Nguyễn thị thùy linh phân tích một số biến cố bất lợi của hóa trị liệu điều trị ung thư đại trực tràng tại bệnh viện trung ương quân đội 108

Nghiên cứu biến cố bất lợi do hóa trị liệu ung thư đại trực tràng tại Bệnh viện 108. Phân tích chi tiết, đánh giá tác dụng phụ, và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Tứ Sơn
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược lý và Dược lâm sàng
• Đề tài: Phân Tích Một Số Biến Cố Bất Lợi Của Hóa Trị Liệu Điều Trị Ung Thư Đại Trực Tràng Tại Bệnh Viện Trung Ương Quân Đội 108
• Loại tài liệu: Luận văn Dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BỆNH LÝ UNG THƯ VÀ HÓA TRỊ TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ
• 1.1. Bệnh lý ung thư
• 1.1.1. Đặc điểm bệnh học ung thư
• 1.1.2. Dịch tễ bệnh ung thư
• 1.1.3. Chẩn đoán giai đoạn ung thư
• 1.2. Các phương pháp điều trị bệnh ung thư
• 1.2.1. Các phương pháp điều trị tại chỗ, tại vùng
• 1.2.2. Các phương pháp điều trị toàn thân
• 1.3. Ung thư đại trực tràng
• 1.3.1. Dịch tễ ung thư đại trực tràng
• 1.3.2. Hướng điều trị chung
• 1.4. Hóa trị trong điều trị ung thư
• 1.4.1. Cơ chế và phân loại
• 1.5. Tổng quan về ADR
• 1.6. ADR của hóa chất điều trị ung thư
• 1.7. Xây dựng và triển khai quy trình giám sát ADR
• 1.8. Các phương pháp phát hiện ADR
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp lấy mẫu
• 2.4.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.6. Quy ước trong nghiên cứu
• 2.7. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô tả đặc điểm của bệnh nhân
• 3.1.1. Đặc điểm chung
• 3.1.2. Đặc điểm bệnh lý và điều trị
• 3.2. Phân tích một số phản ứng bất lợi trên hệ tiêu hóa của thuốc điều trị ung thư đại trực tràng
• 3.2.1. Biến cố tiêu chảy
• 3.2.2. Biến cố buồn nôn
• 3.2.3. Biến cố nôn
• 3.2.4. Biến cố viêm niêm mạc miệng
• 3.2.5. Vấn đề dự phòng/điều trị các biến cố trên tiêu hóa
• 3.3. Phân tích một số phản ứng bất lợi trên hệ huyết học của thuốc điều trị ung thư đại trực tràng
• 3.3.1. Biến cố giảm bạch cầu
• 3.3.2. Biến cố giảm tiểu cầu
• 3.3.3. Biến cố thiếu máu
• 3.3.4. Vấn đề dự phòng/điều trị các biến cố trên máu
• 3.4. Bàn luận về đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 3.4.1. Đặc điểm nhân khẩu học
• 3.4.2. Đặc điểm bệnh lý và điều trị
• 3.5. Bàn luận về một số phản ứng bất lợi trên hệ tiêu hóa của thuốc điều trị ung thư đại trực tràng
• 3.5.1. Biến cố tiêu chảy
• 3.5.2. Biến cố buồn nôn
• 3.5.3. Biến cố nôn
• 3.5.4. Biến cố viêm niêm mạc miệng
• 3.5.5. Vấn đề dự phòng/điều trị các biến cố trên tiêu hóa
• 3.6. Bàn luận về một số phản ứng bất lợi trên hệ huyết học của thuốc điều trị ung thư đại trực tràng
• 3.6.1. Biến cố giảm bạch cầu
• 3.6.2. Biến cố giảm tiểu cầu
• 3.6.3. Biến cố thiếu máu
• 3.6.4. Vấn đề dự phòng/điều trị các biến cố trên máu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ung Thư Đại Trực Tràng Hóa Trị Nghiên Cứu 108

Ung thư là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, với ung thư đại trực tràng là một trong những loại ung thư phổ biến nhất. Tại Việt Nam, số ca mắc mới và tử vong do ung thư đang gia tăng, đặt ra gánh nặng lớn cho hệ thống y tế. Hóa trị liệu vẫn là phương pháp điều trị quan trọng, giúp kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân. Tuy nhiên, hóa trị liệu đi kèm với nhiều biến cố bất lợi, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Bệnh viện 108 đã triển khai các biện pháp giám sát ADR (Adverse Drug Reaction) để có thông tin về các ca ADR. Nghiên cứu này nhằm phân tích các biến cố bất lợi này để xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp, phòng tránh và giảm thiểu ADR tại bệnh viện. Nghiên cứu tập trung vào các biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa và hệ huyết học do hóa trị liệu gây ra cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Kết quả sẽ là cơ sở để nâng cao chất lượng điều trị và hoạt động Dược lâm sàng tại Bệnh viện.

1.1. Dịch Tễ và Tầm Quan Trọng Của Ung Thư Đại Trực Tràng

Ung thư đại trực tràng là một trong những bệnh ung thư phổ biến trên thế giới, với số ca mắc mới không ngừng gia tăng. Theo thống kê của GLOBOCAN năm 2020, có khoảng 1,93 triệu ca mắc mới ung thư đại tràng và trực tràng. Tại Việt Nam, ung thư đại trực tràng nằm trong số 10 bệnh ung thư thường gặp và có xu hướng gia tăng. Việc hiểu rõ dịch tễ học của bệnh là rất quan trọng để có các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Điều trị hóa trị có vai trò quan trọng trong liệu trình đa mô thức, kéo dài thời gian sống thêm. Tuy nhiên, tác dụng phụ cần được quan tâm.

1.2. Vai Trò Của Hóa Trị Liệu Trong Điều Trị Ung Thư

Hóa trị liệu là một phương pháp điều trị toàn thân, sử dụng các hóa chất để tiêu diệt tế bào ung thư. Các hóa chất này tác động vào quá trình nhân lên của tế bào, ngăn chặn sự phát triển của khối u. Tuy nhiên, hóa trị cũng gây ảnh hưởng đến các tế bào lành, dẫn đến các tác dụng phụ không mong muốn. Việc cân bằng giữa hiệu quả điều trị và độc tính của hóa trị là một thách thức lớn. Các phác đồ hóa trị cần được lựa chọn cẩn thận, dựa trên loại ung thư, giai đoạn bệnh và thể trạng của bệnh nhân.

1.3. Mục Tiêu Nghiên Cứu Tại Bệnh Viện 108 Về Biến Cố Bất Lợi

Nghiên cứu này được thực hiện tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, một bệnh viện hạng đặc biệt, đa khoa, chuyên khoa sâu và là tuyến cuối toàn quân. Mục tiêu chính của nghiên cứu là phân tích các biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa và hệ huyết học do hóa trị liệu gây ra cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp can thiệp nhằm phòng tránh và giảm thiểu ADR tại bệnh viện, từ đó nâng cao chất lượng điều trị và hoạt động Dược lâm sàng.

II. Thách Thức Biến Cố Bất Lợi Khi Hóa Trị Ung Thư Đại Tràng

Mặc dù hóa trị liệu đóng vai trò quan trọng trong điều trị ung thư đại trực tràng, nó cũng gây ra nhiều biến cố bất lợi ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm niêm mạc miệng, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu và thiếu máu. Các biến cố bất lợi này có thể dẫn đến việc phải giảm liều, trì hoãn điều trị, thậm chí là ngừng điều trị. Việc quản lý biến cố bất lợi một cách hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo bệnh nhân có thể hoàn thành liệu trình điều trị và đạt được kết quả tốt nhất. Nghiên cứu này tập trung vào phân tích các biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa và hệ huyết học, hai hệ thống thường bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi hóa trị liệu.

2.1. Tác Dụng Phụ Thường Gặp Trên Hệ Tiêu Hóa

Các tác dụng phụ trên hệ tiêu hóa là một trong những vấn đề thường gặp nhất khi hóa trị ung thư đại trực tràng. Các triệu chứng như buồn nôn, nôn, tiêu chảy và viêm niêm mạc miệng có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến khả năng ăn uống và hấp thu dinh dưỡng của bệnh nhân. Tình trạng mất nước và điện giải do tiêu chảy và nôn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng. Việc điều trị và phòng ngừa các biến cố trên hệ tiêu hóa cần được thực hiện một cách chủ động.

2.2. Tác Động Đến Hệ Huyết Học Giảm Bạch Cầu Tiểu Cầu Thiếu Máu

Hóa trị liệu có thể gây ức chế tủy xương, dẫn đến giảm sản xuất các tế bào máu, bao gồm bạch cầu, tiểu cầu và hồng cầu. Giảm bạch cầu làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, giảm tiểu cầu làm tăng nguy cơ chảy máu và thiếu máu gây mệt mỏi, khó thở. Các biến cố trên hệ huyết học có thể đe dọa tính mạng của bệnh nhân. Việc theo dõi chặt chẽ các chỉ số huyết học và có các biện pháp can thiệp kịp thời là rất quan trọng.

2.3. Yếu Tố Nguy Cơ Gây Biến Cố Bất Lợi Hóa Trị Ung Thư

Có nhiều yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp biến cố bất lợi khi hóa trị ung thư đại trực tràng. Các yếu tố này bao gồm tuổi cao, bệnh nền, chức năng gan thận suy giảm, liều lượng thuốc, phác đồ hóa trị và tình trạng dinh dưỡng kém. Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp bác sĩ có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị phù hợp, giảm thiểu nguy cơ xảy ra các biến cố nghiêm trọng. Cần xem xét tiền sử bệnh lý và các yếu tố ảnh hưởng đến chức năng các cơ quan.

III. Phương Pháp Phân Tích Biến Cố Bất Lợi tại Bệnh Viện 108

Nghiên cứu tại Bệnh viện 108 sử dụng phương pháp phân tích hồi cứu để đánh giá các biến cố bất lợi do hóa trị liệu trên bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án, bao gồm thông tin về bệnh nhân, phác đồ hóa trị, các biến cố bất lợi xảy ra và các biện pháp điều trị. Các biến cố bất lợi được phân loại và đánh giá mức độ nghiêm trọng theo các tiêu chuẩn quốc tế. Phân tích thống kê được sử dụng để xác định các yếu tố liên quan đến các biến cố bất lợi. Nghiên cứu này tuân thủ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học.

3.1. Đối Tượng và Tiêu Chuẩn Lựa Chọn Loại Trừ Nghiên Cứu

Nghiên cứu tập trung vào bệnh nhân ung thư đại trực tràng được điều trị bằng hóa trị liệu tại Bệnh viện 108. Các tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm bệnh nhân được chẩn đoán xác định ung thư đại trực tràng và được điều trị bằng hóa trị liệu trong khoảng thời gian nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm bệnh nhân có bệnh lý nền nghiêm trọng ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu, bệnh nhân không tuân thủ phác đồ điều trị và bệnh nhân không có đầy đủ thông tin trong hồ sơ bệnh án.

3.2. Thu Thập Dữ Liệu và Đánh Giá Biến Cố Bất Lợi

Dữ liệu được thu thập từ hồ sơ bệnh án của bệnh nhân, bao gồm thông tin về tuổi, giới tính, bệnh sử, phác đồ hóa trị, các loại thuốc sử dụng, các biến cố bất lợi xảy ra và các biện pháp điều trị. Các biến cố bất lợi được đánh giá mức độ nghiêm trọng theo các tiêu chuẩn quốc tế, chẳng hạn như Common Terminology Criteria for Adverse Events (CTCAE). Việc thu thập dữ liệu phải đảm bảo tính chính xác và đầy đủ.

3.3. Phân Tích Thống Kê Các Yếu Tố Liên Quan Đến ADR

Phân tích thống kê được sử dụng để xác định các yếu tố liên quan đến các biến cố bất lợi. Các yếu tố này có thể bao gồm tuổi, giới tính, bệnh nền, chức năng gan thận, liều lượng thuốc, phác đồ hóa trị và tình trạng dinh dưỡng. Các phương pháp thống kê như hồi quy logistic được sử dụng để đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố này và nguy cơ xảy ra các biến cố bất lợi. Kết quả phân tích thống kê sẽ cung cấp thông tin quan trọng để đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị phù hợp.

IV. Kết Quả Phân Tích Biến Cố Bất Lợi Hóa Trị Ung Thư tại 108

Nghiên cứu tại Bệnh viện 108 đã xác định các biến cố bất lợi thường gặp trên hệ tiêu hóa và hệ huyết học do hóa trị liệu gây ra cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân gặp các biến cố như buồn nôn, nôn, tiêu chảy, viêm niêm mạc miệng, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu và thiếu máu là khá cao. Phân tích thống kê đã xác định một số yếu tố liên quan đến các biến cố bất lợi, chẳng hạn như tuổi cao, bệnh nền và liều lượng thuốc. Kết quả nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện quản lý biến cố bất lợi và nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng.

4.1. Tỷ Lệ Mắc và Mức Độ Nghiêm Trọng Của Biến Cố Bất Lợi

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ bệnh nhân gặp các biến cố bất lợi khác nhau do hóa trị liệu. Ví dụ, tỷ lệ bệnh nhân bị buồn nôn và nôn có thể là 50-70%, trong khi tỷ lệ bệnh nhân bị giảm bạch cầu có thể là 30-50%. Mức độ nghiêm trọng của các biến cố cũng được đánh giá, từ nhẹ đến nặng. Thông tin này giúp bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ và đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

4.2. Các Phác Đồ Hóa Trị Liên Quan Đến ADR

Nghiên cứu đã so sánh tỷ lệ biến cố bất lợi giữa các phác đồ hóa trị khác nhau. Một số phác đồ có thể liên quan đến nguy cơ cao hơn về một số biến cố nhất định. Thông tin này giúp bác sĩ có thể lựa chọn phác đồ phù hợp nhất cho từng bệnh nhân, dựa trên nguy cơ và lợi ích. Các phác đồ sử dụng Oxaliplatin thường có tỷ lệ ADR trên thần kinh cao hơn.

4.3. Các Yếu Tố Nguy Cơ và Mối Liên Hệ Với Biến Cố Bất Lợi

Phân tích thống kê đã xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến các biến cố bất lợi. Ví dụ, tuổi cao có thể liên quan đến nguy cơ cao hơn về giảm bạch cầu, trong khi bệnh nền có thể liên quan đến nguy cơ cao hơn về các biến cố trên hệ tiêu hóa. Hiểu rõ các yếu tố này giúp bác sĩ có thể cá nhân hóa điều trị và đưa ra các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

V. Biện Pháp Quản Lý Biến Cố Bất Lợi Nâng Cao Chất Lượng Điều Trị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, Bệnh viện 108 có thể triển khai các biện pháp để quản lý biến cố bất lợi một cách hiệu quả hơn và nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Các biện pháp này có thể bao gồm: xây dựng các hướng dẫn điều trị chuẩn hóa, tăng cường theo dõi bệnh nhân, sử dụng các thuốc dự phòng và điều trị biến cố bất lợi, và cải thiện giao tiếp giữa bác sĩ và bệnh nhân. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu tác dụng phụ, cải thiện chất lượng cuộc sống và tăng cơ hội thành công trong điều trị ung thư đại trực tràng.

5.1. Xây Dựng Hướng Dẫn Điều Trị Chuẩn Hóa ADR

Việc xây dựng các hướng dẫn điều trị chuẩn hóa cho việc quản lý biến cố bất lợi giúp đảm bảo rằng tất cả bệnh nhân đều nhận được sự chăm sóc tốt nhất. Các hướng dẫn này nên bao gồm các khuyến cáo về phòng ngừa, điều trị và theo dõi các biến cố thường gặp, dựa trên các bằng chứng khoa học mới nhất. Hướng dẫn cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh các tiến bộ trong điều trị.

5.2. Tăng Cường Theo Dõi và Đánh Giá Biến Cố Định Kỳ

Theo dõi chặt chẽ bệnh nhân trong quá trình hóa trị liệu là rất quan trọng để phát hiện sớm các biến cố bất lợi. Việc theo dõi có thể bao gồm kiểm tra các chỉ số huyết học, đánh giá các triệu chứng và hỏi bệnh nhân về bất kỳ tác dụng phụ nào họ gặp phải. Đánh giá định kỳ giúp bác sĩ có thể điều chỉnh phác đồ điều trị và đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

5.3. Giáo Dục Bệnh Nhân và Nâng Cao Nhận Thức Về Tác Dụng Phụ

Giáo dục bệnh nhân về các tác dụng phụ có thể xảy ra khi hóa trị liệu giúp họ chuẩn bị tốt hơn và chủ động hơn trong việc quản lý các biến cố này. Bệnh nhân nên được cung cấp thông tin về các triệu chứng cần theo dõi, các biện pháp tự chăm sóc và khi nào cần liên hệ với bác sĩ. Việc nâng cao nhận thức giúp bệnh nhân có thể báo cáo sớm các tác dụng phụ và nhận được sự chăm sóc kịp thời.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Quản Lý Biến Cố

Nghiên cứu tại Bệnh viện 108 đã cung cấp thông tin quan trọng về các biến cố bất lợi do hóa trị liệu trên bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để cải thiện quản lý biến cố bất lợi và nâng cao chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa và điều trị biến cố bất lợi, cũng như tìm kiếm các phương pháp mới để giảm thiểu tác dụng phụ của hóa trị liệu.

6.1. Tổng Kết Nghiên Cứu Biến Cố Bất Lợi Hóa Trị Ung Thư

Nghiên cứu đã thành công trong việc xác định các biến cố bất lợi thường gặp, tỷ lệ mắc và mức độ nghiêm trọng của các biến cố này. Nghiên cứu cũng đã xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến các biến cố bất lợi, cung cấp thông tin quan trọng để cá nhân hóa điều trị.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về ADR Hóa Trị

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa và điều trị biến cố bất lợi. Ngoài ra, cần có thêm các nghiên cứu về các phương pháp mới để giảm thiểu tác dụng phụ của hóa trị liệu, chẳng hạn như sử dụng các thuốc bảo vệ tế bào và các phương pháp điều trị hỗ trợ.

6.3. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Hành Lâm Sàng

Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng các hướng dẫn điều trị chuẩn hóa, tăng cường theo dõi bệnh nhân, sử dụng các thuốc dự phòng và điều trị biến cố bất lợi, và cải thiện giao tiếp giữa bác sĩ và bệnh nhân. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu tác dụng phụ, cải thiện chất lượng cuộc sống và tăng cơ hội thành công trong điều trị ung thư đại trực tràng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong toàn cầu với khoảng 10 triệu ca tử vong mỗi năm. Năm 2020, thế giới ghi nhận khoảng 19 triệu ca ung thư mới, trong đó ung thư đại trực tràng chiếm khoảng 1,93 triệu ca, đứng thứ ba về số ca mắc mới. Tại Việt Nam, theo WHO, năm 2020 có khoảng 183.000 ca ung thư mới và 123.000 ca tử vong do ung thư, với tỷ lệ tử vong hiệu chỉnh theo độ tuổi là 106/100.000 dân. Hóa trị liệu là phương pháp điều trị phổ biến và quan trọng trong ung thư đại trực tràng, giúp kéo dài thời gian sống và giảm triệu chứng. Tuy nhiên, hóa trị cũng gây ra nhiều biến cố bất lợi (ADR) ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống bệnh nhân, đặc biệt trên hệ tiêu hóa và huyết học.

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong giai đoạn từ 01/10/2023 đến 31/01/2024 nhằm phân tích các biến cố bất lợi của hóa trị liệu trên bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Mục tiêu cụ thể gồm: (1) phân tích biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa như tiêu chảy, buồn nôn, nôn, viêm niêm mạc miệng; (2) phân tích biến cố bất lợi trên hệ huyết học như giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu. Kết quả nghiên cứu sẽ làm cơ sở xây dựng các biện pháp can thiệp nhằm phòng tránh và giảm thiểu ADR, nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng chăm sóc tại bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Phản ứng có hại của thuốc (ADR): Được định nghĩa theo Luật Dược 2016 và WHO là phản ứng không mong muốn, có hại xảy ra ở liều dùng bình thường, ảnh hưởng đến sức khỏe bệnh nhân.
• Mô hình phân loại mức độ ADR: Phân loại mức độ nghiêm trọng từ 1 đến 5, từ nhẹ đến tử vong, áp dụng cho các biến cố trên hệ tiêu hóa và huyết học.
• Mô hình phân tích hồi quy logistic đơn biến: Được sử dụng để xác định các yếu tố liên quan đến sự xuất hiện của các biến cố bất lợi, bao gồm đặc điểm bệnh nhân (tuổi, giới, bệnh mắc kèm), đặc điểm bệnh lý (loại ung thư, giai đoạn), và đặc điểm điều trị (phác đồ hóa trị).

Các khái niệm chính bao gồm: ung thư đại trực tràng, hóa trị liệu, biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa (tiêu chảy, buồn nôn, nôn, viêm niêm mạc miệng), biến cố bất lợi trên hệ huyết học (giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu), và các phác đồ hóa trị phổ biến như mFOLFOX6, XELOX, FOLFIRI.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang.
• Đối tượng nghiên cứu: 195 bệnh nhân ung thư đại trực tràng điều trị hóa chất tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 từ 01/10/2023 đến 31/01/2024, được chọn theo phương pháp lấy mẫu thuận tiện, thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ.
• Nguồn dữ liệu: Thu thập thông tin từ bệnh án điện tử, bệnh án giấy, phỏng vấn trực tiếp bệnh nhân, bác sĩ, điều dưỡng.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả để trình bày đặc điểm mẫu và tỷ lệ biến cố; phân tích hồi quy logistic đơn biến để xác định các yếu tố liên quan đến biến cố bất lợi. Phần mềm SPSS 20 và Microsoft Excel 2016 được sử dụng để xử lý số liệu.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu trong 4 tháng (10/2023 - 01/2024), xử lý và phân tích số liệu ngay sau đó.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Trung vị tuổi 61 (21-86), 54,9% trên 60 tuổi, nam chiếm 61%. Phần lớn bệnh nhân ở giai đoạn IV (87,2%), 30,3% có bệnh mắc kèm. Gần một nửa đã phẫu thuật (48,7%), 15,4% đã xạ trị. Phác đồ mFOLFOX6 được sử dụng nhiều nhất (28,7%), hóa chất phổ biến là Oxaliplatin (71,3%) và 5-Fluorouracil (66,2%).

2. Biến cố tiêu hóa:

   • Tiêu chảy: 6,1% bệnh nhân gặp, chủ yếu mức độ nhẹ (độ 1 chiếm 5,1%), không có trường hợp nặng. Không có yếu tố nào liên quan đến nguy cơ tiêu chảy được xác định (p>0,05).
   • Buồn nôn: 61,5% bệnh nhân gặp, trong đó 48,7% mức độ 2. Phác đồ chứa 5-Fluorouracil làm tăng nguy cơ buồn nôn gấp 3 lần (OR=3,06; p<0,001), trong khi phác đồ chứa Tegafur và Uracil giảm nguy cơ (OR=0,25; p=0,004).
   • Nôn: 38,5% bệnh nhân gặp, chủ yếu mức độ nhẹ (33,9%). Biến cố nôn liên quan đến bệnh mắc kèm (p=0,006), đã phẫu thuật (p=0,002), và phác đồ chứa 5-Fluorouracil tăng nguy cơ (OR=4,92; p<0,001). Phác đồ chứa Capecitabine và Tegafur/Uracil giảm nguy cơ nôn (p<0,01).
   • Viêm niêm mạc miệng: 9,7% bệnh nhân gặp, chủ yếu mức độ nhẹ. Bệnh nhân không có bệnh mắc kèm và chưa phẫu thuật có nguy cơ cao hơn (p<0,05).

3. Biến cố huyết học (tóm tắt từ nghiên cứu):

   • Giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu, thiếu máu là các biến cố phổ biến, ảnh hưởng đến khả năng điều trị và tiên lượng bệnh.
   • Các thuốc dự phòng như Filgrastim và Pegfilgrastim được sử dụng để giảm thiểu biến cố giảm bạch cầu.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa và huyết học vẫn phổ biến ở bệnh nhân ung thư đại trực tràng điều trị hóa chất, đặc biệt với phác đồ chứa 5-Fluorouracil. Tỷ lệ buồn nôn và nôn cao phản ánh tính độc tính của hóa chất, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và tuân thủ điều trị. Việc phát hiện không có yếu tố liên quan đến tiêu chảy có thể do tỷ lệ biến cố thấp và mức độ nhẹ trong mẫu nghiên cứu.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ biến cố buồn nôn và nôn tương tự hoặc thấp hơn nhờ áp dụng phác đồ dự phòng chống nôn hiện đại. Việc giảm thiểu biến cố viêm niêm mạc miệng ở bệnh nhân có bệnh mắc kèm và đã phẫu thuật có thể liên quan đến sự chăm sóc y tế tích cực hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ các biến cố theo mức độ, bảng phân tích hồi quy logistic cho thấy các yếu tố liên quan, giúp minh họa rõ ràng mối liên hệ giữa phác đồ điều trị và biến cố bất lợi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và quản lý ADR: Thiết lập quy trình giám sát ADR chặt chẽ tại bệnh viện, đặc biệt tập trung vào các biến cố tiêu hóa và huyết học, nhằm phát hiện sớm và xử lý kịp thời. Thời gian thực hiện: ngay trong năm 2024. Chủ thể: Ban lãnh đạo bệnh viện, khoa Dược lâm sàng.

2. Áp dụng phác đồ dự phòng chống nôn hiệu quả: Khuyến cáo sử dụng đầy đủ các thuốc chống nôn theo hướng dẫn Bộ Y tế và NCCN, đặc biệt với bệnh nhân sử dụng phác đồ chứa 5-Fluorouracil. Thời gian: liên tục trong quá trình điều trị. Chủ thể: Bác sĩ lâm sàng, dược sĩ.

3. Đào tạo nâng cao nhận thức nhân viên y tế: Tổ chức các khóa đào tạo về nhận biết và xử trí ADR cho bác sĩ, điều dưỡng và dược sĩ nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc. Thời gian: 6 tháng đầu năm 2024. Chủ thể: Phòng đào tạo, khoa Dược.

4. Tăng cường hỗ trợ dinh dưỡng và chăm sóc giảm nhẹ: Áp dụng các biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng, vệ sinh miệng, và chăm sóc da để giảm thiểu biến cố viêm niêm mạc miệng và các tác dụng phụ khác. Thời gian: trong suốt quá trình điều trị. Chủ thể: Khoa Dinh dưỡng, điều dưỡng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ ung bướu và lâm sàng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tế về biến cố bất lợi của hóa trị, giúp lựa chọn phác đồ phù hợp và quản lý tác dụng phụ hiệu quả.

2. Dược sĩ lâm sàng và dược bệnh viện: Tham khảo để xây dựng quy trình giám sát ADR, tư vấn thuốc và phối hợp điều trị nhằm giảm thiểu biến cố bất lợi.

3. Nhà quản lý y tế và bệnh viện: Cơ sở để hoạch định chính sách, nâng cao chất lượng dịch vụ điều trị ung thư, đặc biệt trong quản lý an toàn thuốc.

4. Nghiên cứu sinh và học viên y dược: Tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu, phân tích dữ liệu và thực trạng biến cố bất lợi trong hóa trị ung thư đại trực tràng.

Câu hỏi thường gặp

1. Hóa trị ung thư đại trực tràng có những biến cố bất lợi nào phổ biến?
   Biến cố phổ biến gồm buồn nôn (61,5%), nôn (38,5%), tiêu chảy (6,1%) và viêm niêm mạc miệng (9,7%). Các biến cố huyết học như giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu cũng thường gặp.

2. Phác đồ hóa trị nào liên quan nhiều nhất đến biến cố buồn nôn và nôn?
   Phác đồ chứa 5-Fluorouracil làm tăng nguy cơ buồn nôn gấp 3 lần và nôn gấp gần 5 lần so với phác đồ không chứa thuốc này.

3. Có biện pháp dự phòng nào hiệu quả để giảm biến cố nôn và buồn nôn?
   Sử dụng thuốc chống nôn như kháng thụ thể 5-HT3, kháng NK-1 và glucocorticoid theo hướng dẫn Bộ Y tế và NCCN giúp kiểm soát tốt các biến cố này.

4. Yếu tố nào ảnh hưởng đến nguy cơ viêm niêm mạc miệng?
   Bệnh nhân không có bệnh mắc kèm và chưa phẫu thuật có nguy cơ viêm niêm mạc miệng cao hơn, có thể do sự khác biệt trong chăm sóc và đáp ứng điều trị.

5. Làm thế nào để giảm thiểu biến cố tiêu chảy do hóa trị?
   Mặc dù tỷ lệ tiêu chảy thấp trong nghiên cứu này, việc theo dõi sát, sử dụng thuốc hỗ trợ và điều chỉnh liều hóa chất là cần thiết để phòng tránh tiêu chảy nghiêm trọng.

Kết luận

• Nghiên cứu đã phân tích chi tiết các biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa và huyết học ở 195 bệnh nhân ung thư đại trực tràng điều trị hóa chất tại Bệnh viện TWQĐ 108.
• Biến cố buồn nôn và nôn có tỷ lệ cao, liên quan mật thiết đến phác đồ chứa 5-Fluorouracil.
• Tiêu chảy và viêm niêm mạc miệng chủ yếu ở mức độ nhẹ, với tỷ lệ thấp hơn.
• Kết quả cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các biện pháp can thiệp nhằm giảm thiểu ADR, nâng cao chất lượng điều trị.
• Đề xuất triển khai quy trình giám sát ADR, áp dụng phác đồ dự phòng chống nôn hiệu quả và đào tạo nhân viên y tế trong năm 2024.

Hãy áp dụng các khuyến nghị này để nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ung thư là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn thế giới, và là nguyên nhân gây ra khoảng 10 triệu ca tử vong mỗi năm [1]. Trên toàn cầu, khoảng 1/6 trường hợp tử vong là do ung thư[1]. Số ca bệnh mới không ngừng gia tăng, vào năm 2020 có khoảng 19 triệu ca mắc mới, phổ biến là ung thư vú (2,26 triệu ca); phổi (2,21 triệu ca); đại trực tràng (1,93 triệu ca); tuyến tiền liệt (1,41 triệu ca); và dạ dày (1,09 triệu ca) [2]. Tại Việt Nam, theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO – World Health Organization), năm 2020 có khoảng 183 ngàn ca ung thư mới, và khoảng 123 ngàn ca tử vong do ung thư.

Tỉ lệ tử vong do ung thư hiệu chỉnh theo độ tuổi tại Việt Nam là 106/100000 dân [3]. Hiện nay có nhiều biện pháp điều trị bệnh ung thư nhưng hóa trị vẫn là phương pháp phổ biến, đóng vai trò quan trọng trong điều trị cho bệnh nhân ung thư. Việc sử dụng hóa chất mang lại đáp ứng lâm sàng, kéo dài thời gian sống thêm và sống thêm không bệnh [4], [5], [6]. Tuy nhiên, hóa trị lại tiềm tàng rất nhiều các tác dụng không mong muốn do hóa chất tiêu diệt tế bào ung thư nhưng cũng đồng thời hủy hoại tế bào lành, đồng thời có khoảng điều trị hẹp nên gây ra tác dụng không mong muốn toàn thân cho bệnh nhân, đặc biệt là các mô/tế bào tăng sinh nhanh như tiêu hoá, tủy xương, tóc,… [7].

Dựa trên thời gian xuất hiện, tác dụng không mong muốn bao gồm cấp tính và mạn tính. Trong đó, các tác dụng không mong muốn cấp tính có thể xảy ra trên da, tóc, tủy xương và huyết học, hệ tiêu hóa hoặc thận,… Các tác dụng không mong muốn lâu dài của hóa trị bao gồm sự kháng thuốc, khả năng gây ung thư, hoặc gây vô sinh [8], [9]. Vì vậy, việc giám sát phản ứng có hại của thuốc ung thư là rất cần thiết để phòng tránh, giảm thiểu và quản lý các tác dụng không mong muốn một cách phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Bệnh viện Trung ương Quân đội (TWQĐ) 108 là bệnh viện hạng đặc biệt, đa khoa, chuyên khoa sâu, tuyến cuối toàn quân.

Với quy mô lớn và trang thiết bị hiện đại, số lượng bệnh nhân nhập viện điều trị bệnh ung thư tương đối lớn. Sau khi Bộ Y tế ra quyết định số 29/QĐ-BYT “Về việc ban hành hướng dẫn giám sát phản ứng 1 có hại của thuốc (ADR) tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh”, bệnh viện đã tiến hành triển khai các biện pháp can thiệp chủ động để có thông tin về các ca ADR. Vì thế, với mục đích thông qua việc giám sát ADR để có cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp nhằm phòng tránh và giảm thiểu ADR tại bệnh viện, chúng tôi thực hiện đề tài: “Phân tích một số biến cố bất lợi của hóa trị liệu điều trị ung thư đại trực tràng tại bệnh viện Trung ương Quân đội 108” với hai mục tiêu sau: 1. Phân tích một số biến cố bất lợi trên hệ tiêu hóa của hóa trị liệu điều trị ung thư đại trực tràng tại bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Phân tích một số biến cố bất lợi trên hệ huyết học của hóa trị liệu điều trị ung thư đại trực tràng tại bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Kết quả nghiên cứu sẽ là căn cứ để chúng tôi xây dựng các biện pháp can thiệp nhằm phòng tránh và giảm thiểu ADR tại Bệnh viện. Từ đó nâng cao chất lượng trong điều trị cũng như hoạt động Dược lâm sàng tại Bệnh viện. Tổng quan về bệnh lý ung thư và hóa trị trong điều trị ung thư 1.

Bệnh lý ung thư 1. Đặc điểm bệnh học ung thư Ung thư là bệnh lý ác tính của tế bào, khi bị kích thích bởi các tác nhân sinh ung thư, tế bào tăng sinh một cách bất thường và không tuân theo các cơ chế kiểm soát về phát triển của cơ thể [7]. Đa số bệnh ung thư hình thành các khối u. Khác với các khối u lành tính chỉ phát triển tại chỗ, thường rất chậm, có vỏ bọc xung quanh, các khối u ác tính (ung thư) có khả năng xâm lấn vào các tổ chức lành xung quanh.

Các tế bào của khối u ác tính còn có khả năng di căn tới các hạch bạch huyết hoặc các tạng ở xa, hình thành các khối u mới và cuối cùng dẫn tới các hậu quả nghiêm trọng như tử vong. Cùng với di căn xa, tính chất bệnh ung thư hay tái phát đã khiến việc điều trị bệnh khó khăn và ảnh hưởng xấu đến tiên lượng bệnh [7]. Ung thư không phải là một bệnh. Người ta đã biết có đến hơn 200 loại ung thư khác nhau trên cơ thể người.

Những loại ung thư này tuy có đặc điểm giống nhau về bản chất nhưng có nhiều điểm khác nhau về nguyên nhân, tiến triển bệnh, tiên lượng bệnh và phương pháp điều trị [7]. Dịch tễ bệnh ung thư Số ca ung thư mắc mới không ngừng gia tăng. Theo thống kê của GLOBOCAN vào năm 2020 có khoảng 19 triệu ca ung thư mắc mới. Trong đó, những loại ung thư có tỷ lệ mắc mới cao bao gồm: vú (2,26 triệu ca); phổi (2,21 triệu ca); đại tràng và trực tràng (1,93 triệu ca); tuyến tiền liệt (1,41 triệu ca); và dạ dày (1,09 triệu ca) [2].

Tại Việt Nam, tính chung cả hai giới nam và nữ thì các bệnh ung thư thường gặp là: ung thư gan, phổi, vú, dạ dày, đại trực tràng. Năm loại bệnh ung thư thường gặp ở nam giới là: ung thư gan, phổi, dạ dày, đại trực tràng, tuyến tiền liệt; ở nữ giới là: ung thư vú, phổi, đại trực tràng, dạ dày, gan [3]. Theo số liệu của tổ chức y tế thế giới năm 2020, Việt Nam có khoảng 183 ngàn ca ung thư mới, và khoảng 123 ngàn ca tử vong do ung thư. Tỉ lệ tử vong do ung thư hiệu chỉnh theo độ tuổi tại Việt Nam 3 là 106/100 000 dân [3], [10].

Hiện nay, chỉ có 185/204 quốc gia có báo cáo thống kê về tình hình bệnh ung thư theo GLOBOCAN. Năm 2020, Việt Nam xếp thứ 91/185 về tỷ suất mắc mới và thứ 50/185 về tỷ suất tử vong trên 100. Thứ hạng này tương ứng của năm 2018 là 99/185 và 56/185. Như vậy, có thể thấy là tình hình mắc mới và tử vong do ung thư ở Việt Nam đều đang tăng nhanh [10].

Theo đánh giá của Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế (The International Agency for Research on Cancer - IARC), Việt Nam có tỷ lệ chữa khỏi bệnh ung thư đạt 40%. Tỷ lệ này chưa được như mong muốn, lý do chủ yếu là phần lớn bệnh nhân ung thư ở nước ta phát hiện và điều trị khi bệnh đã ở giai đoạn muộn [11].Tại Việt Nam, tính chung cả hai giới nam và nữ thì các bệnh ung thư thường gặp là: ung thư gan, phổi, vú, dạ dày, đại trực tràng. Năm loại bệnh ung thư thường gặp ở nam giới là: ung thư gan, phổi, dạ dày, đại trực tràng, tuyến tiền liệt; ở nữ giới là: ung thư vú, phổi, đại trực tràng, dạ dày, gan [3]. Theo số liệu của tổ chức y tế thế giới năm 2020, Việt Nam có khoảng 183 ngàn ca ung thư mới, và khoảng 123 ngàn ca tử vong do ung thư.

Tỉ lệ tử vong do ung thư hiệu chỉnh theo độ tuổi tại Việt Nam là 106/100 000 dân [3], [10]. Hiện nay, chỉ có 185/204 quốc gia có báo cáo thống kê về tình hình bệnh ung thư theo GLOBOCAN. Năm 2020, Việt Nam xếp thứ 91/185 về tỷ suất mắc mới và thứ 50/185 về tỷ suất tử vong trên 100. Thứ hạng này tương ứng của năm 2018 là 99/185 và 56/185.

Như vậy, có thể thấy là tình hình mắc mới và tử vong do ung thư ở Việt Nam đều đang tăng nhanh [10]. Theo đánh giá của Cơ quan nghiên cứu ung thư quốc tế (The International Agency for Research on Cancer - IARC), Việt Nam có tỷ lệ chữa khỏi bệnh ung thư đạt 40%. Tỷ lệ này chưa được như mong muốn, lý do chủ yếu là phần lớn bệnh nhân ung thư ở nước ta phát hiện và điều trị khi bệnh đã ở giai đoạn muộn [11]. Chẩn đoán giai đoạn ung thư Chẩn đoán giai đoạn là đánh giá sự xâm lấn và lan tràn của ung thư, bao gồm đánh giá tình trạng tại chỗ, tại vùng và di căn xa [7].

Chẩn đoán giai đoạn có vai trò quan trọng giúp đánh giá được tiên lượng bệnh, chọn lựa phác đồ điều trị thích hợp và giám sát hiệu quả điều trị [7], [12]. 4 Có nhiều cách phân loại giai đoạn ung thư, trong đó có 2 phân loại được áp dụng phổ biến đó là phân loại theo giai đoạn và phân loại theo hệ thống TNM [13]. - Phân loại theo giai đoạn dựa trên mức độ xâm lấn của khối u, từ đó chia thành 4 giai đoạn: (I) – khối u giới hạn ở vị trí ban đầu, không có xâm lấn cục bộ; (II) – xâm lấn cục bộ; (III) – khối u lan rộng đến các hạch bạch huyết tại chỗ; (IV) – di căn xa [12]. - Hệ thống phân giai đoạn TNM của Tổ chức chống ung thư quốc tế (UICC – Union for International Cancer Control) và Ủy ban liên hợp ung thư Hoa Kỳ (AJCC – American Joint Committee on Cancer) gồm ba yếu tố chính: T (Tumor): u nguyên phát; N (Node): hạch tại vùng; M (Metastase): di căn xa [13].

Các phương pháp điều trị bệnh ung thư Đặc tính chung của bệnh ung thư là phát triển tại chỗ, xâm lấn tổ chức xung quanh, di căn theo đường bạch huyết và di căn xa qua đường máu tới các cơ quan khác [1], [7], [11]. Chính vì vậy, điều trị bệnh ung thư phụ thuộc vào loại, giai đoạn bệnh, mô bệnh học, thể trạng người bệnh,… Các biện pháp điều trị bao gồm: phẫu thuật là phương pháp điều trị tại chỗ; xạ trị là phương pháp điều trị tại vùng; hóa chất, nội tiết, điều trị nhắm đích, miễn dịch là các phương pháp điều trị toàn thân. Hiện nay, tiếp cận chung trong điều trị ung thư thường là đa mô thức, phối hợp các biện pháp khác nhau nhằm tăng hiệu quả điều trị [7], [11], [14]. *Các phương pháp điều trị tại chỗ, tại vùng: Phẫu thuật: là phương pháp điều trị tại chỗ, cho phép loại bỏ tổ chức ung thư.

Có hai chỉ định chính là điều trị phẫu thuật triệt căn và phẫu thuật tạm thời.