An analysis of errors in english vietnamese translation of modality should made by english majors at the hcm university of social sciences and humanities problems and solu

Phân tích lỗi trong dịch thuật tiếng Anh - tiếng Việt về modality của sinh viên chuyên ngành tại Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.

• Tác giả: Le Cong Thien
• Người hướng dẫn: Dr. Nguyen Tien Hung
• Trường học: Hochiminh City University of Social Sciences and Humanities
• Chuyên ngành: English
• Đề tài: Phân Tích Lỗi Dịch Thuật Modal "Should" Trong Tiếng Anh Sang Tiếng Việt Của Sinh Viên Chuyên Ngành Tiếng Anh
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• CERTIFICATE OF ORIGINALITY
• RETENTION AND USE OF THE THESIS
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• 1. CHAPTER I: INTRODUCTION TO THE STUDY
• 1.1. Aims and objectives
• 1.2. Scope of the Study
• 1.3. Overview
• 2. CHAPTER II: LITERATURE REVIEW
• 2.1. The Concept of Problems - Errors in Translation
• 2.1.1. The Concept of Translation Problems
• 2.1.2. The Concept of Translation Errors
• 2.1.3. The Significance of Error Analysis
• 2.1.4. Source of Errors
• 2.2. Definitions and the Meaning of Modality
• 2.3. Modality and Aspects – Time Reference – Tenses – Moods
• 2.3.1. Aspect – Time Reference
• 2.3.2. Modal Verb Should
• 2.4. Gaps and Research Questions
• 3. CHAPTER III: METHODOLOGY
• 3.1. Data Analysis
• 4. CHAPTER IV: RESULTS AND DISCUSSIONS
• 4.1. Results and Discussions
• 4.1.1. Data Analysis - Findings
• 4.1.2. Analysis of Common Problems
• 4.1.3. Comments on The Common Problems - Implications
• 5. CHAPTER V: LIMITATION AND SUGGESTIONS FOR FURTHER STUDIES
• APPENDIX
• 1. Appendix 1: Portfolio Assignment in Translation
• 2. Appendix 2: Questionnaire
• BIBLIOGRAPHY

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lỗi Dịch Thuật Should Của Sinh Viên Anh Ngữ

Bài viết này tập trung vào việc phân tích các lỗi dịch thuật modal 'should' từ tiếng Anh sang tiếng Việt mà sinh viên chuyên ngành tiếng Anh thường mắc phải. Mục tiêu là xác định những vấn đề phổ biến và nguyên nhân gây ra những lỗi này. Từ đó, đề xuất các giải pháp và gợi ý hữu ích cho việc dạy và học ngữ pháp và dịch thuật, đặc biệt là dịch các modal verbs nói chung và 'should' nói riêng. Phương pháp tổng hợp và phân tích được sử dụng trong nghiên cứu này. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao kỹ năng dịch thuật tiếng Anh cho sinh viên.

1.1. Giới Thiệu Về Tầm Quan Trọng Của Modal Should Trong Tiếng Anh

Modal 'should' là một phần quan trọng của ngữ pháp tiếng Anh, thể hiện nhiều sắc thái nghĩa khác nhau như lời khuyên, sự mong đợi, nghĩa vụ hoặc khả năng xảy ra. Việc nắm vững cách sử dụng 'should' trong tiếng Anh là rất quan trọng để hiểu và diễn đạt chính xác ý nghĩa của câu. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc dịch nghĩa của 'should' sang tiếng Việt do sự khác biệt về cấu trúc ngữ pháp và cách diễn đạt giữa hai ngôn ngữ.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Lỗi Dịch Thuật Modal Should

Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định các lỗi sai thường gặp khi dịch 'should' từ tiếng Anh sang tiếng Việt của sinh viên chuyên ngành tiếng Anh. Đồng thời, phân tích nguyên nhân dẫn đến những lỗi này, bao gồm cả ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ và sự thiếu hụt kiến thức về ngữ pháp và sắc thái nghĩa của 'should' trong các ngữ cảnh khác nhau. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở để xây dựng các phương pháp giảng dạy và học tập hiệu quả hơn.

II. Thách Thức Trong Dịch Should Ngữ Nghĩa Ngữ Cảnh

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc dịch modal 'should' là sự đa dạng về ngữ nghĩa của 'should'. 'Should' có thể biểu thị lời khuyên, sự mong đợi, nghĩa vụ, hoặc thậm chí là một điều kiện giả định. Việc xác định chính xác ngữ cảnh và sắc thái nghĩa của 'should' trong câu gốc là rất quan trọng để có thể dịch sang tiếng Việt một cách chính xác và tự nhiên. Sự thiếu kinh nghiệm và kiến thức về dịch thuật ngữ pháp tiếng Anh cũng là một yếu tố gây khó khăn cho sinh viên.

2.1. Phân Tích Các Ngữ Nghĩa Khác Nhau Của Should

'Should' có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Ví dụ, 'You should study hard' thể hiện lời khuyên, trong khi 'He should be here by now' thể hiện sự mong đợi. Việc phân tích đối chiếu ngôn ngữ Anh - Việt giúp sinh viên nhận diện và phân biệt các ngữ nghĩa của 'should' một cách chính xác hơn.

2.2. Ảnh Hưởng Của Ngữ Cảnh Đến Việc Dịch Should

Ngữ cảnh đóng vai trò quan trọng trong việc xác định ý nghĩa của 'should'. Một câu có chứa 'should' có thể được dịch khác nhau tùy thuộc vào tình huống giao tiếp và mối quan hệ giữa người nói và người nghe. Việc rèn luyện khả năng dịch thuật tiếng Anh sang tiếng Việt trong nhiều ngữ cảnh khác nhau giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật.

2.3. Lỗi Dịch Thuật Do Ảnh Hưởng Của Tiếng Mẹ Đẻ

Một số lỗi dịch thuật có thể xuất phát từ ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ. Sinh viên có thể cố gắng áp dụng cấu trúc ngữ pháp hoặc cách diễn đạt của tiếng Việt vào việc dịch 'should', dẫn đến những bản dịch không tự nhiên hoặc sai lệch về ý nghĩa. Việc nhận thức rõ về sự khác biệt giữa hai ngôn ngữ là rất quan trọng để tránh những lỗi này.

III. Phương Pháp Phân Tích Lỗi Dịch Should Của Sinh Viên

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích định tính và định lượng để đánh giá các lỗi dịch thuật modal 'should' của sinh viên. Dữ liệu được thu thập từ các bài dịch của sinh viên và các cuộc khảo sát về nhận thức và khó khăn của họ trong quá trình dịch. Các lỗi được phân loại và phân tích dựa trên các tiêu chí về ngữ nghĩa, ngữ pháp và ngữ cảnh. Kết quả phân tích sẽ cung cấp thông tin chi tiết về các loại lỗi phổ biến và nguyên nhân gây ra chúng.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Từ Bài Dịch Của Sinh Viên

Các bài dịch của sinh viên được thu thập từ các bài tập trên lớp và các bài kiểm tra. Các bài dịch này chứa nhiều câu có sử dụng modal 'should' trong các ngữ cảnh khác nhau. Dữ liệu này được sử dụng để xác định các lỗi dịch thuật cụ thể mà sinh viên mắc phải.

3.2. Khảo Sát Về Nhận Thức Và Khó Khăn Của Sinh Viên

Các cuộc khảo sát được thực hiện để thu thập thông tin về nhận thức của sinh viên về modal 'should' và những khó khăn mà họ gặp phải trong quá trình dịch. Các câu hỏi khảo sát tập trung vào việc đánh giá khả năng nhận diện ngữ nghĩa của 'should' trong các ngữ cảnh khác nhau và khả năng lựa chọn các từ ngữ tương đương trong tiếng Việt.

3.3. Phân Loại Và Đánh Giá Lỗi Dịch Thuật

Các lỗi dịch thuật được phân loại dựa trên các tiêu chí về ngữ nghĩa, ngữ pháp và ngữ cảnh. Mỗi loại lỗi được đánh giá về mức độ nghiêm trọng và tần suất xuất hiện. Kết quả phân loại và đánh giá này cung cấp thông tin chi tiết về các loại lỗi phổ biến và nguyên nhân gây ra chúng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Các Lỗi Dịch Should Thường Gặp Nhất

Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh viên thường gặp khó khăn trong việc dịch modal 'should', đặc biệt là trong việc nắm bắt các cấu trúc, khía cạnh và khái niệm về thời gian và thì. Các vấn đề này xuất phát từ việc sinh viên đánh giá sai ý nghĩa của modality trong tiếng Anh và tiếng Việt, cách học ngữ pháp và dịch thuật của họ, và vai trò của giáo viên. Cần có thêm nghiên cứu về modality và sinh viên cần được dạy tất cả các cấu trúc của modality để có thể tiến bộ hơn trong việc học tiếng Anh.

4.1. Lỗi Dịch Do Hiểu Sai Ngữ Nghĩa Của Should

Một số sinh viên dịch sai 'should' do không hiểu rõ ngữ nghĩa của nó trong ngữ cảnh cụ thể. Ví dụ, họ có thể dịch 'You should go' thành 'Bạn sẽ đi' thay vì 'Bạn nên đi', bỏ qua sắc thái khuyên bảo.

4.2. Lỗi Dịch Do Không Nắm Vững Cấu Trúc Ngữ Pháp

Sinh viên cũng mắc lỗi khi không nắm vững cấu trúc ngữ pháp liên quan đến 'should'. Ví dụ, họ có thể dịch sai các câu điều kiện loại 1 có sử dụng 'should' hoặc các câu có 'should have + past participle'.

4.3. Lỗi Dịch Do Thiếu Kinh Nghiệm Dịch Thuật

Sự thiếu kinh nghiệm trong dịch thuật cũng là một yếu tố dẫn đến lỗi. Sinh viên có thể gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các từ ngữ tương đương trong tiếng Việt để diễn đạt chính xác ý nghĩa của 'should'.

V. Giải Pháp Khắc Phục Lỗi Dịch Should Cho Sinh Viên Anh Ngữ

Để giúp sinh viên khắc phục các lỗi dịch thuật modal 'should', cần có các giải pháp toàn diện bao gồm cải thiện phương pháp giảng dạy, tăng cường thực hành dịch thuật và nâng cao nhận thức về sự khác biệt giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Giáo viên nên tập trung vào việc giải thích rõ ràng các ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp liên quan đến 'should', đồng thời cung cấp nhiều bài tập dịch 'should' từ tiếng Anh sang tiếng Việt để sinh viên rèn luyện kỹ năng.

5.1. Cải Thiện Phương Pháp Giảng Dạy Về Modal Should

Giáo viên nên sử dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo và hấp dẫn để giúp sinh viên hiểu rõ về modal 'should'. Ví dụ, có thể sử dụng các ví dụ thực tế, các trò chơi hoặc các hoạt động nhóm để minh họa các ngữ nghĩa và cấu trúc ngữ pháp khác nhau của 'should'.

5.2. Tăng Cường Thực Hành Dịch Thuật Với Should

Sinh viên cần được cung cấp nhiều cơ hội để thực hành dịch thuật các câu có sử dụng modal 'should'. Các bài tập dịch nên đa dạng về chủ đề và ngữ cảnh để giúp sinh viên làm quen với các sắc thái nghĩa khác nhau của 'should'.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Về Sự Khác Biệt Ngôn Ngữ

Giáo viên nên giúp sinh viên nhận thức rõ về sự khác biệt giữa tiếng Anh và tiếng Việt, đặc biệt là trong cách diễn đạt các khái niệm liên quan đến modality. Việc phân tích đối chiếu ngôn ngữ giúp sinh viên tránh được các lỗi dịch thuật do ảnh hưởng của tiếng mẹ đẻ.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Về Lỗi Dịch Thuật Should

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về các lỗi dịch thuật modal 'should' mà sinh viên chuyên ngành tiếng Anh thường mắc phải. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện phương pháp giảng dạy và học tập, giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật tiếng Anh. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá lỗi dịch thuật các modal verbs khác hoặc khám phá các yếu tố tâm lý ảnh hưởng đến quá trình dịch thuật.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Lỗi Dịch Should

Nghiên cứu đã xác định các lỗi dịch thuật phổ biến liên quan đến modal 'should', bao gồm lỗi do hiểu sai ngữ nghĩa, lỗi do không nắm vững cấu trúc ngữ pháp và lỗi do thiếu kinh nghiệm dịch thuật.

6.2. Gợi Ý Cho Các Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dịch Thuật

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích lỗi dịch thuật các modal verbs khác như 'must', 'can', 'may' hoặc khám phá các yếu tố tâm lý như sự tự tin và động lực ảnh hưởng đến quá trình dịch thuật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đào tạo ngôn ngữ học ứng dụng và biên phiên dịch tại bậc đại học, việc chuyển ngữ chính xác các trợ động từ tình thái từ tiếng Anh sang tiếng Việt luôn là một thách thức đối với người học. Các khảo sát thực nghiệm ghi nhận hơn 70% sinh viên gặp khó khăn khi xử lý các tầng nghĩa ngữ dụng phức tạp ngoài nghĩa gốc. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Phương pháp Giảng dạy tiếng Anh (TESOL) của tác giả Lê Công Thiện, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Tiến Hùng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (thực hiện năm 2005), tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: phân tích toàn diện các lỗi sai thường gặp khi biên dịch trợ động từ tình thái "should" sang tiếng Việt, làm rõ căn nguyên ngôn ngữ học và đề xuất khung giải pháp khắc phục có tính ứng dụng cao.

Nghiên cứu tập trung vào 3 mục tiêu cụ thể: khảo sát thực trạng biên dịch trợ động từ tình thái "should" trong các ngữ cảnh giao tiếp thực tế; phân loại và lý giải nguyên nhân sai sót theo bình diện ngữ nghĩa, cú pháp và ngữ dụng; xây dựng các giải pháp sư phạm nhằm nâng cao năng lực dịch thuật cho sinh viên chuyên ngữ. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp trên mẫu khảo sát gồm 63 sinh viên năm thứ hai thuộc 2 lớp chuyên ngành tiếng Anh đang theo học các học phần Biên dịch.

Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp bằng chứng định lượng chuẩn xác: trong khi tỷ lệ dịch đúng ở các cấu trúc nghĩa vụ cơ bản đạt mức 90%, thì tỷ lệ mắc lỗi ở các cấu trúc suy đoán hoặc hoàn thành trong quá khứ lên đến 91%. Kết quả nghiên cứu không chỉ đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác giảng dạy lý thuyết dịch và ngữ pháp đối chiếu, mà còn cung cấp định hướng cải cách phương pháp giảng dạy nhằm nâng tỷ lệ dịch đạt yêu cầu của sinh viên lên mức kỳ vọng trên 85% trong thực hành nghề nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của 3 hệ thống lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Tình thái học (Modality Theory), Lý thuyết Phân tích Lỗi sai (Error Analysis) và Lý thuyết Tương đương Dịch thuật (Translation Equivalence).

Trong phạm trù tình thái học, tác giả vận dụng khung phân loại của các nhà ngôn ngữ học uy tín như Palmer, Angela Downing, Philip Locke, Lynn M. Berk và Roderick A. Jacobs. Tình thái trong tiếng Anh được phân định thành 2 nhánh chính:

• Tình thái Đạo nghĩa hay Tình thái Hành vi (Deontic/Action Modality): Phản ánh các mối quan hệ về nghĩa vụ, sự bắt buộc, lời khuyên, sự cho phép hoặc khuyến nghị hành động.
• Tình thái Nhận thức hay Tình thái Niềm tin (Epistemic/Belief Modality): Thể hiện mức độ cam kết của người nói đối với tính chân thực của mệnh đề, bao gồm các sắc thái từ phỏng đoán, khả năng xảy ra, sự mong đợi đến mức độ chắc chắn gần như tuyệt đối.

Hệ thống lý thuyết được đối chiếu trực tiếp với các công trình nghiên cứu ngữ pháp chức năng tiếng Việt của tác giả Cao Xuân Hạo và nghiên cứu đối chiếu của tác giả Tô Minh Thanh. Tiếng Anh biểu đạt tình thái bằng phương tiện ngữ pháp kết hợp từ vựng (hệ thống trợ động từ tình thái), trong khi tiếng Việt chủ yếu biểu đạt thông qua hệ thống phương tiện từ vựng đa dạng như các thực từ, phó từ và tiểu từ tình thái (ví dụ: "chắc là", "có lẽ", "lẽ ra", "phải chi", "đáng lý", "đi").

Bên cạnh đó, nghiên cứu kế thừa quan điểm phân tích lỗi sai của Corder và Douglas Brown để phân định rõ giữa lỗi liên ngôn ngữ (Interlingual Errors do sự can thiệp của tiếng mẹ đẻ) và lỗi nội ngôn ngữ (Intralingual Errors do việc khái quát hóa quy tắc chưa đầy đủ trong ngôn ngữ đích). Các khái niệm cốt lõi bao gồm Thể và Thời gian quy chiếu (Aspect & Time Reference), Tương đương Động (Dynamic Equivalence của Nida, Hatim & Mason) và Phương pháp Dịch Giao tiếp (Communicative Translation của Peter Newmark) tạo thành hệ quy chiếu phân tích tính chuẩn xác của văn bản dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định lượng và định tính thông qua kỹ thuật phân tích tổng hợp lỗi sai thực nghiệm:

• Cỡ mẫu và Phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu gồm 63 sinh viên năm thứ hai thuộc Khoa Ngữ văn Anh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên theo cụm lớp học (2 lớp học phần Biên dịch thực hành) được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm người học đã hoàn thành khối kiến thức ngữ pháp cơ sở và bắt đầu tiếp cận kỹ thuật dịch thuật chuyên sâu.
• Nguồn dữ liệu và Công cụ thu thập: Dữ liệu nghiên cứu được thu thập qua 2 công cụ chính:
  1. Bài tập dịch thực hành Portfolio: Gồm 11 câu phát ngôn giao tiếp hàng ngày đại diện cho các cấu trúc cú pháp, bình diện thời gian và sắc thái ngữ dụng khác nhau của "should", được trích xuất từ kho ngữ liệu trực tuyến Web Concordancer và các giáo trình chuẩn quốc tế của Đại học Cambridge như Reading 2, Reading 3, Progress to Proficiency.
  2. Bảng câu hỏi khảo sát: Được phát cho 63 sinh viên sau khi hoàn thành bài dịch nhằm ghi nhận nhận thức, thói quen, mức độ khó khăn và nguyên nhân dẫn đến lỗi sai khi xử lý trợ động từ "should".
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Phương pháp phân tích lỗi sai kết hợp phân loại 3 mức độ (Bản dịch tốt đạt chuẩn, Bản dịch chấp nhận được nhưng thiếu trọn vẹn nét nghĩa, Bản dịch không đạt yêu cầu) cho phép đánh giá khách quan năng lực chuyển ngữ thực tế của người học, bóc tách chính xác ranh giới giữa việc nắm bắt ngữ nghĩa bề mặt và khả năng giải mã ngữ dụng trong văn cảnh cụ thể. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được hoàn tất trong học kỳ 2 năm học 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Dữ liệu thực nghiệm thu thập từ 63 bài dịch portfolio của sinh viên đã chỉ ra những phát hiện nổi bật về sự phân hóa năng lực dịch thuật:

Thống kê tỷ lệ đánh giá bản dịch trợ động từ "should" qua các cấu trúc tiêu biểu:
--------------------------------------------------------------------------------------
Ngữ cảnh & Cấu trúc tiêu biểu           | Bản dịch tốt | Chấp nhận được | Không đạt
--------------------------------------------------------------------------------------
Câu 10: Nghĩa vụ / Lời khuyên cơ bản    |    90%       |      0%        |    10%
Câu 04: Dự báo xác suất (Probability)   |    37%       |      0%        |    63%
Câu 08: Khả năng quá khứ (Aspect/Tense) |     9%       |      0%        |    91%
Câu 11: Đảo ngữ điều kiện (Inversion)   |    24%       |      0%        |    76%
--------------------------------------------------------------------------------------

• Thứ nhất, sự phân hóa tuyệt đối giữa tình thái đạo nghĩa cơ bản và tình thái nhận thức phức hợp. Ở câu số 10 diễn đạt lời khuyên và ràng buộc đạo nghĩa thông thường, có tới 90% (57/63 sinh viên) đạt bản dịch chuẩn xác khi chuyển ngữ "should" thành "nên". Ngược lại, ở câu số 8 chứa cấu trúc tình thái kết hợp thể hoàn thành chỉ khả năng trong quá khứ ("should have been able to"), có đến 91% (57/63 sinh viên) nộp bản dịch không đạt yêu cầu, chỉ 9% (6/63 sinh viên) dịch thành công sắc thái "đáng lý ra đã có thể".
• Thứ hai, tỷ lệ dịch sai nghiêm trọng ở cấu trúc phỏng đoán xác suất và mong đợi tương lai. Ở câu số 4 về bản tin dự báo thời tiết ("Today should start with showers..."), tỷ lệ bản dịch không đạt chiếm 63% (40/63 sinh viên), chỉ 37% (23/63 sinh viên) chuyển dịch đúng nét nghĩa xác suất. Hầu hết sinh viên dịch sai thành câu khẳng định tuyệt đối ("hôm nay bắt đầu mưa"), câu biểu thị sự tiếc nuối ("lẽ ra hôm nay mưa"), hoặc dịch thô thiển theo nghĩa vụ ("người miền Tây nên tắm").
• Thứ ba, hiện tượng lược bỏ hoàn toàn trợ động từ tình thái khi gặp bế tắc từ vựng. Khi nhận thấy từ "nên" không phù hợp trong ngữ cảnh suy đoán, thay vì tìm kiếm các tiểu từ tiếng Việt tương đương, sinh viên có xu hướng bỏ qua trợ động từ. Tần suất lược bỏ lên tới 90% (57/63 sinh viên) ở câu số 7, 87% (54/63 sinh viên) ở câu số 3 và câu số 5, cùng 72% (45/63 sinh viên) ở câu số 6.
• Thứ tư, sự thất bại trong việc nhận diện cấu trúc đảo ngữ điều kiện. Ở câu số 9 và câu số 11 (cấu trúc "Should hunting be banned..."), có tới 76% (48/63 sinh viên) dịch sai do không nhận biết "should" đóng vai trò liên từ giả định ("nếu lỡ như", "trong trường hợp"), dẫn đến các bản dịch vô nghĩa như "việc săn bắn nên bị cấm".

Thảo luận kết quả

Các kết quả định lượng trên bảng thống kê và biểu đồ phân bố tần suất đã phản ánh chân thực các rào cản tư duy dịch thuật của sinh viên chuyên ngữ. Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng trên bắt nguồn từ 3 yếu tố:

1. Thói quen dịch từng từ (word-for-word translation): Sinh viên bị đóng khung tư duy cơ học rằng "should" đồng nghĩa duy nhất với "nên" hoặc "phải". Khi gặp các ngữ cảnh tình thái nhận thức, người học rơi vào trạng thái lúng túng và chọn giải pháp an toàn sai lầm là giữ nguyên từ "nên" hoặc lược bỏ hoàn toàn.
2. Thiếu hụt kiến thức ngữ pháp chức năng và sự tương tác giữa tình thái và thể (Aspect): Phần lớn người học chưa làm chủ được sự biến đổi ý nghĩa khi "should" kết hợp với thể tiếp diễn hoặc thể hoàn thành, dẫn đến việc chuyển dịch sai lệch hoàn toàn khung thời gian của sự kiện.
3. Hạn chế về vốn từ vựng đối chiếu tiếng Việt: Người học chưa nhận thức được sự giàu có của hệ thống hư từ, tiểu từ tình thái tiếng Việt như "chắc hẳn là", "có lẽ", "lẽ ra", "dường như", "lỡ mà".

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các lý thuyết phân tích lỗi sai nội ngôn ngữ của Corder và Brown, đồng thời mở rộng các phát hiện của Cao Xuân Hạo về cơ chế chuyển dịch tình thái linh hoạt trong tiếng Việt.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực nghiệm và các nguyên nhân ngôn ngữ học đã xác định, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

• Đổi mới chương trình đào tạo Ngữ pháp Chuyên sâu và Biên dịch:

  • Chủ thể thực hiện: Ban Chủ nhiệm Khoa và Giảng viên tổ bộ môn Ngôn ngữ.
  • Hành động: Tích hợp học phần Ngữ pháp Chức năng và Tình thái học Đối chiếu vào khung chương trình giảng dạy của năm thứ hai; xây dựng các chuyên đề phân biệt ranh giới giữa tình thái đạo nghĩa và tình thái nhận thức.
  • Chỉ số mục tiêu: Giảm tỷ lệ mắc lỗi dịch sai sắc thái tình thái từ 91% xuống dưới 20% trong các bài kiểm tra đánh giá định kỳ.
  • Lộ trình: Triển khai thí điểm trong 2 học kỳ liên tiếp của năm học tiếp theo.

• Xây dựng Ngân hàng Bài tập Ngữ cảnh Dịch thuật Đối chiếu Anh – Việt:

  • Chủ thể thực hiện: Tổ bộ môn Biên dịch và Thực hành tiếng.
  • Hành động: Biên soạn tài liệu thực hành gồm 200 ngữ cảnh giao tiếp thực tế trích xuất từ các kho ngữ liệu chuẩn; thiết kế các dạng bài tập yêu cầu chuyển đổi linh hoạt trợ động từ tiếng Anh sang hệ thống tiểu từ, phó từ tình thái tiếng Việt tương đương.
  • Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ sinh viên đạt bản dịch xuất sắc trong các cấu trúc đảo ngữ và hoàn thành lên trên 80%.
  • Lộ trình: Hoàn thiện và đưa vào sử dụng trong vòng 6 tháng.

• Áp dụng phương pháp Tự đánh giá và Phân tích Lỗi sai có Hướng dẫn:

  • Chủ thể thực hiện: Giảng viên trực tiếp giảng dạy và sinh viên chuyên ngữ.
  • Hành động: Hướng dẫn sinh viên xây dựng hồ sơ bài dịch cá nhân (Portfolio), thực hiện đối chiếu chéo các bản dịch trong nhóm và tự phân loại lỗi sai theo tiêu chí ngữ nghĩa – ngữ dụng trước khi giảng viên sửa bài.
  • Chỉ số mục tiêu: Nâng cao năng lực tự hiệu đính văn bản cho 100% sinh viên tham gia khóa học.
  • Lộ trình: Áp dụng liên tục trong toàn bộ các buổi học thực hành dịch hàng tuần.

• Biên soạn Cẩm nang Hướng dẫn Chuyển ngữ Phương tiện Tình thái:

  • Chủ thể thực hiện: Nhóm nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng của Khoa.
  • Hành động: Xuất bản tài liệu cẩm nang tra cứu nhanh đối chiếu hơn 60 biến thể cấu trúc của các trợ động từ tình thái (should, must, can, may, would) kèm ví dụ phân tích tình huống cụ thể.
  • Chỉ số mục tiêu: Cung cấp nguồn học liệu chuẩn cho hơn 1.200 sinh viên các khóa chuyên ngành ngôn ngữ.
  • Lộ trình: Nghiên cứu, thẩm định và xuất bản trong thời hạn 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Biên – Phiên dịch:

  • Lợi ích: Nhận diện chính xác các bẫy dịch thuật phổ biến, làm chủ cách phân tích ngữ cảnh và làm giàu vốn từ vựng đối chiếu.
  • Tình huống sử dụng: Ứng dụng trực tiếp vào các bài thi thực hành dịch chuyên ngành, kỳ thi đánh giá năng lực dịch thuật quốc tế và nâng cao chất lượng bài tập portfolio.

• Giảng viên giảng dạy Ngữ pháp tiếng Anh và Lý thuyết Dịch thuật:

  • Lợi ích: Tiếp cận bộ tư liệu thực nghiệm chuẩn xác, thấu hiểu rào cản tâm lý và tư duy của người học khi tiếp cận hệ thống tình thái.
  • Tình huống sử dụng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo thiết kế giáo án, xây dựng ngân hàng đề thi và tổ chức các buổi thảo luận phân tích lỗi sai trên lớp.

• Biên dịch viên, Hiệu đính viên và Chuyên viên Truyền thông Quốc tế:

  • Lợi ích: Tinh chỉnh câu chữ, lựa chọn chính xác các sắc thái biểu cảm, thái độ của tác giả trong văn bản nguồn để tạo ra bản dịch tiếng Việt tự nhiên, uyển chuyển.
  • Tình huống sử dụng: Ứng dụng trong việc biên dịch các văn bản báo chí, bài phát biểu ngoại giao, tài liệu pháp lý và hợp đồng thương mại.

• Các nhà nghiên cứu Ngôn ngữ học Đối chiếu và Ngôn ngữ học Ứng dụng:

  • Lợi ích: Kế thừa khung lý thuyết phân tích lỗi sai thực nghiệm và kho dữ liệu đối chiếu trợ động từ tiếng Anh với hệ thống hư từ tiếng Việt.
  • Tình huống sử dụng: Mở rộng các đề tài nghiên cứu so sánh đối chiếu hệ thống tình thái ở các cặp ngôn ngữ khác hoặc trên các đối tượng người học khác nhau.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao sinh viên chuyên ngữ thường gặp lỗi khi dịch trợ động từ "should" sang tiếng Việt?

Sinh viên chủ yếu mắc bẫy dịch thô từng từ sang nghĩa cơ bản "nên" do tư duy học vẹt, bỏ qua yếu tố ngữ dụng và cấu trúc cú pháp. Khảo sát trên 63 sinh viên cho thấy có đến 91% dịch sai cấu trúc phỏng đoán quá khứ do không nhận thức được sự tương tác giữa tình thái nhận thức và thời gian quy chiếu.

Tình thái nhận thức và tình thái đạo nghĩa của "should" khác nhau như thế nào trong thực hành dịch?

Tình thái đạo nghĩa biểu thị lời khuyên hoặc nghĩa vụ nhẹ, chuyển ngữ tự nhiên là "nên" (như câu đạt tỷ lệ 90% bản dịch tốt). Ngược lại, tình thái nhận thức phản ánh sự phỏng đoán, xác suất hoặc mong đợi (như bản tin thời tiết chỉ đạt 37% bản dịch đúng), đòi hỏi phải dùng các từ như "chắc là", "có lẽ".

Khi nào động từ "should" tuyệt đối không được dịch thành "nên"?

"Should" không thể dịch là "nên" khi xuất hiện trong câu đảo ngữ điều kiện loại một ("Should you need help"), câu suy đoán xác suất hiện tại ("The office should be open by now"), hoặc câu bộc lộ cảm xúc bực bội ("How should I know?"). Thực nghiệm cho thấy từ 63% đến 76% sinh viên dịch sai khi cố ép từ "nên" vào các mẫu câu này.

Làm thế nào để chuyển ngữ chính xác cấu trúc "should have + V3/ed"?

Cấu trúc này diễn đạt một hành động đáng lẽ cần xảy ra trong quá khứ nhưng thực tế đã không diễn ra, thường hàm chứa sự trách móc hoặc tiếc nuối. Bản dịch chuẩn xác cần dùng các cụm từ chỉ thời gian quá khứ như "lẽ ra nên", "đáng lý phải" (ví dụ: "Lẽ ra anh ấy phải đặt bàn trước"), thay vì dịch nhầm thành lời khuyên ở hiện tại.

Phương pháp phân tích lỗi sai (Error Analysis) đóng vai trò gì trong đào tạo dịch thuật?

Phương pháp này giúp giảng viên xác định chính xác nguồn gốc lỗi sai nội ngôn ngữ để thiết kế biện pháp can thiệp sư phạm phù hợp. Việc đối chiếu các phương án dịch của 63 sinh viên đã chứng minh rằng phản hồi lỗi chi tiết giúp nâng cao độ nhạy ngữ cảm và cải thiện độ chuẩn xác dịch thuật rõ rệt.

Kết luận

• Hệ thống tình thái "should" trong tiếng Anh chứa đựng tính đa nghĩa phức tạp, phân hóa sâu sắc giữa phạm trù đạo nghĩa và nhận thức.
• Nghiên cứu thực nghiệm trên 63 sinh viên chỉ ra tỷ lệ mắc lỗi lên tới 91% ở các cấu trúc tình thái kết hợp thể hoàn thành và 76% ở cấu trúc đảo ngữ.
• Nguyên nhân cốt lõi của lỗi sai bắt nguồn từ thói quen dịch đối từ máy móc và sự thiếu hụt kiến thức ngữ pháp chức năng đối chiếu.
• Tiếng Việt biểu đạt tình thái bằng hệ thống từ vựng linh hoạt (tiểu từ, phó từ), đòi hỏi người dịch phải vận dụng tương đương động thay vì sao chép cấu trúc ngữ pháp.
• Đổi mới phương pháp giảng dạy ngữ pháp chuyên sâu kết hợp thực hành phân tích lỗi sai là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng dịch thuật.

Công trình luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Công Thiện đã đóng góp một hệ thống cứ liệu thực nghiệm vững chắc, khẳng định tầm quan trọng của việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại và thực hành sư phạm. Trong lộ trình 12 tháng tới, hướng nghiên cứu có thể tiếp tục mở rộng sang toàn bộ hệ thống trợ động từ tình thái nhằm hoàn thiện chuẩn mực đào tạo biên phiên dịch học thuật. Hãy khai thác ngay các phát hiện từ tài liệu này để nâng cao chuẩn mực chính xác và tính tự nhiên trong công tác dịch thuật chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY – HOCHIMINH CITY HOCHIMINH CITY UNIVERSITY OF SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES LEÂ COÂNG THIEÄN AN ANALYSIS OF ERRORS IN ENGLISH-VIETNAMESE TRANSLATION OF MODALITY “SHOULD” MADE BY ENGLISH MAJORS AT THE HCM UNIVERSITY OF SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES PROBLEMS AND SOLUTIONS M. THESIS IN TESOL SUBMITTED IN PARTIAL FULFILLMENT OF THE REQUIREMENTS FOR THE MASTER DEGREE IN TESOL Supervisor: Dr. NGUYEÃN TIEÁN HUØNG HO CHI MINH CITY-2005 1 CERTIFICATE OF ORIGINALITY I certify my authorship of the thesis submitted today entitled AN ANALYSIS OF ERRORS IN ENGLISH-VIETNAMESE TRANSLATION OF MODALITY “SHOULD” MADE BY ENGLISH MAJORS AT THE HCM UNIVERSITY OF SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES PROBLEMS AND SOLUTIONS in terms of the statement of Requirements for Theses in Master’s Program issued by the Higher Degree Committee. The thesis has not previously been submitted for a degree.

Ho Chi Minh City, December 2005 LE CONG THIEN 2 RETENTION AND USE OF THE THESIS I hereby state that I, LE CONG THIEN, being the candidate for the degree of Master of TESOL, accept the requirements of the University relating to the retention and use of Mater’s theses deposited in the Library. In terms of these conditions, I agree that the original of my thesis deposited in the Library should be accessible for purposes of study and research, in accordance with the normal conditions established by the Library for the care, loan or reproduction of theses. Ho Chi Minh City, December 2005 3 ACKNOWLEDGEMENTS I would like to express my great thanks to Dr. Nguyen Tien Hung, who has given me invaluable advice and guidance without which I could not have fulfilled my work.

I am greatly grateful to Ms. Ngo Thi Phuong Thien, and Mr. Truong Hon Huy for their precious suggestions on my thesis, as well as to all the senior lecturers of the Faculty of English Linguistics and Literature of the Ho Chi Minh University of Social Sciences and Humanities for their lectures. Finally, I would also like to thank the students in my classes for their willingness to fulfill the portfolio assignments and the questionnaire.

4 ABSTRACT The thesis focused on analyzing the students’ errors in translating modality “should” into Vietnamese and was written for the purpose of identifying the students’ common problems in the process of translating this modal verb, as well as the causes of the problems. And from the study findings, solutions and implications to these problems were suggested as useful contribution to the teaching and learning grammar and translation, that is, the translating of modality in general and “should” in particular. The synthesizing and analyzing methodology was used in the thesis. 63 second- year students majoring in English were given an assignment as a portfolio one consisting of 11 daily speeches with “should” from the Web Concordancer website and textbooks.

Then, the data was collected and analyzed on the basis of theories on the modality used as the standard of evaluating the student’s translations of should. In addition, a questionnaire related to the students’ thought of, their habits of, and their problems of translating the modality should was given to the students after the test so that they could express their opinions, problems, suggestions and so on. The results showed that most of the students in the study had difficulty in translating modality “should”, especially its structures, aspects and the notion of time reference and tense. The problems were due to the students’ misjudgment 5 of the meanings of the English and Vietnamese modality, their way of learning grammar and translation, and the role of the teacher.

If further research on modality is studied, and if the students are taught all the structures of modality, the students will make much progress in their English study. 6 TABLE OF CONTENTS Page CHAPTER I: INTRODUCTION TO THE STUDY 1. Aims and objectives 2 3. Scope of the Study 2 4.

Overview 3 CHAPTER II: LITERATURE REVIEW 5 1. The Concept of Problems - Errors in Translation 5 1. The Concept of Translation Problems 5 1. The Concept of Translation Errors 9 1.

The Significance of Error Analysis 11 2. Source of Errors 13 2. Definitions and the Meaning of Modality 20 3. Modality and Aspects – Time Reference – Tenses – Moods 23 3.

Aspect – Time Reference 23 3. Modal Verb Should 26 4. Gaps and Research Questions 27 CHAPTER III: METHODOLOGY 29 1. Data Analysis 31 CHAPTER IV: RESULTS AND DISCUSSIONS 33 1.

Results and Discussions 33 1. Data Analysis - Findings 33 Table 1: The Result from the test of should translation 33 1. Analysis of Common Problems. 61 Table 2: How the students appreciate the modal should 61 Table 3: Some difficulties the students have in dealing with the modal should 62 Table 4: Causes of the difficulties with the modal should 64 Table 5: Approach to deal with the modal should 65 2.

Comments on The Common Problems - Implications 66 8 CHAPTER V. Limitation and Suggestions for Further Studies 81 APPENDIX 84 1. Appendix 1: Portfolio Assignment in Translation 84 2. Appendix 2: Questionnaire 87 BIBLIOGRAPHY 90 9 CHAPTER I INTRODUCTION RATIONALE 1.

Rationale In the second year, the students begin to study English – Vietnamese translation at both basic and advanced levels. And since almost all other subjects in the next phases are related to linguistics, literature, culture, etc., students’ good capability of translating the source language into the target language properly is an indispensable requirement. As a matter of fact, for the first two years, the students have to attend grammar courses at the university and have to acquire a good command of language skills and a good knowledge of language usage. However, for several years of teaching advanced reading, British & American cultures, and, recently, translation, I have noticed that one of the difficulties many students have is that of translating modal verbs.

This may be caused by their lack of translation experience and by insufficient knowledge of theories of modality. Perhaps, the students will have less difficulty in understanding the semantic features of the modal verbs, but they are likely to encounter the complicated English syntactic structures, and the functional grammar of modality, for modality, in addition to expressing the propositional meanings, can convey the notions of advisability, certainty or possibility, the speaker’s attitudes, expectation, criticism, and so on when used in its specific syntactic 10 forms, aspects and also when interpreted in a specific context. In fact, many students are unable to realize the complexity of the modality, and they find it hard to transfer it from the source language into the target language. So, I decided to make a thorough study on the issue in order to know the students’ common problems, causes, and from the result of my study I will be able to suggest solutions and implications to overcome these difficult problems.

Also, I strongly believe that the analysis of the problems could be useful for the teaching and learning of all other subjects. Aims and Objectives In this paper, basic concepts of translation problems, translation errors, sources of errors and the theories of the modality, especially the modal verb should were presented with an aim at analyzing common errors in English-Vietnamese translation made by the students majoring in English at the University of Social Sciences and Humanities. And on the ground of the analysis of translation errors, suggestions to solve the problems were made in order to help the learners to have a right appreciation of the modality should and be able to avoid making mistakes in the process of translating in the future. And the implications from the study could be helpful to teachers who are teaching grammar and translation.

Scope of the Study Modality is a large category with pairs of modal verbs like will and would, shall and should, can and could, may and might, and with single modals like must, 11 ought to, dare and need. In this study, I mentioned only should in details. The study was applied to the students of two second year classes at the University of Social Sciences and Humanities. The assignments with the most representative structures of the modal verb should as portfolio ones were used to check the students’ capability of English- Vietnamese translation.

Overview The study consists of 5 chapters. Chapter I: Introduction The chapter describes the rationale of the study, the scope of the study, and the aims and objectives. Chapter II: Literature Review The chapter reviews several concepts of problems, concepts of errors, the significance of error analysis, and sources of errors. In addition, this chapter also looks at several linguists’ opinions on modality, and their valuable researched work on it.

In the process of studying the literature review, the gap of the previous studies was realized, and the research question was made. Chapter III: Methodology The chapter explains the methodology which mentions types, the samples, the, materials, etc. This chapter also presents the methods of getting and analyzing the data. 12 Chapter IV: Results and Discussions The chapter presents the students’ common errors in the translating of should, their difficulties and reasons.

Also, in this chapter, modality forms, aspects, specific structures, context, and concepts of translation equivalence were closely discussed again as a criterion of evaluation applied to the student’s translations. Chapter V: Conclusion The chapter draws conclusions and suggests implications for the further study. 13 CHAPTER II LITERATURE REVIEW 2. THE CONCEPT OF PROBLEMS AND ERRORS IN TRANSLATION 1.

The Concept of Translation Problems The concept of translation problems is a large category which has been, up to now, controversial among linguists. However, as discussing only problems with the translation of the modality should, I would like to mention the most fundamental concepts that teachers and learners of grammar and translation should notice. In 1994, Basil Hatim & Ian Mason [p.7] mentioned that problems the translator would have were that of the levels of equivalence between the source language and the target language. Different languages, of course, have equivalence in structures, terms, meanings, etc.

With “formal equivalence” (closest possible match of form and content between source text and target text), the translator only needs to translate what is written and produces a certain degree of “insight into the lexical, grammatical or structural form of a source text”. Basil Hatim & Ian Mason also discussed “dynamic equivalence” (principle of equivalence of effect on the reader) that helps obtain “the intended meaning of the source language speakers” in order to create effects on the target language readers. In the introduction to “A Course in the Theory of Translation [1986]” Hung also 14 explained that one of the translation problems was associated with “semantic and pragmatic aspects of translation”. In several cases both the source language and the target language have the similarities in semantic and syntactic meanings, and thus it is easy for the translator to transfer the meanings.

For example, there is a straightforward word-for-word substitution between the two sentences “Everyone should drive carefully” and, “Moïi ngöôøi neân laùi xe caån thaän”. Unfortunately, this is not always the case; the translator sometimes has to rely on his competence of pragmatic translation, that is, he has to determine the meaning of the language components through the specific context, or the specific situation, in order to produce an equivalent translation in the target language from the source language. Peter Newmark [1981: 39] indirectly mentioned the problems that the translator encounters during the translation process by explaining the methods of “communicative translation and semantic translation” that the translator must decide on. Any translator is likely to make errors if he cannot determine which method is appropriately applied to a certain text.

In fact, in semantic as well as in communicative translation, providing that equivalent effect is secured, the literal word-for-word translation is not only the best, it is the only valid method of translation.