Phân Tích Đặc Điểm Tuổi, Giới, Nội Soi và Mô Bệnh Học của Ung Thư Dạ Dày

Bài viết phân tích phân bố tuổi, đặc điểm nội soi và mô bệnh học của ung thư dạ dày, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu và điều trị.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Lan
• Người hướng dẫn: PGS.TS Quách Trọng Đức
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội Khoa
• Đề tài: Phân Bố Tuổi, Giới, Đặc Điểm Nội Soi Và Mô Bệnh Học Của Ung Thư Dạ Dày
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. DỊCH TỄ HỌC UNG THƯ DẠ DÀY
• 1.2. YẾU TỐ NGUY CƠ
• 1.3. CƠ CHẾ SINH BỆNH
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM NỘI SOI CỦA UNG THƯ DẠ DÀY
• 1.4.1. Vị trí khối u
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp xử lí số liệu
• 2.4. Vấn đề tuân thủ y đức trong nghiên cứu
• 2.5. Sơ đồ các bước tiến hành nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Phân bố tuổi, giới của ung thư dạ dày
• 3.2. Đặc điểm nội soi của ung thư dạ dày
• 3.3. Đặc điểm mô bệnh học của ung thư dạ dày
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Phân bố tuổi, giới của ung thư dạ dày
• 4.2. Đặc điểm nội soi của ung thư dạ dày
• 4.3. Đặc điểm mô bệnh học của ung thư dạ dày
• MỘT SỐ ĐIỂM HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BẢNG THU THẬP SỐ LIỆU
• PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH BỆNH NHÂN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ung Thư Dạ Dày Dịch Tễ Học Yếu Tố Nguy Cơ

Ung thư dạ dày (UTDD) là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, xếp thứ 5 trong các bệnh ung thư phổ biến và thứ 3 về nguyên nhân gây tử vong do ung thư. Mặc dù tỷ lệ mắc bệnh đã giảm ở nhiều quốc gia trong 50 năm qua, UTDD vẫn là một thách thức lớn, đặc biệt ở châu Á. Việt Nam là một quốc gia có nguy cơ UTDD trung bình, với tỷ lệ mắc bệnh và tử vong đáng kể. Việc chẩn đoán sớm UTDD là rất quan trọng để cải thiện tiên lượng sống còn. Các yếu tố nguy cơ bao gồm nhiễm Helicobacter pylori, chế độ ăn uống, hút thuốc và yếu tố di truyền. Việc hiểu rõ dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ là chìa khóa để phòng ngừa và phát hiện sớm UTDD. Theo Globocan 2018, Việt Nam đứng thứ 10 về tỷ lệ mới mắc và thứ 7 về tỷ lệ tử vong do UTDD.

1.1. Dịch Tễ Học Ung Thư Dạ Dày Toàn Cầu và Tại Việt Nam

Tỷ lệ mắc UTDD có sự khác biệt lớn giữa các khu vực trên thế giới. Các nước Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, trong khi Bắc Mỹ và Châu Phi có tỷ lệ thấp nhất. Việt Nam nằm trong khu vực có nguy cơ trung bình. Tỷ lệ sống sót sau 5 năm điều trị UTDD còn thấp do bệnh thường được phát hiện ở giai đoạn muộn. Việc tầm soát và chẩn đoán sớm là yếu tố then chốt để cải thiện tiên lượng. Nghiên cứu của Đỗ Đình Công ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm tuổi 60-69, kế đến là 70-79 và 50-59, tuổi trung bình là 59,8 ± 12,9, tỷ lệ nam:nữ là 2,3:1.

1.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Chính Gây Ung Thư Dạ Dày

Nhiễm Helicobacter pylori là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất gây UTDD. Chế độ ăn uống, đặc biệt là chế độ ăn mặn và thực phẩm chứa nhiều nitrate, cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Hút thuốc lá và uống rượu cũng là những yếu tố nguy cơ đã được chứng minh. Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò trong sự phát triển của UTDD. Đột biến gen p53, p16 có trong cả UTDD típ ruột và típ lan tỏa. Ngoài ra, đột biến gen APC, giảm biểu hiện gen p27, sự không ổn định của các tiểu vệ tinh có liên quan đến sự biến chuyển các tổn thương tiền ung thư thành UTDD típ ruột.

II. Phân Loại Mô Bệnh Học Ung Thư Dạ Dày Lauren WHO

Phân loại mô bệnh học đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và điều trị UTDD. Hai hệ thống phân loại chính là phân loại Lauren và phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Phân loại Lauren chia UTDD thành hai loại chính: típ ruột và típ lan tỏa. Phân loại WHO cung cấp thông tin chi tiết hơn về các loại tế bào ung thư và mức độ biệt hóa của chúng. Việc hiểu rõ các loại mô bệnh học khác nhau giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Năm 1965, Lauren [50] dựa vào những đặc điểm mô bệnh học đã phân chia UTDD thành 2 típ là típ ruột và típ lan tỏa.

2.1. Phân Loại Lauren Típ Ruột và Típ Lan Tỏa

UTDD típ ruột có đặc trưng là các tế bào ác tính hợp nhất để hình thành cấu trúc tuyến giống như cấu trúc tuyến ở ruột. UTDD típ lan tỏa có các tế bào ác tính đứng riêng lẻ, rời rạc, không hình thành cấu trúc rõ ràng. Típ ruột thường liên quan đến các yếu tố môi trường, trong khi típ lan tỏa có liên quan nhiều hơn đến yếu tố di truyền. Năm 1975, Correa [31] đề xuất một mô hình bệnh sinh áp dụng chủ yếu đối với UTDD típ ruột.

2.2. Phân Loại WHO 2010 Chi Tiết Về Các Loại Tế Bào Ung Thư

Phân loại WHO 2010 cung cấp thông tin chi tiết hơn về các loại tế bào ung thư, bao gồm ung thư biểu mô tuyến, ung thư biểu mô tế bào vảy và các loại hiếm gặp khác. Phân loại này cũng đánh giá mức độ biệt hóa của tế bào ung thư, từ biệt hóa rõ đến biệt hóa kém. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá mức độ ác tính của ung thư và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Đột biến gen p53, p16 có trong cả UTDD típ ruột và típ lan tỏa.

III. Nội Soi Ung Thư Dạ Dày Vị Trí Hình Thái Phân Loại

Nội soi là một công cụ quan trọng trong chẩn đoán UTDD. Nội soi cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc dạ dày và phát hiện các tổn thương nghi ngờ. Trong quá trình nội soi, bác sĩ sẽ đánh giá vị trí, hình thái và kích thước của khối u. Các tổn thương có thể được phân loại theo hệ thống phân loại của Nhật Bản hoặc phân loại Borrmann. Nội soi cũng cho phép bác sĩ lấy mẫu sinh thiết để xác định mô bệnh học của ung thư. Dựa theo phân loại UTDD của Nhật Bản, để xác định vị trí tổn thương dạ dày theo chiều dọc, dạ dày được chia làm 3 vùng bằng cách trên bờ cong nhỏ và bờ cong lớn lần lượt lấy 2 điểm chia các bờ cong thành ba đoạn bằng nhau.

3.1. Xác Định Vị Trí Khối U Ung Thư Dạ Dày Qua Nội Soi

Vị trí khối u là một yếu tố quan trọng trong việc xác định giai đoạn và lựa chọn phương pháp điều trị UTDD. Khối u có thể nằm ở tâm vị, thân vị, hang vị hoặc toàn bộ dạ dày. Vị trí khối u cũng có thể ảnh hưởng đến triệu chứng của bệnh nhân. Để xác định vị trí tổn thương dạ dày theo chiều dọc, dạ dày được chia làm 3 vùng bằng cách trên bờ cong nhỏ và bờ cong lớn lần lượt lấy 2 điểm chia các bờ cong thành ba đoạn bằng nhau.

3.2. Phân Loại Hình Thái Ung Thư Dạ Dày Borrmann Nhật Bản

Phân loại Borrmann được sử dụng để mô tả hình thái của UTDD giai đoạn tiến triển. Phân loại Nhật Bản được sử dụng để mô tả hình thái của UTDD giai đoạn sớm. Các hình thái khác nhau của UTDD có thể có tiên lượng khác nhau. Các dạng tổn thương của ung thư biểu mô tuyến dạ dày giai đoạn sớm .5: Típ 0-I: Tổn thương dạng lồi, giống polyp.6: Típ 0-IIa: Tổn thương dạng phẳng, hơi gồ cao hơn niêm mạc xung quanh.

IV. Tuổi và Giới Tính Ảnh Hưởng Đến Ung Thư Dạ Dày

Tuổi và giới tính là những yếu tố quan trọng cần xem xét khi đánh giá nguy cơ UTDD. UTDD thường gặp ở người lớn tuổi, nhưng tỷ lệ UTDD ở người trẻ tuổi đang có xu hướng gia tăng. Nam giới có nguy cơ mắc UTDD cao hơn nữ giới. Sự khác biệt về tuổi và giới tính có thể liên quan đến các yếu tố nguy cơ khác nhau và đặc điểm sinh học của bệnh. Tại Việt Nam, ngưỡng tuổi thích hợp để khuyến cáo nội soi cho những bệnh nhân có triệu chứng tiêu hóa trên để tránh bỏ sót bệnh lý ác tính đường tiêu hóa trên vẫn chưa rõ.

4.1. Ung Thư Dạ Dày Ở Người Trẻ Tuổi Đặc Điểm và Tiên Lượng

UTDD ở người trẻ tuổi thường có những đặc điểm khác biệt so với UTDD ở người lớn tuổi. Bệnh thường được phát hiện ở giai đoạn muộn hơn và có tiên lượng xấu hơn. Các yếu tố nguy cơ và đặc điểm sinh học của UTDD ở người trẻ tuổi có thể khác biệt so với người lớn tuổi. Bệnh nhân trẻ tuổi là đối tượng đặc biệt vì theo nhiều nghiên cứu, đối tượng này có những đặc tính bệnh khác với dân số chung và có tiên lượng rất xấu [3],[30],[43].

4.2. Sự Khác Biệt Về Giới Tính Trong Ung Thư Dạ Dày

Nam giới có nguy cơ mắc UTDD cao hơn nữ giới. Sự khác biệt này có thể liên quan đến các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá và uống rượu, cũng như các yếu tố nội tiết tố. UTDD ở nam giới và nữ giới có thể có những đặc điểm sinh học khác nhau. Tần suất mắc UTDD ở nam cao hơn ở nữ, nam giới có nguy cơ UTDD ở tâm vị cao gấp 5 lần và UTDD ở vị trí khác gấp 2 lần [27].

V. Nghiên Cứu Phân Tích Ung Thư Dạ Dày Kết Quả Bàn Luận

Nghiên cứu về phân bố tuổi, giới, đặc điểm nội soi và mô bệnh học của UTDD cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện chẩn đoán và điều trị bệnh. Kết quả nghiên cứu có thể giúp xác định các nhóm đối tượng có nguy cơ cao và phát triển các chiến lược tầm soát hiệu quả hơn. Nghiên cứu cũng có thể giúp hiểu rõ hơn về cơ chế sinh bệnh của UTDD và phát triển các phương pháp điều trị mới. Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Phân bố tuổi, giới, đặc điểm nội soi và mô bệnh học của ung thư dạ dày”.

5.1. Phân Bố Tuổi và Giới Tính Của Bệnh Nhân Ung Thư Dạ Dày

Nghiên cứu cho thấy sự phân bố tuổi và giới tính của bệnh nhân UTDD có thể thay đổi theo thời gian. Tỷ lệ UTDD ở người trẻ tuổi có thể đang gia tăng. Sự thay đổi này có thể liên quan đến các yếu tố môi trường và lối sống. Nghiên cứu của Võ Duy Long cũng ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm tuổi 50-59, tiếp đến là 60-69 và 40-49 với tuổi trung bình là 55,3 ± 11,3, tỷ lệ nam:nữ là 1,75:1 [15].

5.2. Đặc Điểm Nội Soi và Mô Bệnh Học Của Ung Thư Dạ Dày

Nghiên cứu cũng cho thấy sự khác biệt về đặc điểm nội soi và mô bệnh học của UTDD giữa các nhóm bệnh nhân khác nhau. UTDD ở người trẻ tuổi có thể có những đặc điểm khác biệt so với UTDD ở người lớn tuổi. Các đặc điểm này có thể ảnh hưởng đến tiên lượng và đáp ứng điều trị. Vì 95% ung thư dạ dày là dạng ung thư biểu mô tuyến nên chúng tôi tập trung nghiên cứu về dạng ung thư này (UTDD) [9],[12],[84].

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Ung Thư Dạ Dày Hướng Đi Mới

Nghiên cứu về UTDD vẫn còn nhiều thách thức và cơ hội. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc xác định các yếu tố nguy cơ mới, phát triển các phương pháp chẩn đoán sớm hiệu quả hơn và tìm ra các phương pháp điều trị mới nhắm vào các mục tiêu phân tử cụ thể. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân UTDD. Việc phát hiện sớm ung thư dạ dày là rất cần thiết.

6.1. Nghiên Cứu Về Các Yếu Tố Nguy Cơ Mới Của Ung Thư Dạ Dày

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc xác định các yếu tố nguy cơ mới của UTDD, bao gồm các yếu tố di truyền, môi trường và lối sống. Việc xác định các yếu tố nguy cơ mới có thể giúp phát triển các chiến lược phòng ngừa hiệu quả hơn. UTDD là kết quả của quá trình tích tụ nhiều sự thay đổi do tương tác giữa yếu tố di truyền và yếu tố môi trường [64].

6.2. Phát Triển Các Phương Pháp Chẩn Đoán Sớm Ung Thư Dạ Dày

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán sớm UTDD hiệu quả hơn, bao gồm các xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu và các kỹ thuật hình ảnh mới. Việc chẩn đoán sớm UTDD có thể cải thiện đáng kể tiên lượng sống còn của bệnh nhân. Nếu được phát hiện sớm, bệnh nhân có thể được điều trị bằng phương pháp cắt niêm mạc qua nội soi (EMR) hoặc phương pháp bóc tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD) mà hiệu quả cũng tương tự như phẫu thuật và tỷ lệ sống 5 năm sau điều trị >90% [37],[42],[46],[70].

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư dạ dày là một trong những bệnh lý ác tính đường tiêu hóa phổ biến hàng đầu, chiếm vị trí thứ 5 về tỷ lệ mới mắc và đứng thứ 3 về nguyên nhân gây tử vong do ung thư trên toàn cầu với hơn 1.000.000 ca mắc mới cùng 783.000 trường hợp tử vong mỗi năm. Theo báo cáo của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (Globocan 2018), Việt Nam ghi nhận tỷ lệ mắc chuẩn hóa theo tuổi là 15,9/100.000 dân (xếp thứ 10 thế giới) và tỷ lệ tử vong là 13,4/100.000 dân (xếp thứ 7 thế giới), đứng đầu khu vực Đông Nam Á về cả hai chỉ số dịch tễ này. Thách thức lớn trong điều trị là phần lớn bệnh nhân được chẩn đoán ở giai đoạn tiến triển muộn, khiến tỷ lệ sống sau 5 năm chỉ dao động khiêm tốn từ 10% đến 20%, trong khi nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm và can thiệp kịp thời, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt trên 90%. Khác với các nước phương Tây áp dụng ngưỡng tuổi nội soi trên 50 tuổi do nền dịch tễ nguy cơ thấp, Việt Nam nằm trong khu vực nguy cơ trung bình cần có dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác để xây dựng tiêu chuẩn chỉ định nội soi phù hợp. Luận văn thạc sĩ y học chuyên ngành Nội khoa của tác giả Trần Thị Ngọc Lan, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Quách Trọng Đức tại Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, thực hiện nghiên cứu trên 1.666 bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến dạ dày giai đoạn 2014 – 2019. Đề tài nhằm xác định phân bố tuổi, giới, đặc điểm nội soi và mô bệnh học, đồng thời làm rõ sự khác biệt giữa nhóm bệnh nhân khởi phát sớm (≤40 tuổi) và nhóm trên 40 tuổi, cung cấp bằng chứng thực tiễn giúp tối ưu hóa chiến lược tầm soát và hạ thấp tỷ lệ tử vong tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của công trình được xây dựng trên nền tảng bệnh sinh và mô bệnh học kinh điển. Về cơ chế sinh bệnh, nghiên cứu ứng dụng thuyết đa tầng của Pelayo Correa (1975), chứng minh rằng ung thư biểu mô tuyến dạ dày típ ruột là kết quả của quá trình tích tụ tổn thương kéo dài từ 14 đến 21 năm, bắt đầu từ viêm dạ dày mạn tính, tiến triển qua các giai đoạn viêm teo niêm mạc, chuyển sản ruột, loạn sản và hình thành khối u ác tính dưới tác động của vi khuẩn Helicobacter pylori (tác nhân gây ung thư nhóm I theo Tổ chức Y tế Thế giới) cùng các yếu tố môi trường. Về hệ thống phân loại, luận văn kết hợp hai mô hình chuẩn mực: bảng phân loại Lauren (1965) chia tổn thương thành típ ruột (thường gặp ở người lớn tuổi, cấu trúc tuyến rõ) và típ lan tỏa (thường gặp ở người trẻ, tế bào ác tính rời rạc); cùng bảng phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2010) phân định các thể ung thư biểu mô tuyến ống, tuyến nhú, tuyến nhầy, ung thư tế bào nhẫn và các dạng liên kết kém với 3 mức độ biệt hóa rõ, vừa và kém. Về hình thái nội soi, nghiên cứu ứng dụng phân loại Borrmann gồm 5 típ đại thể cho giai đoạn tiến triển và phân loại của Hội Nội soi Tiêu hóa Nhật Bản chia giai đoạn sớm thành 5 nhóm hình thái từ 0-I đến 0-III.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai theo thiết kế hồi cứu mô tả hàng loạt ca trên toàn bộ bệnh nhân ngoại trú khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh trong khung thời gian 6 năm từ ngày 01/01/2014 đến ngày 31/12/2019. Tiêu chuẩn chọn bệnh bao gồm bệnh nhân trên 18 tuổi có kết quả mô bệnh học xác định là ung thư biểu mô tuyến dạ dày từ sinh thiết nội soi hoặc bệnh phẩm phẫu thuật, đồng thời loại trừ bệnh nhân ngoại quốc, bệnh nhân có tiền sử phẫu thuật cắt dạ dày hoặc đã tiếp nhận các can thiệp hóa xạ trị trước đó. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm toàn bộ 1.666 hồ sơ bệnh án thỏa mãn tiêu chuẩn được thu thập có hệ thống từ tháng 01/2020 đến tháng 06/2020. Dữ liệu được quản lý và làm sạch thông qua phần mềm Epidata 3.1 nhằm kiểm soát sai sót, sau đó được xử lý trên phần mềm thống kê Stata 14.0. Phương pháp phân tích được lựa chọn chặt chẽ: biến định lượng biểu thị bằng giá trị trung bình kèm độ lệch chuẩn và kiểm định bằng Independent-Samples T-test hoặc ANOVA; biến định tính mô tả qua tần số, tỷ lệ phần trăm và kiểm định bằng phép kiểm Chi-square hoặc Fisher’s exact test khi có trên 20% số ô có tần số kỳ vọng dưới 5. Toàn bộ các phân tích được thực hiện với độ tin cậy 95% (ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05), bảo đảm tính chuẩn xác và giá trị suy luận khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích trên 1.666 bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến dạ dày ghi nhận độ tuổi trung bình là 57,9 ± 12,7 tuổi, biên độ dao động từ 24 tuổi đến 94 tuổi. Phân bố theo nhóm tuổi phản ánh xu hướng tăng nhanh sau tuổi 40, đạt đỉnh cao nhất ở nhóm 51 – 60 tuổi với 31,5% (525/1.666 ca), và có tới 72,1% tổng số ca bệnh tập trung ở người trên 50 tuổi. Về giới tính, nam giới chiếm tỷ trọng chủ đạo với 1.122 ca (67,35%), trong khi nữ giới chiếm 544 ca (32,65%), thiết lập tỷ lệ nam/nữ là 2,06:1. Đáng chú ý, độ tuổi trung bình ở nam giới (58,7 ± 12,3 tuổi) cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nữ giới (56,1 ± 13,5 tuổi) với giá trị p < 0,001. Về đặc điểm nội soi, vị trí khối u tập trung nhiều nhất tại vùng hang - môn vị (1/3 dưới dạ dày) chiếm tỷ lệ trên 64%, đa số thuộc dạng tiến triển theo phân loại Borrmann. Khi đối chiếu với nhóm bệnh nhân khởi phát sớm (≤40 tuổi), tỷ lệ nữ giới tăng lên rõ rệt, hình thái giải phẫu bệnh chiếm ưu thế bởi thể ung thư biểu mô tuyến típ lan tỏa và ung thư tế bào nhẫn với mức độ biệt hóa kém, đồng thời dạng đại thể thâm nhiễm Borrmann III và Borrmann IV chiếm tỷ trọng cao hơn nhóm trên 40 tuổi.

Thảo luận kết quả

Độ tuổi trung bình và tỷ lệ giới tính trong nghiên cứu tương đồng với các công bố của nhiều tác giả trong nước như Đỗ Đình Công (tuổi trung bình 59,8 ± 12,9; nam/nữ 2,3:1) và Võ Duy Long (tuổi trung bình 55,3 ± 11,3; nam/nữ 1,75:1). Việc nam giới có độ tuổi mắc bệnh trung bình cao hơn nữ giới 2,6 tuổi phản ánh sự tích tụ lâu dài của các yếu tố nguy cơ môi trường như hút thuốc lá, sử dụng rượu bia và viêm mạn tính do Helicobacter pylori. Ngược lại, ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi (≤40 tuổi), sự gia tăng tỷ lệ mắc ở nữ giới và ưu thế của típ lan tỏa theo phân loại Lauren có liên quan mật thiết đến vai trò của nội tiết tố estrogen và đột biến gen E-cadherin (CDH1), thúc đẩy tế bào khối u phát triển độc lập mà không cần trải qua chuỗi biến đổi viêm teo hay chuyển sản ruột kéo dài. Trong thực tế trình bày báo cáo, dữ liệu phân bố có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ cột phân tầng theo 7 nhóm tuổi kết hợp bảng chéo so sánh đặc tính mô học giữa nhóm ≤40 tuổi và >40 tuổi, giúp làm rõ sự khác biệt về mức độ biệt hóa và hình thái tế bào nhẫn giữa hai nhóm bệnh nhân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa và áp dụng ngưỡng tuổi chỉ định nội soi dạ dày chẩn đoán từ 40 tuổi đối với bệnh nhân có triệu chứng khó tiêu tại Việt Nam, thay vì áp dụng mốc 50 tuổi của các nước phương Tây, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ phát hiện ung thư dạ dày giai đoạn sớm lên trên 25% trong giai đoạn 2026 – 2028; chủ thể triển khai là Bộ Y tế phối hợp với Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam.
2. Triển khai chiến lược tầm soát và tiệt trừ vi khuẩn Helicobacter pylori trong cộng đồng cho nhóm dân số trẻ từ 20 đến 35 tuổi, nhằm giảm thiểu 40% nguy cơ hình thành các tổn thương tiền ung thư theo mô hình Correa trong lộ trình 10 năm; chủ thể thực hiện là hệ thống y tế cơ sở và các trung tâm nội soi tiêu hóa.
3. Đầu tư trang thiết bị và đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật nội soi tăng cường độ tương phản (NBI, FICE) tại các bệnh viện tuyến tỉnh, nhằm phát hiện chính xác các tổn thương phẳng lõm (típ 0-IIc) và can thiệp cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD), nâng tỷ lệ bảo tồn dạ dày thành công lên trên 85%; chủ thể thực hiện là các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và các trung tâm can thiệp tiêu hóa.
4. Tăng cường đào tạo lâm sàng, nâng cao cảnh giác đối với phụ nữ trẻ dưới 40 tuổi có triệu chứng đường tiêu hóa trên kéo dài bằng quy trình bấm sinh thiết đa điểm (tối thiểu 6 mảnh) để tránh bỏ sót ung thư thể thâm nhiễm lan tỏa, giảm tỷ lệ chẩn đoán muộn xuống dưới 5%; chủ thể thực hiện là đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nội tiêu hóa và Giải phẫu bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa và Bác sĩ Nội soi: Nắm vững phân bố dịch tễ học thực tế tại Việt Nam để tối ưu hóa chỉ định nội soi cho bệnh nhân theo nhóm tuổi, đồng thời nâng cao kỹ năng nhận diện tổn thương giai đoạn sớm theo phân loại Nhật Bản và giai đoạn tiến triển theo Borrmann.
2. Bác sĩ Giải phẫu bệnh: Sử dụng tài liệu như một cẩm nang đối chiếu chuẩn mực trong việc ứng dụng phân loại Lauren và WHO 2010, phân định chính xác ung thư tế bào nhẫn và đánh giá mức độ biệt hóa mô học.
3. Học viên Sau đại học, Bác sĩ Nội trú và Nghiên cứu sinh Y học: Tham khảo mô hình nghiên cứu hồi cứu mẫu mực trên cỡ mẫu lớn 1.666 ca, phương pháp quản trị số liệu bằng Epidata và kỹ thuật phân tích thống kê y sinh học bằng phần mềm Stata.
4. Nhà quản lý y tế và Chuyên gia Y tế công cộng: Khai thác bằng chứng dịch tễ xác thực để xây dựng phác đồ hướng dẫn chẩn đoán cấp quốc gia, lập kế hoạch phân bổ nguồn lực trang thiết bị nội soi can thiệp cho mạng lưới khám chữa bệnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao nên hạ ngưỡng tuổi chỉ định nội soi dạ dày tại Việt Nam xuống mốc 40 tuổi? Tại các quốc gia có nguy cơ ung thư dạ dày trung bình như Việt Nam, có khoảng 7,6% đến 11,5% bệnh nhân mắc bệnh ở độ tuổi dưới 40 và hơn 50% số ca không xuất hiện dấu hiệu báo động. Hạ ngưỡng tuổi xuống 40 giúp phát hiện sớm tổn thương và hạn chế tối đa nguy cơ bỏ sót bệnh.

2. Ung thư dạ dày ở người trẻ tuổi (≤40 tuổi) có những đặc điểm sinh học nào đáng chú ý? Nhóm bệnh nhân trẻ tuổi ghi nhận tỷ lệ nữ giới cao hơn đáng kể so với người lớn tuổi. Khối u thường mang đặc tính mô bệnh học là típ lan tỏa theo Lauren hoặc thể tế bào nhẫn theo WHO 2010, mức độ biệt hóa kém, tiến triển âm thầm và có tiên lượng xấu hơn.

3. Thuyết bệnh sinh Correa mô tả tiến trình phát triển của ung thư dạ dày ra sao? Thuyết Correa chỉ ra rằng ung thư biểu mô tuyến típ ruột hình thành qua chuỗi biến đổi nhiều năm: bắt đầu từ viêm dạ dày mạn tính, tiến triển thành viêm teo niêm mạc, chuyển sản ruột, loạn sản và cuối cùng là ung thư, dưới tác động liên tục của Helicobacter pylori và chế độ ăn.

4. Việc phát hiện ung thư dạ dày ở giai đoạn sớm mang lại lợi ích lâm sàng gì? Khi tổn thương còn khu trú tại lớp niêm mạc hoặc dưới niêm mạc, bệnh nhân có thể được điều trị triệt căn bằng kỹ thuật cắt niêm mạc (EMR) hoặc bóc tách dưới niêm mạc (ESD) qua nội soi mà không cần phẫu thuật cắt dạ dày, giúp tỷ lệ sống sau 5 năm đạt trên 90%.

5. Tỷ lệ phân bố theo giới tính trong nghiên cứu phản ánh điều gì về yếu tố nguy cơ? Nghiên cứu ghi nhận 1.122 nam và 544 nữ (tỷ lệ 2,06:1). Sự vượt trội của nam giới cùng độ tuổi mắc bệnh trung bình cao hơn (58,7 so với 56,1 tuổi) phản ánh sự tác động kéo dài của các yếu tố nguy cơ môi trường như thói quen hút thuốc lá và sử dụng rượu bia.

Kết luận

• Khảo sát toàn diện 1.666 bệnh nhân ung thư biểu mô tuyến dạ dày, xác định độ tuổi mắc bệnh trung bình là 57,9 ± 12,7 tuổi và đỉnh mắc bệnh tập trung ở nhóm 51 – 60 tuổi (chiếm 31,5%).
• Tỷ lệ nam giới mắc bệnh cao gấp 2,06 lần nữ giới (67,35% so với 32,65%), đồng thời tuổi trung bình mắc bệnh ở nam giới cao hơn nữ giới có ý nghĩa thống kê (p < 0,001).
• Tỷ lệ bệnh nhân trên 50 tuổi chiếm 72,1%, tổn thương tập trung nhiều nhất tại vị trí hang - môn vị với dạng đại thể tiến triển chiếm ưu thế.
• Làm rõ đặc tính sinh học riêng biệt của nhóm bệnh nhân trẻ tuổi (≤40 tuổi) với sự gia tăng tỷ lệ nữ, ưu thế của thể mô học típ lan tỏa, ung thư tế bào nhẫn và mức độ biệt hóa kém.
• Cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để kiến nghị hạ ngưỡng tuổi nội soi tiêu hóa xuống 40 tuổi và đẩy mạnh chương trình phòng ngừa Helicobacter pylori trong chiến lược y tế quốc gia đến năm 2030.

Để tham khảo chi tiết toàn bộ các bảng phân tích dịch tễ, hình ảnh nội soi và tiêu bản mô bệnh học của công trình nghiên cứu, quý bạn đọc và đồng nghiệp có thể tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 DỊCH TỄ HỌC UNG THƯ DẠ DÀY UTDD là một trong những dạng ung thư phổ biến và gây tử vong cao trên thế giới. Nhìn chung trong 50 năm qua, tỷ lệ mới mắc UTDD giảm ổn định ở nhiều quốc gia. Tại Đài Loan, tỷ lệ mới mắc năm 1996 là 15,97/100.000 dân và giảm còn 11,57/100. Tại Mỹ, tỷ lệ mới mắc năm 1992 là 9,8/100.000 dân thì đến năm 2017 giảm còn 7,1/100.

Theo dữ liệu Globocan năm 2012, tỷ lệ mới mắc tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam lần lượt là 41,8, 29,9 và 16,3 (trên 100.000 dân) thì đến năm 2018 giảm còn 39,6, 27,5 và 15,9 (trên 100. Mặc dù tỷ lệ mới mắc có khuynh hướng giảm nhưng UTDD vẫn xếp hàng thứ 5 trong các bệnh ung thư thường gặp và xếp thứ 3 về nguyên nhân gây tử vong do các bệnh ung thư, chỉ sau ung thư phổi và ung thư đại trực tràng. Ước tính mỗi năm trên thế giới có hơn 1.000 người được chẩn đoán UTDD và 783.000 trường hợp tử vong do bệnh này [76]. Tỷ lệ mới mắc UTDD cao nhất ở các nước châu Á, đặc biệt là Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc) và các nước Mỹ Latin; thấp nhất ở Bắc Mỹ và châu Phi [76].

Tỷ lệ mắc bệnh UTDD hiệu chỉnh theo tuổi (ASR) được dùng để phân tầng nguy cơ UTDD. Những vùng nguy cơ cao khi ASR > 20/100.000 dân, nguy cơ trung bình khi ASR từ 10-20/100.000 dân và nguy cơ thấp khi ASR < 10/100. UTDD có thể xảy ra ở bất kỳ lứa tuổi nào nhưng nhìn chung vẫn là bệnh của người ở độ tuổi từ 50 đến 70 tuổi [23],[43],[77],[83]. Tần suất mắc UTDD ở nam cao hơn ở nữ, nam giới có nguy cơ UTDD ở tâm vị cao gấp 5 lần và UTDD ở vị trí khác gấp 2 lần [27].

Những nghiên cứu trong nước cũng cho kết quả tương tự. Nghiên cứu của Đỗ Đình Công ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm tuổi 60-69, kế đến là 70-79 và 50-59, tuổi trung bình là 59,8 ± 12,9, tỷ lệ nam:nữ là 2,3:1 [3]. Nghiên cứu của Võ Duy Long cũng ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm tuổi 50-59, tiếp đến là 60-69 và 40-49 với tuổi trung bình là 55,3 ± 11,3, tỷ lệ nam:nữ là 1,75:1 [15]. 5 Việt Nam ở khu vực châu Á và là nước có nguy cơ UTDD trung bình.

Tỷ lệ mới mắc hằng năm là 15,9/100. Tỷ lệ tử vong chung là 13,4/100. Tại Việt Nam, UTDD là ung thư phổ biến, thường gặp xếp thứ 3 chỉ sau ung thư gan và ung thư phổi. Theo Globocan 2018, Việt Nam đứng thứ 10 thế giới về tỷ lệ mới mắc UTDD và đứng thứ 7 thế giới về tỷ lệ tử vong do UTDD [76].

Ở châu Á, Việt Nam đứng thứ 7 về tỷ lệ mới mắc và đứng thứ 6 về tỷ lệ tử vong do UTDD. Ở khu vực Đông Nam Á, Việt Nam xếp thứ nhất về cả tỷ lệ mới mắc và tỷ lệ tử vong do UTDD [41]. Điều này cho thấy UTDD là một vấn đề đáng được quan tâm ở nước ta. Nhìn chung tỷ lệ sống 5 năm sau điều trị là 10 – 30%, ngoại trừ Nhật Bản khi tỷ lệ sống 5 năm là hơn 50% [33],[85] [12],[25].

Tỷ lệ tử vong do UTDD còn cao vì bệnh nhân thường được chẩn đoán ở giai đoạn trễ. Phương pháp điều trị và tiên lượng sống còn khi UTDD được phát hiện ở giai đoạn sớm hay trễ rất khác nhau. Nếu được chẩn đoán ở giai đoạn sớm, tỷ lệ sống 5 năm sau điều trị hơn 90% [46],[70].