CHƯƠNG 1. TONG QUAN VÀ HE THONG CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Tổng quan các nghiên cứu trên Thế giới Sử dụng đất đai là van dé trong tâm trong lịch sử phát triển của Việt Nam.
Điều này cũng đúng cả với những nước khác trên thê giới. Theo Tomasz Wojewodzic và các cộng sự (2021), các dự án dồn điền đổi thửa (LCP) là phương pháp hiệu quả nhất dé điều chỉnh nhanh các thông số của những mảnh đất nhỏ, nghèo nàn. Tuy nhiên, việc dồn điền đổi thửa sẽ rất tốn kém do thời gian triển khai dài và cần phải xây dựng thêm các dự án phụ trợ như xây dựng đường xá, cải thiện hệ thống thoát nước hoặc tưới tiêu đồng ruộng. Các dự án gom đất, dồn điền đổi thửa là những hành động phát triển nông thôn thường bị nghi ngờ là tốn kém.
DĐĐT tích hợp là các hành động phát triển nông thôn đất đai bị giới hạn về mặt địa lý và đánh giá trước đây của chúng liên quan đến nghiên cứu liên ngành, đề dự đoán những thay đổi trong hành vi của nông dân, mô hình canh tác và trong cây trồng và công nghệ được sử dụng. Một mô hình kết hợp các phương pháp dé đánh giá hiệu suất của hệ thống nông nghiệp trước và sau khi các biến đổi được đề xuất trong dự án được trình bày. Có ý kiến cho rằng cách tiếp cận hệ thống là phương pháp thích hợp dé tích hợp từng thay đổi cu thể và đánh giá tác động toàn cầu của mọi hành động có trong dự án. Mô hình này đã được áp dụng cho Valenca- DDDT vào năm 1989, trước khi thực hiện dự án (Coelho, 1992 Análise de Projectos de Emparcelamento Rural.
O caso de Valenca do Minho. Luận án Tiến sĩ, UTL, ISA, Lisboa. Nó đánh giá từng hiệu quả của dự án (dat, thủy lợi và thoát nước và tái thiết đường) trên cơ sở kỹ thuật và xã hội và ước tính các tác động kinh tế của nó. Các kết qua quan sát được sử dụng dé đánh giá hiệu suất mô hình thu được vào năm 1995, sau khi thực hiện dự án.
Kết quả từ việc so sánh các dự đoán mô hình (đánh giá ex ante) với các quan sát sau khi thực hiện DĐĐT (đánh giá sau cũ) cho thấy răng một cách tiếp cận đa ngành như phương pháp được dé xuất ở đây, được hỗ trợ bởi các mô hình mạnh mẽ, có thé được sử dụng làm cơ sở đáng tin cậy cho quá trình đánh giá và ra quyết định của DĐĐT. Fresco (1994) cho răng những thách thức và khó khăn ngày càng tăng trong quy hoạch sử dụng đất, ". bat chấp những tiễn bộ công nghệ to lớn và kiến thức ngày càng tăng của chúng tôi về cơ sở tài nguyên thiên nhiên" đối với một số yếu tố, chăng hạn như sự đa dạng của người sử dụng đất; sự đa dạng của các mục tiêu trong quá trình lập kế hoạch; những bat 6n trong tương lai và những hạn chế về mô hình. Tuy nhiên, đánh giá trước về LCP rõ ràng có thể được hưởng lợi từ các công cụ mô hình hóa mô phỏng dé dự đoán điều kiện đất dai trong tương lai từ một loạt các kịch bản đầu tư và quản lý.
Những điều kiện này ngụ ý một số thay đổi năng động trong các đặc tính đất vật lý sinh học, cùng với các yếu tố kinh tế và xã hội, sẽ dẫn đến những thay đổi trong mô hình trồng trọt nông nghiệp. Tại bài nghiên cứu mô hình canh tác nông nghiệp tại quận Musanze, phía Bắc Rwanda, E. Espling (2020) cho thấy nông dân đánh giá rất tích cực chương trình dồn điền tại địa phương nhờ tăng sản lượng, đặc biệt là cây ngô được ưu tiên. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho thấy rằng nhiều nông dân nghèo, quy mô nhỏ không đủ khả năng mua phân bón được trợ cấp, như nghiên cứu của Cioffo et al.
(2016) và Nahayo et al. (2017), họ không đánh giá cao chương trình dồn điền tại địa phương do việc đề ra cây trồng chính sẽ khiến người nông dân không được tự do lựa chọn giống cây trồng, vì vậy không đảm bảo khía cạnh an ninh lương thực, dinh dưỡng phục vụ cho gia đình. Thách thức hiện tại là phát triển một cách tiếp cận hệ thống có tính đến mối quan hệ qua lại của nhiều yếu tố liên quan đến việc sử dụng đắt, tập trung vào các mục tiêu rõ ràng và phù hợp hơn là vào chính các kỹ thuật. Ngày càng có nhiều người quan tâm đến các phương pháp đa ngành đề đánh giá dự án toàn cầu (Bosma, 1985, Van Huylenbroeck và cộng sự, 1986, Van Huylenbroeck và cộng sự, 1996, Van Huylenbroeck và Martens, 1987).
Số lượng đáng ké các quỹ công liên quan và hậu quả xã hội và môi trường của các dự án DDDT, trong một kịch ban thang dư nông nghiệp, thường đặt ra câu hỏi về lợi nhuận, lãi suât hoặc nhu câu của họ. Tổng quan các nghiên cứu trong nước Thực hiện Luật Đất đai năm 1993 và Nghị định 64/CP của Chính phủ về giao đất nông nghiệp, UBND các cấp đã cấp giấy chứng nhận cho hộ gia đình cá nhân sử dụng đất ôn định, lâu dài, tạo điều kiện cho người sử dụng đất an tâm và có kế hoạch đầu tư, cải tạo làm nâng cao hiệu quả sử dụng đất (Luật Đất đai, 1993; Nghị định 64/CP). Song bên cạnh đó, trong quá trình thực hiện Nghị định 64/CP thì việc giao nhận ruộng đất phải có tốt, xấu, gần, xã và có cao, có thấp đã dẫn đến tình trạng ruộng đất giao bị nhỏ lẻ, manh mún (Nguyễn Xuân Thảo, 2004). Tác giả Phạm Văn Hùng (2007) cho rằng, đứng trên giác ngộ lý thuyết, manh mun đất đai có cả lợi ích và chi phi.
Đề khắc phục những hạn chế của manh min dat đai, xu hướng chung hiện nay ở Việt Nam là triển khai chuyển đổi những 6 thửa nhỏ ra 6 thửa lớn (gọi tắt là đồn điền đổi thửa) là phô biến va đã kéo đài nhiều năm nay và xem đây là giải pháp quan trọng dé tô chức lại sản xuất nông nghiệp có hiệu qua hơn (Tiến Dũng, 2013). Quá trình dồn điền đổi thửa tạo ra những thửa ruộng lớn hơn nên nên tảng là khoa học kỹ thuật, đưa cơ giới hóa vào sản xuất góp phần đây nhanh quá trình công nghiệp hóa — hiện đại hóa. Đề tăng hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích đất nông nghiệp thì phải có các chính sách chuyên đổi cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây trồng mang lại hiệu quả cao hơn; ngoài ra còn cần các chính sách hỗ trợ về cơ sở ha tang, lao động, tín dung, thị trường tiêu thụ sản pham, giống, phân bón. Chính vi vậy, có thê khăng định trong các chính sách quan trọng nhằm đưa sản xuất nông nghiệp phát trién theo hướng hiệu quả và bền vững (Nguyễn Tuan Hùng, 2019).
Thu Thảo (2015), việc thực hiện công tác dồn diền đổi thửa đã một phần khắc phục được tình trạng manh mun dat nông nghiệp đang diễn ra tại các địa phương trên cả nước, đem lại hiệu quả cho người sử dụng đất. Nam Định là tỉnh có 3/9 huyện 10 hoàn thành công tác dồn điền đôi thửa, nhưng vẫn còn 6/9 huyện đang gặp khó khăn ở một số bước trong quy trình dồn điền đồi thửa, do vậy nghiên cứu kết quả công tác dồn điền đổi thửa của tỉnh nhằm đưa ra giải pháp hoàn thiện công tác dồn điền đổi thửa của tỉnh là có cơ sở thực tiên cao. Phạm Thanh Quê (2014), dôn điện, đôi thửa đặt ra nhiệm vụ quy hoạch vùng chăn nuôi xa khu dân cư và có hiệu quả cao được các xã thực hiện vẫn hạn chế rất lớn. Các xã nghiên vứu mới chỉ chủ yêu chú trọng vào việc d6n đôi dat canh tác trông lúa, cây màu mà không phát triển được vùng chăn nuôi tập trung.
Nguyễn Bá Long (2013), DĐĐT tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội ghi nhận hiệu quả đáng kể. Giai đoạn 2004 — 2012, số thửa trên hệ giảm 3,7 lần, mỗi hộ chỉ còn 2-3 thủa/hộ, diện tích bình quân thửa tăng 4,7 lần so với trước DĐĐT. Như vậy, sau DĐĐT thì đã giải quyết được cơ bản tình trạng manh mún, quy hoạch lại được đồng ruộng, quy mô thửa đất tăng lên, số thửa/hộ giảm đã tạo điều kiện thuận lợi dé hộ nông dân manh dan đầu tư, áp dụng những tiễn bộ khoa học mới vào sản xuất nhằm nâng cao giá trị sản phâm hàng hóa từng bước cải thiện đời sống. Bên cạnh đó, các địa phương đã vận động bà con đóng góp tiền để cải tạo hệ thống thủy lợi, kênh mương cứng hóa tăng 20-34% so với trước khi DĐĐT nên đã giải quyết những khóa khăn trong canh tác, giảm được diện tích bị úng hạn; đường nội đồng đã được bê tông hóa tăng 1,5-17,4%, tạo thuận tiện cho việc đi lại cũng như dé dàng đưa máy móc thiết bị vào phục vụ sản xuất.Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa đạt yêu cầu so với chỉ đạo của Thành phố.
Nguyên nhân là do đồng đất không đồng đều, nhất là địa phương có đồi gò, xã có nhiều chân đất khác nhau, triển khai của cán bộ xã/thôn cũng chưa quyết liệt. Nguyễn Tuấn Sơn (2019), trên địa bàn tỉnh Nam Định mô hình dồn dién đổi thửa sản xuất nông nghiệp ở Nam Định còn tôn tại 4 nhóm khó khăn: Khó xác định giá chuyển nhượng (thuê) quyền sử dụng đất; thông tin về thị trường đất nông nghiệp còn hạn chế; mức phí và lệ phí dé thực hiện chuyên nhượng quyền sử dung đất nông nghiệp cao, được áp dụng chung như các bất động sản khác làm giảm động lực kinh 11 tê của người mua; dat công ích còn manh mun, phân tán nên người dân gặp khó khan trong quá trình thực hiện đấu thầu đất công dé mở rộng quy mô sản xuất. Khoảng trống nghiên cứu Đã có nhiều nghiên cứu của các học giả trong và ngoài nước đề cập về đánh giá các mô hình canh tác nông nghiệp, lựa chọn mô hình canh tác phù hợp với đặc điểm địa lý, văn hóa 4m thực tại từng địa phương. Có thé thấy rằng, dé tài đánh giá mô hình canh tác nông nghiệp sau dồn điền đổi thửa không còn là một đề tài mới, đã được nhiều học giả quan tâm và thực hiện, tiếp cận vấn đề theo nhiều hướng khác nhau.
Nhìn chung, các nghiên cứu đều chỉ ra được việc DĐĐT tác động tích cực đến sinh kế hộ nông dân, cơ cấu cây trồng, vật nuôi mang lại hiệu quả sản xuất nông nghiệp lớn. Người nông dân giảm được chỉ phí phân bón, giống, công sức nhưng lại góp phần tăng năng suất, giải phóng sức lao động. Đặc biệt, việc DĐĐT đóng góp rất lớn vào chương trình xây dựng nông thôn mới.