Chương 1. Cơ sở lý luận về rủi ro trong quản lý đơn hàng ngành dệt may trong doanh nghiệp 1. Các khái niệm về rủi ro 1. Định nghĩa rủi ro Nhiều nhà kinh tế học trên thế giới và của Việt Nam đã nghiên cứu và đưa ra một số định nghĩa, khái niệm về rủi ro nhưng đến nay vẫn chưa có một khái niệm cụ thể nào được chấp nhận rộng rãi.
Nhưng chung quy lại ta thấy rằng những định nghĩa từ các nghiên cứu đó có thể được chia làm hai trường phái lớn: trường phái truyền thống và trường phái hiện đại 1. Theo quan điểm truyền thống Rủi ro được hiểu là một trạng thái ngoài tầm kiểm soát, xảy ra một cách ngẫu nhiên, không thể tính toán được và mang tính chất tiêu cực, gắn liền với những tổn thất về người và tài sản; là điều không mong muốn, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra. Một số định nghĩa được đã được đưa ra như: “Rủi ro là sự bất trắc, gây ra mất mát, thiệt hại” (Nguyễn Hữu Thân - Phương pháp mạo hiểm và phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh). Theo Douglas Hubbard trong cuốn How to Measure Anything: “Rủi ro là một tình trạng của sự không chắc chắn khi mà một vài lựa chọn cho ra kết quả thua lỗ, thảm bại hoặc không mong muốn”.
Tóm lại, rủi ro theo quan điểm truyền thống là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm và đặc biệt là không thể tính toán và đo lường trước được những gì sẽ diễn ra trong thực tế. Theo quan điểm hiện đại Để đáp ứng cho sự phát triển ngày càng rộng lớn, với các hoạt động được tổ chức thực hiện ở quy mô lớn, tiềm ẩn những rủi ro có tác động nghiêm trọng, có rất nhiều SVTH: Nguyễn Gia Bảo - K49A QTKD 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Quốc Khánh những nghiên cứu chuyên sâu về rủi ro đã được thực hiện nhằm tìm hiểu nguyên nhân, đưa ra các biện pháp phòng ngừa và ngăn chặn rủi ro. Theo quan điểm hiện đại, rủi ro không chỉ là những điều gây bất lợi mà bao gồm tất cả những kết quả nằm ngoài dự tính, nghĩa là có thể mang lại lợi ích và cũng có thể gây thiệt hại cho chủ thể.
Theo tác giả của cuốn Risk Management and Insurance, William và Michael Smith đã khẳng định rằng: “Rủi ro là những biến động tiềm ẩn ở những kết quả”. Trên quan điểm này, một số học giả đã đưa ra những định nghĩa chi tiết, về khả năng, cách thức quản trị rủi ro cũng như khẳng định rằng rủi ro có thể ước lượng, tính toán và đo lường, theo học giả người Mỹ Frank Knight thì “Rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được”. Bên cạnh đó, Inrving Pferfer cho rằng: “Rủi ro là sự tổng hợp của những sự ngẫu nhiên có thể đo lường bằng xác suất”. Tổng hợp lại từ các nghiên cứu, ta có được định nghĩa hoàn chỉnh theo quan điểm hiện đại, rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được, vừa mang tính chất tích cực, vừa mang tính chất tiêu cực.
Nếu tích cực nghiên cứu rủi ro thì ta có thể tìm ra những biện pháp phòng ngừa, hạn chế những rủi ro tiêu cực, đón nhận những cơ hội và mang lại kết quả tốt đẹp cho tương lai. Phân loại rủi ro 1. Dựa vào tính chất của kết quả Rủi ro thuần túy: tồn tại khi có một nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác là rủi ro trên đó không có khả năng có lợi cho chủ thể. Rủi ro suy đoán (rủi ro suy đoán, rủi ro đầu cơ): tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng có lợi, vừa có khả năng tổn thất.
Khác với rủi ro thuần túy, rủi ro suy đoán có thể tác động đến kết quả ở một trong ba trạng thái là gia tăng lợi ích, thiệt hại tổn thất hoặc không bị ảnh hưởng gì. Đây là loại rủi ro gắn liền với khả năng thành bại trong hoạt động đầutư, kinh doanh, đầu cơ. SVTH: Nguyễn Gia Bảo - K49A QTKD 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Quốc Khánh 1.
Dựa vào khả năng phân tán rủi ro Rủi ro có khả năng phân tán: là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp (như tài sản, tiền bạc) và chia sẻ rủi ro. Rủi ro không có khả năng phân tán: là những rủi ro mà những thỏa hiệp, đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung. Rủi ro riêng biệt: là dạng rủi ro chỉ tác động đến một hoặc một vài chủ thể chứ không tác động đến toàn bộ các chủ thể cho dù cùng hoạt động trong một môi trường như nhau. Nguyên nhân của loại rủi ro này xuất phát từ điều kiện chủ quan và khách quan của từng chủ thể riêng biệt.
Rủi ro thị trường: là những rủi ro phát sinh từ những nguyên nhân khách quan, ngoài tầm kiểm soát của chủ thể. Khi rủi ro thị trường xuất hiện thì nó sẽ tác động đến toàn bộ, không loại trừ đối tượng nào. Tác động của rủi ro thị trường thường rất lớn, khó lường, ảnh hưởng đến cả nền kinh tế. Dựa vào nguồn phát sinh rủi ro Rủi ro do môi trường tự nhiên: đây là nhóm rủi ro do các hiện tượng thiên nhiên gây ra.
Những rủi ro này thường dẫn đến những thiệt hại về người và của, làm cho doanh nghiệp bị tổn thất nặng nề. Rủi ro do môi trường văn hóa: rủi ro do môi trường văn hóa là những rủi ro do sự thiếu hiểu biết về phong tục, tập quán, tín ngưỡng, lối sống, nghệ thuật, đạo đức,. của dân tộc khác, từ đó dẫn đến cách hành xử không phù hợp, gây ra thiệt hại, mất mát về thị phần, khách hàng, mất cơ hội kinh doanh. Các rủi ro văn hóa đến từ hàng loạt những điều không nhất quán, thiếu hòa hợp giữa các mối quan hệ giữa các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp với các yếu tố khác như: các giá trị, chuẩn mực văn hóa, đạo đức, các thói quen,.
Và trong điều kiện hội nhập kinh tế thế giới, toàn cầu hóa đang diễn ra khá nhanh chóng, nếu không nghiên cứu về văn hóa của dân tộc khác, nguy cơ gặp rủi ro ngay trên chính quê hương mình là khá cao. SVTH: Nguyễn Gia Bảo - K49A QTKD 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Quốc Khánh Rủi ro môi trường xã hội: sự thay đổi các chuẩn mực giá trị, hành vi con người, cấu trúc xã hội, các định chế,. Là một nguồn rủi ro quan trọng.
Loại rủi ro này có thể gây ra những hậu quả nặng nề nếu như doanh nghiệp không biết và không có sự chuẩn bị từ trước. Rủi ro do môi trường chính trị: môi trường chính trị có ảnh hưởng rất lớn đến môi trường kinh doanh. Môi trường chính trị ổn định sẽ giảm thiểu rất nhiều rủi ro cho doanh nghiệp. Khi một chính thể mới ra đời có thể sẽ làm đảo lộn hoạt động của nhiều doanh nghiệp, tổ chức.
Trong kinh doanh quốc tế, ảnh hưởng của môi trường chính trị ngày càng lớn. Chỉ có những ai biết nghiên cứu kỹ, nắm vững và có chiến lược, sách lược thích hợp với môi trường chính trị không chỉ ở nước mình mà còn ở nước đến kinh doanh thì mới có thể gặt hái được thành công rực rỡ. Rủi ro do môi trường luật pháp: có rất nhiều rủi ro phát sinh từ hê thống luật pháp. Luật pháp đề ra các chuẩn mực mà mọi người phải thực hiện và các biện pháp trừng phạt những ai vi phạm.
Luật pháp đảm bảo sự công bằng cho các doanh nghiệp, chống lại sự cạnh tranh không lành mạnh. Nhưng xã hội phát triển, tiến hóa, nếu các chuẩn mực luật pháp không phù hợp với bước tiến của xã hội thì sẽ gây ra rủi ro. Ngược lại, nếu luật pháp thay đổi quá nhiều, quá thường xuyên, không ổn định, cũng gây ra những khó khăn rất lớn. Khi luật pháp thay đổi, các tổ chức, cá nhân không nắm vững thay đổi, không theo kịp những chuẩn mực mới chắc chắn sẽ gặp rủi ro.
Rủi ro do môi trường kinh tế: trong điều kiện hội nhập và toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới, mặc dù mỗi nước có môi trường kinh tế vận động theo môi trường chính trị, nhưng ảnh hưởng của môi trường kinh tế chung của thế giới đến từng nước là rất lớn. Mọi hiện tượng diễn ra trong môi trường kinh tế đều ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp gây ra những rủi ro bất ổn. Rủi ro do môi trường công nghệ - kỹ thuật, thông tin: kỹ thuật hiện đại và công nghệ sản xuất mới làm xuất hiện một số ngành nghề mới, đòi hỏi người lao động phải được trang bị những kiến thức và kỹ năng mới. Thêm vào đó nghề cũ mất đi phải có đào tạo lại, bồi dưỡng, nâng cao trình độ và giải quyết những người dôi ra.
Khoa học kỹ thuật SVTH: Nguyễn Gia Bảo - K49A QTKD 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Quốc Khánh hiện đại đã làm cho môi trường thông tin ngày càng phát triển và thông tin trở thành một nguồn lực mang tính chất sống còn đối với tổ chức. Rủi ro do hoạt động của doanh nghiệp: rủi ro do hoạt động của doanh nghiệp có thể xuất pháp dưới nhiều dạng như sản phẩm bị thu hồi, đình công, bãi công,. Nguyên nhân của các rủi ro 1.
Những rủi ro do yếu tố khách quan Rủi ro do thiên tai: là những rủi ro do lũ lụt hạn hán, động đất, dịch bệnh… tác động bất lợi đến quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hậu quả rủi ro do thiên tai mang lại thường rất nghiêm trọng ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. Thiệt hại do thiên tai gây ra là rất nghiêm trọng có nhiều doanh nghiệp phá sản vì rủi ro này. Rủi ro chính trị - pháp lý: đây là rủi ro mà các nhà kinh doanh nhất là doanh nghiệp kinh doanh quốc tế lo ngại nhất bởi vì trước khi xây dựng chiến lược kinh doanh quốc tế hay quyết định một hợp đồng nào doanh nghiệp cần dựa vào tình hình kinh tế - xã hội dựa trên các quyết định thuế và luật thuế… Một biến động mạnh về chính trị - pháp lý xảy ra có thể làm đảo lộn mọi dự đoán của doanh nghiệp và làm doanh nghiệp thất bại.
