Phân Tích Bậc Hai Phần Tử Đồng Xoay: Phương Pháp Khớp Dẻo Tại HCMUTE

Chuyên khảo phân tích Hcmute phân tích bậc hai phần tử đồng xoay bằng phương pháp khớp dẻo, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: ThS. Đoàn Ngọc Tịnh Nghiêm
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoài Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Khoa Xây Dựng Và Cơ Học Ứng Dụng
• Đề tài: Phân Tích Bậc Hai Phần Tử Đồng Xoay Bằng Phương Pháp Khớp Dẻo
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 3. CHƯƠNG III: CHƯƠNG TRÌNH PHÂN TÍCH
• 4. CHƯƠNG IV: VÍ DỤ MINH HỌA
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phân tích Bậc Hai Cơ sở lý thuyết và ứng dụng trong phân tích kết cấu

Chương trình nghiên cứu tập trung vào phân tích bậc hai của phần tử đồng xoay trong khung thép. Phân tích bậc hai xét đến ảnh hưởng của biến dạng lớn đến độ cứng của kết cấu, khác biệt so với phân tích bậc một đơn giản hơn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các kết cấu chịu tải trọng lớn, nơi biến dạng lớn có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng chịu lực. Nghiên cứu sử dụng phương pháp khớp dẻo, một kỹ thuật hiệu quả trong việc mô hình hóa hành vi phi tuyến của vật liệu. Phương pháp khớp dẻo giả định sự chảy dẻo tập trung tại các điểm cụ thể (khớp dẻo), đơn giản hóa tính toán so với việc mô hình hóa toàn bộ vùng dẻo. Việc kết hợp phân tích bậc hai và phương pháp khớp dẻo cho phép đánh giá chính xác hơn khả năng chịu lực của kết cấu, đặc biệt trong trường hợp phi tuyến vật liệu. Nghiên cứu tập trung vào khung thép, một loại kết cấu phổ biến trong xây dựng. Các cấu kiện khung thép thường được mô hình hóa như dầm-cột, tương tác phức tạp giữa lực dọc trục và mô men uốn cần được xem xét trong phân tích bậc hai. Phân tích ứng suất và phân tích biến dạng là những khía cạnh quan trọng trong quá trình này. Ma trận độ cứng được sử dụng để mô tả mối quan hệ giữa lực và biến dạng, đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết bài toán.

1.1 Mô hình hóa phần tử đồng xoay và khớp dẻo

Nghiên cứu tập trung vào việc xây dựng mô hình phần tử đồng xoay cho dầm-cột. Phần tử đồng xoay xoay theo chuyển động của phần tử, giúp đơn giản hóa quá trình tính toán. Mô hình khớp dẻo được tích hợp vào phần tử đồng xoay để mô phỏng chính xác hành vi phi tuyến của vật liệu. Hàm ổn định từ lời giải giải tích của phương trình vi phân cân bằng được sử dụng để tính đến tác động phi tuyến hình học. Khớp dẻo hiệu chỉnh cho phép mô phỏng sự chảy dẻo dần dần của vật liệu, chính xác hơn so với khớp dẻo cứng truyền thống. Ma trận độ cứng tiếp tuyến được cập nhật liên tục trong quá trình tính toán lặp, đảm bảo độ chính xác của kết quả. Các thông số vật liệu như mô đun đàn hồi (E), ứng suất chảy dẻo (σy), và mô men quán tính (I) là đầu vào quan trọng cho mô hình phần tử hữu hạn. Việc xác định chính xác các thông số này là yếu tố quyết định độ tin cậy của kết quả. Phương pháp phần tử hữu hạn (FEM) là cơ sở lý thuyết cho việc xây dựng và giải quyết bài toán. Các phần mềm phân tích kết cấu như ABAQUS, ANSYS, và Nastran thường sử dụng FEM để tính toán hành vi của kết cấu.

1.2 Thuật toán giải và kiểm tra độ chính xác

Thuật toán giải lặp Newton-Raphson được sử dụng để giải quyết hệ phương trình phi tuyến. Thuật toán điều chỉnh bước gia tải giúp đảm bảo sự hội tụ của giải pháp. Phân tích độ chính xác của kết quả được thực hiện bằng cách so sánh với kết quả từ các phần mềm phân tích kết cấu thương mại như ABAQUS. Sai số được tính toán và phân tích để đánh giá hiệu quả của phương pháp đề xuất. Ví dụ minh họa với nhiều trường hợp tải trọng khác nhau được sử dụng để kiểm chứng tính ứng dụng của chương trình. Phân tích tĩnh là trọng tâm của nghiên cứu này, tập trung vào khả năng chịu lực của kết cấu dưới tải trọng tĩnh. Phân tích động có thể được xem xét trong các nghiên cứu mở rộng. Giải pháp số được trình bày chi tiết, giúp độc giả hiểu rõ cách thức tính toán. Tính toán khối lượng và hiệu quả tính toán được đánh giá để so sánh với các phương pháp khác. Nghiên cứu đã chứng minh được tính hiệu quả của phương pháp phần tử đồng xoay trong việc giảm thời gian tính toán mà vẫn đảm bảo độ chính xác.

II. Ứng dụng và đánh giá

Nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao trong lĩnh vực kỹ thuật kết cấu. Chương trình phân tích phát triển có thể được ứng dụng rộng rãi trong thiết kế và kiểm tra kết cấu thép. Phân tích phi tuyến cho phép đánh giá chính xác hơn khả năng chịu lực của kết cấu, đảm bảo an toàn và độ tin cậy. Kỹ thuật khớp dẻo được sử dụng rộng rãi trong thiết kế kết cấu, nghiên cứu này góp phần nâng cao hiểu biết và ứng dụng kỹ thuật này. Việc sử dụng phần tử đồng xoay giúp giảm thiểu thời gian tính toán, nâng cao hiệu quả công việc. Ứng dụng trong giảng dạy kết cấu thép nâng cao cũng được đề cập, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về phân tích phi tuyến. Nghiên cứu đã tạo ra một công cụ hữu ích cho các nhà nghiên cứu và kỹ sư.

2.1 Hiệu quả tính toán và độ chính xác

Một trong những ưu điểm chính của phương pháp này là hiệu quả tính toán cao. Phân tích bậc hai kết hợp với phương pháp khớp dẻo cho phép mô hình hóa kết cấu với số lượng phần tử nhỏ hơn so với phương pháp phần tử hữu hạn truyền thống. Điều này dẫn đến giảm đáng kể thời gian tính toán và dung lượng lưu trữ dữ liệu. Độ chính xác của kết quả được đảm bảo thông qua việc so sánh với kết quả từ các phần mềm phân tích chuyên dụng như ABAQUS. Các ví dụ minh họa trong báo cáo cho thấy sự phù hợp cao giữa kết quả tính toán và kết quả thực nghiệm. Việc sử dụng phần mềm MATLAB trong việc lập trình cũng góp phần vào tính hiệu quả của phương pháp. Thuật toán tối ưu được áp dụng nhằm giảm thiểu thời gian tính toán mà vẫn đảm bảo độ chính xác cần thiết. Phân tích sai số cho thấy độ chính xác cao của phương pháp, đặc biệt trong trường hợp phi tuyến vật liệu.

2.2 Khả năng ứng dụng và phát triển tương lai

Phương pháp được đề xuất có khả năng ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực kỹ thuật kết cấu. Chương trình phân tích có thể được sử dụng để thiết kế và phân tích các kết cấu thép phức tạp. Nghiên cứu này mở ra hướng phát triển mới cho phân tích phi tuyến kết cấu, đặc biệt trong việc mô hình hóa hành vi của vật liệu. Các nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc mở rộng phương pháp cho các loại kết cấu khác, hoặc tích hợp với các yếu tố khác như tải trọng động và ảnh hưởng của môi trường. Tối ưu hóa thuật toán để giảm thiểu thời gian tính toán hơn nữa cũng là một hướng nghiên cứu tiềm năng. Phát triển giao diện người dùng thân thiện hơn sẽ giúp cho việc ứng dụng rộng rãi hơn nữa. Việc tích hợp với các tiêu chuẩn thiết kế hiện hành cũng là một bước quan trọng để đưa phương pháp vào thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phân tích kết cấu phi tuyến là một lĩnh vực quan trọng trong kỹ thuật xây dựng, đặc biệt đối với khung thép phẳng chịu tải trọng tĩnh. Theo ước tính, việc phân tích phi tuyến giúp mô phỏng chính xác hơn ứng xử thực tế của kết cấu so với phân tích đàn hồi tuyến tính truyền thống, vốn bỏ qua ảnh hưởng của chuyển vị và biến dạng phi tuyến. Luận văn tập trung phát triển phần tử dầm-cột đồng xoay kết hợp với mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh nhằm phân tích ứng xử phi tuyến hình học và vật liệu của khung thép phẳng. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 6/2013 đến tháng 10/2014 tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh.

Mục tiêu chính của đề tài là xây dựng một chương trình phân tích tin cậy và hiệu quả, có khả năng mô phỏng chính xác sự tương tác giữa lực dọc và mô-men uốn, đồng thời mô phỏng sự chảy dẻo dần dần tại vị trí khớp dẻo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khung thép phẳng có liên kết cứng chịu tải trọng tĩnh, với các ví dụ minh họa thực tế và so sánh kết quả với các phần mềm phân tích hiện đại như ABAQUS. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc giảm đáng kể khối lượng tính toán so với phương pháp phần tử hữu hạn truyền thống, đồng thời nâng cao độ chính xác trong dự báo khả năng chịu lực và ứng xử phi tuyến của kết cấu thép.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: phương pháp phần tử đồng xoay (co-rotational element) và mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh (refined plastic hinge model). Phần tử đồng xoay được phát triển dựa trên lời giải giải tích của phương trình vi phân cân bằng bậc bốn cho phần tử dầm-cột chịu lực dọc và mô-men uốn, cho phép xét đến phi tuyến hình học do tương tác giữa lực dọc và mô-men uốn. Mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh sử dụng các đường cường độ chảy dẻo đồng dạng, cho phép mô phỏng sự chảy dẻo dần dần tại hai đầu phần tử, thay vì sự chảy dẻo đột ngột như trong các mô hình khớp dẻo đơn giản.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: ma trận độ cứng tiếp tuyến phần tử đồng xoay, hàm ổn định mô phỏng ứng xử bậc hai của phần tử, và các đường cường độ chảy dẻo do Orbison, Liew cùng cộng sự, và Balling đề xuất. Các giả thiết cơ bản bao gồm: phần tử ban đầu thẳng, mặt cắt ngang phẳng và vuông góc với trục phần tử, bỏ qua biến dạng ngoài mặt phẳng và biến dạng cắt, cũng như giả định biến dạng nhỏ nhưng chuyển vị lớn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các kết quả phân tích số từ chương trình được phát triển bằng ngôn ngữ MATLAB, dựa trên thuật toán giải phi tuyến Newton-Raphson đầy đủ kết hợp với thuật toán điều chỉnh bước gia tải theo công hằng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm nhiều ví dụ minh họa với các cấu kiện và khung thép phẳng khác nhau, từ cột đơn đến khung nhiều tầng, với số phần tử mô phỏng từ 1 đến 2 phần tử cho mỗi cấu kiện.

Phương pháp chọn mẫu là lựa chọn các ví dụ điển hình đã được nghiên cứu trong các tài liệu quốc tế để so sánh và đánh giá độ chính xác. Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua so sánh kết quả chuyển vị, tải giới hạn, và sai số so với phần mềm ABAQUS và các nghiên cứu trước đó. Timeline nghiên cứu kéo dài 16 tháng, từ tháng 6/2013 đến tháng 10/2014, bao gồm giai đoạn xây dựng lý thuyết, lập trình, kiểm thử và đánh giá kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Độ chính xác của phần tử đồng xoay-khớp dẻo: Ví dụ cột thép một đầu ngàm một đầu tự do chịu tải tập trung cho thấy sai số chuyển vị ngang so với ABAQUS sử dụng 200 phần tử con chỉ khoảng 0.88%, chứng minh độ chính xác cao của phương pháp đề xuất.

2. Hiệu quả tính toán: Chương trình phân tích hội tụ nhanh, ví dụ khung phẳng hai tầng chịu tải tập trung chỉ cần 7 bước lặp theo thuật toán Newton-Raphson đầy đủ để đạt sai số cho phép, giảm đáng kể thời gian tính toán so với phương pháp phần tử hữu hạn truyền thống.

3. Mô phỏng phi tuyến vật liệu chính xác: So sánh kết quả phân tích khung 2 tầng 1 nhịp liên kết ngàm giữa phương pháp khớp dẻo cứng và khớp dẻo hiệu chỉnh cho thấy phương pháp khớp dẻo hiệu chỉnh cho kết quả đường tải trọng – chuyển vị liên tục và chính xác hơn, phản ánh sự chảy dẻo dần dần của khớp dẻo.

4. Khả năng dự báo tải giới hạn: Kết quả phân tích dầm hai đầu ngàm chịu tải tập trung và cột phi đàn hồi hai đầu khớp cho thấy hệ số tải giới hạn λu của phương pháp đề xuất trùng khớp hoặc sai số rất nhỏ (dưới 1%) so với các nghiên cứu trước và lời giải lý thuyết Euler.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của độ chính xác cao và hiệu quả tính toán đến từ việc sử dụng phần tử đồng xoay kết hợp mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh, cho phép mô phỏng ứng xử phi tuyến hình học và vật liệu với số lượng phần tử rất ít (1-2 phần tử cho mỗi cấu kiện). So với phương pháp phần tử hữu hạn truyền thống, phương pháp này giảm đáng kể khối lượng tính toán và dữ liệu lưu trữ.

So sánh với các nghiên cứu trước như của Balling, Lyon, Chan và Chui, kết quả của luận văn không chỉ tương đồng mà còn cải tiến hơn ở khả năng mô phỏng sự chảy dẻo dần dần, giúp dự báo chính xác hơn ứng xử phi tuyến của kết cấu thép. Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tải trọng – chuyển vị, bảng so sánh sai số và đồ thị chuyển vị tại các nút, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả và độ tin cậy của phương pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ứng dụng rộng rãi trong phân tích kết cấu thép: Khuyến nghị các viện nghiên cứu và doanh nghiệp xây dựng áp dụng chương trình phân tích phi tuyến này để nâng cao độ chính xác và giảm thời gian tính toán trong thiết kế và đánh giá kết cấu thép phẳng.

2. Đào tạo và chuyển giao công nghệ: Đưa nội dung và chương trình phân tích vào giảng dạy chuyên đề tại các trường đại học kỹ thuật, đặc biệt là các khóa học về phân tích kết cấu nâng cao, nhằm nâng cao năng lực nghiên cứu và thực hành cho sinh viên và kỹ sư.

3. Phát triển mở rộng cho kết cấu không gian: Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục mở rộng phương pháp phần tử đồng xoay-khớp dẻo cho phân tích kết cấu thép không gian và các loại kết cấu phức tạp hơn, nhằm tăng tính ứng dụng thực tiễn.

4. Tích hợp với phần mềm thương mại: Đề xuất hợp tác với các nhà phát triển phần mềm kỹ thuật để tích hợp thuật toán và mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh vào các phần mềm phân tích kết cấu phổ biến, giúp người dùng dễ dàng tiếp cận và sử dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành xây dựng và cơ học: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về phân tích phi tuyến kết cấu thép, phù hợp để làm tài liệu tham khảo và giảng dạy trong các khóa học nâng cao.

2. Kỹ sư thiết kế kết cấu: Các kỹ sư thiết kế có thể áp dụng phương pháp và chương trình phân tích để đánh giá chính xác hơn khả năng chịu lực và ứng xử phi tuyến của kết cấu thép trong các dự án thực tế.

3. Nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kết cấu thép: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp mới, hỗ trợ nghiên cứu phát triển các mô hình phân tích phi tuyến hiệu quả hơn.

4. Doanh nghiệp xây dựng và tư vấn kỹ thuật: Các công ty xây dựng và tư vấn có thể sử dụng chương trình phân tích để tối ưu hóa thiết kế, giảm chi phí và nâng cao độ an toàn cho công trình.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp phần tử đồng xoay khác gì so với phần tử hữu hạn truyền thống?
   Phần tử đồng xoay mô phỏng ứng xử phi tuyến với số lượng phần tử rất ít (1-2 phần tử cho mỗi cấu kiện), trong khi phần tử hữu hạn truyền thống cần chia nhỏ cấu kiện thành nhiều phần tử con, dẫn đến khối lượng tính toán lớn hơn nhiều.

2. Mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh có ưu điểm gì?
   Mô hình này cho phép mô phỏng sự chảy dẻo dần dần tại vị trí khớp dẻo, giúp dự báo chính xác hơn ứng xử phi tuyến vật liệu so với mô hình khớp dẻo cứng truyền thống, vốn giả định sự chảy dẻo đột ngột.

3. Chương trình phân tích có thể áp dụng cho loại kết cấu nào?
   Chương trình được phát triển cho khung thép phẳng có liên kết cứng chịu tải trọng tĩnh, phù hợp với nhiều dạng kết cấu thép phổ biến trong xây dựng công nghiệp và dân dụng.

4. Độ chính xác của phương pháp được kiểm chứng như thế nào?
   Kết quả phân tích được so sánh với phần mềm ABAQUS sử dụng 200 phần tử con và các nghiên cứu quốc tế, với sai số chuyển vị và tải giới hạn thường dưới 1%, chứng minh độ tin cậy cao.

5. Làm thế nào để nhập dữ liệu vào chương trình phân tích?
   Dữ liệu đầu vào được khai báo trong file văn bản “input.txt” theo định dạng quy định, bao gồm thông số phần tử, nút, tải trọng, điều kiện ràng buộc, giúp dễ dàng tùy chỉnh và sử dụng chương trình.

Kết luận

• Phát triển thành công phần tử dầm-cột đồng xoay kết hợp mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh, cho phép phân tích phi tuyến hình học và vật liệu chính xác cho khung thép phẳng.
• Chương trình phân tích MATLAB dựa trên thuật toán Newton-Raphson đầy đủ cho kết quả tin cậy, hiệu quả với sai số thấp so với phần mềm ABAQUS và các nghiên cứu trước.
• Phương pháp giảm đáng kể khối lượng tính toán so với phương pháp phần tử hữu hạn truyền thống, phù hợp cho ứng dụng thực tế và giảng dạy.
• Kết quả nghiên cứu được minh chứng qua nhiều ví dụ số với các dạng kết cấu khác nhau, từ cột đơn đến khung nhiều tầng.
• Đề xuất mở rộng ứng dụng, đào tạo và tích hợp công nghệ trong lĩnh vực phân tích kết cấu thép phi tuyến.

Áp dụng phương pháp và chương trình phân tích trong các dự án thiết kế kết cấu thép, đồng thời phát triển thêm các nghiên cứu mở rộng cho kết cấu không gian và tải trọng động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Tổng quan Phân tích kết cấu là quá trình xác định ứng xử của hệ kết cấu khi chịu các dạng tải trọng. Phân tích đàn hồi tuyến tính giả thuyết bỏ qua ảnh hưởng của chuyển vị đến ứng xử của kết cấu và do đó quan hệ ứng suất – biến dạng là tuyến tính. Phân tích này thường đơn giản với khối lượng tính toán ít.

Dạng phân tích này hiện đang được áp dụng phổ biến để thiết kế kết cấu với việc kể đến tác động phi tuyến hình học và vật liệu một cách gián tiếp thông qua các công thức thiết kế hoặc các hệ số đơn giản nào đó được đề xuất trong các tiêu chuẩn. Tuy nhiên, dạng phân tích này chưa phản ánh đúng bản chất chịu lực thật của kết cấu. Ngược lại, trong bài toán phân tích phi tuyến quan hệ tải trọng – chuyển vị là phi tuyến, do đó cần phải sử dụng các thuật toán giải lặp để phân tích (vì kết cấu đã bị biến đổi về hình học và tính chất vật liệu cũng đã thay đổi). Do việc phân tích phải trải qua nhiều bước lặp và ma trận độ cứng luôn được cập nhật sau mỗi bước gia tải nên thời gian và khối lượng tính toán của bài toán phân tích phi tuyến sẽ lớn hơn nhiều so với bài toán phân tích đàn hồi tuyến tính.

Một phân tích phi tuyến cho khung thép cần kể đến các yếu tố chính sau: phi tuyến hình học và phi tuyến vật liệu. Phân tích phi tuyến hình học có kể đến ảnh hưởng do sự biến đổi hình học và sự phân bố ứng suất dư ban đầu trong cấu kiện, do đó ma trận độ cứng sẽ có thêm các ẩn số chuyển vị so với ma trận độ cứng thông thường. Nếu trong phân tích tuyến tính thì lời giải có thể tìm trực tiếp thì trong phân tích phi tuyến hình học lời giải phải dùng đến phương pháp gia tải từng bước do có sự biến đổi về mặt hình học của kết cấu sau mỗi bước tải. Phân tích phi tuyến vật liệu là phân tích có kể đến ứng xử phi đàn hồi của vật liệu.

Có hai phương pháp thường được sử dụng khi phân tích phi tuiyến vật liệu là phương pháp khớp dẻo và phương pháp vùng dẻo. 11 Luan van Phương pháp khớp dẻo (plastic hinge) còn gọi là phương pháp dầm-cột là mô hình đơn giản, dễ sử dụng và phổ biến nhất. Trong phương pháp khớp dẻo giả thiết sự chảy dẻo chỉ xảy ra trong một vùng nhỏ ở hai đầu phần tử, phần còn lại được giả thuyết vẫn còn đàn hồi. Phương pháp vùng dẻo (plastic zone), hay còn gọi là phương pháp dẻo phân bố (distributed plasticity), là phương pháp phần tử hữu hạn dựa trên việc chia cấu kiện thành nhiều phần tử dọc theo chiều dài và chia mặt cắt ngang tiết diện thành nhiều thớ.

Phương pháp này có thể: mô phỏng sự lan truyền dẻo qua mặt cắt ngang và dọc theo chiều dài cấu kiện. Tuy nhiên khối lượng tính toán và lưu trữ trong phương pháp này là khá lớn. Do vậy, phương pháp này thường chỉ được dùng trong nghiên cứu để kiểm tra độ tin cậy các phương pháp phân tích khác. Tình hình nghiên cứu Với tính hiệu quả về mặt tính toán, phương pháp dầm-cột đã được nghiên cứu sâu rộng trong phân tích khung thép chịu tải trọng tĩnh và động.

Phương pháp này dựa vào việc mô phỏng cấu kiện bằng việc chia cấu kiện thành một hay hai phần tử. Lui EM và Chen WF (1986) [14] phân tích ứng xử của khung thép phẳng dùng phương pháp khớp dẻo. Ứng xử phi tuyến của liên kết được mô phỏng bằng hàm mũ và có kể đến sự gia tải và dỡ tải của liên kết. Hsieh SH và Deierlein GG (1991) [9] phân tích phi tuyến khung không gian có liên kết nửa cứng.

Ứng xử phi tuyến vật liệu được kể đến bởi việc sử dụng phương pháp khớp dẻo có ma trận giảm dẻo dựa trên mặt dẻo ba tham số để mô phỏng sự chảy dẻo của mặt cắt ngang do tác động của lực dọc trục và mômen uốn theo hai phương. Chan SL và Zhou ZH (1994) [6] đã phát triển một phần tử mới dùng đa thức bậc 5 cho hàm chuyển vị của cấu kiện dầm-cột chịu tải đầu mút cho phân tích phi tuyến khung thép phẳng chịu tải trọng tĩnh. Liew JYR, Chen WF, Chen H (2000) [13] đã phát triển phương pháp khớp dẻo hiệu chỉnh dùng hai mặt chảy dẻo đồng dạng cho phép mô phỏng sự chảy dẻo dần 12 Luan van dần của đầu mút phần tử thay vì sự chảy dẻo đột ngột của thường thấy trong phân tích khớp dẻo đơn giản. Kim SE và Choi SH (2001) [11] trình bày một phương pháp phân tích nâng cao khung thép không gian có xét đến các yếu tố phi tuyến hình học, vật liệu và liên kết bằng cách dùng hàm ổn định và phương pháp khớp dẻo.

Vu (2006) [21] đề xuất một phần tử dầm-cột mới trong phân tích chuyển vị lớn khung thép phẳng đàn hồi sử dụng công thức tổng Lagrange dựa vào hàm nội suy chuyển vị. Ngo-Huu C, Kim SE và Oh JR (2008) [15] đề xuất phương pháp khớp dẻo thớ có chiều dài khớp thớ bằng không để phân tích phi tuyến vật liệu và dùng hàm ổn định truyền thống để phân tích phi tuyến hình học cho phần tử dầm-cột của khung thép không gian chịu tải tĩnh. Sau đó, Tai TH và Kim SE (2011) [24] cũng dùng phương pháp trên để phân tích ứng xử động của hệ khung thép không gian. Tuy nhiên, ở phương pháp trên, quan hệ lực dọc và chuyển vị bỏ qua ảnh hưởng của góc xoay hai đầu phần tử.

Ngo-Huu C, Kim SE (2009) [16] đã phát triển một phần tử dầm-cột khớp thớ phi tuyến cho mô phỏng khung thép không gian chịu tải tĩnh. Tác động phi đàn hồi được mô phỏng dựa vào phương pháp khớp dẻo hiệu chỉnh, cấu kiện được chia thành ba phần tử gồm hai phần tử khớp thớ hai đầu có chiều dài hữu hạn và một phần tử đàn hồi ở giữa. Hàm ổn định truyền thống có được từ lời giải giải tích của cấu kiện dầm-cột chịu lực dọc trục và mô-men uốn ở hai đầu được sử dụng để mô phỏng ứng xử bậc hai của phần tử đàn hồi ở giữa. Lực dọc bỏ qua ảnh hưởng của góc xoay hai đầu phần tử.

Chiorean CG (2009) [8] đã đề xuất một phương pháp dầm cột mới cho phân tích phi tuyến khung thép không gian có liên kết nửa cứng. Quan hệ lực – biến dạng phi đàn hồi phi tuyến và hàm ổn định được dùng để mô phỏng tác động phi tuyến vật liệu và hình học. 13 Luan van Chin-Long Lee và Filip C. Flippou (2009) [7] đề xuất một phần tử dầm-cột sử dụng phương pháp khớp thớ với chiều dài khớp thớ thay đổi (Spreading Inelastic Zone Element – SIZE) để phân tích ứng xử kết cấu dưới tác dụng của tải lặp.

Aslam Kassimali và Juan J. Garcilazo (2010) [1] phân tích phi tuyến hình học khung thép phẳng đàn hồi có xét đến ảnh hưởng của nhiệt độ. Phương pháp đề xuất sử dụng lý thuyết dầm-cột có xét đến hàm ổn định và hàm hiệu ứng cung được trình bày trước đó bởi Oran (1973) [18] và Kassimali (1976) [19]. Trong nghiên cứu này, quan hệ lực dọc và góc xoay hai đầu phần tử được kể đến thông qua các hàm hiệu ứng cung được thiết lập dựa trên các hàm ổn định truyền thống.

Lyon (2010) [22] đề xuất phần tử đồng xoay mới kết hợp lý thuyết khớp dẻo để áp dụng cho phân tích phi tuyến hình học và vật liệu cho khung thép. Phần tử đồng xoay được phát triển có ưu điểm là chỉ cần mô phỏng một phần tử cho một cấu kiện mà vẫn đạt độ chính xác cao, tuy nhiên, phần tử khớp dẻo được đề xuất vẫn là khớp dẻo cứng và sự chảy dẻo dần dần của khớp dẻo vẫn chưa được kể đến. Thanh-Nam Le, Jean-Marc Battini và Mohammed Hjiaj (2011) [25] đề xuất phần tử dầm đồng xoay trong phân tích động khung thép phẳng đàn hồi. Nghiên cứu sử dụng hàm chuyển vị xấp xỉ đa thức bậc 3 cho phần tử dầm nên quan hệ giữa mô- men và góc xoay chưa xét đến ảnh hưởng của lực dọc.

Nguyen Dinh Kien (2012) [17] đã trình bày công thức đồng xoay cho phần tử dầm-cột Timoshenko trong phân tích chuyển vị lớn của khung thép phẳng đàn hồi. Trong đó, ma trận độ cứng được xây dựng bằng phương pháp năng lượng, các chuyển vị được xác định dựa trên hàm dạng đa thức bậc 3 và thuật toán chiều dài cung được sử dụng trong bài toán lặp gia tăng. Bradford (2012) [10] đề xuất phần tử dầm-cột bậc 4 trong phân tích phi tuyến hình học cho khung thép đàn hồi. Ma trận độ cứng phần tử dầm- cột được xây dựng từ hàm năng lượng.

Tính cấp thiết của đề tài Thông thường, khi hệ kết cấu ứng xử phi tuyến, phương pháp phần tử hữu hạn (PTHH) được sử dụng để phân tích. Phương pháp này chia nhỏ một cấu kiện thành nhiều phần tử con, mức độ chính xác phụ thuộc vào số lượng phần tử con được chia. Do việc phân tích phải qua nhiều bước lặp và phải cập nhật lại ma trận độ cứng kết cấu sau mỗi bước gia tải nên khối lượng tính toán và dữ liệu lưu trữ của bài toán phân tích phi tuyến theo phương pháp này sẽ rất lớn. Việc giảm khối lượng tính toán mà vẫn đảm bảo độ chính xác ứng xử phi tuyến của hệ kết cấu là cần thiết và có tính thực tiễn cao.

Trong phương pháp phần tử đồng xoay, yếu tố phi tuyến hình học do sự tương tác giữa lực dọc và mô-men uốn được tính đến bằng việc cải tiến các hàm ổn định từ lời giải của phương trình vi phân cân bằng chịu tải đầu mút. Yếu tố phi tuyến vật liệu được được xét đến bằng cách sử dụng mô hình khớp dẻo hiệu chỉnh. Ưu điểm của việc sử dụng phần tử đồng xoay – khớp dẻo này là chỉ cần sử dụng một hoặc hai phần tử con trên một cấu kiện là có thể mô phỏng khá chính xác ứng xử phi tuyến của kết cấu, do đó hiệu quả tính toán sẽ cao hơn so với phương pháp PTHH truyền thống. Mục tiêu của đề tài • Phát triển phần tử dầm-cột đồng xoay kết hợp với các khớp dẻo hiệu chỉnh ở hai đầu phần tử để phân tích ứng xử phi tuyến hình học và phi tuyến vật liệu cho khung thép phẳng.

• Phát triển một chương trình phân tích tin cậy và hiệu quả cho phân tích ứng xử phi tuyến của khung thép phẳng. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: • Khung thép phi đàn hồi chịu tải trọng tĩnh. 15 Luan van Phạm vi nghiên cứu: • Khung thép phẳng có liên kết cứng.