CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP PHỤC VỤ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY 1. Khái niệm phân tích báo cáo tài chính khách hàng Phân tích tài chính được các nhà quản lý bắt đầu chú ý từ cuối thế kỷ XIX. Từ thế kỷ XX đến nay, trước nhu cầu quản lý doanh nghiệp có hiệu quả, sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống tài chính, sự phát triển của các tập đoàn kinh tế và khả năng sử dụng rộng rãi công nghệ thông tin đã làm cho công tác phân tích tài chính thực sự được chú trọng và phát triển hơn bao giờ hết.
Phân tích báo cáo tài chính khách hàng là quá trình xem xét, kiểm tra, đối chiếu và so sánh số liệu về các kết quả tài chính hiện hành so với quá khứ, nhằm đánh giá đúng thực trạng tài chính của khách hàng, đánh giá những gì đã làm được, nắm vững tiềm năng, dự kiến những gì sẽ xảy ra [8], trên cơ sở đó để xem xét khách hàng có đủ điều kiện để cấp tín dụng, đầu tư hay không, có đáng tin cậy để cấp tín dụng, đầu tư không, có khả năng để thực hiện các trách nhiệm và nghĩa vụ thực hiện các khoản tín dụng và đầu tư không. Mục tiêu phân tích báo cáo tài chính khách hàng để phục vụ hoạt động cho vay Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp ngày càng được áp dụng rộng rãi trong mọi đơn vị kinh tế. Những người phân tích báo cáo tài chính ở những cương vị khác nhau nhằm các mục tiêu khác nhau. Phân tích báo cáo tài chính đối với các nhà quản trị doanh nghiệp và các chủ doanh nghiệp nhằm đánh giá tình hình tài chính đã qua, thực hiện cân bằng tài chính, khả Luan van 8 năng thanh toán, sinh lợi, rủi ro và dự đoán tình hình tài chính nhằm đưa ra các quyết định đúng.
Phân tích báo cáo tài chính đối với nhà đầu tư nhằm biết tình hình thu nhập của chủ sở hữu, lợi tức cổ phần và giá trị tăng thêm của vốn đầu tư, khả năng sinh lãi của doanh nghiệp, là căn cứ để họ quyết định có đầu tư vốn vào doanh nghiệp hay không. Đối với người cho vay, phân tích báo cáo tài chính giúp họ nhận biết được khả năng vay trả của khách hàng, doanh nghiệp có nhu cầu vay hay không. Phân tích báo cáo tài chính khách hàng để phục vụ hoạt động cho vay tại các Ngân hàng thương mại là một hoạt động nằm trong quy trình tín dụng của Ngân hàng. Để đi đến một quyết định cho vay hay không các ngân hàng cần phải trải qua việc thẩm định khách hàng trong đó có việc phân tích báo cáo tài chính của doanh nghiệp đi vay.
Các mục tiêu phân tích báo cáo tài chính khách hàng là [4]: - Phân tích báo cáo tài chính khách hàng nhằm cung cấp thông tin hữu ích cho ngân hàng có thể ra các quyết định về cho vay hay không đối với khách hàng, những rủi ro có thể xảy ra để quyết định cho vay hoặc từ chối một cách đúng đắn. - Phân tích báo cáo tài chính khách hàng nhằm cung cấp thông tin giúp ngân hàng đánh giá được số lượng, thời gian và rủi ro của những khoản thu bằng tiền lãi và gốc từ hoạt động cho vay, hạn chế rủi ro đến mức thấp nhất. - Phân tích báo cáo tài chính khách hàng làm cơ sở xác định số tiền cho vay, thời hạn cho vay, mức thu nợ hợp lý tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả. - Phân tích báo cáo tài chính khách hàng phải cung cấp thông tin về các nguồn lực kinh tế của khách hàng, nghĩa vụ của khách hàng đối với các nguồn lực này và các tác động của những nghiệp vụ kinh tế, những sự kiện và những tình huống làm thay đổi các nguồn lực của khách hàng.
Vai trò của phân tích báo cáo tài chính khách hàng để phục vụ hoạt động cho vay tại Ngân hàng thương mại Qua công tác phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp khách hàng của ngân hàng, thể hiện một số vai trò cơ bản để phục vụ hoạt động cho vay tại các ngân hàng như sau: Thứ nhất, phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp giúp hạn chế rủi ro trong hoạt động tín dụng. Chất lượng của khoản vay phụ thuộc rất nhiều vào kết quả của phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp đi vay. Phân tích báo cáo tài chính của doanh nghiệp đi vay đúng, đầy đủ sẽ giúp xác định được doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn thực sự không, xác định được khả năng thực hiện phương án vay và khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Thứ hai, phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp giúp Ngân hàng đánh giá vị thế của khách hàng trong lĩnh vực họ đang kinh doanh.
Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp thông qua các chỉ số tài chính sẽ phản ánh chất lượng, hiệu quả kinh doanh, tình trạng tài chính của doanh nghiệp, qua đó so sánh được các chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp đi vay với các doanh nghiệp khác cùng ngành, cùng quy mô, so sánh và đánh giá so với chỉ số tài chính chung của ngành mà doanh nghiệp đang hoạt động. Thứ ba, phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp còn giúp các Ngân hàng xếp loại khách hàng, cho điểm tài chính và căn cứ vào việc xếp loại đó để áp dụng chính sách cho vay đối với khách hàng. QUY TRÌNH PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp để phục vụ hoạt động cho vay tại các ngân hàng thương mại là việc phân tích các chỉ số tài chính, các xu hướng biến động về tình hình tài chính của doanh nghiệp đi vay, so sánh con số đó với con số chung của ngành hay của doanh nghiệp có cùng quy mô nhằm đưa ra kết luận cuối cùng là xác định tình trạng tài chính hiện tại của Luan van 10 doanh nghiệp đó có lành mạnh hay không, có rủi ro gì cho ngân hàng khi quyết định cho vay. Đối với các ngân hàng mối quan tâm của họ hướng chủ yếu vào khả năng trả nợ của doanh nghiệp đi vay.
Vì vậy các ngân hàng đặc biệt chú ý đến số lượng tiền và các tài sản khác có thể chuyển đổi thành tiền nhanh, từ đó so sánh với số nợ ngắn hạn để biết được khả năng thanh toán tức thời của doanh nghiệp. Bên cạnh đó các ngân hàng cũng rất quan tâm tới số lượng vốn của chủ sở hữu của doanh nghiệp, bởi vì số vốn chủ sở hữu này là khoản bảo hiểm cho họ trong trường hợp doanh nghiệp đi vay gặp rủi ro, không có khả năng thanh toán vốn vay và lãi vay. Chẳng ngân hàng nào dám cho vay nếu các thông tin cho thấy người đi vay không đảm bảo chắc chắn rằng khoản vay đó có thể và sẽ được thanh toán ngay khi đến hạn. Quy trình phân tích báo cáo tài chính khách hàng của các ngân hàng thương mại được thực hiện: bộ phận Tiếp nhận và hướng dẫn khách hàng tiếp nhận hồ sơ đi vay khách hàng sau khi kiểm tra đã đảm bảo các điều kiện và quy định hồ sơ vay của ngân hàng, chuyển sang bộ phận Thẩm định và phân tích của ngân hàng, tiến hành thẩm định và phân tích báo cáo tài chính khách hàng để đưa ra nhận xét và đánh giá về tình hình tài chính khách hàng và kết thúc khi cán bộ tín dụng ngân hàng có báo cáo kết quả thẩm định và phân tích báo cáo tài chính khách hàng và chuyển sang bộ phận có thẩm quyền xét duyệt cho vay.
Được tiến hành theo các bước sau: 1. Thẩm định báo cáo tài chính khách hàng Thẩm định báo cáo tài chính doanh nghiệp khách hàng của ngân hàng khi khách hàng xin cấp tín dụng là kiểm tra tính pháp lý của doanh nghiệp đi vay, người đại diện pháp nhân của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật, tính hợp pháp, hợp lý của hồ sơ doanh nghiệp xin cấp tín dụng; kiểm tra báo Luan van 11 cáo tài chính của khách hàng đi vay có đầy đủ theo quy định hay chưa, số liệu được trình bày và khai báo trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp có trung thực, phù hợp với các quy định hiện hành hay chưa,. Trong một số trường hợp, theo yêu cầu của loại hình cấp tín dụng, ngân hàng cần phải xem khách hàng có thoả mãn các điều kiện thuộc đối tượng cấp tín dụng hay không. Nội dung thẩm định báo cáo tài chính khách hàng của ngân hàng được thực hiện như sau a.
Chọn loại báo cáo để thẩm định Trong hệ thống báo cáo kế toán doanh nghiệp có hai loại báo cáo chủ yếu là báo cáo tài chính và các báo cáo kế toán nội bộ khác của doanh nghiệp. Báo cáo tài chính doanh nghiệp, bao gồm: Bảng cân đối kế toán (BCĐKT); Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (BCKQHĐKD), Báo cáo lưu chuyển tiền tệ (BCLCTT) và Thuyết minh báo cáo tài chính (TMBCTC). Báo cáo tài chính của doanh nghiệp là báo cáo được phát hành ra bên ngoài mang tính hợp pháp của doanh nghiệp và nó phản ảnh các thông tin tổng hợp nhất về tình hình tài sản, nguồn vốn chủ sở hữu, công nợ, tình hình lưu chuyển tiền tệ cũng như tình hình tài chính và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong một kỳ kinh doanh nhất định. Do vậy các ngân hàng thương mại thường lựa chọn báo cáo tài chính doanh nghiệp để phân tích tình hình hoạt động tài chính cũng như khả năng thanh toán và trả nợ vay của khách hàng trước khi ngân hàng làm các thủ tục cho khách hàng vay.
Kiểm tra tính tuân thủ của báo cáo tài chính Kiểm tra tính tuân thủ của báo cáo tài chính của khách hàng là ngân hàng xem xét báo cáo tài chính của khách hàng có phù hợp các quy định hiện hành trước khi ngân hàng làm các thủ tục cho khách hàng vay: - Kiểm tra Báo cáo tài chính doanh nghiệp (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh, Thuyết minh báo cáo tài chính, báo cáo lưu chuyển Luan van 12 tiền tệ) của khách hàng được thiết lập đúng có theo các quy định hiện hành hay không, Báo cáo tài chính khách hàng cung cấp có đầy đủ hay không, Báo cáo tài chính của khách hàng đã được kiểm toán hay chưa, ngay khi báo cáo tài chính khách hàng đã được kiểm toán thì ngân hàng cũng phải sử dụng báo cáo tài chính của khách hàng đó một cách thận trọng.