Luận văn đại học ngoại thương khảo sát kiểu câu ngôi xưng hô tình thái trong thư từ giao dịch tiếng anh thương mại trên dữ liệu tiếng anh đối chiếu với tiếng việt

Phân tích kiểu câu ngôi xưng hô tình thái trong thư từ giao dịch tiếng Anh thương mại trên dữ liệu tiếng Anh đối chiếu với tiếng Việt. Luận văn Đại học Ngoại thương.

• Trường học: Trường Đại học Ngoại thương
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Phân Tích Kiểu Câu Ngôi Xưng Hô Trong Thư Từ Giao Dịch Tiếng Anh Thương Mại
• Loại tài liệu: luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Vấn đề về câu
• 1.2. Phân loại câu
• 1.2.1. Phân loại câu theo cấu tạo ngữ pháp
• 1.2.2. Phân loại câu theo mục đích nói
• 1.2.3. Phân loại câu căn cứ vào mối quan hệ với hiện thực
• 2. CHƯƠNG II: KIỂU CÂU TRONG THƯ GIAO DỊCH TATM ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT
• 3. CHƯƠNG III: NGÔI XƯNG HÔ TRONG THƯ GIAO DỊCH TATM ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT
• 4. CHƯƠNG IV: TÌNH THÁI TRONG THƯ GIAO DỊCH TATM ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG VIỆT
• PHẦN KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về ngôi xưng hô trong thư từ giao dịch

Ngôi xưng hô là một yếu tố ngữ pháp quan trọng trong việc giao tiếp, đặc biệt trong thư từ giao dịch tiếng Anh thương mại. Việc lựa chọn ngôi xưng hô phù hợp không chỉ ảnh hưởng đến cách thức truyền đạt thông điệp mà còn thể hiện sự tôn trọng và phong cách giao tiếp của người viết. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc sử dụng ngôi xưng hô đúng cách trong tiếng Anh thương mại trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Các nghiên cứu cho thấy rằng, việc sử dụng ngôi xưng hô không đúng có thể dẫn đến hiểu lầm và ảnh hưởng tiêu cực đến mối quan hệ giữa các bên trong giao dịch. Do đó, việc phân tích và hiểu rõ về ngôi xưng hô trong thư từ giao dịch là rất quan trọng.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngôi xưng hô

Ngôi xưng hô được định nghĩa là cách mà người nói hoặc người viết xác định vị trí của mình và người nghe trong một tình huống giao tiếp. Trong thư từ giao dịch, ngôi xưng hô không chỉ đơn thuần là việc chọn đại từ mà còn liên quan đến cách thức thể hiện sự tôn trọng, sự gần gũi hay khoảng cách giữa các bên. Việc sử dụng ngôi xưng hô phù hợp có thể tạo ra một bầu không khí tích cực, khuyến khích sự hợp tác và giao tiếp hiệu quả. Ngược lại, việc sử dụng không đúng có thể dẫn đến sự hiểu lầm và xung đột trong giao tiếp. Do đó, việc phân tích ngôi xưng hô trong tiếng Anh thương mại là một phần không thể thiếu trong việc nghiên cứu thư từ giao dịch.

II. Phân tích kiểu câu trong thư từ giao dịch

Kiểu câu trong thư từ giao dịch đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt thông điệp một cách rõ ràng và hiệu quả. Các kiểu câu khác nhau có thể được sử dụng để thể hiện các ý nghĩa khác nhau, từ việc yêu cầu thông tin đến việc đưa ra đề nghị hay phản hồi. Việc phân tích các kiểu câu giúp người viết hiểu rõ hơn về cách thức mà ngôn ngữ có thể được sử dụng để đạt được mục tiêu giao tiếp. Trong tiếng Anh thương mại, các kiểu câu thường gặp bao gồm câu khẳng định, câu phủ định, câu nghi vấn và câu mệnh lệnh. Mỗi kiểu câu có những đặc điểm riêng và được sử dụng trong các tình huống khác nhau, từ đó tạo ra sự đa dạng trong cách thức giao tiếp.

2.1. Các kiểu câu phổ biến trong thư từ giao dịch

Trong thư từ giao dịch, các kiểu câu phổ biến bao gồm câu khẳng định, câu phủ định, câu nghi vấn và câu mệnh lệnh. Câu khẳng định thường được sử dụng để xác nhận thông tin hoặc đưa ra ý kiến, trong khi câu phủ định được dùng để bác bỏ một thông tin nào đó. Câu nghi vấn giúp người viết thu thập thông tin cần thiết từ người nhận, còn câu mệnh lệnh thể hiện yêu cầu hoặc đề nghị. Việc sử dụng đúng các kiểu câu này không chỉ giúp truyền đạt thông điệp một cách hiệu quả mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp trong giao tiếp thương mại.

III. Tình thái trong thư từ giao dịch

Tình thái là một yếu tố ngữ nghĩa quan trọng trong thư từ giao dịch. Nó thể hiện thái độ của người viết đối với thông tin được truyền đạt và có thể ảnh hưởng đến cách mà người nhận tiếp nhận thông điệp. Trong tiếng Anh thương mại, tình thái có thể được thể hiện qua các từ và cụm từ biểu thị sự chắc chắn, nghi ngờ, hoặc yêu cầu. Việc phân tích tình thái giúp người viết điều chỉnh cách thức giao tiếp của mình để phù hợp với ngữ cảnh và mục tiêu giao tiếp.

3.1. Vai trò của tình thái trong giao tiếp thương mại

Tình thái trong thư từ giao dịch không chỉ đơn thuần là việc lựa chọn từ ngữ mà còn liên quan đến cách thức thể hiện thái độ và cảm xúc của người viết. Việc sử dụng tình thái phù hợp có thể tạo ra sự tin tưởng và khuyến khích sự hợp tác giữa các bên. Ngược lại, việc sử dụng không đúng có thể dẫn đến sự hiểu lầm và xung đột. Do đó, việc phân tích tình thái trong tiếng Anh thương mại là rất cần thiết để đảm bảo rằng thông điệp được truyền đạt một cách hiệu quả và chính xác.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), mở ra nhiều cơ hội giao lưu và hợp tác kinh tế, văn hóa, khoa học và giáo dục với các quốc gia trên thế giới. Theo ước tính, nhu cầu sử dụng tiếng Anh, đặc biệt là tiếng Anh chuyên ngành thương mại, ngày càng tăng cao nhằm đáp ứng yêu cầu giao tiếp và hợp tác kinh doanh hiệu quả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều sinh viên và nhân viên kinh tế tại Việt Nam gặp khó khăn trong việc soạn thảo thư giao dịch thương mại bằng tiếng Anh, do thiếu kiến thức và kỹ năng thực tiễn.

Luận văn tập trung nghiên cứu ba phương diện ngôn ngữ quan trọng trong thư từ giao dịch tiếng Anh thương mại (TATM), gồm kiểu câu, ngôi xưng hô và tình thái, đồng thời đối chiếu với tiếng Việt nhằm làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt. Nghiên cứu khảo sát 250 bức thư thuộc 5 nhóm: thư do người bản ngữ viết, người nước ngoài không bản ngữ, người Việt làm việc tại doanh nghiệp trong nước, sinh viên năm cuối Trường Đại học Ngoại thương và thư giao dịch tiếng Việt trong nước. Mục tiêu là xác định các kiểu câu, cách xưng hô và biểu hiện tình thái phổ biến, từ đó đề xuất chiến lược viết thư hiệu quả và nâng cao chất lượng giảng dạy tiếng Anh thương mại.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thư giao dịch thương mại trong khoảng thời gian gần đây, với dữ liệu thu thập từ các doanh nghiệp và sinh viên tại Hà Nội. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện kỹ năng giao tiếp thương mại quốc tế, góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh và đào tạo ngoại ngữ chuyên ngành tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học chức năng và ngữ dụng học, tập trung vào ba phạm trù chính:

• Kiểu câu: Dựa trên phân loại câu theo mục đích nói và quan hệ với hiện thực, gồm câu trần thuật, câu nghi vấn, câu cầu khiến và câu cảm thán. Các định nghĩa và phân loại câu được tham khảo từ các nhà ngôn ngữ học như Viện sĩ V. Vi-nô-gra-đốp, Mai Ngọc Chừ, Diệp Quang Ban và Nguyễn Minh Thuyết.

• Ngôi xưng hô: Khái niệm ngôi xưng hô được hiểu là phạm trù ngữ pháp dùng để tự xưng và gọi người khác trong giao tiếp, thể hiện vị trí và quan hệ xã hội giữa các bên. Hệ thống xưng hô trong tiếng Anh đơn giản hơn nhiều so với tiếng Việt, vốn có hệ thống phức tạp với nhiều từ xưng hô thân tộc, chức nghiệp và đại từ nhân xưng.

• Tình thái: Phạm trù tình thái được hiểu là các biểu hiện ngữ nghĩa chức năng phản ánh mối quan hệ giữa người nói với nội dung phát ngôn và thực tế giao tiếp, bao gồm tình thái nhận thức và tình thái đạo nghĩa. Các phương tiện biểu hiện tình thái trong tiếng Anh gồm trợ động từ tình thái (can, could, may, must...), động từ ngôn hành, trạng từ và tính từ tình thái. Trong tiếng Việt, tình thái được biểu hiện qua từ ngữ, trật tự từ, tiểu từ tình thái và các thành tố ngữ pháp khác.

Ngoài ra, luận văn còn vận dụng lý thuyết hành vi ngôn từ của Searle để phân loại các hành động ngôn từ trong thư giao dịch thành nhóm xác nhận, điều khiển, cam kết, biểu lộ và tuyên bố, cũng như nguyên lý lịch sự trong giao tiếp để phân tích tính lịch sự trong thư từ thương mại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Tổng cộng 250 bức thư giao dịch thương mại được thu thập từ 5 nhóm đối tượng: người bản ngữ viết tiếng Anh, người nước ngoài không bản ngữ viết tiếng Anh, người Việt làm việc tại doanh nghiệp trong nước viết tiếng Anh, sinh viên năm cuối Trường Đại học Ngoại thương viết tiếng Anh và thư giao dịch tiếng Việt trong nước.

• Phương pháp phân tích:

  • Thống kê phân loại để xác định tần suất sử dụng các kiểu câu, ngôi xưng hô và phương tiện biểu hiện tình thái trong từng nhóm thư.
  • Mô tả phân tích định tính để làm rõ đặc điểm ngôn ngữ của từng phương diện, đồng thời đối chiếu so sánh giữa tiếng Anh và tiếng Việt.
  • So sánh để làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng ngôn ngữ giữa hai ngôn ngữ.

• Timeline nghiên cứu: Quá trình thu thập và phân tích dữ liệu diễn ra trong khoảng thời gian gần đây, tập trung vào các thư giao dịch thực tế và thư do sinh viên viết trong năm học cuối cùng tại Trường Đại học Ngoại thương.

Phương pháp nghiên cứu đảm bảo tính khách quan, khoa học và thực tiễn, giúp rút ra các kết luận có giá trị ứng dụng cao trong giảng dạy và thực hành giao tiếp thương mại quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ sử dụng kiểu câu trong thư giao dịch
   Qua khảo sát 250 bức thư, câu trần thuật chiếm tỷ lệ cao nhất trong tất cả các nhóm, dao động từ 61% đến 75%. Câu cầu khiến đứng thứ hai với tỷ lệ từ 15% đến 23%, tiếp theo là câu nghi vấn (2.5% đến 15%) và câu cảm thán chiếm tỷ lệ thấp nhất (2% đến 15%).
   Ví dụ, nhóm thư do người bản ngữ viết có 75% câu trần thuật và 19% câu cầu khiến, trong khi nhóm sinh viên năm cuối có 72% câu trần thuật và 15% câu cầu khiến.

2. Sự khác biệt trong ngôi xưng hô giữa tiếng Anh và tiếng Việt
   Tiếng Anh sử dụng hệ thống đại từ nhân xưng đơn giản (I, you, we) và tên riêng, trong khi tiếng Việt có hệ thống xưng hô phức tạp với nhiều từ xưng hô thân tộc, chức nghiệp và đại từ nhân xưng đa dạng, phản ánh quan hệ xã hội, tuổi tác và mức độ thân mật.
   Trong thư giao dịch tiếng Việt, việc lựa chọn ngôi xưng hô rất quan trọng để thể hiện sự lịch sự và phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp.

3. Phương tiện biểu hiện tình thái trong thư giao dịch
   Trong tiếng Anh, trợ động từ tình thái như can, could, may, must, shall, should, will, would được sử dụng phổ biến để biểu thị sự cho phép, khả năng, nghĩa vụ, dự đoán và yêu cầu. Ví dụ, "Could we have 12% discount?" thể hiện yêu cầu lịch sự.
   Trong tiếng Việt, tình thái được biểu hiện qua các từ ngữ, tiểu từ tình thái, trật tự từ và các thành tố ngữ pháp như "hãy", "đừng", "có thể", "chắc chắn", giúp giảm nhẹ mức độ áp đặt và tăng tính lịch sự.

4. Tính lịch sự trong thư giao dịch
   Lịch sự được xem là yếu tố quan trọng nhất trong thư giao dịch thương mại, giúp duy trì mối quan hệ tốt đẹp và tăng hiệu quả giao dịch. Chiến lược lịch sự bao gồm sử dụng ngôn ngữ mềm mỏng, rào đón, hành động ngôn từ gián tiếp và lựa chọn ngôi xưng hô phù hợp.
   Ví dụ, thay vì ra lệnh trực tiếp, người viết thường dùng câu nghi vấn hoặc câu cầu khiến có trợ động từ tình thái để giảm bớt sự áp đặt.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy câu trần thuật chiếm ưu thế vì đây là kiểu câu dùng để thông báo, xác nhận thông tin, phù hợp với mục đích chính của thư giao dịch là truyền đạt nội dung rõ ràng. Câu cầu khiến và câu nghi vấn được sử dụng để yêu cầu, đề nghị hoặc xin phép, thể hiện sự lịch sự và tôn trọng người nhận thư. Câu cảm thán ít xuất hiện do tính trang trọng và chuyên nghiệp của thư thương mại.

Sự khác biệt trong hệ thống ngôi xưng hô giữa tiếng Anh và tiếng Việt phản ánh đặc điểm văn hóa và xã hội của mỗi ngôn ngữ. Tiếng Việt với hệ thống xưng hô đa dạng giúp thể hiện rõ mối quan hệ quyền lực, tuổi tác và thân mật, trong khi tiếng Anh ưu tiên sự đơn giản và trung tính, phù hợp với môi trường giao tiếp quốc tế.

Phương tiện biểu hiện tình thái trong tiếng Anh rất đa dạng và được sử dụng linh hoạt để điều chỉnh mức độ lịch sự và cam kết trong giao tiếp. Trong khi đó, tiếng Việt sử dụng nhiều biện pháp ngôn ngữ khác nhau để biểu thị tình thái, tạo nên sự phong phú và tinh tế trong giao tiếp thương mại nội địa.

Các biểu đồ và bảng số liệu minh họa rõ ràng sự phân bố tỷ lệ kiểu câu trong từng nhóm thư, giúp người đọc dễ dàng hình dung và so sánh. Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây về ngôn ngữ thương mại và ngữ dụng học, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn quý giá cho việc giảng dạy và thực hành viết thư giao dịch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ năng viết thư giao dịch tiếng Anh chuyên sâu
   Các trường đại học, đặc biệt là Trường Đại học Ngoại thương, nên xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về kiểu câu, ngôi xưng hô và tình thái trong thư giao dịch thương mại, tập trung vào thực hành và phân tích các mẫu thư thực tế. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ sinh viên có khả năng soạn thảo thư hiệu quả trong vòng 1-2 năm.

2. Phát triển tài liệu giảng dạy đối chiếu tiếng Anh - tiếng Việt
   Biên soạn giáo trình và tài liệu tham khảo đối chiếu các phương diện ngôn ngữ trong thư giao dịch giữa tiếng Anh và tiếng Việt, giúp người học nhận biết và vận dụng linh hoạt các đặc điểm ngôn ngữ phù hợp với từng ngữ cảnh giao tiếp. Chủ thể thực hiện là các giảng viên và nhà xuất bản trong 1 năm tới.

3. Áp dụng chiến lược lịch sự trong giao tiếp thương mại
   Đào tạo và hướng dẫn người học sử dụng các trợ động từ tình thái, câu nghi vấn và câu cầu khiến để thể hiện sự lịch sự, giảm nhẹ áp đặt trong thư từ, góp phần nâng cao hiệu quả giao dịch và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp. Thời gian áp dụng liên tục trong quá trình học và làm việc.

4. Tổ chức các khóa tập huấn và hội thảo chuyên đề
   Các doanh nghiệp và tổ chức giáo dục nên phối hợp tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo về kỹ năng viết thư giao dịch thương mại, tập trung vào các vấn đề thực tiễn và giải pháp nâng cao hiệu quả giao tiếp. Mục tiêu nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nhân viên và sinh viên trong vòng 6-12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên ngành kinh tế và ngoại thương
   Giúp sinh viên hiểu rõ các đặc điểm ngôn ngữ trong thư giao dịch thương mại, nâng cao kỹ năng viết và giao tiếp quốc tế, chuẩn bị tốt cho công việc sau khi ra trường.

2. Giảng viên tiếng Anh thương mại và ngôn ngữ học
   Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để thiết kế bài giảng, phát triển giáo trình và hướng dẫn sinh viên viết thư giao dịch hiệu quả.

3. Nhân viên và quản lý doanh nghiệp có giao dịch quốc tế
   Hỗ trợ nâng cao kỹ năng soạn thảo thư từ thương mại, tăng cường hiệu quả giao tiếp và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp trong quan hệ đối tác quốc tế.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và ngữ dụng học
   Cung cấp tài liệu tham khảo về sự khác biệt ngôn ngữ và văn hóa trong giao tiếp thương mại, mở rộng nghiên cứu về tình thái, ngôi xưng hô và kiểu câu trong ngôn ngữ chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao câu trần thuật chiếm tỷ lệ cao nhất trong thư giao dịch?
   Câu trần thuật dùng để thông báo, xác nhận thông tin, phù hợp với mục đích chính của thư giao dịch là truyền đạt nội dung rõ ràng và chính xác. Ví dụ, trong nhóm thư bản ngữ, câu trần thuật chiếm 75%.

2. Ngôi xưng hô trong tiếng Việt phức tạp hơn tiếng Anh như thế nào?
   Tiếng Việt có nhiều từ xưng hô thân tộc, chức nghiệp và đại từ nhân xưng đa dạng, phản ánh quan hệ xã hội, tuổi tác và mức độ thân mật, trong khi tiếng Anh chủ yếu dùng đại từ đơn giản như I, you, we.

3. Làm thế nào để thể hiện sự lịch sự trong thư giao dịch tiếng Anh?
   Sử dụng trợ động từ tình thái như could, may, would, câu nghi vấn và câu cầu khiến để giảm nhẹ mức độ áp đặt, thể hiện sự tôn trọng và lịch sự với người nhận thư.

4. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Kết hợp thống kê phân loại, mô tả phân tích định tính và so sánh đối chiếu giữa tiếng Anh và tiếng Việt trên 250 bức thư giao dịch từ 5 nhóm đối tượng khác nhau.

5. Lợi ích của việc đối chiếu tiếng Anh và tiếng Việt trong nghiên cứu này là gì?
   Giúp nhận diện điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng ngôn ngữ, từ đó đề xuất chiến lược viết thư phù hợp, nâng cao hiệu quả giao tiếp thương mại trong môi trường đa ngôn ngữ.

Kết luận

• Luận văn đã khảo sát và phân tích chi tiết kiểu câu, ngôi xưng hô và tình thái trong thư giao dịch tiếng Anh thương mại, đối chiếu với tiếng Việt trên 250 bức thư thuộc 5 nhóm đối tượng.
• Kết quả cho thấy câu trần thuật chiếm ưu thế, ngôi xưng hô và tình thái phản ánh rõ nét sự khác biệt văn hóa và xã hội giữa hai ngôn ngữ.
• Nghiên cứu làm rõ vai trò của nguyên lý lịch sự trong giao tiếp thương mại, góp phần nâng cao hiệu quả giao dịch và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, phát triển tài liệu và tổ chức tập huấn nhằm nâng cao kỹ năng viết thư giao dịch cho sinh viên và nhân viên doanh nghiệp.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai áp dụng các giải pháp đề xuất, mở rộng nghiên cứu sang các ngôn ngữ và lĩnh vực chuyên ngành khác, đồng thời phát triển công cụ hỗ trợ học tập và thực hành.

Hãy bắt đầu áp dụng những kiến thức và chiến lược trong luận văn này để nâng cao kỹ năng giao tiếp thương mại quốc tế của bạn ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Vấn đề về câu: 1. Khái niệm câu Theo quan điểm của ngữ pháp chức năng, câu không phải là đơn vị thuộc ngôn ngữ mà là đơn vị thuộc lời nói, tức câu không phải là một đơn vị có sẵn trong ngôn ngữ mà là đơn vị được tạo ra trong quá trình sử dụng ngôn ngữ (Cao Xuân Hạo 1991). Trong đời sống hằng ngày, thường thường ai cũng có thể biết được thế nào là một câu, ranh giới của một câu.

Nhưng trong ngôn ngữ học, các nhà nghiên cứu vẫn chưa có được một định nghĩa nhất trí về câu, đặc biệt là rất sự không nhất trí đối với vấn đề xếp câu vào số các đơn vị của lời nói (như ngữ pháp chức năng) hay số các đơn vị ngôn ngữ (cùng với âm vị, hình vị, từ. như quan điểm của ngữ pháp truyền thống). Trong luận văn này, chúng tôi xin dẫn ra một vài định nghĩa về câu của một số nhà nghiên cứu: - Viện sĩ V. Vi-nô-gra-đốp: “ Câu là đơn vị hoàn chỉnh của lời nói được hình thành về mặt ngữ pháp theo các quy luật của một ngôn ngữ nhất định, làm công cụ quan trọng nhất để cấu tạo, biểu thị và truyền đạt tư tưởng.

Trong câu, không phải chỉ có sự truyền đạt về hiện thực, mà còn có cả mối quan hệ của người nói với hiện thực” [51; 140]. Theo quan niệm này, rõ ràng câu không phải là đơn vị có sẵn của ngôn ngữ. Nó là những tổ hợp được hình thành khi con người vận dụng ngôn ngữ để tư duy, giao tiếp hay truyền đạt tư tưởng, tình cảm, cảm giác, ý chí, thái độ. Chính vì thế mà câu phải là một đơn vị hoàn chỉnh.

Tính hoàn chỉnh của câu không tách rời khỏi hoàn cảnh ngôn ngữ, và xét một cách sâu xa thì không tách rời quy tắc ngữ pháp của một ngôn 7 ngữ. Việc tạo câu từ các đơn vị của ngôn ngữ phải tuân theo những quy tắc ngữ pháp nhất định. - Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến: “Câu là đơn vị ngôn ngữ có cấu tạo ngữ pháp (bên trong và bên ngoài) tự lập và có ngữ điệu kết thúc, mang một tư tưởng tương đối trọn vẹn có kèm thái độ của người nói, hoặc chỉ biểu thị thái độ của người nói; giúp hình thành và biểu hiện, truyền đạt tư tưởng, tình cảm với tư cách là đơn vị thông báo nhỏ nhất” [37; 285]. Theo quan niệm này, câu cũng không phải là một đơn vị có sẵn của ngôn ngữ mà nó được tạo lập trong quá trình tư duy và giao tiếp,và thể hiện một ý tương đối trọn vẹn, đồng thời thể hiện thái độ, tình cảm của người nói (người viết).

Nó là đơn vị nhỏ nhất có chức năng thông báo. Nó có cấu tạo ngữ pháp nhất định và có một ngữ điệu kết thúc. - Diệp Quang Ban: “Câu là đơn vị của nghiên cứu ngôn ngữ có cấu tạo ngữ pháp (bên trong và bên ngoài) tự lập và ngữ điệu kết thúc, mang một ý nghĩa tương đối trọn vẹn hay thái độ, sự đánh giá của người nói, hoặc có thể kèm theo thái độ, sự đánh giá của người nói, giúp hình thành và biểu hiện, truyền đạt tư tưởng, tình cảm. Câu đồng thời là đơn vị thông báo nhỏ nhất bằng ngôn ngữ” [34; 107].

Định nghĩa này của Diệp Quang Ban cũng gần tương tự như định nghĩa trên. Theo ông, một câu bao giờ cũng phải đảm bảo được ba yếu tố: yếu tố hình thức “là đơn vị nghiên cứu của ngôn ngữ, có cấu tạo ngữ pháp (bên trong và bên ngoài) tự lập và ngữ điệu kết thúc” và là đơn vị có chức năng thông báo nhỏ nhất; yếu tố nội dung “mang một ý nghĩa tương đối trọn vẹn hay thái độ, sự đánh giá của người nói, hoặc có thể kèm theo thái độ, sự đánh giá của người nói”; yếu tố chức năng “giúp hình thành và biểu hiện, truyền đạt tư tưởng, tình cảm” - Nguyễn Minh Thuyết: “Câu là đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất có khả năng thông báo một sự việc, một ý kiến, một tình cảm hoặc một cảm xúc” [41; 266]. 8 Trên đây chúng tôi chỉ mới dẫn ra một số định nghĩa về câu, chưa phải là tất cả. Nhưng chừng ấy định nghĩa cũng giúp ta thấy được những nét bản chất nhất của câu.

Chúng ta thấy rằng, mặc dù khái niệm về câu chưa được thống nhất giữa các nhà nghiên cứu, song chung quy lại có thể đưa ra những đặc điểm về câu như sau: - Về mặt chức năng: Câu là một đơn vị có khả năng thông báo ( có thể bao gồm thông tin về đối tượng, thông tin sự việc) và truyền đạt tình cảm, cách đánh giá của người nói (người viết) đối với sự việc được nói đến. - Về cấu tạo: Câu là đơn vị có cấu tạo ngữ pháp tự lập (khi nói có một ngữ điệu kết thúc, khi viết thể hiện bằng dấu câu kết thúc). Trong số các đơn vị có chức năng thông báo, câu là đơn vị nhỏ nhất. Lấy ví dụ, nếu ta coi một đoạn văn hay cả một bài viết, một chương hay một cuốn sách là những đơn vị thông báo thì đó là những đơn vị còn chia tách được thành nhiều đơn vị thông báo nhỏ hơn, trong khi câu là đơn vị không thể chia nhỏ hơn được nữa.

Trong khuôn khổ một luận văn cao học, chúng tôi thấy không thể và không cần thiết phải đi sâu vào những tranh luận lí thuyết (hiện vẫn chưa ngã ngũ giữa các nhà nghiên cứu) về tư cách của câu trong hệ thống các đơn vị ngôn ngữ hay hệ thống các đơn vị lời nói. Chúng tôi thấy có thể chấp nhận cách hiểu để làm việc trong luận văn này về câu như sau: “Câu là đơn vị thông báo nhỏ nhất bằng ngôn ngữ, có cấu tạo ngữ pháp (bên trong và bên ngoài) tự lập và có ngữ điệu kết thúc, mang một ý nghĩa tương đối trọn vẹn hay thái độ, sự đánh giá của người nói, hoặc có thể kèm theo thái độ, sự đánh giá của người nói, giúp hình thành và biểu hiện, truyền đạt tư tưởng, tình cảm. Phân loại câu: Sự phân loại câu trong ngôn ngữ học hiện nay khá phức tạp, dựa vào những tiêu chuẩn rất khác nhau. Hiện nay, người ta thường dựa vào 3 căn cứ sau đây để phân loại câu: phân loại câu theo cấu tạo ngữ pháp, phân loại câu theo mục đích nói, phân loại câu căn cứ vào mối quan hệ với hiện thực,.

(1) Phân loại câu theo cấu tạo ngữ pháp cho ta 4 kiểu câu lớn: câu đơn và câu ghép, câu phức và câu đặc biệt. Ngữ pháp truyền thống lấy kết cấu C-V làm kết cấu cú pháp cơ bản, và sự phân biệt 4 kiểu câu trên đây được diễn giải như sau: a. Câu đơn: là câu có một cụm C-V. Ví dụ: Bé ngủ.

Câu ghép: là câu có từ hai cụm C-V trở lên ghép lại với nhau. Ví dụ: Ông ăn chả, bà ăn nem. Câu phức: là câu đơn có thành phần nào đó được mở rộng bằng cụm C-V. Ví dụ: Người tôi gặp hôm qua là nhà văn.

Câu đặc biệt: là câu không có cụm C-V nào. Câu tường thuật thường được dùng để xác nhận, kể lại, mô tả sự vật với các đặc trưng nào đó hoặc một sự kiện với các chi tiết nào đó. Ví dụ: Đêm nay, gió mát, trăng tròn và sáng hơn đêm qua. Câu nghi vấn được dùng để nêu lên điều chưa biết hoặc còn hoài nghi và chờ đợi sự trả lời, giải thích.

Ví dụ: - Bao giờ anh đi? - Ngày mai. 10 - Ngày mai à? Câu mệnh lệnh có mục đích bày tỏ ý muốn bắt buộc hoặc nhờ người nghe thực hiện mệnh lệnh nêu lên trong câu. Ví dụ: Đóng cửa lại! Câu cảm thán được dùng khi cần thể hiện trực tiếp, ở một mức độ nhất định, những tình cảm khác nhau hoặc thái độ của người nói. Ví dụ: Ôi, trời mưa mất rồi! (3) Phân loại câu căn cứ vào mối quan hệ với hiện thực: Theo sự phân loại này, câu được chia làm hai loại là câu khẳng định và câu phủ định.

Câu khẳng định xác nhận sự có mặt của sự vật, sự kiện…hay đặc trưng của chúng. Câu phủ định xác nhận sự vắng mặt của sự vật, sự kiện…hay đặc trưng của chúng. Sự phân loại câu theo cấu tạo, theo mục đích nói và sự phân loại theo câu theo quan hệ với hiện thực trên đây không loại trừ nhau mà có thể bổ sung cho nhau. Ta có thể kết hợp các cách phân loại như vậy để có cùng một lúc, chẳng hạn, câu tường thuật khẳng định, câu tường thuật phủ định, câu đơn tường thuật, câu ghép tường thuật, câu đơn tường thuật khẳng định, câu ghép tường thuật phủ định v.

Những cách phân loại câu nói trên góp phần cho thấy bản chất phức tạp, nhiều chiều kích (cấu tạo, công dụng. Trong luận văn này, do đòi hỏi của đề tài, chúng tôi tập trung chú ý vào sự phân loại câu dựa theo hai tiêu chí mục đích nói và quan hệ đối với hiện thực. Cụ thể chúng tôi chấp nhận cách phân loại câu thành các tiểu loại như sau: 1. Câu trần thuật (câu tường thuật): là những câu dùng để kể, thuật lại, thông báo về những hiện tượng, những hoạt động, trạng thái, tính chất 11 trong hiện thực khách quan, hoặc để thể hiện những nhận định, đánh giá của người nói về một sự vật, hiện tượng nào đó.

Về mặt hình thức, so với các loại câu khác xét theo mục đích nói, câu trần thuật không chứa đựng những dấu hiệu hình thức riêng trong cấu tạo. Khi nói, ngữ điệu bình thường và hạ thấp dần ở cuối câu. Khi viết kết thúc bằng dấu chấm. Ví dụ: Đêm nay, gió mát, trang tròn và sáng hơn đêm qua.

Câu trần thuật lại được chúng tôi xem xét ở hai tiểu loại: trần thuật khẳng định và trần thuật phủ định. - Câu trần thuật khẳng định: là câu xác nhận hoạt động, trạng thái, tính chất, quan hệ…của một đối tượng nào đó. Đây là loại câu thường không chứa các từ phủ định (không, chưa, chẳng…). Tuy nhiên trong một số trường hợp, câu khẳng định có thể chứa các từ không, chưa, chẳng nhưng dưới hình thức “phủ định của phủ định” (khẳng định ở mức độ cao hơn) Ví dụ: Anh ấy không thể không đến = Anh ấy chắc chắn sẽ đến.

- Câu trần thuật phủ định: là câu có chứa những từ ngữ phủ định, nhằm xác nhận sự vắng mặt (không có) của sự vật, hiện tượng, hoạt động, trạng thái, tính chất, quan hệ…được nêu trong câu. Ví dụ: Mai mình không về quê.