Ch¬ng I C¬ Së Lý LuËn Cña HiÖu Qu¶ S¶n XuÊt Kinh Doanh I. Kh¸i niÖm hiÖu qu¶ kinh doanh vµ ph©n lo¹i hiÖu qu¶ kinh doanh 1. Kh¸i niÖm hiÖu qu¶ kinh doanh HiÖu qu¶ kinh doanh lµ sù so s¸nh gi÷a kÕt qu¶ ®Çu ra víi nguån lùc dÇu vµo ®Ó t¹o ra ®Çu ra ®ã. Trong ®ã c¸c nguån lùc ®Çu vµo lµ: - Lao ®éng, t liÖu lao ®éng, ®èi tîng lao ®éng, vèn vay C¸c kÕt qu¶ ®Çu ra lµ: - Gi¸ trÞ tæng s¶n lîng, doanh thu, lîi nhuËn.
HiÖu qu¶ gåm hiÖu qu¶ tuyÖt ®èi vµ hiÖu qu¶ t¬ng ®èi. HiÖu qu¶ tuyÖt ®èi ®îc x¸c ®Þnh nh sau: A=K–C Trong ®ã: A: HiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh K: KÕt qu¶ thu ®îc C: Nguån lùc ®Çu vµo C¨n cø vµo nguån lùc ®· bá ra ®Ó thu kÕt qu¶ th× chØ tiªu hiÖu qu¶ t¬ng ®èi ®îc x¸c ®Þnh nh sau: K A= C Trong ®ã: 1 A: HiÖu qu¶ kinh tÕ C: Nguån lùc bá ra K: KÕt qu¶ ®¹t ®îc 2. Ph©n biÖt kÕt qu¶ vµ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh B¶n chÊt cña hiÖu qu¶ kinh doanh chÝnh lµ hiÖu qu¶ cña lao ®éng x· héi, nã ph¶n ¸nh mÆt chÊt lîng cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh, ph¶n ¸nh tr×nh ®é lîi dông c¸c yÕu tè ®Çu vµo cña qu¸ tr×nh kinh doanh ®Ó ®¹t ®îc môc tiªu tèi ®a ho¸ lîi nhuËn. Song nã còng lµ thíc ®o tr×nh ®é tiÕt kiÖm c¸c yÕu tè ®Çu vµo, nguån nh©n lùc x· héi.
Tiªu chuÈn ho¸ hiÖu qu¶ ®Æt ra lµ tèi ®a ho¸ kÕt qu¶ hoÆc tèi thiÓu ho¸ dùa trªn nguån lùc s½n cã. Cßn kÕt qu¶ ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh lµ nh÷ng g× mµ doanh nghiÖp ®¹t ®îc sau mét qu¸ tr×nh kinh doanh nhÊt ®Þnh kÕt qu¶ cÇn ®¹t ®îc bao giê còng lµ môc tiªu cÇn thiÕt cña doanh nghiÖp. KÕt qu¶ ®îc ph¶n ¸nh b»ng chØ tiªu ®Þnh lîng nh uy tÝn, chÊt lîng s¶n phÈm. Ph©n lo¹i hiÖu qu¶ kinh doanh a.
XÐt trªn gãc ®é doanh nghiÖp Ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña mçi doanh nghiÖp lµ rÊt ®a d¹ng, do ®ã hiÖu qu¶ hiÖu qñ ®¹t ®îc còng ®a d¹ng vµ cã thÓ ph©n chia hiÖu qu¶ thµnh c¸c lo¹i sau: _ HiÖu qu¶ ho¹t ®éng kinh doanh chÝnh vµ phô: Lµ tû sè giòa doanh thu tiªu thô s¶n phÈm vµ chi phÝ cho viÖc s¶n xuÊt kinh 2 doanh khèi lîng s¶n phÈm hµnh ho¸ ®ã, nã phô thuéc vµo ho¹t ®«ng kinh doanh chÝnh vµ phô cña doanh nghiÖp. _ HiÖu qu¶ ho¹t ®éng liªn doanh liªn kÕt: Lµ tû sè gi÷a thu nhËp ®îc ph©n chia tõ kÕt qu¶ ho¹t ®éng liªn doanh liªn kÕt víi chi phÝ bá ra ®Ó tham gia liªn doanh liªn kÕt. _ HiÖu qu¶ thu ®îc do c¸c nghiÖp vô tµi chÝnh: lµ tû sè gi÷a thu vµ chi mang tÝnh chÊt nghiÖp vô tµi chÝnh trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh. _ HiÖu qu¶ c¸c ho¹t ®éng kh¸c: lµ kÕt qu¶ cña c¸c ho¹t ®éng kinh tÕ kh¸c ngoµi c¸c ho¹t ®éng ®· nªu trªn so víi chi phÝ ®· bá ra c¸c ho¹t ®éng nµy.
Ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ ®Çu tiªn lµ gióp doanh nghiÖp tån t¹i, t¸i s¶n xuÊt vµ t¸i më réng. MÆt kh¸c ho¹t ®éng s¶n xu¸t kinh doanh co hiÖu qu¶ ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn ®Î doanh nghiÖp n©ng cao tr¸ch nhiÖm, gióp cho doanh nghiÖp cñng cè ®îc vÞ trÝ vµ ®iÒu kiÖn cña ngêi lao ®éng. NÕu doanh nghiÖp ho¹t ®éng kh«ng cã hiÖu qu¶, thu kh«ng bï ®¾p ®îc chi phÝ ®· bá ra th× doanh nghiÕp ®ã tÊt yÕu ®i ®Õn ph¸ s¶n. XÐt trªn gãc ®é x· héi HiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp ®îc ®¸nh gi¸ b»ng nh÷ng ®ãng gãp cña doanh nghiÖp ®èi víi nÒn kinh tÕ ®Êt níc.
HiÖu qu¶ cña ho¹t ®éng s¶n xu¸t kinh doanh cña mçi doanh nghiÖp ®îc thÓ hiÖn kh¸ râ nÐt ë nh÷ng kho¶n ®ãng gãp nghÜa 3 vô nµy. MÆt kh¸c cã hiÖu qu¶ cao trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh th× b¶n th©n mçi doanh nghiÖp còng gãp phÇn lµm t¨ng tæng s¶n phÈm quèc néi hay nãi kh¸c lµ gãp phÇn c¶i thiÖn ®êi s«ng cña ngêi lao ®éng. ý nghÜa cña viªc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh §èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n: HiÖu qu¶ kinh doanh lµ mét ph¹m trï kinh tÕ quan träng, ph¶n ¸nh yªu cÇu quy luËt tiÕt kiÖm thêi gian, ph¶n ¸nh tr×nh ®é sö dông nguån lùc, tr×nh ®é s¶n xuÊt vµ møc ®é hoµn thiÖn cña s¶n xuÊt trong c¬ chÕ thÞ trêng. Tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt ngµy cµng cao, quan hÖ s¶n xuÊt cµng hoµn thiÖn, cµng n©ng cao hiÖu qu¶.
Cµng n©ng cao hiÖu qu¶ th× cµng hoµn thiÖn quan hÖ s¶n xuÊt vµ tr×nh ®é hoµn thiÖn s¶n xuÊt ngµy cµng cao yªu cÇu cña quy luËt kinh tÕ ngµy cµng tho¶ m·n vµ ®iÒu kiÖn qu¶n lý kinh tÕ c¬ b¶n ngµy cµng ®ùoc ph¸t huy ®Çy ®ñ h¬n vai trß cña nã. Tãm l¹i, cµng n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh ®em l¹i cho quèc gia sù ph©n bè, sö dông c¸c nguån lùc cµng hîp lý th× cµng cã hiÖu qu¶. §èi víi b¶n th©n doanh nghiÖp: HiÖu qu¶ kinh doanh xÐt vÒ tuyÖt ®èi chÝnh lµ lîi nhuËn thu ®îc. Nã lµ c¬ së ®Ó t¸i s¶n xuÊt më réng, c¶i thiÖn ®êi sèng cña c¸n bé c«ng nh©n viªn.
§èi víi mçi doanh nghiÖp ®Æc biÖt lµ doanh nghiÖp ho¹t ®éng trong c¬ chÕ thÞ trêng th× viÖc n©ng cao hiÖu qu¶ kinh doanh ®ãng vai trß quan träng trong sù tån t¹i 4 vµ ph¸t triÓn cña doanh nghiÖp. Nã gióp cho doanh nghiÖp b¶o toµn vµ ph¸t triÓn vÒ vèn, qua ®ã doanh nghiÖp t¨ng kh¶ n¨ng c¹nh tranh c¶u m×nh trªn thÞ trêng, võa gi¶i quyÕt tèt ®êi sèng lao ®éng, vïa ®Çu t më réng, c¶i t¹o, hiÖn ®¹i ho¸ c¬ së vËt chÊt kü thuËt phôc vô cho viÖc s¶n xuÊt kinh doanh. Do vËy, hiÖu qu¶ chÝnh lµ c¨n cø quan träng vµ chÝnh x¸c ®Ó doanh nghiÖp ®¸nh gi¸ c¸c ho¹t ®éng cña m×nh. NhËn thøc ®óng ®¾n vÒ hiÖu qu¶ sÏ gióp cho doanh nghiÖp ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ h¬n.
§èi víi ngêi lao ®éng HiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh lµ ®éng lùc thóc ®Èy, kÝch thÝch ngêi lao ®éng h¨ng say s¶n xuÊt, lu«n quan t©m tíi kÕt qu¶ lao ®éng cña m×nh. N©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt ®ång nghÜa víi viÖc n©ng cao ®êi sèng ngêi lao ®éng trong doanh nghiÖp ®Ó t¹o ®éng lùc trong s¶n xuÊt, do ®ã n¨ng suÊt lao ®éng sÏ ®îc t¨ng cao, t¨ng cao n¨ng suÊt lao ®éng sÏ gãp phÇn n©ng cao hiÖu qu¶ s¶n xuÊt kinh doanh. Néi dung vµ mét sè chØ tiªu ph©n tÝch ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh 1. Néi dung ph©n tÝch ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh §Ó biÕt ®îc ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp cã ®¹t hiÖu qu¶ hay kh«ng ta cÇn ph©n tÝch c¸c kÕt qu¶ ®Çu ra vµ c¸c nguån lùc ®Çu vµo.
5 KÕt qu¶ ®Çu ra cña mét ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh bao gåm: Gi¸ trÞ tæng s¶n lîng, doanh thu lîi nhuËn.Do vËy khi ph©n tÝch c¸c kÕt qu¶ ®Çu ra ta cÇn ph©n tÝch nh÷ng chØ tiªu nµy. Nguån lùc ®Çu vµo bao gåm c¸c yÕu tè: Nh©n lùc, tµi lùc, vËt lùc.mµ doanh nghiÖp bá ra trong kú s¶n xuÊt kinh doanh. Cô thÓ chóng ta cÇn c¸c chØ tiªu nh: a. HiÖu qu¶ sö dông lao ®éng Ph©n tÝch ¶nh hëng c¸c yÕu tè lao ®éng ®Õn s¶n xuÊt lµ ®¸nh gi¸ c¶ hai mÆt vÒ sè lîng vµ vÒ chÊt lîng ¶nh hëng ®Õn s¶n xuÊt.
§iÒu nµy cã nghÜa rÊt quan träng v× qua ph©n tÝch chóng ta cã thÓ ®¸nh gi¸ ®îc t×nh h×nh biÕn ®éng vÒ sè lîng lao ®äng, t×nh h×nh t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng, t×nh h×nh bè trÝ còng nh t×nh h×nh sö dông thêi gian lao ®éng ®Ó thÊy râ kh¶ n¨ng mÆt m¹nh còng nh mÆt cßn h¹n chÕ cña lao ®éng. Trªn c¬ së ®ã míi cã biÖn ph¸p khai th¸c qu¶n lý sö dông hîp lý lao ®éng ®Ó lµm t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng Mét sè chØ tiªu ph©n tÝch t×nh h×nh sö dông lao ®éng Trong c¸c yÕu tè c¬ b¶n cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, lao ®éng cña con ngêi lµ cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh nhÊt. Sñ dông lao ®éng co hiÖu qu¶ sÏ lµm t¨ng khèi lîng s¶n phÈm, gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, t¨ng lîi nhËn cho doanh nghiÖp. Th«ng qua c¸c chØ tiªu sau ®Ó ®¸nh gi¸ xem doanh nghiÖp ®· sö dông lao ®éng cã hiÖu qu¶ hay kh«ng.
6 + N¨ng suÊt lao ®éng b×nh qu©n trong kú: Q W= L Trong ®ã: W: N¨ng suÊt lao déng b×nh qu©n trong kú Q: Gi¸ trÞ tæng s¶n lîng L: Tæng sè lao ®éng b×nh qu©n sö dông trong kú + Møc thu nhËp hoÆc lîi nhuËn ®¹t ®îc trªn mét lao ®éng LN Hl® = L bq Trong ®ã: Hl®: Møc thu nhËp b×nh qu©n trªn mét lao ®éng LN: Lîi nhuËn ®¹t ®îc trong kú Lbq: Lao ®éng b×nh qu©n trong kú Hai chØ tiªu trªn ph¶n ¸nh ®Çy ®ñ vÒ hiÖu qu¶ sö dông lao ®éng trong kú cña doanh nghiÖp vÒ mÆt chÊt lîng còng nh sè lîng. Tuy nhiªn ®Ó ®¸nh gi¸ mét c¸ch chÝnh x¸c ngêi ta cßn sö dông mét sè chØ tiªu nh hiÖu suÊt sö dông lao ®éng hoÆc hiÖu suÊt sö dông thêi gian lao ®éng. Ngoµi ra tiÒn l¬ng chÝnh lµ kho¶n thu nhËp chÝnh cña ngêi lao ®éng. Nã ®îc t¹o ra trong lÜnh vùc s¶n xuÊt vËt chÊt vµ ®îc tr¶ cho ngêi lao ®éng ®Ó bï ®¾p søc lao ®éng ®· hao phÝ.
Lîi nhuËn( doanh thu ) HiÖu suÊt tiÒn l¬ng = 7 Tæng tiÒn l¬ng HiÖu suÊt tiÒn l¬ng cho biÕt 1 ®ång tiÒn l¬ng t¬ng øng víi bao nhiªu ®ång lîi nhuËn hay doanh thu. HiÖu qu¶ sö dông tµi s¶n + T×nh h×nh thiÕt bÞ vµ sö dông tµi s¶n cè ®Þnh tµi s¶n cè ®Þnh lµ c¬ së vËt chÊt cña doanh nghiÖp. Sè lîng vµ gi¸ trÞ cña tµi s¶n cè ®Þnh ph¶n ¸nh n¨ng lùc hiÖn cã, tr×nh ®é khoa häc kü thuËt mµ doang nghiÖp ®Çu t nh»m n©ng cao n¨ng suÊt lao ®éng, h¹ gi¸ thanh s¶n phÈm. MÆt kh¸c sö dông hÕt c«ng suÊt cña tµi s¶n cè ®Þnh lµ mét biÖn ph¸p quan träng ®Ó thùc hiÖn tèt kÕ ho¹ch s¶n xuÊt.
ChÝnh v× vËy doanh nghiÖp cÇn ph¶i thêng xuyªn kiÓm tra ®¸nh gi¸ t×nh h×nh trang thiÕt bÞ cña tµi s¶n cè ®Þnh. Ph©n tÝch tµi s¶n cè ®Þnh lµ ph©n tÝch t×nh tr¹ng thiÕt bÞ tµi s¶n cè ®Þnh, c¬ cÊu tµi s¶n cè ®Þnh lµ mèi quan hÖ tû träng cña tõng lo¹i tµi s¶n cè ®Þnh trong toµn bé tµi s¶n cè ®Þnh xÐt vÒ mÆt gi¸ trÞ. Ph©n tÝch c¬ cÊu tµi s¶n cè ®Þnh lµ xem xÐt ®¸nh gi¸ t×nh h×nh hîp lý vÒ sù biÕn ®éng tû träng cña tõng lo¹i tµi s¶n cè ®Þnh, trªn c¬ së ®ã híng ®Çu t x©y dùng tµi s¶n cè ®Þnh mét c¸ch hîp lý.