CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SƠ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1Những vấn đề cơ bản của phân tích tài chính doanh nghiệp 1.1 Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc sử dụng một tập hợp các khái niệm, phƣơng ph p và c c công cụ cho phép phân tích xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đ nh gi tài chính của một doanh nghiệp, đ nh gi rủi ro, mức độ chất lƣợng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp và cung cấp thông tin cho mọi đối tƣợng nhƣ Ban gi m đốc (Hội đồng quản trị), c c nhà đầu tƣ, cổ đông, c c nhà cung cấp tín dụng, nhân viên ngân hàng, các công ty bảo hiểm và cơ quan Nhà nƣớc cũng nhƣ ngƣời lao động. Mỗi nhóm ngƣời này có nhu cầu về thông tin khác nhau, vì thế mỗi nhóm có xu hƣớng tập trung vào những khía cạnh khác nhau trong bức tranh tài chính của doanh nghiệp.2 Vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp Tài chính có mối quan hệ trực tiếp với hoạt động sản xuất kinh doanh và có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn tại và phát triển minh bạch và bền vững của doanh nghiệp. Do đó, có thể thấy phân tích tài chính có vai trò quan trọng, thể hiện trên hai mặt sau: Thứ nhất, phân tích tài chính cho phép đ nh gi đầy đủ, chính xác tình hình phân phối, sử dụng và quản lý các loại vốn, nguồn vốn, vạch rõ khả năng tiềm tàng về vốn của doanh nghiệp.Trên cơ sở đó có biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, và tăng cƣờng tiềm lực tài chính của doanh nghiệp. Thứ hai, phân tích tài chính giúp cho công tác quản l Nhà nƣớc về mặt kinh tế và phục vụ c c đối tƣợng quan tâm khác.
Phân tích tài chính ngày càng đƣợc sử dụng phổ biến và rộng rãi trong mọi đơn vị kinh tế thuộc tất cả các loại hình kinh tế khác nhau với quy trình thực hiện có tính khoa học và linh hoạt. Sự phát triển của nền kinh tế nói chung và c c đơn vị, thành phần kinh tế nói riêng đang bộc lộ rõ nét tính đa dạng và phức tạp của hoạt 4 động tài chính. Do đó, tạo điều kiện cho phân tích tài chính phát triển và ngày càng hoàn thiện với tƣ c ch là công cụ phân tích có nghĩa quan trọng đối với sự phát triển lành mạnh và bền vững của tài chính doanh nghiệp, mặt kh c đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác phân tích tài chính doanh nghiệp. Phân tích tài chính là một trong những nội dung cơ bản của phân tích kinh doanh, qua việc phân tích các chuyên gia phân tích không chỉ đơn thuần đ nh gi đƣợc tài chính mà còn xác định đƣợc bản chất, nguyên nhân biến động của tài chính ảnh hƣởng đến kết quả kinh doanh của tổ chức.
Theo đó, bức tranh toàn cảnh sau khi phân tích tài chính của doanh nghiệp sẽ cung cấp kịp thời, trọng tâm và toàn diện nhất thông tin tài chính cho những đối tƣợng quan tâm đến tình hình kinh doanh của doanh nghiệp. Đối với những ngƣời quản lý doanh nghiệp: Những ngƣời quản lý doanh nghiệp là ngƣời trực tiếp quản lý doanh nghiệp, và là ngƣời cần thông tin tài chính để đƣa ra quyết định. Phân tích tài chính nhằm mục tiêu tạo ra những chu kỳ đều đặn để đ nh gi hoạt động quản l trong giai đoạn đã qua, việc cân bằng tài chính, khả năng sinh lời, khả năng thanh to n, rủi ro doanh nghiệp…đồng thời đƣa ra c c quyết định đầu tƣ, tài trợ… và làm cơ sở cho những dự đo n tài chính, kế hoạch cung ứng vật tƣ, huy động và đầu tƣ vốn. Phân tích tài chính còn là cơ sở kiểm tra, kiểm soát hoạt động tài chính và hoạt động quản lý trong doanh nghiệp.
Đối với nhà đầu tƣ: C c nhà đầu tƣ là c c doanh nghiệp và các cá nhân quan tâm trực tiếp đến các giá trị của doanh nghiệp vì họ là ngƣời đã giao vốn cho doanh nghiệp và có thể là sẽ gặp phải rủi ro. Thu nhập của họ là tiền chia lợi tức và giá trị tăng thêm của vốn đầu tƣ. Hai yếu tố đó chịu ảnh hƣởng của lợi nhuận kỳ vọng của doanh nghiệp. C c nhà đầu tƣ thƣờng không hài lòng với lợi nhuận mà doanh nghiệp sẽ đạt đƣợc theo tính toán trên sổ sách.
Dự kiến trƣớc lợi nhuận đạt đƣợc sẽ là mối quan tâm thực sự của c c nhà đầu tƣ. C c nhà đầu tƣ dựa vào những nhà chuyên môn trung gian (chuyên gia phân tích tài chính) nghiên cứu những thông tin kinh tế tài chính, làm rõ triển vọng phát triển của doanh nghiệp và đ nh gi c c cổ phiếu trên thị trƣờng tài chính. 5 Đối với ngƣời cho vay (cá nhân, tổ chức tín dụng, ngân hàng…) Ngƣời cho vay phân tích tài chính để nhận biết khả năng vay và trả nợ của khách hàng.Chẳng hạn, để quyết định cho vay, một trong những vấn đề mà ngƣời cho vay cần xem xét là doanh nghiệp thực sự có nhu cầu vay hay không?Khả năng trả nợ của doanh nghiệp nhƣ thế nào?Đồng thời phân tích tài chính giúp ngƣời cho vay phân tích đƣợc rủi ro trong cho vay từ đó x c định tỷ lệ cho vay và cách cho vay tƣơng ứng. Nếu phân tích tài chính đƣợc c c nhà đầu tƣ và quản lý doanh nghiệp thực hiện nhằm đ nh gi khả năng sinh lời và tăng trƣởng của doanh nghiệp, thì phân tích tài chính lại đƣợc ngân hàng và các nhà cung cấp tín dụng thƣơng mại cho doanh nghiệp sử dụng nhằm đảm bảo khả năng trả nợ của doanh nghiệp.
Đối với ngƣời hƣởng lƣơng trong doanh nghiệp: Bên cạnh c c nhà đầu tƣ, nhà quản lý và các chủ nợ, ngƣời hƣởng lƣơng cũng rất quan tâm đến những thông tin tài chính của doanh nghiệp. Điều này cũng dễ hiểu bởi kết quả hoạt động của doanh nghiệp có t c động trực tiếp đến tiền lƣơng, khoản thu nhập chính của ngƣời lao động. Tuy nhiên, trong một số doanh nghiệp cổ phần, ngƣời hƣởng lƣơng có một phần cổ phiếu nhất định trong doanh nghiệp. Nhƣ vậy, họ vừa là ngƣời lao động vừa là ngƣời chủ doanh nghiệp nên có quyền lợi và trách nhiệm gắn với doanh nghiệp.
Nhƣ vậy, phân tích tài chính là công cụ hữu ích đƣợc dùng để x c định giá trị kinh tế, để đ nh gi điểm mạnh, điểm yếu của một doanh nghiệp, tìm ra các nguyên nhân khách quan và chủ quan, giúp cho từng đối tƣợng lựa chọn và đƣa ra đƣợc những quyết định phù hợp với mục đích mà họ quan tâm.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến tài chính doanh nghiệp 1.1 Các yếu tố bên trong doanh nghiệp Nguồn nhân lực của doanh nghiệp Con ngƣời với tƣ c ch là chủ thể của quá trình sản xuất vừa là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, luôn là yếu tố quan trọng bậc nhất và có tính quyết định đến hiệu quả kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Mặc dù hiện nay công nghệ đã thay thế đƣợc lao động của con ngƣời trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, dù công nghệ hay kỹ thuật có tân tiến đến đâu thì nó cũng chỉ là công cụ, là phƣơng tiện để giúp con ngƣời trong hoạt động. 6 Yếu tố con ngƣời quyết định đến mọi thành công hay thất bại của doanh nghiệp.
Sự phát triển nền kinh tế tri thức, đỏi hỏi lực lƣợng lao động phải có hàm lƣợng khoa học, kỹ thuật và công nghệ rất cao. Điều này khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của lực lƣợng lao động trong việc hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trình độ về công nghệ - kỹ thuật của doanh nghiệp Công nghệ là yếu tố cơ bản đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh và sự phát triển của doanh nghiệp một cách vững vàng.Các doanh nghiệp có trình độ kỹ thuật công nghệ cao thƣờng có lợi thế to lớn trong cạnh tranh, mở rộng thị phần và nâng cao năng lực tài chính.Các doanh nghiệp phải nắm bắt những thông tin liên quan đến sự biến đổi đang diễn ra của yếu tố kỹ thuật – công nghệ để có chiến lƣợc ứng dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp một cách có hiệu quả. Hệ thống thông tin Thông tin đƣợc coi là đối tƣợng lao động của các nhà kinh doanh, nền kinh tế thị trƣờng hiện nay là nền kinh tế thông tin hóa.
Để kinh doanh thành công trong điều kiện hiện nay, các doanh nghiệp rất cần nhiều thông tin chính xác về thị trƣờng, công nghệ, ngƣời mua và ngƣời bán, và c c đối thủ cạnh tranh… Thông tin chính xác, kịp thời sẽ là cơ sở vững chắc để doanh nghiệp định hƣớng kinh doanh, xây dựng kế hoạch kinh doanh dài hạn cũng nhƣ kế hoạch kinh doanh ngắn hạn. Vì vậy, không có cách nào khác ngoài việc phải có đủ thông tin, đặc biệt là thông tin kinh tế, bởi nó là huyết mạch của các doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế. Trong bối cảnh hiện nay, cùng với nền kinh tế toàn cầu hóa thì việc nắm bắt kịp thời và đầy đủ thông tin về nhu cầu thị trƣờng, kỹ thuật công nghệ, chính s ch đƣờng lối của Nhà nƣớc là vô cùng quan trọng. Có nhƣ vậy thì doanh nghiệp sẽ nắm bắt thời cơ kinh doanh, hạn chế những rủi ro, chủ động trƣớc mọi tình huống có thể xảy ra.2 Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp Môi trường kinh doanh Doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong môi trƣờng kinh doanh nhất định.Môi trƣờng kinh doanh bao gồm tất cả những điều kiện bên trong và bên ngoài ảnh hƣởng tới hoạt động của doanh nghiệp.
7 - Cơ sở hạ tầng của nền kinh tế: Nếu cơ sở hạ tầng phát triển (hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, điện, nƣớc …) thì sẽ giảm bớt đƣợc nhu cầu vốn đầu tƣ của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiết kiệm đƣợc chi phí trong kinh doanh. - Tình trạng của nền kinh tế: Một nền kinh tế đang trong qu trình tăng trƣởng thì có nhiều cơ hội cho doanh nghiệp đầu tƣ ph t triển, từ đó đòi hỏi doanh nghiệp phải tích cực áp dụng các biện ph p huy động vốn để đ p ứng yêu cầu đầu tƣ. Ngƣợc lại, nền kinh tế đang trong tình trạng suy thoái thì doanh nghiệp khó có thể tìm đƣợc cơ hội tốt để đầu tƣ. - Lãi suất thị trường: Lãi suất thị trƣờng là yếu tố t c động rất lớn đến hoạt động tài chính của doanh nghiệp.