Luận văn CKI Dược: Sử dụng kháng sinh điều trị đợt cấp BPTNMT tại TTYT huyện Yên Sơn năm 2020

Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Yên Sơn, Tuyên Quang năm 2020, luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I.

• Tác giả: Mông Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoàng Anh
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý - Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính tại Trung tâm y tế huyện Yên Sơn - Tỉnh Tuyên Quang năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1.2. DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1.3. DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• 1.4. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.4.1. Tổng quan về đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.4.1.1. Khái niệm
• 1.4.1.2. Dịch tễ của đợt cấp BPTNMT
• 1.4.1.3. Nguyên nhân gây bệnh
• 1.4.1.4. Chẩn đoán và phân loại mức độ nặng
• 1.4.1.5. Mục tiêu điều trị
• 1.4.1.6. Sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.4.1.7. Lựa chọn kháng sinh
• 1.4.1.8. Độ dài đợt điều trị
• 1.4.1.9. Các hướng dẫn điều trị về sử dụng kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT
• 1.4.1.10. Tình hình điều trị BPTNMT tại Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn
• 1.4.1.10.1. Giới thiệu về Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn
• 1.4.1.10.2. Về tình hình điều trị BPTNMT tại Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn
• 1.5. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 1.5.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.5.2.3. Nội dung và chỉ tiêu nghiên cứu
• 1.5.3. Đặc điểm bệnh nhân và kết quả điều trị trong mẫu nghiên cứu
• 1.5.3.1. Đặc điểm sử dụng kháng sinh trên mẫu nghiên cứu
• 1.5.3.2. Phân tích tính phù hợp trong việc lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu
• 1.5.3.3. Một số quy ước trong nghiên cứu
• 1.5.3.4. Xử lý số liệu
• 1.6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.6.1. Đặc điểm bệnh nhân và đợt cấp BPTNMT trong mẫu nghiên cứu
• 1.6.1.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân
• 1.6.1.2. Đặc điểm về chức năng thận và bệnh mắc kèm của bệnh nhân
• 1.6.1.3. Đặc điểm về mức độ nặng đợt cấp BPTNMT
• 1.6.1.4. Đặc điểm về kết quả điều trị
• 1.6.1.5. Đặc điểm sử dụng kháng sinh trên mẫu nghiên cứu
• 1.6.1.6. Các kháng sinh chỉ định cho đợt cấp BPTNMT phân loại theo đường dùng
• 1.6.1.7. Độ dài của đợt điều trị và sử dụng kháng sinh
• 1.6.1.8. Các phác đồ kháng sinh được sử dụng trong mẫu nghiên cứu
• 1.6.1.9. Đặc điểm về chế độ liều dùng trong mẫu nghiên cứu
• 1.6.1.10. Phân tích tính phù hợp trong việc sử dụng phác đồ kháng sinh ban đầu trong điều trị đợt cấp BPTNMT theo hướng dẫn của Bộ Y tế 2018
• 1.6.1.10.1. Tính phù hợp trong việc chỉ định kháng sinh
• 1.6.1.10.2. Tính phù hợp trong việc lựa chọn kháng sinh
• 1.6.1.10.3. Phân tích sự phù hợp về liều dùng và nhịp đưa thuốc
• 1.6.2. Đặc điểm bệnh nhân và kết quả điều trị nghiên cứu
• 1.6.2.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân
• 1.6.2.2. Đặc điểm về đợt cấp BPTNMT
• 1.6.2.3. Tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Trung tâm Y tế huyện Yên Sơn
• 1.6.2.3.1. Các phác đồ điều trị kháng sinh ban đầu
• 1.6.2.3.2. Phân tích tính phù hợp trong việc sử dụng phác đồ kháng sinh ban đầu trong điều trị đợt cấp BPTNMT
• 1.6.2.3.3. Về liều dùng và nhịp đưa thuốc kháng sinh
• 1.6.2.4. Ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là một trong những bệnh lý hô hấp phổ biến và nghiêm trọng. Việc điều trị đợt cấp BPTNMT thường bao gồm việc sử dụng kháng sinh để kiểm soát nhiễm trùng. Tại Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn, tình hình sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT cần được phân tích kỹ lưỡng để đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

1.1. Đặc điểm bệnh nhân trong đợt cấp BPTNMT tại Yên Sơn

Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân BPTNMT tại Yên Sơn thường có độ tuổi cao và có nhiều bệnh lý kèm theo. Việc phân tích đặc điểm bệnh nhân giúp xác định nhóm đối tượng cần được điều trị kháng sinh một cách hợp lý.

1.2. Tình hình sử dụng kháng sinh tại Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn

Tại Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn, việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT còn gặp nhiều thách thức. Các bác sĩ cần cân nhắc kỹ lưỡng trong việc lựa chọn kháng sinh để đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng kháng sinh

Việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Yên Sơn đang đối mặt với nhiều vấn đề. Tình trạng kháng thuốc gia tăng là một trong những thách thức lớn nhất. Nghiên cứu cho thấy rằng việc chỉ định kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến hiệu quả điều trị kém và tăng chi phí điều trị.

2.1. Tình trạng kháng thuốc tại Yên Sơn

Kháng thuốc là một vấn đề nghiêm trọng trong điều trị BPTNMT. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ vi khuẩn kháng thuốc đang gia tăng, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và làm tăng nguy cơ tái phát đợt cấp.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến kháng thuốc

Nguyên nhân chính dẫn đến kháng thuốc bao gồm việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, thiếu sự giám sát trong việc kê đơn và sự gia tăng nhiễm trùng do vi khuẩn kháng thuốc.

III. Phương pháp lựa chọn kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT

Việc lựa chọn kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT cần dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm tình trạng lâm sàng của bệnh nhân, kết quả cấy đờm và các yếu tố nguy cơ. Các phác đồ điều trị cần được cập nhật thường xuyên để đảm bảo hiệu quả.

3.1. Các phác đồ kháng sinh được khuyến cáo

Các phác đồ kháng sinh được khuyến cáo cho bệnh nhân BPTNMT thường bao gồm các loại kháng sinh phổ rộng. Việc lựa chọn kháng sinh cần dựa trên kết quả cấy đờm và tình trạng lâm sàng của bệnh nhân.

3.2. Đánh giá hiệu quả điều trị kháng sinh

Đánh giá hiệu quả điều trị kháng sinh là rất quan trọng. Các bác sĩ cần theo dõi tình trạng bệnh nhân sau khi sử dụng kháng sinh để điều chỉnh phác đồ điều trị nếu cần thiết.

IV. Kết quả nghiên cứu về sử dụng kháng sinh tại Yên Sơn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Yên Sơn có nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân hồi phục sau điều trị kháng sinh là cao, nhưng vẫn cần cải thiện trong việc lựa chọn kháng sinh.

4.1. Tỷ lệ hồi phục của bệnh nhân

Tỷ lệ hồi phục của bệnh nhân sau khi sử dụng kháng sinh là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu quả điều trị. Nghiên cứu cho thấy rằng hầu hết bệnh nhân đều có sự cải thiện rõ rệt sau khi điều trị.

4.2. Những vấn đề còn tồn tại trong điều trị

Mặc dù tỷ lệ hồi phục cao, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại trong việc lựa chọn kháng sinh và theo dõi bệnh nhân. Cần có các biện pháp cải thiện để nâng cao hiệu quả điều trị.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong điều trị BPTNMT

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Yên Sơn cần được cải thiện. Cần có các hướng dẫn rõ ràng hơn trong việc lựa chọn kháng sinh và theo dõi bệnh nhân để đảm bảo hiệu quả điều trị.

5.1. Đề xuất cải thiện trong sử dụng kháng sinh

Cần có các đề xuất cụ thể để cải thiện việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT. Điều này bao gồm việc đào tạo bác sĩ và nâng cao nhận thức về kháng thuốc.

5.2. Tương lai của điều trị BPTNMT tại Yên Sơn

Tương lai của điều trị BPTNMT tại Yên Sơn phụ thuộc vào việc cải thiện quy trình điều trị và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Cần có sự hợp tác giữa các cơ sở y tế để đạt được mục tiêu này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu với ước tính 3,15 triệu ca tử vong mỗi năm, đồng thời tại Việt Nam tỷ lệ mắc ở người trên 40 tuổi đã ghi nhận ở mức 4,2%. Đợt kịch phát của bệnh được xem là biến cố nghiêm trọng trong tiến triển lâm sàng, dẫn đến nguy cơ tử vong khi nhập viện lên tới 50% ở các trường hợp cần hỗ trợ thông khí nhân tạo. Tình trạng bội nhiễm vi khuẩn chiếm từ 70% đến 80% nguyên nhân khởi phát đợt cấp, đòi hỏi việc can thiệp kháng sinh kịp thời nhằm giảm thiểu tỷ lệ thất bại điều trị và rút ngắn thời gian nằm viện.

Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý tại các cơ sở y tế tuyến cơ sở đang làm gia tăng chi phí điều trị và thúc đẩy mức độ đề kháng thuốc của vi sinh vật. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm khảo sát đặc điểm lâm sàng và phân tích tính phù hợp trong chỉ định, lựa chọn phác đồ, liều dùng cùng nhịp đưa thuốc kháng sinh trong điều trị đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Phạm vi nghiên cứu tiến hành trên 214 hồ sơ bệnh án nội trú tại Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang trong giai đoạn từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2020.

Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bức tranh dịch tễ sử dụng thuốc tại bệnh viện hạng ba miền núi, chỉ ra tỷ lệ chỉ định kháng sinh đúng đạt 92,99% nhưng tỷ lệ lựa chọn phác đồ ban đầu phù hợp chỉ đạt 37,63% và tỷ lệ liều dùng chuẩn xác theo chức năng thận đạt 29,76%. Đây là cơ sở khoa học then chốt để xây dựng hướng dẫn sử dụng kháng sinh cục bộ và tối ưu hóa hoạt động dược lâm sàng tại tuyến huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết chuẩn hóa từ các tổ chức y tế uy tín nhằm xây dựng khung đánh giá toàn diện về đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính:

• Phân loại mức độ nặng theo thang điểm Anthonisen năm 1987: Đánh giá dựa trên ba triệu chứng kinh điển gồm tăng khó thở, tăng thể tích đờm và đờm chuyển màu mủ để phân tầng bệnh nhân thành mức độ nhẹ, trung bình hoặc nặng.
• Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính của Bộ Y tế năm 2018 kết hợp Chiến lược toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính GOLD năm 2020: Xác định tiêu chuẩn chỉ định kháng sinh khi có bằng chứng nhiễm khuẩn và phân tầng nguy cơ nhiễm trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa).
• Đánh giá dược động học và chế độ liều PK/PD: Căn cứ vào Dược thư Quốc gia Việt Nam năm 2018 và tài liệu Dược lý thận lâm sàng Renal Pharmacotherapy năm 2013 để đánh giá sự phù hợp của liều dùng và khoảng cách đưa thuốc theo mức lọc cầu thận.
• Khái niệm độ thanh thải creatinin (Clcr): Được tính toán theo phương trình Cockcroft-Gault dựa trên nồng độ creatinin huyết thanh và cân nặng thực của người bệnh để phân loại các mức độ suy giảm chức năng thận từ bình thường (trên 50 mL/phút) đến suy thận nặng (dưới 10 mL/phút).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế hồi cứu mô tả cắt ngang trên hồ sơ bệnh án của bệnh nhân điều trị nội trú tại Khoa Hồi sức cấp cứu - Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn trong suốt năm 2020.

Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được thực hiện thông qua quy trình sàng lọc hai bước từ hệ thống quản lý thông tin bệnh viện:

• Tổng số 221 hồ sơ bệnh án mang mã chẩn đoán ICD-10 J44.1 được truy xuất ban đầu.
• Sau khi áp dụng tiêu chuẩn loại trừ các bệnh nhân dưới 40 tuổi và 7 bệnh án có thời gian nằm viện dưới 2 ngày hoặc không đủ dữ liệu, cỡ mẫu chính thức đưa vào phân tích bao gồm 214 bệnh án hoàn chỉnh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm phản ánh trung thực thói quen kê đơn thực tế trong điều kiện cơ sở y tế tuyến huyện còn hạn chế về trang thiết bị xét nghiệm vi sinh và máy đo chức năng thông khí phổi (FEV1). Toàn bộ dữ liệu thu thập được nhập liệu, mã hóa và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel 2016, sử dụng các thuật toán thống kê mô tả bao gồm tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn đối với biến phân phối chuẩn, và giá trị trung vị kèm khoảng tứ phân vị đối với biến phân phối không chuẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 214 bệnh nhân ghi nhận nhiều đặc điểm dịch tễ và thực trạng sử dụng thuốc nổi bật:

• Đặc điểm nhân khẩu học và bệnh nền: Tuổi trung vị của bệnh nhân là 73,0 tuổi (dao động từ 49 đến 98 tuổi), trong đó nam giới chiếm ưu thế với 64,95% (139 bệnh nhân). Tỷ lệ người bệnh có tiền sử hoặc đang hút thuốc lá là 45,33%. Đáng chú ý, 88,78% người bệnh có ít nhất một bệnh mắc kèm, chủ yếu là bệnh lý tim mạch chiếm 79,44% (tăng huyết áp 53,74% và suy tim 19,16%). Về chức năng thận, 60,0% bệnh nhân suy giảm chức năng thận mức độ nhẹ (Clcr từ 20 đến 50 mL/phút) và 3,9% ở mức độ vừa (Clcr từ 10 đến 20 mL/phút).
• Mức độ nặng và kết quả điều trị: Theo tiêu chuẩn Anthonisen, bệnh nhân đợt cấp mức độ trung bình chiếm 57,94% (124 ca) và mức độ nặng chiếm 34,59% (74 ca). Sau quá trình điều trị nội trú với thời gian nằm viện trung vị là 8 ngày, tỷ lệ bệnh nhân thuyên giảm và khỏi bệnh đạt 96,35% (cải thiện 71,03%, khỏi 25,32%), chỉ có 2,34% bệnh nhân chuyển tuyến nặng và không ghi nhận trường hợp tử vong.
• Cơ cấu kháng sinh sử dụng: Kháng sinh nhóm Beta-lactam chiếm tỷ trọng cao nhất với 52,16%, tiếp theo là Fluoroquinolon chiếm 31,62% và Macrolid chiếm 10,27%. Năm hoạt chất được kê đơn nhiều nhất gồm Ofloxacin (17,03%), Ciprofloxacin (14,59%), Ampicillin/Sulbactam (11,62%), Piperacillin (10,81%) và Azithromycin (10,00%). Đường tiêm tĩnh mạch được sử dụng vượt trội với tỷ lệ 75,67% tổng số lượt chỉ định. Tỷ lệ sử dụng phác đồ đơn độc ban đầu là 51,40% và phác đồ phối hợp là 48,60%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu khi được trực quan hóa qua biểu đồ cơ cấu và bảng đối chiếu lâm sàng đã chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa thực hành kê đơn và hướng dẫn chuẩn của Bộ Y tế năm 2018:

• Tính phù hợp trong chỉ định: Tỷ lệ chỉ định kháng sinh phù hợp đạt mức rất cao là 92,99% (199/214 bệnh nhân), do phần lớn người bệnh nhập viện đều có ít nhất hai triệu chứng của đợt cấp theo Anthonisen cùng tình trạng khạc đờm mủ. Khoảng 7,01% bệnh nhân mức độ nhẹ vẫn được kê đơn kháng sinh, cho thấy xu hướng dự phòng quá mức.
• Tính phù hợp trong lựa chọn phác đồ: Tỷ lệ lựa chọn phác đồ ban đầu phù hợp theo hướng dẫn chỉ đạt 37,63% (75/199 bệnh nhân). Trong nhóm bệnh nhân không có biến chứng, tỷ lệ phù hợp chỉ vỏn vẹn 7,69%; nhóm có biến chứng nhưng không có nguy cơ nhiễm trực khuẩn mủ xanh đạt 40,78%; và nhóm có nguy cơ nhiễm trực khuẩn mủ xanh đạt 38,33%. Nguyên nhân chủ yếu do việc sử dụng phổ biến các Penicillin cổ điển đơn độc hoặc chỉ định các Fluoroquinolon đường tiêm mà chưa bám sát khuyến cáo phân tầng nguy cơ.
• Tính phù hợp về liều lượng và nhịp dùng: Tỷ lệ liều dùng phù hợp chỉ đạt 29,76% (61/205 ca có xét nghiệm creatinin) và nhịp đưa thuốc phù hợp chỉ đạt 17,07% (35/205 ca). Phân tích cho thấy có tới 70,24% ca kê đơn sai liều (chủ yếu là dùng liều thấp hơn khuyến cáo ở nhóm Piperacillin với 21,84% và Ampicillin/Sulbactam với 13,79%). Về nhịp đưa thuốc, có 82,93% lượt dùng không phù hợp do thói quen cố định chia 2 lần mỗi ngày cho hầu hết các kháng sinh Beta-lactam phụ thuộc thời gian (T>MIC), bất kể mức lọc cầu thận của bệnh nhân cao hay thấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế tối đa nguy cơ kháng thuốc tại y tế cơ sở, các giải pháp can thiệp đồng bộ cần được triển khai:

• Ban hành và chuẩn hóa phác đồ điều trị nội bộ: Hội đồng Thuốc và Điều trị Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn cần xây dựng ngay Hướng dẫn sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính dựa trên Hướng dẫn của Bộ Y tế năm 2018, hoàn thành trong Quý 1 năm tới nhằm nâng tỷ lệ lựa chọn phác đồ ban đầu phù hợp từ 37,63% lên trên 75%.
• Tăng cường vai trò Dược sĩ lâm sàng trong hiệu chỉnh liều theo chức năng thận: Thiết lập quy trình bắt buộc tính toán độ thanh thải creatinin (Clcr) theo công thức Cockcroft-Gault cho 100% bệnh nhân ngay khi có kết quả xét nghiệm sinh hóa máu, mục tiêu nâng tỷ lệ liều dùng và nhịp đưa thuốc chính xác lên trên 85% trong vòng 6 tháng.
• Nâng cấp năng lực xét nghiệm và chẩn đoán cận lâm sàng: Ban Giám đốc trung tâm cần phối hợp cùng Sở Y tế Tuyên Quang đầu tư máy đo chức năng thông khí phổi (FEV1) và phục hồi hệ thống nuôi cấy - làm kháng sinh đồ trong lộ trình 1 đến 2 năm, giúp phân loại chính xác nguy cơ nhiễm khuẩn thay vì chỉ điều trị theo kinh nghiệm.
• Tối ưu hóa danh mục thuốc và triển khai liệu pháp xuống thang: Rà soát danh mục thuốc bảo hiểm y tế định kỳ hàng quý, bổ sung các kháng sinh đường uống có sinh khả dụng cao như Amoxicillin/Clavulanat hoặc Cefuroxim axetil để thúc đẩy chuyển đổi từ đường tiêm sang đường uống sau 48 đến 72 giờ điều trị, phấn đấu giảm tỷ lệ dùng kháng sinh đường tiêm từ 75,67% xuống dưới 50%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các phân tích thực chứng của luận văn mang lại giá trị tham khảo sâu sắc cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ điều trị tại Khoa Cấp cứu và Khoa Nội các bệnh viện tuyến huyện: Nhận diện các lỗi phổ biến trong kê đơn kháng sinh, cập nhật tiêu chuẩn phân tầng bệnh nhân theo Anthonisen và nguy cơ nhiễm trực khuẩn mủ xanh để đưa ra phác đồ tối ưu.
• Dược sĩ lâm sàng tại các cơ sở khám chữa bệnh hạng hai và hạng ba: Sử dụng các tiêu chí đánh giá liều dùng, nhịp đưa thuốc theo Clcr làm căn cứ triển khai hoạt động duyệt đơn thuốc và tư vấn sử dụng thuốc an toàn, hợp lý.
• Ban Giám đốc và Hội đồng Thuốc & Điều trị bệnh viện: Nắm bắt cơ sở dữ liệu thực tế để hoạch định danh mục thuốc, xây dựng chính sách quản lý kháng sinh (Antimicrobial Stewardship) và tiêu chuẩn hóa quy trình điều trị tại đơn vị.
• Học viên sau đại học và sinh viên khối ngành Y Dược: Tiếp cận mô hình nghiên cứu khoa học chuẩn mực trong lĩnh vực Dược lý - Dược lâm sàng, từ phương pháp thu thập số liệu hồi cứu đến kỹ thuật phân tích tuân thủ hướng dẫn điều trị quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính bắt buộc phải sử dụng kháng sinh? Theo hướng dẫn của Bộ Y tế năm 2018 và GOLD năm 2020, kháng sinh chỉ được chỉ định khi bệnh nhân có đợt cấp mức độ nặng (đủ cả 3 triệu chứng: tăng khó thở, tăng thể tích đờm, đờm chuyển mủ) hoặc mức độ trung bình có kèm theo triệu chứng đờm mủ, hoặc bệnh nhân phải can thiệp thở máy.

Vì sao tỷ lệ lựa chọn phác đồ kháng sinh ban đầu phù hợp trong nghiên cứu chỉ đạt 37,63%? Tỷ lệ này chưa cao do bác sĩ điều trị tại tuyến huyện chủ yếu kê đơn theo thói quen kinh nghiệm, sử dụng nhiều kháng sinh Penicillin đơn độc hoặc Fluoroquinolon chưa đúng phân tầng nguy cơ, trong khi danh mục thuốc của bệnh viện hạng ba còn thiếu các kháng sinh phối hợp ức chế beta-lactamase đường uống.

Những yếu tố nào xác định bệnh nhân có nguy cơ cao nhiễm trực khuẩn mủ xanh (Pseudomonas aeruginosa)? Các yếu tố nguy cơ chính gồm: FEV1 dưới 35% trị số lý thuyết, tiền sử phân lập được vi khuẩn này trước đó, có giãn phế quản trên phim X-quang hoặc CT, và đặc biệt là tiền sử nhập viện có sử dụng kháng sinh phổ rộng trong vòng 90 ngày trước đó (làm tăng nguy cơ gấp 6,06 lần).

Tại sao bắt buộc phải tính độ thanh thải creatinin (Clcr) trước khi ra y lệnh kháng sinh? Trong nghiên cứu, có tới 63,90% bệnh nhân bị suy giảm chức năng thận với Clcr dưới 50 mL/phút. Việc không tính Clcr dẫn đến 70,24% y lệnh sai liều và 82,93% sai nhịp đưa thuốc, làm tăng độc tính trên thận hoặc không đạt nồng độ điều trị hiệu quả.

Thời gian điều trị kháng sinh tối ưu cho một đợt cấp là bao nhiêu ngày? Các hướng dẫn điều trị hiện hành khuyến cáo thời gian dùng kháng sinh từ 5 đến 7 ngày đối với đợt cấp mức độ nhẹ đến trung bình, và từ 7 đến 10 ngày đối với mức độ nặng. Nghiên cứu ghi nhận thời gian dùng kháng sinh trung vị tại cơ sở là 7 ngày, hoàn toàn phù hợp với khuyến cáo.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hoàn thành khảo sát trên 214 bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cao tuổi (tuổi trung vị 73,0), ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh tim mạch kèm theo lên tới 79,44% và tỷ lệ suy giảm chức năng thận chiếm 63,90%.
• Tỷ lệ chỉ định kháng sinh hợp lý đạt mức cao 92,99%, chứng minh năng lực chẩn đoán lâm sàng chính xác các đợt cấp có bằng chứng nhiễm khuẩn tại tuyến y tế cơ sở.
• Việc lựa chọn phác đồ ban đầu (đạt 37,63%), chế độ liều (đạt 29,76%) và nhịp đưa thuốc (đạt 17,07%) còn nhiều bất cập, chịu ảnh hưởng bởi thói quen kê đơn chưa cá thể hóa theo mức lọc cầu thận.
• Nhóm kháng sinh Beta-lactam (52,16%) và Fluoroquinolon (31,62%) chiếm tỷ trọng chi phối, trong đó đường tiêm tĩnh mạch vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo 75,67%.
• Luận văn là bằng chứng thực tế cấp thiết thúc đẩy Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn và các bệnh viện tuyến cơ sở nhanh chóng chuẩn hóa phác đồ điều trị, tích hợp vai trò của Dược lâm sàng và đẩy mạnh chương trình quản lý sử dụng kháng sinh hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là bệnh lý mạn tính, tiến triển theo thời gian, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong trên toàn thế giới cũng như tại Việt Nam, dẫn đến gánh nặng kinh tế xã hội do bệnh lý này ngày càng gia tăng [2]. Dựa trên các nghiên cứu dịch tễ học, số ca mắc BPTNMT trên thế giới ước tính khoảng 251 triệu năm 2016, với 3,15 triệu ca tử vong hàng năm. Chi phí điều trị BPTNMT mỗi năm lên tới trên 50 tỷ đô la và đây là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ 3 tại Mỹ [24]. Ở Việt Nam, nghiên cứu về dịch tễ học của BPTNMT năm 2009 cho thấy tỷ lệ mắc ở người > 40 tuổi là 4,2%.

Với sự gia tăng tỷ lệ hút thuốc lá tại các nước đang phát triển và sự già hóa dân số ở những quốc gia phát triển, tỷ lệ mắc BPTNMT được dự đoán sẽ tăng cao trong những năm tới và đến năm 2030 ước tính có trên 4,5 triệu trường hợp tử vong hàng năm do BPTNMT và các rối loạn liên quan [2]. Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) được xem như một biến cố nghiêm trọng trong diễn tiến tự nhiên của bệnh. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nhập viện và tử vong ở bệnh nhân BPTNMT. Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân nhập viện do đợt cấp lên tới 50%, đặc biệt ở những trường hợp cần hỗ trợ thở máy [23].

Vì vậy, phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị ngay các đợt cấp có tác động tích cực đến tiến triển lâm sàng của bệnh, giảm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và giảm nguy cơ tử vong cho bệnh nhân. Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, phác đồ hiện tại chủ yếu để điều trị đợt cấp BPTNMT bao gồm: thuốc giãn phế quản, glucocorticoid và kháng sinh. Nhiễm trùng là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất của đợt cấp BPTNMT chiếm tới 70-80% nguyên nhân gây đợt cấp [2]. Một tổng quan hệ thống đã chỉ ra rằng kháng sinh làm giảm 77% nguy cơ tử vong, 53% nguy cơ thất bại điều trị và 44% đờm mủ ở bệnh nhân gặp đợt cấp [38].

Sử dụng kháng sinh điều trị đợt cấp BPTNMT có nhiễm khuẩn giúp làm giảm thất bại điều trị, thời gian nằm viện, tỷ lệ tử vong. Tuy nhiên, chỉ dịnh kháng sinh, lựa chon kháng sinh cho đối tượng bệnh nhân nào cũng đang là câu hỏi lớn được đặt ra. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể 1 dẫn đến hiệu quả điều trị kém, tăng nguy cơ tái phát đợt cấp, gia tăng tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn và tăng chi phí điều trị [48]. Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn là bệnh viện hạng 3 trực thuộc Sở Y Tế Tỉnh Tuyên Quang, cơ sở vật chất và nhân lực chuyên ngành sâu còn hạn chế, danh mục thuốc sử dụng được phân tuyến bệnh viện hạng 3 còn thiếu thốn.

Đây là thách thức lớn đối với các bác sĩ trong việc phân loại nhóm đối tượng bệnh nhân theo yếu tố nguy cơ để lựa chọn kháng sinh hợp lý nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị trên bệnh nhân cũng như giảm tỷ lệ đề kháng kháng sinh. Đến thời điểm hiện tại, chưa có nghiên cứu nào được thực hiện nhằm đánh giá việc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT tại Trung tâm Y tế Huyện Yên Sơn. Do vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phân tích tình hình sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) tại Trung tâm y tế huyện Yên Sơn-Tỉnh Tuyên Quang năm 2020” với 2 mục tiêu: 1.