Phân Quyền Tài Chính Tại Trung Quốc Từ Năm 1992 Đến Nay Và Bài Học Cho Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu phân quyền tài chính tại trung quốc từ năm 1992 tới nay và một số gợi mở cho việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thế Vinh
• Người hướng dẫn: PTS. Phạm Thái Quốc
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Phân Quyền Tài Chính Tại Trung Quốc: Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến phân quyền tài chính
• 1.1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu nước ngoài liên quan đến phân quyền tài chính
• 1.1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở Trung Quốc liên quan đến phân quyền tài chính của Trung Quốc
• 1.1.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước liên quan đến phân quyền tài chính ở Trung Quốc
• 1.1.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến phân cấp tài chính ở Việt Nam
• 1.2. Đánh giá tình hình nghiên cứu và khoảng trống đề tài luận án cần tập trung nghiên cứu
• 1.2.1. Một số nhận xét, đánh giá về tình hình nghiên cứu
• 1.2.2. Khoảng trống và hướng nghiên cứu của luận án
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÂN QUYỀN TÀI CHÍNH
• 2.1. Cơ sở lý luận về phân quyền tài chính
• 2.1.1. Một số khái niệm
• 2.1.2. Một số lý thuyết về phân quyền tài chính
• 2.1.3. Lợi ích và hạn chế của phân quyền tài chính
• 2.2. Cơ sở thực tiễn về phân quyền tài chính tại Trung Quốc
• 2.3. Tiêu chí đánh giá phân quyền tài chính và các nhân tố ảnh hưởng đến phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc
• 2.3.1. Tiêu chí đánh giá phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc
• 2.3.2. Các nhân tố ảnh hưởng phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÂN QUYỀN TÀI CHÍNH TẠI TRUNG QUỐC TỪ NĂM 1992 ĐẾN NAY
• 3.1. Quá trình hình thành, phát triển phân quyền tài chính tại Trung Quốc trước năm 1994
• 3.1.1. Sơ khởi của việc hình thành phân quyền tài chính trước năm 1978
• 3.1.2. Bước cải cách theo hướng giao quyền về địa phương trong giai đoạn 1978-1993
• 3.1.3. Hoàn chỉnh phân quyền tài chính từ trong quá trình phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc
• 3.2. Quan hệ tài chính trung ương - địa phương tại Trung Quốc sau khi thực hiện phân chia thuế
• 3.2.1. Trách nhiệm chi tài chính của chính quyền trung ương và địa phương
• 3.2.2. Mối quan hệ trung ương và địa phương trong quyền thu tài chính
• 3.3. Trọng tâm của phân quyền tài chính tại Trung Quốc hiện nay
• 3.3.1. Hoàn thiện hệ thống lý luận phân quyền tài chính đặc sắc Trung Quốc
• 3.3.2. Cải cách trong chế độ chuyển giao tài chính
• 3.3.3. Cải cách trong trưng thu thuế và điều chỉnh việc phân định thuế giữa Trung ương và địa phương
• 3.4. Tác động của việc thực hiện phân quyền tài chính tại Trung Quốc
• 3.4.1. Đối với việc phát triển kinh tế
• 3.4.2. Đối với việc xây dựng hệ thống quản trị quốc gia
• 3.4.3. Đối với việc thúc đẩy thu hẹp khoảng cách phát triển thành thị - nông thôn
• 3.4.4. Đối với nâng cao năng lực quản trị chính quyền địa phương
• 3.4.5. Đối với việc xử lý mối quan hệ lợi ích trung ương - địa phương
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ THỰC TIỄN PHÂN QUYỀN TÀI CHÍNH CỦA TRUNG QUỐC VÀ GỢI MỞ CHO VIỆT NAM
• 4.1. Bài học kinh nghiệm về phân quyền tài chính của Trung Quốc
• 4.1.1. Một số nét tương đồng và khác biệt giữa Trung Quốc và Việt Nam
• 4.1.2. Một số bài học kinh nghiệm từ phân quyền tài chính ở Trung Quốc
• 4.2. Thực tiễn phân cấp tài chính tại Việt Nam hiện nay
• 4.2.1. Những nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước tại Việt Nam
• 4.2.2. Quá trình phân quyền tài chính tại Việt Nam
• 4.2.3. Những thành tựu, hạn chế trong chính sách phân cấp tài chính tại Việt Nam
• 4.3. Một số gợi mở về phân cấp tài chính đối với Việt Nam
• 4.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phân Quyền Tài Chính Tại Trung Quốc Cái Nhìn Chung

Bài viết này cung cấp một cái nhìn tổng quan về phân quyền tài chính tại Trung Quốc, đặc biệt từ năm 1992 đến nay. Mục tiêu là phân tích các chính sách và thực tiễn phân quyền ngân sách đã được triển khai, đánh giá tác động của chúng đối với tăng trưởng kinh tế và quản lý nhà nước. Bài viết cũng so sánh mô hình của Trung Quốc với Việt Nam để tìm ra bài học kinh nghiệm có thể áp dụng. Nghiên cứu này nhằm cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu quan tâm đến lĩnh vực cải cách tài chính và phát triển kinh tế địa phương. Theo Nguyễn Thế Vinh, phân quyền tài chính được coi là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc kể từ khi thực hiện chính sách cải cách mở cửa.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Hệ Thống Tài Chính Trung Quốc

Trước năm 1980, hệ thống tài chính Trung Quốc tập trung cao độ vào ngân sách trung ương, phục vụ cho chính sách kế hoạch hóa tập trung. Giai đoạn 1980-1993 chứng kiến sự chuyển đổi sang cơ chế khoán ngân sách, phân định nguồn thu giữa các cấp. Đến năm 1992, Đặng Tiểu Bình thúc đẩy giai đoạn mới, thị trường đóng vai trò nền tảng trong phân bổ nguồn lực. Đại hội XIV Đảng Cộng sản Trung Quốc (1992) chính thức đặt mục tiêu xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa.

1.2. Vai Trò Của Phân Quyền Trong Phát Triển Kinh Tế Địa Phương

Cơ chế “Phóng quyền nhượng lợi” khuyến khích chính quyền địa phương chủ động thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, tăng thu, tiết kiệm chi. Đến năm 1994, Trung Quốc thực hiện cải cách thuế quy mô lớn, tạo khuôn khổ cho phân chia quyền lực trong quản lý tài chính giữa trung ương và địa phương. Kể từ khi gia nhập WTO (2001) đến nay, kinh tế Trung Quốc phát triển mạnh mẽ, song song với đó đặt ra nhiều thách thức cho việc phân cấp quản lý tài chính.

1.3. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Phân Quyền Tài Chính Tại Việt Nam

Các nghiên cứu về chủ đề phân quyền tài chính tại Việt Nam còn rất ít so với các nghiên cứu về kinh tế Trung Quốc. Việt Nam và Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Những kinh nghiệm trong cải cách và phát triển kinh tế của Trung Quốc, đặc biệt là quản trị tài chính, luôn có giá trị tham khảo, vận dụng phù hợp vào thực tiễn Việt Nam để giải quyết những câu chuyện thực tế.

II. Thách Thức Phân Quyền Tài Chính Trung Quốc Đâu Là Điểm Nghẽn

Mặc dù phân quyền tài chính được xem là động lực cho phát triển, nhưng nó cũng đi kèm với những thách thức. Tham nhũng quy mô lớn ở nhiều địa phương, hiện tượng khu biệt tài chính, báo cáo thu chi thiếu minh bạch, vay nợ nước ngoài không kiểm soát, và lợi ích nhóm là những vấn đề đáng lo ngại. Nợ địa phương của Trung Quốc đã vượt ngưỡng an toàn do đầu tư công thiếu kiểm soát. Do đó, việc kiểm soát chặt chẽ và đảm bảo tính minh bạch trong phân bổ nguồn lực là rất quan trọng. Rủi ro phân quyền tài chính luôn rình rập nếu thiếu sự giám sát hiệu quả. Theo luận án của Nguyễn Thế Vinh, phân quyền tạo điều kiện tham nhũng và nợ công tại nhiều địa phương

2.1. Tham Nhũng Và Khu Biệt Tài Chính Địa Phương Thực Trạng

Tình trạng tham nhũng trong quản lý tài chính địa phương đang là vấn đề nhức nhối tại Trung Quốc. Việc thiếu minh bạch trong phân bổ ngân sách tạo điều kiện cho các quan chức địa phương lạm quyền, biển thủ công quỹ. Bên cạnh đó, hiện tượng khu biệt tài chính, khi các địa phương ưu tiên lợi ích riêng, gây cản trở sự lưu thông hàng hóa và dịch vụ giữa các vùng, làm suy giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực chung của cả nước.

2.2. Quản Lý Nợ Công Địa Phương Giải Pháp Nào Để Bền Vững

Sự gia tăng nhanh chóng của nợ công địa phương đang đe dọa sự ổn định của hệ thống tài chính Trung Quốc. Nguyên nhân chính là do chính quyền địa phương dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay, đồng thời thiếu động lực để quản lý chi tiêu hiệu quả. Để giải quyết vấn đề này, cần tăng cường giám sát và kiểm soát hoạt động vay nợ của địa phương, đồng thời khuyến khích các địa phương tìm kiếm nguồn thu bền vững thay vì phụ thuộc vào vay nợ.

2.3. Báo Cáo Thu Chi Không Minh Bạch Tính Minh Bạch Cần Được Nâng Cao

Báo cáo thu chi thiếu minh bạch là một vấn đề nghiêm trọng khác trong hệ thống phân quyền tài chính của Trung Quốc. Việc thiếu thông tin chính xác và đáng tin cậy về tình hình tài chính của các địa phương gây khó khăn cho việc giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách. Để cải thiện tình hình, cần tăng cường công khai thông tin về ngân sách địa phương, đồng thời thiết lập các cơ chế kiểm toán độc lập và hiệu quả.

III. Mô Hình Phân Quyền Tài Chính Trung Quốc Yếu Tố Thành Công

Mô hình phân quyền tài chính của Trung Quốc có những đặc điểm riêng. Chính quyền trung ương và địa phương cùng chia sẻ quyền lực trong thực thi thuế. Tập Cận Bình điều chỉnh phương thức phát triển kinh tế theo hướng giảm phụ thuộc xuất khẩu, kích thích tiêu dùng nội địa, làm thay đổi mối quan hệ trung ương - địa phương. Tính tự chủ cao trong thu chi, phân bổ nguồn lực, tiếp nhận đầu tư, và vay vốn nước ngoài cũng có những thay đổi đáng kể. Việc phân cấp quản lý được giám sát chặt chẽ để tăng thu, giảm thất thoát. Theo luận án, phân quyền là chính sách thiết yếu, quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường của Trung Quốc.

3.1. Chia Sẻ Quyền Lực Thuế Giữa Trung Ương Và Địa Phương Cách Thức Hoạt Động

Một trong những đặc điểm nổi bật của mô hình phân quyền tài chính tại Trung Quốc là sự chia sẻ quyền lực trong việc thu thuế giữa chính quyền trung ương và địa phương. Cụ thể, một số loại thuế được quản lý hoàn toàn bởi chính quyền trung ương, một số loại khác được quản lý bởi địa phương, và một số loại được chia sẻ doanh thu giữa hai cấp chính quyền. Cách thức phân chia này nhằm đảm bảo nguồn thu cho cả trung ương và địa phương, đồng thời khuyến khích địa phương nỗ lực tăng thu ngân sách.

3.2. Giám Sát Tài Chính Công Cụ Để Tăng Thu Và Giảm Thất Thoát

Để đảm bảo hiệu quả và minh bạch trong phân quyền tài chính, Trung Quốc đã thiết lập một hệ thống giám sát tài chính chặt chẽ. Hệ thống này bao gồm các cơ quan kiểm toán, thanh tra, và giám sát tài chính ở cả cấp trung ương và địa phương. Mục tiêu của giám sát tài chính là phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật trong quản lý và sử dụng ngân sách, đồng thời đảm bảo rằng nguồn lực tài chính được sử dụng hiệu quả nhất.

3.3. Điều Chỉnh Chính Sách Theo Hướng Kích Thích Tiêu Dùng Nội Địa Tác Động Đến Phân Cấp

Việc Trung Quốc chuyển hướng sang kích thích tiêu dùng nội địa thay vì phụ thuộc vào xuất khẩu đã tác động đáng kể đến hệ thống phân quyền tài chính. Chính quyền trung ương đã thực hiện các chính sách hỗ trợ địa phương phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ phục vụ thị trường nội địa, đồng thời tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng và các dịch vụ công cộng ở khu vực địa phương. Điều này giúp giảm sự phụ thuộc của địa phương vào nguồn thu từ xuất khẩu và tạo động lực cho phát triển kinh tế bền vững.

IV. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Trung Quốc Về Phân Cấp Ngân Sách Cho Việt Nam

Việt Nam và Trung Quốc có nhiều điểm tương đồng trong quá trình xây dựng đất nước. Cả hai nước đều có Đảng Cộng sản cầm quyền, lựa chọn con đường xã hội chủ nghĩa, và trải qua giai đoạn kế hoạch hóa tập trung. Kinh nghiệm cải cách tài chính của Trung Quốc có giá trị tham khảo cho Việt Nam. Việt Nam cần đảm bảo nguồn lực tài chính quốc gia được huy động và phân phối hiệu quả nhất, đồng thời thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền. Cần khuyến khích chính quyền địa phương chủ động trong việc xác định, bồi dưỡng nguồn thu, tăng thu ngân sách.

4.1. Điểm Tương Đồng Và Khác Biệt Giữa Hai Mô Hình So Sánh Chi Tiết

So sánh chi tiết giữa mô hình phân quyền tài chính của Trung Quốc và hệ thống phân cấp ngân sách của Việt Nam là rất quan trọng để xác định những bài học kinh nghiệm có thể áp dụng. Cần xem xét các yếu tố như mức độ tự chủ của địa phương trong quản lý ngân sách, cơ chế phân chia nguồn thu giữa trung ương và địa phương, và hệ thống giám sát tài chính.

4.2. Tăng Cường Chủ Động Cho Địa Phương Trong Quản Lý Thu Chi Giải Pháp

Để phát huy tối đa tiềm năng của địa phương, cần trao quyền chủ động hơn cho chính quyền địa phương trong quản lý thu chi ngân sách. Điều này bao gồm việc cho phép địa phương tự quyết định một phần nguồn thu của mình, đồng thời giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn vốn từ trung ương. Tuy nhiên, cần đảm bảo rằng việc tăng cường chủ động đi kèm với trách nhiệm giải trình và giám sát chặt chẽ.

4.3. Hoàn Thiện Cơ Chế Phân Chia Nguồn Thu Đảm Bảo Công Bằng Hiệu Quả

Cơ chế phân chia nguồn thu giữa trung ương và địa phương cần được hoàn thiện để đảm bảo công bằng và hiệu quả. Cần xem xét lại tỷ lệ phân chia cho từng loại thuế, đồng thời điều chỉnh để phản ánh đúng vai trò và trách nhiệm của từng cấp chính quyền. Ngoài ra, cần có các cơ chế điều tiết ngân sách để hỗ trợ các địa phương nghèo và kém phát triển.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Tại Việt Nam Gợi Ý Chính Sách Cụ Thể

Thực tiễn phân cấp tài chính tại Việt Nam vẫn còn những tồn tại, hạn chế. Việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi chưa ổn định, chưa phát huy tính chủ động, chưa khuyến khích tiềm năng địa phương. Chính phủ vẫn điều chỉnh nguồn thu bổ sung cho địa phương, vẫn còn yếu tố bao cấp. Do đó, Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế và áp dụng một cách sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của mình. Cần xây dựng hệ thống kiểm soát tài chính hiệu quả, tăng cường tính minh bạch, và đảm bảo trách nhiệm giải trình của các cấp chính quyền.

5.1. Xây Dựng Hệ Thống Kiểm Soát Tài Chính Hiệu Quả Các Bước Thực Hiện

Để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong phân quyền tài chính, Việt Nam cần xây dựng một hệ thống kiểm soát tài chính hiệu quả. Hệ thống này cần bao gồm các cơ quan kiểm toán độc lập, các cơ chế giám sát từ cộng đồng, và các quy trình kiểm tra và đánh giá định kỳ. Cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ làm công tác kiểm soát tài chính.

5.2. Tăng Cường Tính Minh Bạch Trong Quản Lý Ngân Sách Giải Pháp

Tính minh bạch là yếu tố then chốt để đảm bảo trách nhiệm giải trình và chống tham nhũng trong quản lý ngân sách. Việt Nam cần tăng cường công khai thông tin về ngân sách ở tất cả các cấp chính quyền, đồng thời tạo điều kiện cho người dân tham gia giám sát quá trình lập kế hoạch và thực hiện ngân sách.

5.3. Đảm Bảo Trách Nhiệm Giải Trình Cơ Chế Để Thực Thi

Cần thiết lập các cơ chế để đảm bảo rằng các cấp chính quyền chịu trách nhiệm giải trình về việc sử dụng ngân sách. Điều này bao gồm việc yêu cầu các cấp chính quyền báo cáo định kỳ về tình hình thu chi ngân sách, và tổ chức các cuộc đối thoại công khai để người dân có thể đặt câu hỏi và yêu cầu giải thích.

VI. Tương Lai Phân Quyền Tài Chính Hướng Đi Nào Cho Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống phân quyền tài chính để nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo phát triển bền vững. Cần tập trung vào việc phân bổ nguồn lực hiệu quả, cân đối ngân sách, và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của Trung Quốc và các nước khác, nhưng cần lựa chọn các giải pháp phù hợp với điều kiện cụ thể của mình. Đổi mới thể chế và nâng cao hiệu quả phân quyền là yếu tố then chốt để thành công. Phân quyền ngân sách đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội.

6.1. Phân Bổ Nguồn Lực Hiệu Quả Yếu Tố Quyết Định Thành Công

Việc phân bổ nguồn lực hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công của hệ thống phân quyền tài chính. Việt Nam cần tập trung vào việc đầu tư vào các lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao, đồng thời hỗ trợ các địa phương nghèo và kém phát triển. Cần xây dựng các tiêu chí rõ ràng và minh bạch để đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách.

6.2. Cân Đối Ngân Sách Đảm Bảo Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Cân đối ngân sách là rất quan trọng để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Việt Nam cần quản lý chi tiêu chặt chẽ, tăng cường thu ngân sách, và giảm thiểu nợ công. Cần xây dựng các kế hoạch tài chính dài hạn để đảm bảo tính bền vững của ngân sách.

6.3. Tiếp Tục Đổi Mới Thể Chế Nâng Cao Hiệu Quả Phân Quyền

Để nâng cao hiệu quả của hệ thống phân quyền tài chính, Việt Nam cần tiếp tục đổi mới thể chế. Điều này bao gồm việc đơn giản hóa các thủ tục hành chính, giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước vào thị trường, và tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội dân sự.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ kinh tế "Phân quyền tài chính tại Trung Quốc từ năm 1992 tới nay và một số gợi mở cho Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thế Vinh thực hiện tại Học viện Khoa học xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Thái Quốc và TS. Hoàng Thế Anh (năm 2022), thuộc chuyên ngành Kinh tế quốc tế (mã số: 9 31 01 06).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Quá trình cải cách mở cửa từ năm 1978 đến nay đã giúp kinh tế Trung Quốc vươn lên quy mô nền kinh tế thứ hai thế giới từ tháng 8/2010. Một trong những động lực quan trọng dẫn tới sự phát triển kinh tế của quốc gia này là cải cách hệ thống tài chính công, trọng tâm là phân cấp, phân quyền quản lý tài chính giữa chính phủ trung ương và chính quyền địa phương. Sau giai đoạn tập trung cao độ trước năm 1980 và giai đoạn khoán ngân sách (1980-1993), cột mốc năm 1992 với bài phát biểu thị sát phía Nam của Đặng Tiểu Bình và Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Trung Quốc (tháng 10/1992) đã chính thức xác lập mục tiêu xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, đưa thị trường phát huy vai trò nền tảng trong phân bổ nguồn lực. Năm 1994, Trung Quốc tiến hành cải cách chế độ thuế (chế độ phân chia thuế) quy mô lớn nhất trong lịch sử, tạo khuôn khổ chia sẻ quyền lực tài chính giữa trung ương và địa phương.

Tuy nhiên, phân quyền tài chính tại Trung Quốc cũng bộc lộ những mặt tiêu cực như: nguy cơ tham nhũng quy mô lớn ở địa phương, hiện tượng khu biệt tài chính, thiếu minh bạch trong báo cáo thu - chi, nợ công địa phương vượt ngưỡng an toàn do chi tiêu công và đầu tư công thiếu kiểm soát, cùng vấn đề lợi ích nhóm. Tại Việt Nam, công tác phân cấp tài chính thời gian qua đã đạt kết quả trong việc huy động và phân bổ nguồn lực, hỗ trợ địa phương khó khăn và từng bước thu hẹp khoảng cách vùng miền. Dù vậy, cơ chế phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi vẫn chưa ổn định, thiếu đồng đều, vẫn mang yếu tố bao cấp của cơ chế kế hoạch hóa tập trung (giai đoạn 2011-2016 chỉ có 13 địa phương tự cân đối và điều tiết về ngân sách trung ương, còn lại 50 địa phương nhận trợ cấp cân đối). Xuất phát từ sự tương đồng về thể chế chính trị và bối cảnh chuyển đổi kinh tế, việc nghiên cứu có hệ thống về phân quyền tài chính của Trung Quốc giai đoạn 1992-2021 có ý nghĩa khoa học và thực tiễn để giải quyết khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là đánh giá có hệ thống, toàn diện cơ chế, chính sách và thực tiễn quá trình triển khai phân quyền tài chính ở Trung Quốc từ năm 1992 đến nay; từ đó rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất các chính sách nhằm thực hiện phân quyền tài chính ở Việt Nam hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế.

Luận án xác định 05 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Làm rõ các lý thuyết về phân quyền tài chính; mô hình lý thuyết phân quyền tài chính mà Trung Quốc áp dụng; phân tích quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản và Chính phủ Trung Quốc, làm rõ nét đặc sắc trong chính sách phân quyền tài chính tại Trung Quốc.
2. Làm rõ bối cảnh lịch sử, thực trạng triển khai phân quyền tài chính ở Trung Quốc từ năm 1992 đến nay; đánh giá ưu điểm và hạn chế của vấn đề này.
3. Nhìn nhận những tác động của chính sách phân quyền tài chính đối với sự phát triển của nền tài chính quốc gia Trung Quốc.
4. Nghiên cứu thực tiễn phân cấp tài chính ở Việt Nam, rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác phân cấp quản lý tài chính ở Việt Nam qua việc phân tích những điểm tích cực, tiêu cực và nguyên nhân.
5. Dựa vào các bài học kinh nghiệm, đề xuất các biện pháp, khuyến nghị nhằm hoàn thiện công tác phân quyền tài chính ở Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề phân quyền tài chính tại Trung Quốc từ năm 1992 tới nay và những gợi mở cho Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào (i) khái niệm phân quyền tài chính nói chung và phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc; (ii) quá trình thực hiện phân quyền tài chính tại Trung Quốc từ cải cách mở cửa đến nay và các đặc điểm riêng biệt; (iii) bài học kinh nghiệm của Trung Quốc; (iv) thực tiễn phân cấp tài chính tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Từ tháng 10/1992 (thời điểm Đại hội XIV Đảng Cộng sản Trung Quốc đề ra mục tiêu thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa) đến năm 2021.
• Phạm vi không gian: Trung Quốc đại lục (không bao gồm các đặc khu Hồng Kông, Ma Cao và vùng lãnh thổ Đài Loan) và thực tiễn ngân sách nhà nước tại Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế và tại Trung Quốc

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân chia theo ba nhóm nghiên cứu chính:

Nhóm nghiên cứu quốc tế về phân quyền tài chính:

• Inman và Rubinfeld (1997) khẳng định phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giúp khuyến khích sự tham gia của người dân và nâng cao trách nhiệm giải trình của chính quyền.
• Nghiên cứu năm 2006 tại Pakistan và công trình của Muhammad Zahir Faridi (2011) sử dụng phương pháp OLS trên chuỗi thời gian (1972-2005 và 1972-2009) chứng minh phân cấp tài chính có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế.
• Bird và Wallich (1993) chỉ ra phân cấp tài chính giúp nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công địa phương (giáo dục, y tế, hạ tầng) do chính quyền địa phương nắm bắt thông tin tốt hơn.
• Ngược lại, Prud’homme (1995) và Tanzi (1996) cảnh báo nguy cơ gây hại cho tăng trưởng, lãng phí quy mô kinh tế và tạo điều kiện cho tham nhũng, lợi ích nhóm nếu thiếu trách nhiệm giải trình và không bảo đảm nguồn thu tương xứng nhiệm vụ chi. Martinez và McNab (2001) nhận định phân cấp tài chính có thể gây bất ổn kinh tế vĩ mô khi làm giảm nguồn lực của trung ương.
• Philip Bodman, Katherine Ford, Tom Gole và Andrew Hodge (2009) tại Đại học Queensland phân tích các nhân tố thúc đẩy phân cấp tài chính, chỉ ra mối tương quan giữa thu nhập và phân cấp là tích cực ở các nước OECD nhưng tiêu cực ở các nước thu nhập trung bình và thấp.
• Richard M. Bird và Francois Vaillancourt trong sách do NXB Đại học Cambridge phát hành đã phân tích nguồn gốc, lý thuyết thông thường và sự đảo chiều của xu hướng tập trung ngân sách ở các nước đang phát triển.
• Andrey Yushkov (2015) trên Tạp chí Kinh tế Nga qua dữ liệu thực nghiệm các khu vực của Nga (2005-2012) kết luận việc phân cấp chi tiêu quá mức mà không kèm phân cấp thu nhập tác động tiêu cực đến tăng trưởng địa phương.

Nhóm nghiên cứu tại Trung Quốc:

• Justin Yifu Lin và Zhiqiang Liu (2000) sử dụng dữ liệu bảng 30 tỉnh thành trong 23 năm (1970-1993) khẳng định phân cấp tài chính đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, tích lũy vốn và cải cách nông thôn.
• Zhiguo Wang và Liang Ma (2012) phân tích các quy trình, đặc điểm và phép đo lường phân cấp tài chính tại Trung Quốc qua các thập kỷ.
• Jing Jin và Heng-fu Zou (2006) kiểm tra mối quan hệ giữa phân quyền tài chính và tăng trưởng kinh tế qua hai giai đoạn: khoán tài chính (1979-1993) và hệ thống phân phối thuế (1994-1999), nhấn mạnh sự hội tụ giữa nhiệm vụ thu và chi ở cấp địa phương thúc đẩy tăng trưởng cao hơn.
• Wuan Wu (2018) đánh giá 20 năm cải cách thuế tại Trung Quốc là chìa khóa quản trị nền kinh tế và thiết lập hệ thống tài chính hiện đại.
• Zhao Na (2015) nghiên cứu dữ liệu bảng 28 tỉnh (2007-2014) nhấn mạnh yêu cầu làm rõ phân chia trách nhiệm giữa trung ương và địa phương.
• Zhu Changcun và Hu Jiayong (2017) thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc xây dựng phương pháp đo lường phân cấp tài chính qua hệ thống phân chia thuế giai đoạn 1995-2014.
• Lin Chun, Sun Yingjie và Liu Rongbing (2018) phân tích phân cấp tài chính từ góc độ phân bổ nguồn lực công ở miền Đông và miền Trung để cân bằng dịch vụ công cơ bản.
• Wang Shuguang và Wang Danli (2018) tổng kết 40 năm cải cách hệ thống tài chính và thiết lập cơ chế cạnh tranh giữa các địa phương.
• Wang Wenjian và Ruan Chenglin (2008) phân tích dữ liệu bảng cấp tỉnh giai đoạn 1997-2003, đề xuất siết chặt ràng buộc thu ngoài ngân sách và hoàn thiện chuyển giao tài chính.
• Qiao Junfeng và Zhang Chunlei (2018) trên dữ liệu bảng 30 tỉnh (1998-2015) chỉ ra: thanh toán chuyển khoản và thu ngoài ngân sách lớn làm giảm nỗ lực tài chính của địa phương, trong khi tỷ trọng thu từ thuế tương quan thuận với nỗ lực tài chính địa phương.

Nhóm nghiên cứu tại Việt Nam:

• Lê Kim Sa (2013) tiếp cận kinh tế chính trị để làm rõ cải cách phân quyền ở Trung Quốc; Đoàn Minh Huấn và Trần Minh Đức (2017) phân tích kinh nghiệm phân cấp cung ứng dịch vụ công tại các đô thị trung ương của Trung Quốc.
• Lê Chi Mai (2006) khảo sát thực trạng phân cấp quản lý ngân sách nhà nước tại Lạng Sơn và Đà Nẵng, đề xuất xóa bỏ tính lồng ghép và tách bạch ngân sách trung ương với ngân sách địa phương.
• Bùi Đường Nghiêu (2006) nghiên cứu cơ chế điều hòa ngân sách giữa trung ương và địa phương; Nguyễn Phi Lân (2009) phân tích thực nghiệm tại 64 tỉnh thành Việt Nam giai đoạn 1997-2001 và 2002-2007; Lê Xuân Bá phân tích nguyên tắc phân cấp kinh tế; Lê Toàn Thắng (2013) nghiên cứu phân cấp ngân sách nhà nước từ góc độ hành chính công; Đinh Thị Nga (2017) và Trương Bá Tuấn (2014) đánh giá thực trạng thu chi và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

• Về lý luận: Chưa có công trình trong nước hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết phân quyền tài chính phương Tây kết hợp đối chiếu với thực tiễn "Trung Quốc hóa", làm rõ khái niệm, tiêu chí đánh giá và các nhân tố chi phối mô hình phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc. Các nghiên cứu quốc tế thường dừng lại ở thống kê tác động kinh tế mà chưa phân tích triệt để nguyên nhân sâu xa của các mặt trái thể chế.
• Về thực tiễn: Thiếu vắng công trình nghiên cứu toàn diện, cập nhật về phân quyền tài chính tại Trung Quốc từ năm 1992 đến năm 2021 để rút ra hệ thống bài học kinh nghiệm có khả năng ứng dụng thực tế cho quá trình hoàn thiện chính sách phân cấp tài chính tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Chính sách công và Hệ thống tài chính quốc gia: Luận án định vị chính sách công là công cụ quản lý nhà nước nhằm định hướng mục tiêu, tạo động lực, khắc phục các thất bại thị trường và nâng cao hiệu quả phối hợp. Hệ thống tài chính quốc gia được xem xét qua 5 cấu phần: ngân sách nhà nước, tài chính doanh nghiệp, tài chính hộ gia đình, tài chính đối ngoại và tài chính trung gian.
• Phân biệt Phân cấp và Phân quyền:
  • Phân cấp: Chuyển giao nhiệm vụ, quyền hạn theo thứ bậc hành chính, cấp dưới chịu sự phục tùng cấp trên.
  • Phân quyền: Chuyển giao quyền hạn và trách nhiệm quản lý chức năng công cộng từ trung ương cho địa phương, quan hệ mang tính bình đẳng theo quy định pháp luật. Gồm 3 cấp độ: tản quyền, ủy quyền và phân quyền hoàn toàn.
• Khái niệm phân quyền tài chính: Là việc chính quyền trung ương chuyển giao nhiệm vụ chi và nguồn thu ngân sách cho chính quyền địa phương.
• Lý thuyết phân quyền tài chính thế hệ thứ nhất (FGFF): Gắn với các đại diện Charles Mills Tiebout (lý thuyết "bỏ phiếu bằng chân" - voting with one's feet năm 1956), Wallace E. Oates (định lý phân quyền), và Richard A. Musgrave.
• Nguyên tắc phân định thuế địa phương: Luận án tổng hợp cấu trúc hình thái phân quyền và tiêu chuẩn sắc thuế địa phương:

Hình thái phân quyền	Nội dung chi tiết
Nhìn từ góc độ Chi ngân sách	- Phân quyền trong việc hoạch định, lập chính sách tài chính - Phân quyền trong việc thi hành chính sách tài chính
Nhìn từ góc độ Thu ngân sách	- Quyền lựa chọn sắc thuế tài chính - Quyền lựa chọn thuế suất - Quyền trưng thu thuế

Nguồn: Tổng hợp từ văn bản luận án (Nguyễn Bình Giang, 2003)

Nhóm nguyên tắc	Các tiêu chí cụ thể
3 nguyên tắc chung về thuế	1. Công bằng (theo năng lực và lợi ích) 2. Trung lập (không bóp méo hành vi kinh tế) 3. Đơn giản (chi phí hành thu thấp)
4 nguyên tắc riêng cho thuế địa phương	1. Nguồn thu ổn định 2. Phân bố đồng đều giữa các địa phương 3. Cơ sở thuế phải bất biến (cố định, không di chuyển) 4. Địa phương phải có trách nhiệm tài chính rõ ràng

Nguồn: Tổng hợp từ văn bản luận án (Nguyễn Bình Giang, 2003)

Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng cách tiếp cận liên ngành: tiếp cận kinh tế chính trị, tiếp cận kinh tế quốc tế, tiếp cận thực tiễn - hệ thống, tiếp cận khoa học quản lý và tiếp cận quản lý kinh tế.

Hệ thống phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm có:

• Phương pháp hệ thống hóa: Hệ thống hóa các mô hình lý thuyết phân quyền tài chính và đường lối, chính sách tài chính của Đảng Cộng sản, Chính phủ Trung Quốc.
• Phương pháp phân tích chính sách: Đánh giá cấu trúc, cơ chế vận hành và hiệu lực của các chính sách phân quyền tài chính từ năm 1992 đến nay.
• Phương pháp lịch sử: Tái hiện tiến trình cải cách tài chính qua các giai đoạn lịch sử cụ thể (trước 1978, 1978-1993, 1994 đến nay).
• Phương pháp thống kê: Xử lý, tổng hợp chuỗi số liệu kinh tế, thu chi ngân sách nhà nước, các chỉ số phân quyền của Trung Quốc và Việt Nam.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu giữa các giai đoạn, giữa các địa phương (miền Đông, miền Trung, miền Tây Trung Quốc) và so sánh thể chế giữa Trung Quốc và Việt Nam.
• Phương pháp lôgic và dự báo: Phân tích quan hệ nhân quả giữa cơ chế phân quyền và kết quả kinh tế - xã hội; dự báo xu hướng vận động chính sách tài chính trong tương lai.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu nghiên cứu được trích xuất từ các văn kiện, nghị quyết của Đảng Cộng sản Trung Quốc, hệ thống văn bản pháp luật, chính sách của Nhà nước Trung Quốc; số liệu thống kê của Bộ Tài chính Trung Quốc, Niên giám Thống kê Trung Quốc, dữ liệu thống kê ngân sách nhà nước Việt Nam giai đoạn 2011-2019, cùng các công trình nghiên cứu đã xuất bản của các học giả trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Chương 1 tổng thuật chi tiết tình hình nghiên cứu trong nước, nghiên cứu tại Trung Quốc và nghiên cứu quốc tế liên quan đến phân quyền tài chính, chia sẻ thuế, thanh toán chuyển khoản và tăng trưởng kinh tế. Tác giả chỉ ra các điểm đồng thuận về vai trò thúc đẩy kinh tế của phân cấp tài chính, đồng thời tổng hợp các quan điểm phê phán về nguy cơ bất ổn vĩ mô, tham nhũng và nợ công địa phương. Chương này xác lập khoảng trống khoa học về cả phương diện lý luận (cần một khung phân tích hoàn chỉnh về phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc) và thực tiễn (tổng kết giai đoạn 1992-2021 để rút ra bài học cho Việt Nam).

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÂN QUYỀN TÀI CHÍNH

Chương 2 trình bày các khái niệm nền tảng về chính sách công, hệ thống tài chính quốc gia, phân cấp, phân quyền và phân quyền tài chính. Tác giả phân tích hệ lý thuyết phân quyền tài chính thứ nhất (FGFF) của Tiebout, Oates, Musgrave và chỉ ra các nguyên tắc khắt khe trong việc phân định sắc thuế địa phương. Chương này xây dựng các bảng so sánh quan trọng:

• Bảng 1.1: Các hình thái phân quyền tài chính (nhìn từ thu và chi).
• Bảng 1.2: Các nguyên tắc đối với thuế địa phương (3 nguyên tắc chung và 4 nguyên tắc riêng).
• Bảng 1.3: So sánh các hệ lý thuyết phân quyền.
• Bảng 1.4: So sánh phân quyền tài chính truyền thống và phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc. Chương 2 cũng xác định các tiêu chí đánh giá phân quyền tài chính và phân tích các nhân tố đặc thù tác động đến phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc.

Chương 3: THỰC TRẠNG PHÂN QUYỀN TÀI CHÍNH TẠI TRUNG QUỐC TỪ NĂM 1992 ĐẾN NAY

Chương 3 phân tích sâu thực tiễn triển khai phân quyền tài chính tại Trung Quốc qua các giai đoạn:

1. Bối cảnh trước năm 1994: Giai đoạn trước 1978 tập trung cao độ; giai đoạn 1978-1993 thực hiện "phóng quyền nhượng lợi", "phân nồi ăn cơm", khoán ngân sách; sau 1992 xác lập kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa.
2. Cải cách phân chia thuế năm 1994 và quan hệ tài chính trung ương - địa phương: Tái lập cơ chế phân chia thuế, phân định rành mạch trách nhiệm chi và quyền thu giữa trung ương và địa phương. Chương này sử dụng các dữ liệu cụ thể:
   • Bảng 3.1: Số liệu thu và chi ngân sách Trung Quốc giai đoạn 1994-2018.
   • Bảng 3.2: Thống kê một số nguồn thu tài chính chủ yếu.
   • Bảng 3.3: Tỷ lệ phân chia thuế giữa Trung ương và địa phương đối với một số loại thuế chung.
   • Biểu đồ 3.1: Nguồn thu từ thuế và nguồn thu khác tại Trung Quốc giai đoạn 2015-2019 (Nguồn: Bộ Tài chính Trung Quốc).
   • Bảng 3.4: Một vài chỉ số phân quyền tài chính.
3. Trọng tâm chính sách hiện nay: Hoàn thiện lý luận phân quyền tài chính đặc sắc Trung Quốc; cải cách chế độ chuyển giao tài chính; cải cách trưng thu thuế và điều chỉnh phân định thuế trung ương - địa phương.
4. Đánh giá tác động: Đóng góp vào tăng trưởng kinh tế (quy mô GDP tăng từ 1.000 tỷ USD năm 2000 lên 14.300 tỷ USD năm 2020; GDP Quảng Đông đạt gần 2.000 tỷ USD năm 2020); xây dựng quản trị quốc gia; thu hẹp khoảng cách thành thị - nông thôn; nâng cao năng lực quản trị địa phương; giải quyết quan hệ lợi ích trung ương - địa phương; đồng thời chỉ ra các hạn chế về nợ công địa phương, thất thoát và tham nhũng.

Chương 4: BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ THỰC TIỄN PHÂN QUYỀN TÀI CHÍNH CỦA TRUNG QUỐC VÀ GỢI MỞ CHO VIỆT NAM

Chương 4 chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt về thể chế chính trị, kinh tế và quy mô giữa hai nước, từ đó đúc kết các bài học kinh nghiệm từ Trung Quốc. Tiếp đó, chương đánh giá thực tiễn phân cấp tài chính tại Việt Nam:

• Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước và tiến trình phân cấp tài chính tại Việt Nam.
• Phân tích số liệu tại Bảng 4.1: Tổng thu NSNN theo phân cấp giai đoạn 2011-2019.
• Đánh giá thành tựu và tồn tại (tính lồng ghép ngân sách, thiếu ổn định trong phân cấp nguồn thu - nhiệm vụ chi, sự ỷ lại của các địa phương nhận trợ cấp).
• Đề xuất các gợi mở chính sách cụ thể nhằm đổi mới phân cấp tài chính tại Việt Nam.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Hệ thống hóa các lý thuyết cơ bản về phân quyền tài chính của phương Tây và so sánh với thực tiễn Trung Quốc, từ đó luận giải và xây dựng khái niệm "phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc".
• Làm phong phú thêm hệ thống lý luận tài chính công quốc tế; đặt ra vấn đề học thuật về việc liệu mô hình phân quyền tài chính của Trung Quốc là trường hợp mang tính đặc thù hay có thể áp dụng làm mô hình tham khảo cho các quốc gia xã hội chủ nghĩa khác.
• Làm rõ cấu trúc khung phân tích phân quyền tài chính, xác định các tiêu chí đánh giá hiệu quả, nguồn lực thực hiện và mối liên hệ giữa chủ thể quản lý (Nhà nước) và khách thể quản lý (hoạt động tài chính).

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện, chi tiết tiến trình cải cách phân quyền tài chính tại Trung Quốc qua các thời kỳ lịch sử (1978-1993, cải cách phân chia thuế 1994, giai đoạn sau gia nhập WTO 2001 và giai đoạn hiện nay).
• Làm rõ tính tất yếu của việc cải cách thể chế tài chính theo hướng phân quyền giữa trung ương và địa phương trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá khách quan cả hai mặt: lý giải nguyên nhân tăng trưởng nhanh chóng về quy mô GDP, ngân sách nhà nước, dự trữ tài chính; đồng thời chỉ rõ những vấn đề tồn tại lớn như nợ chính quyền địa phương, khu biệt tài chính và tham nhũng.
• Đưa ra các bài học kinh nghiệm có tính khả thi cao và các gợi mở chính sách cho Việt Nam nhằm hoàn thiện thể chế phân cấp ngân sách nhà nước, khắc phục cơ chế bao cấp, bảo đảm quyền tự chủ tài chính cho địa phương gắn liền với kỷ luật tài khóa và giám sát của trung ương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi không gian và thời gian: Nghiên cứu chỉ tập trung vào Trung Quốc đại lục (loại trừ Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan) và chuỗi dữ liệu kết thúc vào năm 2021.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Luận án đặt ra vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về việc nhân rộng hoặc vận dụng mô hình phân quyền tài chính Trung Quốc sang các quốc gia xã hội chủ nghĩa khác, đòi hỏi phải tính toán cụ thể các yếu tố về thể chế chính trị, quy mô dân số, diện tích lãnh thổ và cơ cấu tổ chức bộ máy hành chính của từng quốc gia.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với giới nghiên cứu và giảng dạy: Là tài liệu chuyên khảo tham khảo trong nghiên cứu khoa học, giảng dạy chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Tài chính công, Quản lý kinh tế và Kinh tế Trung Quốc.
• Đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ thực tiễn cho các cơ quan tham mưu chính sách tại Việt Nam (như Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội) trong quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước, thiết kế cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và hoàn thiện hệ thống thanh toán chuyển giao giữa trung ương và địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phân quyền tài chính tại Trung Quốc trước năm 1994 có đặc điểm gì?

Trước năm 1980, Trung Quốc áp dụng cơ chế tập trung cao độ nguồn tài chính vào ngân sách trung ương phục vụ kinh tế kế hoạch hóa bao cấp. Giai đoạn 1980-1993, Trung Quốc chuyển sang cơ chế khoán ngân sách theo phương châm "phóng quyền nhượng lợi" và "phân nồi ăn cơm" ("làm được nhiều được giữ lại nhiều"), từng bước giao quyền tự chủ cho địa phương trước khi bước vào cuộc cải cách phân chia thuế năm 1994.

2. Sự kiện năm 1992 có ý nghĩa như thế nào đối với phân quyền tài chính Trung Quốc?

Năm 1992, chuyến thị sát phía Nam của Đặng Tiểu Bình và Nghị quyết Đại hội XIV Đảng Cộng sản Trung Quốc (tháng 10/1992) đã chính thức xác lập mục tiêu xây dựng thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa. Sự kiện này chuyển vai trò của thị trường từ "mang tính phụ trợ" sang "mang tính nền tảng" trong phân bổ nguồn lực, đặt nền móng bắt buộc cho cuộc đại cải cách thể chế phân chia thuế năm 1994.

3. Phân quyền tài chính mang lại những tác động tiêu cực nào tại Trung Quốc?

Văn bản luận án chỉ ra các hệ lụy tiêu cực gồm: tạo điều kiện cho tham nhũng quy mô lớn ở nhiều địa phương, xuất hiện hiện tượng khu biệt tài chính, báo cáo thu chi thiếu minh bạch, vay nợ nước ngoài và chi tiêu/đầu tư công thiếu kiểm soát khiến nợ của chính quyền địa phương vượt ngưỡng an toàn, và sự xuất hiện của các nhóm lợi ích.

4. Bốn nguyên tắc riêng đối với thuế địa phương được nêu trong luận án là gì?

Theo luận án, 4 nguyên tắc riêng bao gồm: (1) Nguồn thu từ thuế phải ổn định; (2) Nguồn thu phải phân bố đồng đều giữa các địa phương; (3) Cơ sở thu của sắc thuế phải bất biến (cố định, không di chuyển giữa các địa phương để tránh cạnh tranh thuế không lành mạnh); (4) Địa phương phải có trách nhiệm tài chính công khai, minh bạch đối với người nộp thuế.

5. Thực trạng phân cấp ngân sách nhà nước tại Việt Nam giai đoạn 2011-2016 có điểm gì đáng chú ý?

Trong giai đoạn 2011-2016, trong tổng số 63 tỉnh/thành phố của cả nước, chỉ có 13 địa phương có điều tiết nộp ngân sách về Trung ương, trong khi có tới 50 địa phương chưa tự cân đối được ngân sách và phải nhận trợ cấp cân đối từ ngân sách trung ương.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thế Vinh là công trình nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn phân quyền tài chính tại Trung Quốc từ cột mốc Đại hội XIV năm 1992 đến năm 2021. Bằng phương pháp tiếp cận liên ngành và phân tích chuỗi dữ liệu thực tế, luận án đã làm rõ tính tất yếu, những thành tựu tăng trưởng kinh tế cũng như những mặt trái thể chế trong mô hình phân quyền tài chính kiểu Trung Quốc. Trên cơ sở đối chiếu với thực trạng phân cấp ngân sách nhà nước tại Việt Nam, công trình đã đề xuất hệ thống bài học kinh nghiệm và khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn nhằm đổi mới quản trị tài chính công tại Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu (LUAN.nam 13 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nam Trong chương này, nghiên cứu sinh tổng quan các tài liệu nghiên cứu về phân quyền tài chính tại Trung Quốc của các tác giả trong và ngoài nước. Từ đó đánh giá tình hình nghiên cứu và đưa ra khoản trống đề tài luận án cần tập trung nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý luận, thực tiễn của việc thực hiện phân cấp, phân quyền tài chính ở Trung Quốc Nghiên cứu sinh trình bày một số vấn đề lý luận, thực tiễn về phân quyền tài chính và chỉ ra lợi ích và hạn chế của chính sách phân quyền tài chính. Chương 3: Thực trạng phân quyền tài chính ở Trung Quốc từ năm 1992 đến nay Nghiên cứu sinh tổng hợp lại quá trình hình thành, phát triển của chính sách phân quyền tài chính tại Trung Quốc.

Qua đó phân tích mối quan hệ tài chính trung ương – địa phương tại Trung Quốc và đánh giá việc thực hiện phân quyền tài chính tại Trung Quốc trên một số mặt. Chương 4: Bài học kinh nghiệm từ phân quyền tài chính của Trung Quốc và gợi mở cho Việt Nam Căn cứ trên một số đánh giá tại chương 3 và căn cứ thực tiễn phân cấp tài chính tại Việt Nam, nghiên cứu sinh rút ra một số bài học kinh nghiệm trong về phân quyền tài chính tại Trung Quốc và đưa ra một số gợi mở cho Việt Nam.nam 14 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nam Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu nƣớc ngoài liên quan đến phân quyền tài chính 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu nước ngoài liên quan đến phân quyền tài chính Trong công trình của Inman, Robert.P and Rubinfeld, Daniel L (1997) [71], các tác giả khẳng định phân cấp quản lý NSNN giúp khuyến khích sự tham gia và dẫn đến trách nhiệm giải trình cao hơn của nhà nước.

Cũng có nhiều nghiên cứu thực hiện nhằm kiểm chứng mối quan hệ giữa phân cấp quản lý NSNN và quản trị nhà nước. (2006) [74] đã cung cấp lý thuyết và bằng chứng về mối quan hệ giữa phân cấp tài chính và tăng trưởng kinh tế ở Pakistan, dựa vào dữ liệu tổng thể dạng chuỗi thời gian trong giai đoạn 1972 - 2005. Bằng phương pháp ước lượng OLS, nghiên cứu kết luận rằng phân cấp tài chính có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Muhammad Zahir Faridi (2011) [76] đã sử dụng dữ liệu tổng thể dạng chuỗi thời gian về phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa chính quyền trung ương và địa phương trong giai đoạn 1972 - 2009 để xem xét tác động của phân cấp tài chính đến tăng trưởng kinh tế, phương pháp được sử dụng để ước lượng là OLS.

Kết quả tìm thấy phân cấp tài chính có tác động quan trọng và tích cực đến tăng trưởng kinh tế ở Pakistan. Nghiên cứu của Bird & Wallich (1993) [68] cho rằng phân cấp tài chính có thể giúp nâng cao hiệu quả của khu vực công trong việc cung ứng dịch vụ công, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Những lợi ích tiềm tàng này phản ánh một niềm tin rằng, chính quyền địa phương có thể ra những quyết định tốt nhất về những khoản chi tiêu công phục vụ tăng trưởng trong những (LUAN.nam 15 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat (LUAN.nam lĩnh vực như giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng, vì họ có thông tin tốt hơn về đặc điểm của địa phương và sự khác biệt giữa các vùng. Tuy nhiên, cũng có những quan điểm lý thuyết khác về tác động của phân cấp tài chính đến tăng trưởng.