An analysis of word collocation errors in translation

Nghiên cứu lỗi kết hợp từ trong bản dịch của sinh viên chuyên Anh Đại học Thương Mại. Phân tích chi tiết các lỗi phổ biến và đề xuất giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương
• Người hướng dẫn: Vũ Thị Hạnh, MA
• Trường học: Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Tiếng Anh
• Đề tài: Phân tích lỗi kết hợp từ trong bản dịch của sinh viên chuyên Anh tại Đại học Thương Mại
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ABSTRACT
• ACKNOWLEDGEMENT
• TABLE OF CONTENTS
• 1. CHƯƠNG 1: OVERVIEW OF THE STUDY
• 1.1. Analysis of Collocational Errors of Thai EFL students, Chittinan Yumanee, Thammasat University, Thailand
• 1.2. Some of common collocation mistakes among second-year students, Duong Thi Diu, and Lai Thi Hien, University of Language and international studied, faculty of English language teacher education
• 1.3. The Use of English Collocation in Written Translation – A Case of University English-Majored Students, Nguyen Huynh Trang, Khau Hoang Anh & Truong Nhat Khanh
• 1.4. Aims of the study
• 1.5. Research subjects
• 1.6. Scope of the study
• 1.7. Data collection methods
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Characteristics of collocation
• 2.2. Collocation is arbitrary
• 2.3. Collocation is language specific
• 2.4. Collocation is recurrent in context
• 2.5. Classifications of collocation
• 2.6. Translation of collocations
• 2.7. Difficulties and Problems in Translating Collocation
• 3. CHƯƠNG 3: RESEARCH FINDING
• 3.1. Results and Discussion
• 3.2. Research question 1: What are common errors in translation committed by English-majored students at TMU?
• 3.3. Portfolios of translation committed by English majored students
• 3.4. The mini test
• 3.5. Research question 2: what factors cause collocation words errors
• 4. CHƯƠNG 4: RECOMMENDATIONS AND SUGGESTIONS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES AND FIGURES

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tại Sao Phân Tích Lỗi Dịch Thuật Lại Quan Trọng

Ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp, mà còn là biểu hiện của văn hóa, xã hội và tín ngưỡng. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, dịch thuật đóng vai trò cầu nối giữa các nền văn hóa khác nhau. Tuy nhiên, việc dịch thuật không đơn giản chỉ là chuyển đổi từ ngữ giữa các ngôn ngữ. Sinh viên chuyên ngành tiếng Anh, đặc biệt tại Đại học Thương Mại, thường gặp nhiều khó khăn trong quá trình dịch thuật, đặc biệt là với lỗi kết hợp từ. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các lỗi này, nhằm giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật. Theo Munday (2001), dịch thuật mang tính đa ngôn ngữ và liên ngành, bao gồm ngôn ngữ học, nghiên cứu giao tiếp, triết học và các nghiên cứu văn hóa khác nhau. Lewis (2000) cho rằng người học cần biết không chỉ cái gì đúng mà còn cái gì sai.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Collocation Errors

Việc nghiên cứu lỗi kết hợp từ trong bản dịch là vô cùng quan trọng. Collocation là một phần không thể thiếu của ngôn ngữ. Theo Hill (2000), khoảng 70% ngôn ngữ được tạo thành từ các cụm từ cố định, trong đó số lượng collocation vượt trội hơn nhiều so với các từ đơn lẻ. Việc nắm vững collocation giúp sinh viên diễn đạt ý tưởng một cách tự nhiên và chính xác hơn, tránh gây hiểu lầm cho người đọc. Hơn nữa, nó còn giúp họ xây dựng phong cách dịch thuật chuyên nghiệp.

1.2. Mục Tiêu và Phạm Vi Nghiên Cứu Lỗi Kết Hợp Từ

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các lỗi kết hợp từ từ tiếng Việt sang tiếng Anh của sinh viên chuyên Anh Đại học Thương Mại. Mục tiêu chính là xác định các loại lỗi phổ biến, tìm ra nguyên nhân gây ra lỗi và đề xuất các giải pháp khắc phục. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các bài dịch của sinh viên năm cuối và kết quả kiểm tra collocation. Nghiên cứu này kỳ vọng sẽ đóng góp vào việc cải thiện chất lượng đào tạo dịch thuật tại trường. Theo nghiên cứu, sinh viên mắc lỗi khi kết hợp từ trong một số loại collocation, chẳng hạn như giới từ + danh từ và động từ + danh từ.

II. Vấn Đề Nghiêm Trọng Lỗi Collocation Cản Trở Kỹ Năng Dịch

Sinh viên chuyên Anh tại Đại học Thương Mại đối mặt với nhiều thách thức trong dịch thuật, đặc biệt là lỗi collocation. Việc sử dụng collocation không chính xác có thể làm sai lệch ý nghĩa của bản dịch, gây khó khăn cho người đọc. Các lỗi này thường xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về collocation, ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ, hoặc sự lạm dụng các công cụ dịch thuật. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các loại lỗi cụ thể và đánh giá mức độ ảnh hưởng của chúng đến chất lượng bản dịch. Theo quan sát của người nghiên cứu, sinh viên Đại học Thương Mại (TMU), đặc biệt là những sinh viên chuyên ngành tiếng Anh, đang gặp một số vấn đề liên quan đến khả năng collocation.

2.1. Thách Thức Trong Việc Nắm Vững Collocation

Việc nắm vững collocation đòi hỏi người học phải có vốn từ vựng phong phú, kiến thức ngữ pháp vững chắc và khả năng cảm thụ ngôn ngữ tốt. Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc phân biệt các collocation đúng và sai, hoặc không biết cách sử dụng collocation một cách tự nhiên. Điều này dẫn đến việc họ thường xuyên mắc lỗi trong quá trình dịch thuật, ảnh hưởng đến tính chính xác và mạch lạc của bản dịch. Vì vậy, giúp sinh viên chú ý hơn đến những lỗi collocation của mình có thể nâng cao nhận thức về collocation.

2.2. Ảnh Hưởng Của Tiếng Việt Đến Lỗi Kết Hợp Từ Tiếng Anh

Tiếng Việt có cấu trúc ngữ pháp và cách diễn đạt khác biệt so với tiếng Anh. Điều này có thể gây ra hiện tượng nhiễu ngôn ngữ, khiến sinh viên dịch word-for-word từ tiếng Việt sang tiếng Anh mà không chú ý đến collocation. Ví dụ, một số sinh viên có thể dịch "làm một cuộc hẹn" thành "make an appointment" thay vì "book an appointment". Sự khác biệt văn hóa cũng góp phần vào sự hình thành lỗi collocation. Vì vậy, để trở thành những người dịch và thông dịch viên có năng lực trong tương lai, điều cần thiết là sinh viên phải nhận thức rõ về những sai sót của mình và biết cách sửa chúng.

III. Giải Pháp Phương Pháp Phân Tích Chi Tiết Lỗi Trong Bản Dịch

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích định tính và định lượng để đánh giá lỗi kết hợp từ trong bản dịch của sinh viên. Dữ liệu được thu thập từ các bài dịch, bài kiểm tra collocation và phỏng vấn giáo viên. Sau đó, các lỗi được phân loại và phân tích dựa trên các tiêu chí cụ thể. Phương pháp này cho phép xác định các loại lỗi phổ biến nhất, nguyên nhân gây ra lỗi và đề xuất các giải pháp khắc phục hiệu quả. Bằng cách sử dụng phân tích danh mục đầu tư và phỏng vấn có cấu trúc, các tác giả đã thu thập khoảng hai mươi lăm danh mục đầu tư của sinh viên năm thứ hai để chỉ ra những sai lầm collocation phổ biến.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Từ Bài Dịch Và Kiểm Tra Collocation

Bài dịch được thu thập từ các sinh viên chuyên Anh Đại học Thương Mại trong quá trình học môn dịch nâng cao. Các bài dịch này bao gồm nhiều chủ đề khác nhau, giúp đánh giá khả năng sử dụng collocation của sinh viên trong nhiều ngữ cảnh. Bài kiểm tra collocation được thiết kế để kiểm tra kiến thức của sinh viên về các loại collocation khác nhau. Kết quả từ cả hai nguồn dữ liệu này được sử dụng để xác định các loại lỗi phổ biến nhất.

3.2. Phân Loại Và Đánh Giá Các Loại Lỗi Kết Hợp Từ

Các lỗi collocation được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, chẳng hạn như loại collocation (ví dụ: động từ + danh từ, tính từ + danh từ), nguyên nhân gây ra lỗi (ví dụ: ảnh hưởng của tiếng Việt, thiếu kiến thức) và mức độ nghiêm trọng của lỗi (ví dụ: gây hiểu lầm, không tự nhiên). Việc phân loại này giúp xác định các lĩnh vực mà sinh viên cần cải thiện nhất. Hơn nữa, một danh từ đi với một động từ và một danh từ đi với một danh từ là hai lỗi từ vựng chính mà hầu hết sinh viên mắc phải.

IV. Kết Quả Sinh Viên Mắc Lỗi Collocation Nào Nhiều Nhất

Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh viên chuyên Anh Đại học Thương Mại thường mắc các lỗi collocation liên quan đến giới từ, động từ và danh từ. Các lỗi này thường xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về các quy tắc collocation trong tiếng Anh hoặc do ảnh hưởng của cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sinh viên thường lạm dụng các công cụ dịch thuật mà không kiểm tra kỹ lưỡng tính chính xác của collocation. Nghiên cứu là một nỗ lực để kiểm tra khả năng sử dụng collocation tiếng Anh của một nhóm sinh viên chuyên ngành tiếng Anh năm thứ tư trong bản dịch viết.

4.1. Các Loại Lỗi Collocation Phổ Biến Trong Bản Dịch

Nghiên cứu xác định một số loại lỗi collocation phổ biến, bao gồm: sử dụng sai giới từ (ví dụ: "in the way" thay vì "on the way"), kết hợp sai động từ và danh từ (ví dụ: "make a mistake" thay vì "commit a mistake"), và sử dụng các cụm từ không tự nhiên (ví dụ: "strong rain" thay vì "heavy rain"). Các lỗi này thường làm giảm tính chuyên nghiệp của bản dịch và có thể gây khó khăn cho người đọc.

4.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Lỗi Kết Hợp Từ Của Sinh Viên

Nguyên nhân chính dẫn đến lỗi collocation là do sinh viên thiếu kiến thức về các quy tắc collocation trong tiếng Anh. Ngoài ra, ảnh hưởng của cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều sinh viên dịch word-for-word từ tiếng Việt sang tiếng Anh mà không chú ý đến sự khác biệt về collocation. Cuối cùng, việc lạm dụng các công cụ dịch thuật cũng góp phần làm gia tăng số lượng lỗi collocation.

V. Cải Thiện Kỹ Năng Dịch Bí Quyết Khắc Phục Lỗi Collocation

Để khắc phục lỗi collocation, sinh viên cần tập trung vào việc nâng cao kiến thức về collocation, luyện tập sử dụng collocation trong nhiều ngữ cảnh khác nhau và sử dụng các công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả. Nghiên cứu này đề xuất một số bài tập và hoạt động cụ thể nhằm giúp sinh viên cải thiện khả năng sử dụng collocation trong dịch thuật. Ngoài ra, sinh viên cũng nên tham khảo các tài liệu chuyên ngành và tìm kiếm sự hướng dẫn từ giáo viên. Các nhà nghiên cứu cũng đề xuất một số khuyến nghị về cải thiện collocation tiếng Anh trong bản dịch viết dựa trên những phát hiện này.

5.1. Bài Tập Thực Hành Nâng Cao Nhận Thức Về Collocation

Các bài tập thực hành có thể bao gồm: tìm kiếm collocation trong văn bản, điền vào chỗ trống với collocation phù hợp, dịch các câu sử dụng collocation chính xác, và viết các đoạn văn ngắn sử dụng nhiều collocation khác nhau. Các bài tập này giúp sinh viên làm quen với các loại collocation khác nhau và luyện tập cách sử dụng chúng một cách tự nhiên.

5.2. Sử Dụng Từ Điển Collocation Và Các Công Cụ Hỗ Trợ

Từ điển collocation là một công cụ hữu ích giúp sinh viên tìm kiếm và kiểm tra các collocation chính xác. Ngoài ra, có nhiều công cụ trực tuyến và phần mềm hỗ trợ học tập có thể giúp sinh viên cải thiện khả năng sử dụng collocation. Sinh viên nên tận dụng các công cụ này để nâng cao hiệu quả học tập. Họ đã phỏng vấn ba giảng viên năm thứ hai về kỹ năng viết tại Đại học Ngôn ngữ và Nghiên cứu Quốc tế - Đại học Quốc gia Hà Nội để tìm ra các giải pháp cụ thể cho các vấn đề collocation.

VI. Hướng Đi Tương Lai Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Kỹ Năng Dịch Thuật

Nghiên cứu này là một bước khởi đầu quan trọng trong việc tìm hiểu về lỗi collocation trong bản dịch của sinh viên chuyên Anh Đại học Thương Mại. Trong tương lai, các nghiên cứu khác có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp giảng dạy collocation khác nhau, hoặc nghiên cứu mối quan hệ giữa collocation và các yếu tố khác như kỹ năng đọc, viết và nói. Việc nghiên cứu sâu hơn về kỹ năng dịch thuật sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và giúp sinh viên trở thành những dịch giả chuyên nghiệp. Nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp để thu thập dữ liệu, giúp nghiên cứu khách quan hơn.

6.1. Đề Xuất Các Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Collocation Errors

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc so sánh lỗi collocation giữa sinh viên các trường đại học khác nhau, hoặc nghiên cứu ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa đến collocation. Ngoài ra, việc phát triển các công cụ đánh giá collocation tự động cũng là một hướng đi đầy tiềm năng.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Nâng Cao Kỹ Năng Dịch Thuật

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, kỹ năng dịch thuật ngày càng trở nên quan trọng. Việc nâng cao kỹ năng dịch thuật không chỉ giúp sinh viên có được công việc tốt hơn mà còn góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa và hợp tác quốc tế. Vì vậy, việc đầu tư vào việc đào tạo kỹ năng dịch thuật là vô cùng cần thiết.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hoạt động biên dịch, việc chuyển ngữ không chỉ dừng lại ở cấp độ từ vựng đơn lẻ mà đòi hỏi sự kết hợp tự nhiên giữa các thành tố ngữ nghĩa theo chuẩn mực của ngôn ngữ đích. Kết hợp từ (collocation) thuộc nhóm ngôn ngữ công thức (formulaic language), chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống ngôn ngữ (ước tính chiếm tới 70% ngôn ngữ cố định theo Hill, 2000; 58,6% ngôn ngữ nói và 52,3% ngôn ngữ viết theo Erman & Warren, 2000). Tuy nhiên, do không tuân theo các quy tắc ngữ pháp cố định tuyệt đối, kết hợp từ là một trong những rào cản lớn nhất đối với sinh viên chuyên ngành ngoại ngữ khi thực hiện chuyển dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh.

Tại Trường Đại học Thương mại (TMU), sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh thường gặp lúng túng hoặc mắc lỗi dùng từ thiếu tự nhiên trong các bài dịch, điển hình như việc nhầm lẫn cấu trúc kết hợp từ hoặc áp dụng chiến lược dịch từng từ (word-for-word) từ tiếng mẹ đẻ. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Phương (khóa K54N5, năm 2021) dưới sự hướng dẫn của ThS. Vũ Thị Hạnh được thực hiện nhằm khảo sát thực trạng, phân loại lỗi và làm rõ các nhân tố dẫn đến sai sót khi dịch kết hợp từ.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Phân tích các lỗi kết hợp từ trong bản dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh do sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại TMU thực hiện.
2. Xác định các yếu tố và nguyên nhân dẫn đến các lỗi kết hợp từ phổ biến.
3. Đề xuất một số khuyến nghị và giải pháp sư phạm nhằm giúp sinh viên hạn chế sai sót và sử dụng kết hợp từ chính xác trong dịch viết.

Khóa luận tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Những lỗi kết hợp từ phổ biến trong dịch thuật mà sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại TMU mắc phải là gì?
2. Những nguyên nhân khả dĩ nào gây ra các lỗi kết hợp từ phổ biến này?
3. Những đề xuất nào có thể khắc phục các lỗi này?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Lỗi kết hợp từ ngữ pháp (grammatical collocations) và kết hợp từ từ vựng (lexical collocations) trong bài dịch Việt - Anh.
• Khách thể và ngữ liệu khảo sát: 10 hồ sơ bài dịch (portfolios) của sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh đang theo học học phần Dịch nâng cao (phân tích bản thảo thứ hai của 3 bài tập dịch đầu tiên) và 48 sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại TMU tham gia bài kiểm tra trắc nghiệm kết hợp bảng câu hỏi điều tra nguyên nhân.
• Phạm vi không gian và thời gian: Khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Thương mại, hoàn thành vào tháng 12 năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các nghiên cứu ngôn ngữ học và lý thuyết dịch thuật chuyên sâu:

• Khái niệm và đặc điểm kết hợp từ: Thuật ngữ "collocation" xuất phát từ tiếng Latinh, được J.R. Firth (1957) đưa vào ngôn ngữ học để chỉ ý nghĩa từ vựng ở trục kết hợp (syntagmatic level), sau đó được Halliday, Sinclair, McCarthy & O'Dell (2005), Handl (2008), Parrot (2010), Jackson (2007) và Bartsch (2004) hoàn thiện. Tác giả tổng hợp 3 đặc trưng cốt lõi của kết hợp từ: tính tùy ý (arbitrary), tính đặc thù ngôn ngữ (language specific) và tính lặp lại theo ngữ cảnh (recurrent in context).
• Hệ thống phân loại kết hợp từ: Nghiên cứu áp dụng khung phân loại của Benson, Aisenstadt và Hausmann, chia kết hợp từ thành hai nhóm chính:
  • Kết hợp từ ngữ pháp (Grammatical collocations - 6 loại): (1) Noun + Preposition, (2) Noun + that clause, (3) Preposition + Noun, (4) Adjective + Preposition, (5) Predicate adjective + to-infinitive, (6) Verb + Preposition.
  • Kết hợp từ từ vựng (Lexical collocations - 7 loại): (1) Verb + Noun (gồm nhóm tạo lập/kích hoạt - CA và nhóm xóa bỏ/vô hiệu hóa - EN), (2) Adjective + Noun, (3) Noun + Verb, (4) Noun + Noun, (5) Adverb + Adjective, (6) Verb + Adverb, (7) Adverb + Verb.
• Lý thuyết dịch thuật và phân loại lỗi: Dựa trên quan điểm của Newmark (1988), Hatim & Munday (2004), McCarthy (1994), Armstrong (2005) và đặc biệt là mô hình 5 nguyên nhân gây lỗi dịch kết hợp từ của Mona Baker (1992): (1) Ảnh hưởng bao trùm từ mô thức văn bản nguồn (engrossing effect of ST patterning), (2) Hiểu sai nghĩa của kết hợp từ nguồn, (3) Căng thẳng giữa tính chính xác và tính tự nhiên, (4) Kết hợp từ mang tính đặc thù văn hóa, (5) Kết hợp từ mang dấu ấn đặc biệt trong văn bản nguồn (marked collocation).
• Tài liệu tham chiếu chuẩn: Oxford Collocations Dictionary for students of English (Moira Runcie) và English Collocations in Use Advanced (O’Dell & McCarthy, 2017).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng theo quy trình mô tả phân tích:

• Thu thập dữ liệu:
  1. Phân tích ngữ liệu lỗi trong 10 hồ sơ bài dịch (portfolios) của sinh viên học môn Dịch nâng cao.
  2. Bài kiểm tra trắc nghiệm (mini-test) gồm 13 câu hỏi tương ứng các dạng kết hợp từ, mỗi câu gồm 1 đáp án chính xác và các phương án gây nhiễu (pseudo-collocates) trích xuất từ giáo trình English Collocations in Use Advanced.
  3. Bảng hỏi (questionnaire) gồm 13 mệnh đề đo lường nhận thức của 48 sinh viên về các yếu tố gây ra lỗi dịch thuật.
• Quy trình phân tích: Đọc văn bản nguồn (ST) và văn bản đích (TT), trích xuất và đối chiếu nghĩa của kết hợp từ, phân loại lỗi theo mô hình của Baker và xử lý số liệu thống kê qua Google Forms.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Overview of the Study

Chương 1 trình bày lý do lựa chọn đề tài, nêu bật vai trò của kết hợp từ trong việc đảm bảo tính tự nhiên và chính xác của bản dịch. Tác giả tiến hành điểm luận ba công trình nghiên cứu tiêu biểu liên quan:

• Nghiên cứu của Chittinan Yumanee (Đại học Thammasat, Thái Lan) trên 60 học sinh lớp 12 tại trường Satri Si Suriyothai, chỉ ra tác động của chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ và các chiến lược diễn giải, từ đồng nghĩa.
• Nghiên cứu của Dương Thị Dịu và Lại Thị Hiền (Trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN) trên 25 portfolio và phỏng vấn 3 giảng viên, xác định lỗi phổ biến nhất thuộc nhóm Adjective + Noun, Preposition + Noun, Verb + Preposition.
• Nghiên cứu của Nguyễn Huỳnh Trang, Khâu Hoàng Anh và Trương Nhật Khanh (ĐH Kinh tế TP.HCM & ĐH Trà Vinh) trên sinh viên năm thứ tư, khẳng định Noun + Verb và Noun + Noun là hai nhóm lỗi từ vựng chủ đạo.

Từ việc phân tích ưu nhược điểm của các nghiên cứu trước, chương này thiết lập mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp thu thập dữ liệu (portfolio, bài test, bảng hỏi) và cấu trúc 4 chương của khóa luận.

Chương 2: Literature Review

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về kết hợp từ và dịch thuật:

• Trình bày chi tiết định nghĩa của Firth, Halliday, Sinclair, McCarthy, O’Dell, Parrot, Jackson, Bartsch, Mitchell và từ điển Oxford Advanced Learner’s Dictionary.
• Phân tích 3 đặc tính cơ bản: tính tùy ý (không thể giải thích hoàn toàn bằng ngữ nghĩa/cú pháp, ví dụ: dùng "do some cooking" thay vì "making some cooking"), tính đặc thù ngôn ngữ (ví dụ: tiếng Việt nói "ăn tối" nhưng tiếng Anh là "have dinner") và tính lặp lại theo ngữ cảnh.
• Mô tả chi tiết cấu trúc cú pháp của 6 dạng kết hợp từ ngữ pháp và 7 dạng kết hợp từ từ vựng theo Benson, Aisenstadt và Hausmann.
• Làm rõ bản chất của quy trình dịch thuật (chuyển đổi thông điệp, duy trì tương đương ngữ nghĩa và phong cách theo Munday, Newmark).
• Phân tích các khó khăn cụ thể khi dịch kết hợp từ: khác biệt cấu trúc giữa hai ngôn ngữ, hiểu sai nghĩa nguồn do ảnh hưởng tiếng mẹ đẻ, mâu thuẫn giữa tính chính xác và tính tự nhiên, xử lý từ đồng nghĩa, kết hợp từ mới trong lĩnh vực khoa học/công nghệ (như social fabric, internet traffic), và khoảng cách văn hóa/thành ngữ (ví dụ: as easy as pie, cut it out).

Chương 3: Research Findings

Chương 3 công bố kết quả khảo sát thực nghiệm đối với 2 câu hỏi nghiên cứu:

1. Kết quả phân tích lỗi từ 10 hồ sơ bài dịch (Portfolios)

Tổng số ghi nhận 153 lỗi kết hợp từ trong 10 bài dịch của sinh viên, được phân bổ chi tiết theo bảng sau:

Nhóm kết hợp từ	Dạng kết hợp từ cụ thể	Số lỗi ghi nhận	Tỷ lệ (%)
Lexical Collocations	Loại 4: Noun + Noun	42	27%
	Loại 2: Adjective + Noun	31	20%
	Loại 1: Verb + Noun	26	17%
	Loại 6: Verb + Adverb	3	2%
	Loại 7: Adverb + Verb	3	2%
	Loại 3: Noun + Verb	1	1%
	Loại 5: Adverb + Adjective	0	0%
Grammatical Collocations	Loại 6: Verb + Preposition	28	18%
	Loại 3: Preposition + Noun	10	7%
	Loại 1: Noun + Preposition	6	4%
	Loại 4: Adjective + Preposition	2	1%
	Loại 5: Predicate Adjective + to-infinitive	1	1%
	Loại 2: Noun + that clause	0	0%
Tổng cộng	13 dạng kết hợp từ	153	100%

Một số ví dụ lỗi dịch tiêu biểu được trích xuất từ bài làm của sinh viên đối chiếu với phương án đề xuất:

• Lĩnh vực kinh doanh: Sinh viên dịch "Field Business" $\rightarrow$ Đề xuất: "Business area".
• Giá trị sản phẩm: Sinh viên dịch "The product must bring value" $\rightarrow$ Đề xuất: "Product value".
• Quán cà phê truyện tranh: Sinh viên dịch "Coffee-comic" $\rightarrow$ Đề xuất: "Comic cafes".
• Tâm lý sống theo đám đông: Sinh viên dịch "Mentality of living depending on crowd" $\rightarrow$ Đề xuất: "Herd psychology".
• Ứng tuyển vào: Sinh viên dịch "Apply to" $\rightarrow$ Đề xuất: "Apply for".
• Bảo hiểm y tế xã hội: Sinh viên dịch "Health and social insurance" $\rightarrow$ Đề xuất: "Medical and social insurance".
• Có quyết định cuối cùng: Sinh viên dịch "Have a final decision" $\rightarrow$ Đề xuất: "Make a final decision".
• Trong buổi đầu khởi sự: Sinh viên dịch "In the beginning" $\rightarrow$ Đề xuất: "At the beginning".
• Khó khăn về vốn: Sinh viên dịch "Difficulty in capital" $\rightarrow$ Đề xuất: "Difficulty in terms of capital".

2. Kết quả từ bài kiểm tra trắc nghiệm (Mini-test trên 48 sinh viên)

• Kết hợp từ ngữ pháp:
  • Dạng có tỷ lệ chọn đúng cao: Preposition + Noun ("đình công" - on strike, 38/48 sinh viên đúng); Noun + that clause ("có khả năng rằng" - possibility that, 35/48 sinh viên đúng).
  • Dạng gây nhiều nhầm lẫn:
    • "Nhạy cảm về": Chỉ 21% (10 sinh viên) chọn đúng sensitive about; 37% chọn sai sensitive on; 21% chọn sensitive with; 21% chọn sensitive in.
    • "Niềm đam mê với": 37% (18 sinh viên) chọn đúng fondness for; 29% (14 sinh viên) nhầm sang fondness with do dịch từng từ; fondness to và fondness about đều chiếm 17%.
    • "Lo sợ làm gì": 42% (20 sinh viên) chọn đúng afraid to show; 35% (17 sinh viên) chọn afraid of showing; 18% chọn afraid in.
• Kết hợp từ từ vựng:
  • Dạng có kết quả cao: Verb + Noun ("bác bỏ đơn kháng cáo" - reject an appeal, 31/48 sinh viên đúng); Adverb + Verb ("thực sự khâm phục" - greatly admire, 26/48 sinh viên đúng); Adverb + Adjective ("rẻ như bèo" - ridiculously cheap, 24/48 sinh viên đúng).
  • Dạng mắc lỗi nghiêm trọng:
    • "Sóng vỗ": Chỉ 25% chọn đúng waves lapping; 29% chọn nhầm waves clapping; 27% chọn waves flapping; 19% chọn waves wrapping.
    • "Một đàn chó": Chỉ 29% chọn đúng a pack of dogs; 44% chọn sai a herd of dogs; 25% chọn a flock of dogs; 2% chọn a team of dogs.
    • "Bắt đầu lại từ đầu": Chỉ 35% chọn đúng start afresh; 40% chọn sai start originally; 21% chọn start initially; 4% chọn start newly.
    • "Cảm xúc hỗn độn": Chỉ 38% chọn đúng mixed feelings; 48% chọn sai messy feelings; 8% chọn mussy feelings; 6% chọn rough feelings.

3. Các nhân tố gây ra lỗi kết hợp từ (Khảo sát 48 sinh viên, 354 lượt lựa chọn)

Thứ tự	Nhân tố gây lỗi	Số lượt chọn	Tỷ lệ (%)
1	Vốn kiến thức về kết hợp từ còn hạn chế (Low knowledge of collocations)	40	11,30%
2	Sự phụ thuộc vào từ điển hoặc công cụ dịch tự động (Reliance on dictionaries/automatic translation tools)	38	10,73%
3	Áp dụng chiến lược dịch từng từ để tạo kết hợp từ mới (Word-for-word strategy)	36	10,17%
4	Lạm dụng dịch sát nghĩa / Ảnh hưởng từ cấu trúc văn bản nguồn (Over-literal translation / ST patterning)	35	9,89%
5	Hiểu sai ngữ nghĩa của kết hợp từ trong văn bản nguồn (Misinterpretation of ST collocation)	34	9,60%
6	Sử dụng chiến lược diễn giải (Paraphrasing strategy)	32	9,04%
7	Tác động chuyển di tiêu cực từ tiếng mẹ đẻ (Mother tongue interference)	28	7,91%
8	Căng thẳng giữa tính chính xác và tính tự nhiên (Tension between accuracy and naturalness)	24	6,78%
9	Áp dụng chiến lược từ đồng nghĩa (Strategy of synonymy - mục 6)	24	6,78%
10	Áp dụng chiến lược chuyển dịch trực tiếp (Transferring strategy)	22	6,21%
11	Áp dụng chiến lược từ đồng nghĩa (Strategy of synonymy - mục 8)	16	4,52%
12	Thiếu kiến thức chuyên sâu về kết hợp từ chuyên ngành (Specialized collocations)	15	4,24%
13	Kiến thức về các kết hợp từ bị giới hạn (Restricted collocations)	10	2,82%
Tổng		354	100%

Chương 4: Recommendations and Suggestions

Chương 4 đưa ra các khuyến nghị ứng dụng nhằm cải thiện chất lượng dịch thuật kết hợp từ:

• Đối với giảng viên:
  • Tích hợp nội dung giảng dạy kết hợp từ vào giờ dịch, nâng cao nhận thức cho sinh viên về các kết hợp từ mang dấu ấn đặc biệt (marked collocations).
  • Tổ chức hoạt động dịch trực tiếp trên lớp và sửa lỗi tại chỗ để phát hiện sớm các cấu trúc sai lệch.
  • Tăng cường hoạt động nhóm và đánh giá chéo đồng đẳng (peer-correction).
  • Khuyến khích sinh viên tư duy trực tiếp bằng ngôn ngữ đích nhằm hạn chế sự can thiệp của tiếng mẹ đẻ; hướng dẫn sinh viên thực hành đặt câu với các kết hợp từ mới học.
• Đối với sinh viên:
  • Thay đổi thói quen dịch từng từ đơn lẻ sang tiếp cận từ theo cụm kết hợp (collocational units).
  • Xây dựng thói quen đọc và nghe các nguồn tài liệu tiếng Anh và tiếng Việt nguyên bản (authentic materials) để trau dồi khả năng kết hợp từ tự nhiên.
  • Sử dụng hiệu quả các từ điển chuyên dụng về kết hợp từ (như Oxford Collocations Dictionary) và các nguồn tài liệu báo chí, ấn phẩm tin cậy.
  • Ghi chép, tích lũy có hệ thống các kết hợp từ xuất hiện trong văn bản, bài giảng, phim ảnh, âm nhạc để củng cố khả năng ghi nhớ dài hạn.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa chi tiết thực trạng sử dụng kết hợp từ trong dịch thuật của sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh thông qua nguồn dữ liệu thực nghiệm:

• Xác định tỷ lệ lỗi xuất hiện nhiều nhất trong 10 bài dịch thuộc về dạng kết hợp từ từ vựng Danh từ + Danh từ (Noun + Noun, chiếm 27%) và Tính từ + Danh từ (Adjective + Noun, chiếm 20%), cùng dạng kết hợp từ ngữ pháp Động từ + Giới từ (Verb + Preposition, chiếm 18%).
• Chỉ ra 3 nguyên nhân hàng đầu khiến sinh viên dịch sai kết hợp từ: kiến thức kết hợp từ chưa vững (11,30%), phụ thuộc máy móc vào từ điển/công cụ dịch tự động (10,73%) và lạm dụng chiến lược dịch từng từ word-for-word (10,17%).

Đóng góp của khóa luận:

• Bổ sung dữ liệu thực nghiệm về lỗi kết hợp từ trong cặp ngôn ngữ Việt - Anh tại môi trường đào tạo đại học ở Việt Nam.
• Hệ thống hóa danh mục lỗi dịch thực tế kèm phương án chỉnh sửa chi tiết, hỗ trợ nhận diện các điểm nghẽn phổ biến trong chuyển dịch ngữ nghĩa.
• Đề xuất khung giải pháp sư phạm toàn diện cho cả hoạt động giảng dạy của giảng viên và phương pháp tự học của sinh viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Tác giả đã chỉ ra 5 hạn chế chính của đề tài trong văn bản:

1. Nghiên cứu chỉ tập trung vào chiều dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh, chưa khảo sát chiều dịch ngược lại (Anh - Việt) để đánh giá toàn diện năng lực dịch kết hợp từ hai chiều.
2. Quy mô mẫu phân tích bài dịch còn nhỏ (10 hồ sơ bài dịch), chưa bao quát hết các cấp độ năng lực của toàn bộ sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại TMU.
3. Bài kiểm tra trắc nghiệm được triển khai trực tuyến qua Google Forms nên chưa kiểm soát tuyệt đối việc sinh viên sử dụng từ điển trong quá trình làm bài (mặc dù dữ liệu phân tích không cho thấy dấu hiệu can thiệp rõ rệt).
4. Cỡ mẫu khảo sát bảng hỏi và trắc nghiệm còn giới hạn (48 sinh viên), và bài kiểm tra mới chỉ thiết kế 1 câu hỏi đại diện cho mỗi dạng kết hợp từ nên độ khái quát hóa chưa cao.
5. Các khuyến nghị và giải pháp đề xuất mới dừng lại ở mức định hướng chung, chưa xây dựng hệ thống bài tập và giải pháp riêng biệt cho từng dạng lỗi kết hợp từ cụ thể.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô mẫu khảo sát với số lượng sinh viên và ngữ liệu bài dịch lớn hơn.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang nhiều thể loại kết hợp từ đa dạng hơn và phân tích chuyên sâu từng dạng lỗi.
• Xây dựng hệ thống giải pháp và bài tập can thiệp chuyên biệt cho từng loại sai sót kết hợp từ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh, Biên - Phiên dịch, Sư phạm Tiếng Anh, cũng như giảng viên giảng dạy các học phần Thực hành dịch và Kỹ năng viết nâng cao.

Các nội dung có giá trị tham khảo cao gồm:

• Bảng đối chiếu lỗi dịch thực tế và phương án sửa chữa chi tiết trong Chương 3 và phần Phụ lục (Table 3.2, Table 3.4, Appendix 1).
• Khung lý thuyết phân loại 13 dạng kết hợp từ ngữ pháp và từ vựng theo Benson, Aisenstadt và Hausmann.
• Bảng tổng hợp định lượng 13 nhóm nguyên nhân gây lỗi dịch thuật kết hợp từ dựa trên mô hình của Mona Baker (1992).

Câu hỏi thường gặp

1. Dạng lỗi kết hợp từ nào xuất hiện với tần suất cao nhất trong các bài dịch của sinh viên TMU?
Trong 10 hồ sơ bài dịch (gồm 153 lỗi), dạng kết hợp từ từ vựng Danh từ + Danh từ (Noun + Noun) chiếm tỷ lệ cao nhất với 42 lỗi (27%), tiếp theo là Tính từ + Danh từ (Adjective + Noun) với 31 lỗi (20%) và Động từ + Giới từ (Verb + Preposition) với 28 lỗi (18%).

2. Ba nguyên nhân chủ yếu nhất dẫn đến lỗi dịch kết hợp từ được sinh viên xác định là gì?
Theo bảng khảo sát 13 nhân tố (354 lượt lựa chọn), ba nguyên nhân chiếm tỷ lệ cao nhất gồm: Vốn kiến thức về kết hợp từ còn thấp (11,30%), Sự phụ thuộc vào từ điển hoặc công cụ dịch tự động (10,73%), và Việc áp dụng chiến lược dịch từng từ (word-for-word) để tạo kết hợp từ mới (10,17%).

3. Trong bài kiểm tra trắc nghiệm, câu hỏi kết hợp từ ngữ pháp nào có tỷ lệ sinh viên làm sai cao nhất?
Câu hỏi về kết hợp từ "nhạy cảm về" có tỷ lệ chọn đúng thấp nhất, chỉ đạt 21% (10 sinh viên chọn đúng sensitive about), trong khi có tới 37% sinh viên chọn nhầm sensitive on, 21% chọn sensitive with và 21% chọn sensitive in.

4. Sinh viên gặp nhầm lẫn như thế nào khi dịch các kết hợp từ từ vựng "sóng vỗ" và "một đàn chó" trong bài test?
Với cụm "sóng vỗ", chỉ 25% sinh viên chọn đúng waves lapping, phần lớn bị nhầm do ảnh hưởng tiếng mẹ đẻ sang waves clapping (29%) và waves flapping (27%). Với cụm "một đàn chó", chỉ 29% chọn đúng a pack of dogs, trong khi có tới 44% chọn sai thành a herd of dogs và 25% chọn a flock of dogs.

5. Tác giả sử dụng những khung lý thuyết và tài liệu đối chiếu nào để phân tích lỗi trong khóa luận?
Tác giả sử dụng mô hình 5 nguyên nhân gây lỗi dịch kết hợp từ của Mona Baker (1992), khung phân loại kết hợp từ của Benson, Aisenstadt và Hausmann, cùng hai tài liệu đối chiếu chuẩn là Oxford Collocations Dictionary for students of English (Moira Runcie) và English Collocations in Use Advanced (O’Dell & McCarthy, 2017).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Phương đã làm sáng tỏ thực trạng và quy luật mắc lỗi kết hợp từ trong dịch thuật Việt - Anh của sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh tại Trường Đại học Thương mại. Thông qua việc kết hợp phân tích 10 hồ sơ bài dịch và khảo sát thực nghiệm trên 48 sinh viên, nghiên cứu chỉ ra rằng các lỗi tập trung nhiều nhất ở dạng Danh từ + Danh từ (27%) và Động từ + Giới từ (18%), bắt nguồn chủ yếu từ sự hạn chế về kiến thức kết hợp từ, lạm dụng dịch word-for-word và sự phụ thuộc vào công cụ dịch tự động. Các kết quả thống kê và khuyến nghị sư phạm trong khóa luận cung cấp cơ sở thực tiễn hữu ích cho việc đổi mới phương pháp giảng dạy dịch thuật và nâng cao năng lực tự học của người học ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

B bb6 THUONGMAI UNIVERSITY ENGLISH DEPARTMENT ---🙠🙡🕮🙣🙢--- GRADUATION PAPER AN ANALYSIS OF WORD COLLOCATION ERRORS IN TRANSLATION COMMITTED BY ENGLISH-MAJORED STUDENTS AT THUONGMAI UNIVERSITY Supervisor: Vũ Thị Hạnh, MA Student’s name: Nguyễn Thị Phương Class: K54N5 Student code: 18D170232 Hà Nội – 2021 ABSTRACT The topic of this study is “An analysis of word collocation errors in translation committed by English-majored students at Thuongmai University”. The current study aimed to analyze Vietnamese to English collocation errors in translations committed by English-majored students at Thuongmai University. This research concentrate on finding out common collocation errors in translating skill among English-majored students and factors causing these collocation errors. Then, some solutions to avoid collocation errors suggested by researchers.

To gather data, the researchers used two instruments: firstly, ten portfolios from English-majored students who are learning advanced translation were chosen as samples. In each portfolio, the researchers analyzed the second draft of three first translations. Besides, a test of English collocation including thirteen types of collocations: which are grammatical collocation: (1) Noun + Preposition Collocation, (2) Noun + that clause Collocation, (3) Preposition + Noun Collocation, (4) Adjective + Preposition Collocation, (5) Collocation consists of predicate adjectives and a following to + infinitive, (6) Verb + Preposition Collocation; lexical collocation: (1) Verb + Noun, (2) Adjective + Noun Collocation, (3) Noun + Verb Collocation, (4) Noun + Noun Collocation, (5) Adverb + Adjective Collocation, (6) Verb + Adverb Collocation, (7) Adverb + Verb Collocation. After data analysis, it revealed that students encountered errors while collocating words in some types of collocation, such as, grammatical collocation type 1 (Noun + preposition), type 4 (Adjective + preposition, and type 6 (verb + preposition); lexical collocation type 1 (verb + noun), type 2 (adjective + noun), type 3 (Noun + verb) and type 4 (noun + noun) and type 6 (verb + adverb).

The reasons for these errors include: the translators’ low knowledge of collocations (11.3%), the translators’ reliance on dictionaries or automatic translation tools (10.73%), the translators using word-for-word strategy to create new collocation (10. Finally, some recommendations on improving English collocation in written translation were also made on these findings. i ACKNOWLEDGEMENT Throughout the process of completing this graduation paper, I have been fortunate to get much support, assistance, guidance and encouragement from many people. First of all, I would like to express my deepest gratitude to my supervisor – Ms.

Vu Thi Hanh, M.A whose encouragement, guidance, and support enabled me to develop an understanding of the subject and to fulfill the final version of the thesis as expected. Second of all, I would also like to express my special thanks to other teachers of Faculty of English, Thuongmai University for their useful lectures during four years that have equipped me with the necessary knowledge for doing my Graduation Paper efficiently. Last but not least, I owe sincere thanks to all members of my family and friends for all they have done for me. Without their support and encouragement, this graduation paper would not have become complete.

I know my graduation paper still in the process to the perfection, so I would like to receive your comments, suggestions, and corrections for the perfection of my own graduation paper. Hanoi, December 20th 2021 Student Nguyen Thi Phuong ii TABLE OF CONTENTS ABSTRACT. ii LIST OF ABBREVIATIONS. v LIST OF TABLES AND FIGURES.

vi CHAPTER 1: OVERVIEW OF THE STUDY. “Analysis of Collocational Errors of Thai EFL students”, Chittinan Yumanee, Thammasat University, Thailand. “Some of common collocation mistakes among second-year students”, Duong Thi Diu, and Lai Thi Hien, University of Language and international studied, faculty of English language teacher education. “The Use of English Collocation in Written Translation – A Case of University English-Majored Students”, Nguyen Huynh Trang, Khau Hoang Anh & Truong Nhat Khanh.

School of Foreign Languages for Economics, University of Economics Ho Chi Minh City, Vietnam, and School of Foreign Languages, Tra Vinh University, Vietnam. Aims of the study. Scope of the study. Data collection method.

Data analysis method. Organization of the study. 8 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW .2 Characteristics of collocation. Collocation is arbitrary.

Collocation is language specific .