và giới thiệu thơ ca để mọi người có thể tiếp cận và yêu thích thơ hơn. Cần tổ chức nhiều sự kiện văn học để mọi người hiểu thêm về thơ ca Việt Nam.

VI. Kết Luận Tương Lai Nào Cho Thơ Việt Thế Kỷ 21

Thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI là một giai đoạn đầy biến động và thử thách. Mặc dù có nhiều khó khăn, nhưng thơ vẫn không ngừng vận động và phát triển, mang đến những giá trị tinh thần to lớn cho xã hội. Tương lai của thơ Việt phụ thuộc vào sự nỗ lực sáng tạo của các nhà thơ, sự quan tâm của giới phê bình và sự yêu thích của độc giả. Với sự chung tay của tất cả mọi người, thơ Việt chắc chắn sẽ có một tương lai tươi sáng hơn.

6.1. Sự Cần Thiết Của Sự Đổi Mới và Sáng Tạo Trong Thơ Ca

Để thơ Việt Nam có thể tồn tại và phát triển trong bối cảnh hiện đại, sự đổi mới và sáng tạo là vô cùng cần thiết. Các nhà thơ cần phải không ngừng tìm tòi, thử nghiệm những hình thức và nội dung mới, tạo ra những tác phẩm độc đáo và có giá trị. Đồng thời, cần phải giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống của thơ ca dân tộc, kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Sáng tạo là con đường duy nhất để thơ ca có thể tiếp tục phát triển.

6.2. Vai Trò Của Độc Giả Trong Việc Nuôi Dưỡng Thơ Ca

Độc giả đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng và phát triển thơ ca. Sự yêu thích và quan tâm của độc giả là động lực lớn để các nhà thơ sáng tạo ra những tác phẩm hay. Cần có những hoạt động khuyến khích đọc thơ, tạo điều kiện cho độc giả tiếp cận với thơ ca dễ dàng hơn. Đồng thời, cần phải nâng cao trình độ thẩm mỹ của độc giả để họ có thể đánh giá đúng giá trị của thơ ca. Độc giả là nguồn sống của thơ ca.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, nội dung chính của luận án đƣợc triển khai qua bốn chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu - Chƣơng 2: Khái quát thơ Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI - Chƣơng 3. Những chuyển động của nội dung thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI. Đa dạng hóa nghệ thuật biểu hiện 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Thơ đầu thế kỷ XXI đang vận động, do đó hầu nhƣ chƣa có công trình khảo cứu chuyên sâu về nó. Có chăng, nó chỉ xuất hiện thoáng qua trong các công trình nghiên cứu về thơ sau 1975 hoặc thơ sau đổi mới 1986.

Tuy nhiên các tiểu luận, các bài viết nhỏ bàn về thơ đầu thế kỷ XXI đăng trên tạp chí chuyên ngành, diễn đàn văn nghệ, blog, website văn học lại vô cùng phong phú. Qua nghiên cứu tƣ liệu chúng tôi thấy có 3 xu hƣớng nghiên cứu: thứ nhất là những đánh giá chung về thơ giai đoạn này; thứ hai là những nhận định về một số đặc điểm nội dung, nghệ thuật của giai đoạn thơ, và thứ ba là những nghiên cứu về tác giả hoặc tác phẩm cụ thể. Những đánh giá chung về thơ Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI Đánh giá thơ đầu thế kỷ XXI cho đến nay còn có nhiều ý kiến trái chiều. Trong kỷ yếu hội thảo Thơ Việt hiện đại nhìn từ miền Trung [124], nhiều ý kiến tỏ ra bi quan “thơ đang có vấn đề và cần đổi mới nó” (Hữu Thỉnh), “tình trạng vè hóa thơ, cũ hóa, văn xuôi hóa thơ” (Nguyễn Trọng Tạo), “thơ của chúng ta èo uột, làng nhàng, thiếu bứt phá, thiếu thăng hoa” (Nguyễn Hoàng Đức), “Cái khó mà thơ lâm phải hiện nay là thời kỳ giáp hạt tƣ tƣởng, sự khủng hoảng của nó cũng do đó mà ra.

Nghĩa là diện mạo thơ nhợt nhạt, cũ kỹ, không có gì đáng để bàn. Nhƣng ở chiều ngƣợc lại, Đông Hà lại cho rằng thơ nói riêng và văn chƣơng đầu thế kỷ XXI nói chung có diện mạo đa màu sắc: “nhìn một cách khái quát, văn chƣơng Việt đang mang một diện mạo đa màu sắc. Có thứ văn chƣơng giải trí, văn chƣơng giãi bày, văn chƣơng dƣỡng già, văn chƣơng phô diễn và văn chƣơng nghề nghiệp” [dẫn theo Lê Minh Phong, 150]. Đồng quan điểm, nhà thơ, nhà nghiên cứu văn hóa Inrasara còn cho rằng thơ đƣơng đại đang vận động và phát triển không (LUAN.XXI 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngừng, nhƣng phê bình hiện đại thì không theo kịp sự phát triển của thơ để làm nhiệm vụ cầu nối giữa thơ và công chúng: “Các nhà thơ đƣơng đại không viết khi đã xác định con đƣờng, hay nói theo giọng thời thƣợng - khi đã "tìm thấy mình", mà vừa viết vừa tự khám phá chính mình… Họ viết - thế thôi.

Liên tục chuyển động và thay đổi. Không nhiều nhà phê bình nhận ra điều đó. Rất ít nhà phê bình theo kịp sự chuyển động của họ. Không theo kịp, nhà phê bình mãi ở lại căn chòi mĩ học cũ để nhìn về thơ đƣơng đại, nhận định và phán xét nó.

Về xu hướng phát triển thơ Việt Nam đầu thế kỷ XXI, nhiều ngƣời cho rằng, thơ đang vận động với nhiều xu hƣớng, khuynh hƣớng với nhiều trào lƣu và trƣờng phái. Trong bài viết Ba khuynh hướng vận động của thơ Việt Nam đương đại, Nguyễn Thanh Tâm căn cứ trên những biểu hiện về mặt quan niệm thơ, cách kiến tạo thi ảnh, các phƣơng tiện cấu trúc thi giới, những ứng xử với ngôn ngữ, những động hình của tƣ duy và mỹ cảm. nhận định thơ Việt Nam sau 1975 vận hành theo ba khuynh hƣớng lớn: Khuynh hƣớng bảo tồn những giá trị thơ truyền thống/ Khuynh hƣớng cách tân/ Khuynh hƣớng cách tân trên cơ sở kế thừa truyền thống. Khuynh hƣớng cách tân lại có thể chia ra hai hƣớng chuyển động - cách tân về nội dung thể tài, thi hứng và cách tân về hình thức ngôn ngữ thi ca.

Nhƣng đồng thời Nguyễn Thanh Tâm cũng nhận thấy việc chia thành ba khuynh hƣớng nhƣ vậy chỉ có tính chất tƣơng đối vì “tác giả của khuynh hƣớng này có lúc, có chỗ lại giao thoa, thâm nhập vào khuynh hƣớng khác, không phải là những khuôn hình cố định, bất biến”. Ngoài cách chia này, theo tác giả còn có thể chia khuynh hƣớng phát triển của thơ theo nhiều tiêu chí khác nữa. Từ góc độ thể loại, có thể thấy thơ Việt sau 1975 rẽ làm hai nhánh: phát huy thế mạnh của các thể loại đã có/ sáng tạo hình thức thể loại mới. Từ phƣơng pháp sáng tác, thi pháp có thể thấy sự hiện diện của thơ cổ điển, lãng mạn, tƣợng trƣng, siêu thực, tân cổ điển,.

Từ góc độ ngƣời tiếp nhận lại có thể nhận thấy hai hiện trạng: thơ dành cho đại chúng (văn học phổ thông) và thơ chỉ dành cho những tầng lớp tinh tuyển - thơ khó. Từ lý thuyết hệ hình lại có thể nhận ra dấu vết của kiểu thơ thuộc hệ hình Tiền hiện đại/ Hiện đại/ Hậu hiện đại [174]. Inrasara nhìn ở góc độ các trào lƣu văn học thì chia thơ Việt đầu thế kỷ XXI ra 5 trào lƣu chính: Thơ “cổ truyền”, thơ tân hình thức (new formalism poetry, thơ (LUAN.XXI 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nữ quyền luận, thơ thị giác (visual poetry) trong đó thơ trình diễn (poetry performance) là một nhánh nổi bật, trào lƣu thơ hậu hiện đại” [70]. Trong các trào lƣu thơ đó, trào lƣu hậu hiện đại nhận đƣợc sự quan tâm của đông đảo giới phê bình cũng nhƣ bản thân các nhà thơ.

Sự xuất hiện của thơ hậu hiện đại vào cuối thế kỷ XX đầu thế kỷ XXI khiến cho phê bình văn học sôi động hẳn lên. Cuộc trao đổi - đối thoại về chủ nghĩa hậu hiện đại trên phƣơng diện lý thuyết và biểu hiện thực tế của nó trong văn học Việt Nam tạo thành một sự kiện đáng chú ý trên một số diễn đàn, gồm cả báo mạng internet và báo viết. Báo điện tử Tổ quốc có các bài viết: “Câu chuyện về một kiểu cắt nghĩa xã hội” (Lã Nguyên), “Văn chƣơng Hậu hiện đại, nhìn từ góc độ sáng tác” (Lê Anh Hoài), “Đối thoại về con đƣờng đi vào văn chƣơng hậu hiện đại Việt Nam” (Inrasara), “Một cái nhìn về thực tiễn văn chƣơng hậu hiện đại” (Phùng Gia Thế). Tạp chí Hồng Lĩnh cũng đăng loạt bài: “Tiếp nhận những cách tân của chủ nghĩa hiện đại và hậu hiện đại” (Hoàng Ngọc Hiến), “Về lối viết hậu hiện đại trong văn học ta” (Hà Quảng).

Bản tin Lý luận phê bình văn học nghệ thuật số 10/2009 có bài: “Nhận biết về chủ nghĩa hậu hiện đại trong nghệ thuật” (Hồ Sĩ Vịnh). Đến cuối thập niên đầu tiên của thế kỷ XXI, nhận diện phê bình văn học hậu hiện đại (trong đó có nhận diện, phê bình thơ hậu hiện đại) ở nƣớc ta tạo thành một vệt đậm và gây chú ý cả các tác giả ở hải ngoại. Nhìn chung các ý kiến đánh giá về thơ hậu hiện đại có thể quy về ba nhóm. Nhóm thứ nhất kịch liệt phản đối loại thơ này.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Hoà thì cho rằng: “hậu hiện đại là một cái áo quá rộng cho một cơ thể còm” và đề xuất “hãy đi hết hiện đại đã rồi hãy nghĩ đến hậu hiện đại” [58]. Nhà phê bình Đỗ Ngọc Yên thì cho thơ cách tân (hiện đại, hậu hiện đại) chỉ là một mớ hỗn độn “nhân danh cách tân nhiều ngƣời đã cho ra đời một thứ chẳng biết gọi là gì: văn nói, ghi chép, nhật ký,. chỉ biết rằng nó giống nhƣ món “óc sống” khiến công chúng không thể nào tiêu hóa nổi” [216]. Ở phía bên kia, Inrasara là ngƣời nhiệt thành ca ngợi thơ hậu hiện đại: “Thơ hậu hiện đại là trò chơi địa phƣơng của những kẻ tự nguyện sáng tác ngoài lề trong thời đại toàn cầu hóa.

Với tinh thần phá chấp triệt để qua tầm nhìn rộng mở và thái độ dân chủ tuyệt đối, thế hệ nhà thơ hậu hiện đại hôm nay là kẻ sáng tạo tiền vệ đang đổi mới thơ Việt, đổi mới cách viết và cách đọc, qua đó thúc đẩy công cuộc (LUAN.XXI 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] giải lãnh thổ hoá deterritorialize, giải quốc gia hoá denationalize và giải địa phƣơng hóa delocalize văn học. Họ đang có đó, nhƣ một hiện tƣợng” [71]. Thậm chí Inrasara còn kỳ vọng thơ hậu hiện đại có thể “làm một cuộc cách mạng cho thơ Việt” [71]. Một số nhà nghiên cứu thì có cái nhìn toàn diện hơn, một mặt họ thừa nhận những sáng tạo thơ theo lối hiện đại và hậu hiện đại là những nỗ lực đáng đƣợc trân trọng trong hành trình cách tân thơ Việt, có những tác phẩm thực sự giá trị; mặt khác họ phê phán những sáng tạo cực đoan đang phá hoại giá trị thẩm mĩ của thơ ca.

Nguyễn Thanh Tâm trong bài viết Bắt mạch thơ hiện nay một mặt “quả quyết rằng thơ hiện nay có nhiều sự cách tân, và sự thật có nhiều cách tân có giá trị, có không ít bài thơ, tập thơ hay đƣợc công chúng đánh giá cao” nhƣng mặt khác tác giả cũng chỉ ra hiện trạng cũng còn nhiều ngƣời nhân danh sáng tạo, cách tân đẩy thơ đến cực đoan, bế tắc “Có bài thơ nhƣ là tiếng chửi, tục tĩu không chịu đƣợc. Có bài thơ ù lì, tăm tối nhƣ hũ nút, tịnh không một tín hiệu dẫn đƣờng nào đến ánh sáng nghệ thuật. Nhân danh vô thức, tiềm thức, nhân danh sự tạo nghĩa của ngôn từ trong những ngẫu hợp bất định, những tác giả này cho ra đời những văn bản “vô nghĩa lý”, siêu hình hết mức. Lại có những bài thơ đầy tính hận thù, hậm hực với tƣ tƣởng chính trị, văng đủ thứ trong thơ, lôi tuột tất cả ra vỉa hè, xuống lòng đƣờng để tung hô thứ triết lý sống hết sức tầm thƣờng” [172].

Về lực lượng sáng tác, nhiều nhà nghiên cứu ghi nhận vai trò của các nhà thơ trẻ. Trong bài viết Cách tân nghệ thuật và thơ trẻ đương đại, Lƣu Khánh Thơ nhận thấy nỗ lực làm mới của thơ trẻ: “Có thể thấy rằng thơ trẻ đang cố gắng để khác các thế hệ đi trƣớc. Cái mạnh của lớp trẻ hôm nay là họ đang tạo ra một không khí dân chủ trên thi đàn với nhiều giọng điệu, nhiều khuynh hƣớng. Họ đƣợc tự do trong cảm xúc, trong các cách thể hiện.

Hầu nhƣ đối với họ không có điều gì là cấm kỵ, không có điều gì phải né tránh. Dễ nhận thấy một điều rằng, những ngƣời làm thơ trẻ hôm nay hƣớng sự chú ý của mình vào việc khai thác tâm trạng cá nhân. Họ tinh tế, nhạy bén với những cảm xúc riêng tƣ, đơn lẻ nhƣng ít khi mở ra, vƣơn tới những vấn đề xã hội rộng lớn.