Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Kế Toán Môi Trường Và Tác Động Đến Doanh Nghiệp Ngành Dệt May Tại Việt Nam

Khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán môi trường và tác động của nó đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp dệt may tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thành Tài
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Phước
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Kế Toán Môi Trường Trong Ngành Dệt May Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• CÁC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ THUẬT NGỮ TIẾNG ANH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• Sự cần thiết của đề tài
• Mục tiêu NC và câu hỏi NC
• Đối tượng NC
• Phạm vi NC
• Phương pháp nghiên cứu
• PPNC định tính
• PPNC định lượng
• Những đóng góp mới của luận án
• Về mặt lý luận, khoa học
• Về mặt thực tiễn
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC NC
• 1.1. Tổng quan các NC trên thế giới
• 1.1.1. Các NC có liên quan đến KTMT
• 1.1.1.1. Các NC liên quan đến công bố thông tin KTMT trong DN
• 1.1.1.2. Các NC liên quan đến tổ chức KTQTMT trong DN
• 1.1.2. Các NC liên quan đến NTTĐ đến KTMT
• 1.1.2.1. Các NC liên quan đến các NTTĐ đến vấn đề công bố thông tin KTMT
• 1.1.2.2. Các NC liên quan đến các NTTĐ đến việc thực hiện KTQTMT
• 1.1.3. Các NC liên quan đến MQH giữa KTMT với KQHĐ của DN
• 1.1.3.1. Các NC liên quan đến MQH giữa công bố thông tin KTMT với lợi ích, hiệu quả tài chính, MT của DN
• 1.1.3.2. Các NC liên quan đến lợi ích của KTQTMT
• 1.2. Tổng quan các NC trong nước
• 1.2.1. Các NC liên quan đến KTMT
• 1.2.2. Các NC liên quan đến các NTTĐ đến KTMT
• 1.2.3. Các NC liên quan đến MQH giữa tổ chức KT với KQHĐ của DN
• 1.3. Khoảng trống NC và xác định vấn đề NC
• 1.3.1. Khoảng trống NC
• 1.3.2. Xác định vấn đề NC
• 1.4. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Tổng quan về KTMT
• 2.1.1. Môi trường
• 2.1.2. Báo cáo môi trường
• 2.1.3. KTMT và phân loại KTMT
• 2.2. Nội dung về KTMT
• 2.2.1. Tài sản môi trường
• 2.2.2. Nợ phải trả môi trường
• 2.2.3. Thu nhập môi trường
• 2.2.4. Chi phí môi trường
• 2.2.5. Kế toán dòng vật liệu
• 2.2.6. Dự toán môi trường
• 2.2.7. Công bố thông tin (CBTT)
• 2.2.7.1. Chính sách chung về môi trường
• 2.2.7.2. Các thông tin kế toán có liên quan đến môi trường
• 2.3. Thực hiện KTMT
• 2.3.1. Về mặt nội dung
• 2.3.2. Về mặt hình thức tổ chức
• 2.3.2.1. Đối với tổ chức bộ máy kế toán
• 2.3.2.2. Tổ chức công tác KT
• 2.4. MQH giữa KTMT và KQHĐ của DN
• 2.4.1. KQHĐ của DN
• 2.4.2. MQH giữa KTMT và KQHĐ của DN
• 2.5. Các lý thuyết nền
• 2.5.1. Lý thuyết ngẫu nhiên
• 2.5.1.1. Nội dung lý thuyết
• 2.5.1.2. Vận dụng lý thuyết ngẫu nhiên vào các NC trước có liên quan
• 2.5.1.3. Áp dụng lý thuyết ngẫu nhiên vào NC này
• 2.5.2. Lý thuyết thể chế
• 2.5.2.1. Nội dung lý thuyết
• 2.5.2.2. Vận dụng lý thuyết thể chế vào các NC trước có liên quan
• 2.5.2.3. Áp dụng lý thuyết thể chế vào NC này
• 2.5.3. Lý thuyết hợp pháp
• 2.5.3.1. Nội dung lý thuyết
• 2.5.3.2. Vận dụng lý thuyết hợp pháp vào NC trước có liên quan
• 2.5.3.3. Áp dụng lý thuyết hợp pháp vào NC này
• 2.5.4. Lý thuyết các bên liên quan
• 2.5.4.1. Nội dung lý thuyết
• 2.5.4.2. Vận dụng lý thuyết CBLQ vào các NC trước có liên quan
• 2.5.4.3. Áp dụng lý thuyết CBLQ vào NC này
• 2.5.5. Lý thuyết phân tích lợi ích – chi phí
• 2.5.5.1. Nội dung lý thuyết
• 2.5.5.2. Vận dụng lý thuyết phân tích lợi ích – chi phí vào NC trước có liên quan
• 2.5.5.3. Áp dụng lý thuyết phân tích lợi ích – chi phí vào NC này
• 2.6. Các NTTĐ đến KTMT
• 2.7. Phát triển giả thuyết NC đề xuất
• 2.7.1. Các NTTĐ đến KTMT
• 2.7.1.1. Qui mô DN
• 2.7.1.2. Các bên liên quan
• 2.7.1.3. Nguồn lực tài chính
• 2.7.1.4. Trình độ của nhân viên
• 2.7.1.5. Các qui định
• 2.7.2. KTMT tác động đến KQHĐ của DNNDM tại VN
• 2.8. Mô hình NC đề xuất
• 2.9. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.1.1. PP thu thập dữ liệu sơ cấp
• 3.1.1.1. Phỏng vấn / Thảo luận tay đôi
• 3.1.2. PP thu thập dữ liệu thứ cấp
• 3.1.3. Khung nghiên cứu
• 3.1.4. Qui trình NC hỗn hợp
• 3.1.5. Qui trình NC
• 3.2. PPNC định tính
• 3.2.1. Lựa chọn và vận dụng PPNC định tính
• 3.2.2. Thảo luận, thu thập ý kiến chuyên gia
• 3.2.2.1. Số lượng chuyên gia
• 3.2.2.2. Tiêu chí lựa chọn chuyên gia
• 3.2.2.3. Dàn ý thảo luận, thu thập ý kiến chuyên gia
• 3.2.2.4. Tiến hành thảo luận, thu thập ý kiến chuyên gia
• 3.3. Phương pháp NC định lượng
• 3.3.1. Bảng câu hỏi khảo sát
• 3.3.2. Tiến hành khảo sát thu thập dữ liệu
• 3.3.3. Đo lường và tính toán dữ liệu
• 3.4. Tóm tắt chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Tổng quan ngành dệt may VN
• 4.2. Kết quả NC định tính
• 4.2.1. Kết quả thảo luận chuyên gia
• 4.2.2. Các giả thuyết và mô hình nghiên cứu chính thức
• 4.2.3. Nhân tố và thang đo chính thức
• 4.3. Kết quả NC định lượng
• 4.3.1. Thực trạng KTMT trong các DNDMTVN
• 4.3.2. Thống kê mô tả
• 4.3.3. Kiểm định thang đo NC
• 4.3.3.1. Kiểm định thang đo các NTTĐ
• 4.3.3.1.1. Kiểm định độ tin cậy (Cronbach’s Alpha)
• 4.3.3.1.2. Phân tích EFA đối với thang đo về các NTTĐ
• 4.3.3.1.3. Phân tích CFA đối với thang đo về các NTTĐ
• 4.3.3.2. Kiểm định thang đo KTMT
• 4.3.3.2.1. Kiểm định độ tin cậy (Cronbach’s Alpha) thang đo KTMT (ORGA)
• 4.3.3.2.2. Phân tích EFA đối với thang đo KTMT
• 4.3.3.2.3. Phân tích CFA đối với thang đo KTMT
• 4.3.3.3. Kiểm định thang đo KQHĐ của DN (BENE)
• 4.3.3.3.1. Kiểm định độ tin cậy (Cronbach’s Alpha) thang đo KQHĐ của DN
• 4.3.3.3.2. Phân tích EFA đối với thang đo KQHĐ của DN
• 4.3.3.3.3. Phân tích CFA đối với thang đo KQHĐ của DN
• 4.3.4. Kiểm định mô hình, các giả thuyết NC thông qua mô hình SEM
• 4.3.4.1. Kiểm định mô hình lý thuyết
• 4.3.4.2. Kiểm định các giả thuyết của mô hình
• 4.3.4.3. Kiểm định ước lượng mô hình lý thuyết bằng PP Bootstrap
• 4.3.4.4. Kết quả kiểm định các giả thuyết của mô hình
• 4.3.4.5. Độ tin cậy của thang đo
• 4.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến KTMT và tác động của nó đến KQHĐ của các DNNDM tại VN
• 4.5. Tóm tắt chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý
• 5.1. Một số hàm ý rút ra từ NC
• 5.2. Đóng góp khoa học của luận án
• 5.3. Hạn chế và hướng NC tiếp theo
• 5.3.1. Những hạn chế của luận án
• 5.3.2. Hướng NC tiếp theo
• 5.4. Tóm tắt chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• DANH SÁCH CÁC CHUYÊN GIA THAM GIA THẢO LUẬN
• PHỤ LỤC 3. PHIẾU THU THẬP Ý KIẾN CHUYÊN GIA
• PHỤ LỤC 3.3 BẢNG KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 3.4 DANH SÁCH CÔNG TY THAM GIA KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 4.1 BẢNG TỔNG HỢP Ý KIẾN CHUYÊN GIA
• PHỤ LỤC 4.2: KẾT QUẢ THỐNG KÊ MÔ TẢ
• PHỤ LỤC 4.3 KIỂM ĐỊNH ĐỘ TIN CẬY CRONBACH’S ALPHA
• PHỤ LỤC 4.4 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH EFA
• PHỤ LỤC 4.5 KẾT QUẢ PHÂN TÍCH CFA

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kế Toán Môi Trường Trong Ngành Dệt May VN

Kế toán môi trường (KTMT) ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững và tăng trưởng xanh. Ngành dệt may Việt Nam, một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm môi trường và trách nhiệm xã hội. Việc áp dụng thực hành kế toán môi trường hiệu quả là yếu tố then chốt để các doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam nâng cao hiệu quả kinh tế, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và tăng cường năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai KTMT trong ngành dệt may, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy ứng dụng KTMT rộng rãi và hiệu quả hơn. Theo Bùi Quang Tuấn và Hà Huy Ngọc (2017), việc cụ thể hóa chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia chưa phải là nhiệm vụ bắt buộc cần ưu tiên.

1.1. Vai trò của KTMT đối với phát triển bền vững

Kế toán môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và quản lý chi phí môi trường liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Thông qua việc đo lường và báo cáo các tác động môi trường, KTMT giúp các doanh nghiệp xác định các cơ hội để cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm thiểu quản lý chất thải, và áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn. Điều này góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của ngành dệt may và quốc gia.

1.2. Tầm quan trọng của KTMT trong ngành dệt may Việt Nam

Ngành dệt may là một trong những ngành gây ô nhiễm môi trường lớn nhất tại Việt Nam, do sử dụng nhiều nước, hóa chất và năng lượng. Việc áp dụng kế toán môi trường giúp các doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam nhận diện rõ hơn các chi phí ẩn liên quan đến ô nhiễm môi trường, từ đó có động lực để đầu tư vào các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả hơn. KTMT cũng giúp doanh nghiệp đáp ứng các quy định pháp luật về môi trường và yêu cầu ngày càng cao từ người tiêu dùng về trách nhiệm xã hội.

II. Vấn Đề Thách Thức Kế Toán Môi Trường Ngành Dệt May

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc triển khai kế toán môi trường trong ngành dệt may Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp thường thiếu nhận thức về lợi ích của KTMT, thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực để triển khai, và gặp khó khăn trong việc thu thập và xử lý dữ liệu môi trường. Bên cạnh đó, khung pháp lý và chính sách hỗ trợ cho KTMT còn chưa hoàn thiện, gây cản trở cho việc áp dụng rộng rãi. Do đó, việc xác định rõ các rào cản áp dụng và đề xuất các giải pháp khắc phục là vô cùng cần thiết để thúc đẩy sự phát triển của KTMT trong ngành.

2.1. Thiếu nhận thức về lợi ích của KTMT

Nhiều doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của kế toán môi trường, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Họ thường xem KTMT là một gánh nặng chi phí hơn là một công cụ quản lý hiệu quả. Điều này dẫn đến sự thiếu quan tâm và đầu tư vào việc triển khai KTMT, cũng như thiếu động lực để cải thiện hiệu quả môi trường.

2.2. Hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân lực

Việc triển khai kế toán môi trường đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào hệ thống thu thập và xử lý dữ liệu môi trường, cũng như đào tạo nhân viên có kiến thức và kỹ năng về KTMT. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân lực để đáp ứng các yêu cầu này. Điều này gây khó khăn cho việc áp dụng KTMT một cách hiệu quả.

III. Cách Quy Mô Doanh Nghiệp Ảnh Hưởng Kế Toán Môi Trường

Quy mô doanh nghiệp là một trong những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến việc áp dụng kế toán môi trường trong ngành dệt may Việt Nam. Các doanh nghiệp lớn thường có nguồn lực tài chính và nhân lực tốt hơn, hệ thống quản lý hoàn thiện hơn, và chịu nhiều áp lực hơn từ các bên liên quan về trách nhiệm xã hội và báo cáo môi trường. Do đó, họ có xu hướng áp dụng KTMT rộng rãi và hiệu quả hơn so với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có những lợi thế nhất định trong việc triển khai KTMT, chẳng hạn như sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao hơn.

3.1. Ưu điểm của doanh nghiệp lớn trong triển khai KTMT

Các doanh nghiệp lớn trong ngành dệt may Việt Nam thường có khả năng đầu tư vào các hệ thống hệ thống thông tin kế toán môi trường hiện đại, tuyển dụng và đào tạo nhân viên có trình độ chuyên môn cao, và xây dựng các quy trình quản lý môi trường chặt chẽ. Họ cũng có thể tận dụng lợi thế về quy mô để đàm phán các điều khoản ưu đãi với các nhà cung cấp công nghệ sản xuất sạch hơn và các dịch vụ tư vấn môi trường.

3.2. Thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) trong ngành dệt may Việt Nam thường gặp khó khăn về nguồn lực tài chính và nhân lực để triển khai kế toán môi trường. Tuy nhiên, họ có thể tận dụng sự linh hoạt và khả năng thích ứng cao để áp dụng các giải pháp KTMT đơn giản và hiệu quả, chẳng hạn như sử dụng các phần mềm kế toán giá rẻ hoặc thuê các chuyên gia tư vấn môi trường bên ngoài. Các DNNVV cũng có thể hợp tác với nhau để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực trong việc triển khai KTMT.

3.3. Mức độ áp lực từ các bên liên quan

Các doanh nghiệp lớn chịu nhiều áp lực từ nhà đầu tư, người tiêu dùng và chính phủ phải thực hiện các hoạt động kinh doanh một cách có trách nhiệm với môi trường. Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ ít chịu áp lực hơn từ bên ngoài. Do đó cần có chính sách phù hợp để khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ tích cực tham gia vào hoạt động bảo vệ môi trường.

IV. Hướng Dẫn Tối Ưu Chi Phí Môi Trường Trong Dệt May VN

Việc quản lý chi phí môi trường hiệu quả là một trong những mục tiêu quan trọng của kế toán môi trường. Các doanh nghiệp ngành dệt may Việt Nam có thể tối ưu hóa chi phí môi trường thông qua việc áp dụng các giải pháp công nghệ sản xuất sạch hơn, cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm thiểu quản lý chất thải, và tận dụng các cơ hội tái chế và tái sử dụng. Bên cạnh đó, việc xây dựng một hệ thống quản lý môi trường toàn diện và tuân thủ các quy định pháp luật về môi trường cũng giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý và chi phí phạt.

4.1. Áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn Clean Production

Việc áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn giúp doanh nghiệp giảm thiểu lượng chất thải và khí thải phát sinh trong quá trình sản xuất, từ đó giảm chi phí xử lý chất thải và các chi phí môi trường khác. Các công nghệ này cũng giúp doanh nghiệp tiết kiệm năng lượng và nguyên vật liệu, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế.

4.2. Cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng giảm quản lý chất thải

Việc cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng giúp doanh nghiệp giảm chi phí năng lượng và giảm lượng khí thải nhà kính phát sinh. Việc giảm thiểu quản lý chất thải giúp doanh nghiệp giảm chi phí xử lý chất thải và giảm nguy cơ ô nhiễm môi trường. Các doanh nghiệp có thể áp dụng các biện pháp như sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, tối ưu hóa quy trình sản xuất, và tái chế chất thải.

4.3. Tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ môi trường

Việc tuân thủ các quy định pháp luật về môi trường giúp doanh nghiệp tránh bị phạt và giảm thiểu rủi ro pháp lý. Các doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các quy định mới và đảm bảo rằng hoạt động sản xuất kinh doanh của mình tuân thủ đầy đủ các quy định này. Việc đầu tư vào các hệ thống quản lý môi trường và kiểm toán môi trường giúp doanh nghiệp đảm bảo tuân thủ pháp luật.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kết Quả Nghiên Cứu KTMT Dệt May

Nghiên cứu về kế toán môi trường trong ngành dệt may Việt Nam đã mang lại những kết quả quan trọng, cung cấp bằng chứng thực nghiệm về ảnh hưởng của các nhân tố tác động đến việc áp dụng KTMT. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, quy mô doanh nghiệp, các quy định, trình độ nhân viên kế toán, các bên liên quan, nhận thức của lãnh đạo doanh nghiệp về môi trường và KTMT, nguồn lực tài chính, và mức độ tác động đến môi trường của doanh nghiệp đều có ảnh hưởng đáng kể đến việc áp dụng KTMT. Đồng thời, KTMT có tác động tích cực đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là về hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh.

5.1. Ảnh hưởng của các nhân tố đến việc áp dụng KTMT

Các doanh nghiệp lớn thường có xu hướng áp dụng KTMT rộng rãi và hiệu quả hơn do có nguồn lực tốt hơn và chịu nhiều áp lực từ các bên liên quan. Các quy định pháp luật về môi trường cũng thúc đẩy doanh nghiệp áp dụng KTMT để tuân thủ pháp luật. Trình độ nhân viên kế toán và nhận thức của lãnh đạo doanh nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai KTMT thành công. Nguồn lực tài chính và mức độ tác động đến môi trường của doanh nghiệp cũng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư vào KTMT.

5.2. Tác động của KTMT đến kết quả hoạt động kinh doanh

Việc áp dụng kế toán môi trường giúp doanh nghiệp quản lý chi phí môi trường hiệu quả hơn, giảm thiểu rủi ro pháp lý, và cải thiện hình ảnh thương hiệu. Điều này dẫn đến việc nâng cao hiệu quả kinh tế, năng lực cạnh tranh, và lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. KTMT cũng giúp doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao từ người tiêu dùng về trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững.

VI. Kết Luận Triển Vọng Phát Triển KTMT Ngành Dệt May

Việc triển khai kế toán môi trường trong ngành dệt may Việt Nam là một xu thế tất yếu, góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của ngành và quốc gia. Để thúc đẩy ứng dụng KTMT rộng rãi và hiệu quả hơn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các doanh nghiệp, chính phủ, và các tổ chức liên quan. Doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức về lợi ích của KTMT, đầu tư vào nguồn lực tài chính và nhân lực, và áp dụng các giải pháp KTMT phù hợp với điều kiện thực tế. Chính phủ cần hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ cho KTMT, và tăng cường công tác tuyên truyền và đào tạo về KTMT.

6.1. Các khuyến nghị cho doanh nghiệp dệt may

Doanh nghiệp cần xem KTMT là một công cụ quản lý chiến lược, không chỉ là một gánh nặng chi phí. Doanh nghiệp cần xây dựng một hệ thống quản lý môi trường toàn diện và tích hợp KTMT vào các hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp cũng cần thường xuyên đánh giá và cải thiện thực hành kế toán môi trường để đạt được hiệu quả tối ưu.

6.2. Chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức liên quan

Chính phủ cần ban hành các quy định pháp luật rõ ràng và minh bạch về báo cáo môi trường và kiểm toán môi trường. Chính phủ cũng cần cung cấp các ưu đãi tài chính cho doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch hơn và các giải pháp quản lý môi trường. Các tổ chức liên quan cần tăng cường công tác đào tạo và tư vấn về KTMT cho doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán môi trường và tác động của nó đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Thành Tài, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Phước và PGS. Huỳnh Đức Lộng, tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (chuyên ngành Kế toán, mã số 9340301, bảo vệ năm 2020).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tăng trưởng xanh và phát triển bền vững đang là định hướng chiến lược tại Việt Nam nhằm giải quyết hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Dệt may là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu và thu hút lao động, song cũng là ngành tạo ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái. Quy trình sản xuất dệt may sử dụng lượng lớn hóa chất tẩy nhuộm (như xút, $\text{NaClO}$, $\text{Formandehit}$, natri sunfua, natri hidrosunfit, chì) cùng xơ sợi tổng hợp khó phân hủy, phát sinh lượng nước thải và chất thải độc hại.

Mặc dù nhu cầu thông tin môi trường từ các bên liên quan ngày càng gia tăng, việc thực hiện và công bố thông tin kế toán môi trường tại các doanh nghiệp Việt Nam nhìn chung còn hạn chế, chủ yếu mang tính mô tả định tính. Nhiều nhà quản lý chưa nhận thức đầy đủ lợi ích kinh tế của việc kiểm soát chi phí môi trường thông qua kế toán quản trị môi trường. Tại Việt Nam, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tách rời kế toán tài chính môi trường hoặc kế toán quản trị môi trường, nghiên cứu định tính đơn lẻ hoặc giới hạn ở một số ngành như than, gạch, dầu khí. Chưa có công trình nào kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để xác định có hệ thống các nhân tố ảnh hưởng đến việc thực hiện kế toán môi trường và đo lường tác động của nó đến kết quả hoạt động trong ngành dệt may.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu tổng quát của luận án là xác định các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán môi trường và phân tích tác động của kế toán môi trường đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam, từ đó đề xuất các hàm ý, kiến nghị thực hiện.

Mục tiêu cụ thể được xác định gồm 3 nội dung:

1. Xác định các nhân tố tác động đến kế toán môi trường trong các doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam.
2. Đánh giá mức độ tác động của các nhân tố đến kế toán môi trường trong các doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam.
3. Đánh giá mức độ tác động của kế toán môi trường đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam.

Luận án đặt ra 03 câu hỏi nghiên cứu tương ứng:

• Câu hỏi nghiên cứu 1: Một số nhân tố ảnh hưởng đến kế toán môi trường trong doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam?
• Câu hỏi nghiên cứu 2: Mức độ tác động của các nhân tố đến kế toán môi trường tại doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 3: Mức độ tác động của kế toán môi trường đến kết quả hoạt động như thế nào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Kế toán môi trường và các nhân tố tác động đến kế toán môi trường trong doanh nghiệp ngành dệt may.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp ngành dệt may đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập từ năm 2019 trở về trước.
• Phạm vi nội dung: Kế toán môi trường được tiếp cận toàn diện gồm cả kế toán tài chính môi trường và kế toán quản trị môi trường (bao gồm các khâu thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và công bố thông tin môi trường); kết quả hoạt động của doanh nghiệp được giới hạn ở khía cạnh lợi ích tài chính và lợi ích phi tài chính.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo 3 nhóm chủ đề chính:

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Nghiên cứu về thực trạng và chất lượng công bố thông tin kế toán môi trường: Bắt đầu từ những năm 1970 (Hecht, 2000; Kokubu và cộng sự, 2002; Shil và Iqbal, 2005). Các nghiên cứu tại các quốc gia phát triển (Mỹ, Anh, các nước Tây Âu) chỉ ra việc công bố thông tin môi trường ngày càng phổ biến nhưng chủ yếu mang tính tự nguyện và mô tả (Gray và cộng sự, 1995; Freedman và Wasley, 1990; Hughes và cộng sự, 2001; Moneva và Liena, 2000; Nikol, 2003; Patten, 2004). Tại các thị trường mới nổi và đang phát triển, mức độ công bố còn thấp, phụ thuộc vào ngành nghề và quy mô (Belal, 2000; Lodhia, 2005; Fifka, 2012; Ahmad và Mohamad, 2015; Chatterjee và Mir, 2008; Sen và cộng sự, 2011; Zhang và cộng sự, 2009; Gao và cộng sự, 2005; Suttipun và Stanton, 2012; Hery Syaerul Homan, 2016; Md. Hafij Ullah và cộng sự, 2014; De Villiers và Lubbe, 2001; Akbas và Canikli, 2014; Ashraf Bataineh và cộng sự, 2019). Về chất lượng thông tin, nhiều tác giả ghi nhận tình trạng thông tin nghèo nàn, thiếu nhất quán, thiên lệch về thông tin tích cực để hợp pháp hóa hoạt động (Gamble và cộng sự, 1996; Cormier và Magnan, 2003; Florentina Moisescu và Oana Mihai, 2006; Haslinda Yusoff và cộng sự, 2013; Norsyahida Mokhtar và cộng sự, 2014; Wang Wei, 2016).
• Nghiên cứu về tổ chức kế toán quản trị môi trường: Các hướng dẫn quốc tế của USEPA (1995), UNDSD (2001), IFAC (2005) định hình khung kỹ thuật đo lường chi phí môi trường và kế toán dòng vật liệu. Các nghiên cứu thực nghiệm tại Anh, Áo, Thụy Điển, Malaysia, Nigeria, Nam Phi cho thấy mức độ áp dụng kế toán quản trị môi trường còn gặp nhiều rào cản về chi phí, thể chế và nhận thức quản lý (Chang, 2007; Ferreira và cộng sự, 2010; Gadenne và cộng sự, 2009; CIMA, 2009; Che và cộng sự, 2015; Oluwamayowa Olalekan Iredele và Omowunmi Jumoke Ogunleye, 2018).
• Nghiên cứu về nhân tố tác động và mối quan hệ giữa kế toán môi trường với kết quả hoạt động: Các nhân tố ảnh hưởng được chỉ ra gồm quy mô doanh nghiệp, áp lực quy định pháp lý, áp lực các bên liên quan, rào cản tài chính, nhận thức lãnh đạo và trình độ nhân viên (Shane và Spicer, 1983; Deegan, 2002; Dion van de Burgwal và Vieira, 2014; Faizah Mohd Khalid và cộng sự, 2012; Mia, 2005; Hamid Saremi và Behrad Moein Nezhad, 2014). Về tác động đến kết quả hoạt động, nhiều tác giả tìm thấy mối liên hệ tích cực với hiệu quả tài chính và vị thế cạnh tranh (Neu và cộng sự, 1998; Sulaiman và cộng sự, 2003; Clarkson và cộng sự, 2008; Norhasimah Md Nor và cộng sự, 2015; Wabuyi Jimmy Franklin, 2009; Sayedeh Parastoo Saeidi và cộng sự, 2011; Christine Jasch và cộng sự, 2010; Ahmet Tanc và Kadir Gokoglan, 2015), trong khi một số công trình ghi nhận tác động không đáng kể hoặc chỉ thể hiện ở khía cạnh phi tài chính (Jaggi, 1988; Sutantoputra và cộng sự, 2009; Wei-Lun Huang và Yan-Kai Fu, 2019; Oyedokun Godwin Emmanuel và cộng sự, 2019).

Các hướng nghiên cứu trong nước

Tại Việt Nam, kế toán môi trường được giới thiệu thông qua dự án EMA-SEA (2003-2007) do Đức tài trợ và các hội thảo của VCCI, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng UNDP (2004). Các nghiên cứu học thuật tập trung vào:

• Giới thiệu khái niệm, khung lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế (Nguyễn Chí Quang, 2003; Trọng Dương, 2008; Phạm Đức Hiếu, 2010; Huỳnh Đức Lộng, 2016; Nguyễn Ngọc Dung, 2009; Phạm Quang Huy, 2012).
• Vận dụng kế toán môi trường vào các ngành cụ thể như sản xuất công nghiệp cơ khí (Nguyễn Ánh Tuyết và Nguyễn Chí Quang, 2006), khai thác than (Bùi Thị Thu Thủy, 2010), sản xuất gạch (Lê Thị Tâm và Phạm Thị Bích Chi, 2016), công nghiệp dầu khí thuộc PVN.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Các nghiên cứu trong nước chưa xây dựng mô hình kiểm định định lượng toàn diện kết hợp cả hai khía cạnh kế toán tài chính môi trường và kế toán quản trị môi trường; thiếu vắng nghiên cứu chuyên sâu về ngành dệt may - một ngành có mức độ gây ô nhiễm cao nhưng có vai trò kinh tế lớn; chưa kiểm định đồng thời các nhân tố tiền đề thúc đẩy kế toán môi trường và hệ quả của nó đối với kết quả hoạt động doanh nghiệp bằng mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết nền tảng

Luận án kết hợp 5 lý thuyết nền tảng để giải thích hành vi thực hiện kế toán môi trường và tác động của nó:

Lý thuyết	Nội dung cốt lõi	Vận dụng trong luận án
Lý thuyết ngẫu nhiên (Contingency Theory)	Không có một mô hình kế toán tối ưu cho mọi tổ chức; cơ cấu kế toán phụ thuộc vào quy mô, công nghệ, môi trường.	Giải thích sự phù hợp của việc tổ chức kế toán môi trường theo quy mô và mức độ tác động môi trường của từng doanh nghiệp.
Lý thuyết thể chế (Institutional Theory)	Tổ chức chịu áp lực cưỡng chế, mô phỏng và chuẩn tắc từ môi trường thể chế để đạt được sự thừa nhận.	Giải thích vai trò của các quy định pháp luật, quy chuẩn môi trường nhà nước đối với việc áp dụng kế toán môi trường.
Lý thuyết hợp pháp (Legitimacy Theory)	Doanh nghiệp phải duy trì tính hợp pháp xã hội bằng cách chứng minh hoạt động của mình phù hợp với các chuẩn mực đạo đức, xã hội.	Giải thích động cơ công bố thông tin môi trường và xử lý chi phí môi trường để bảo vệ hình ảnh doanh nghiệp.
Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory)	Doanh nghiệp phải đáp ứng kỳ vọng của các bên liên quan (cổ đông, khách hàng, nhà cung cấp, cộng đồng cư dân).	Giải thích áp lực từ khách hàng xuất khẩu (Âu, Mỹ), nhà đầu tư đối với yêu cầu báo cáo môi trường của ngành dệt may.
Lý thuyết phân tích lợi ích - chi phí (Cost - Benefit Analysis)	Doanh nghiệp chỉ ra quyết định hành động khi lợi ích kỳ vọng bù đắp hoặc vượt quá chi phí phát sinh.	Giải thích nhận thức của nhà quản trị về việc đánh đổi chi phí thiết lập hệ thống kế toán môi trường với lợi ích kinh tế, sinh lợi.

Nội dung kế toán môi trường được xem xét

Luận án xác định các cấu phần kỹ thuật của kế toán môi trường:

• Kế toán tài chính môi trường: Xác định và ghi nhận tài sản môi trường, nợ phải trả môi trường, thu nhập môi trường, chi phí môi trường và công bố thông tin môi trường trên báo cáo tài chính/thuyết minh.
• Kế toán quản trị môi trường: Kế toán chi phí dòng vật liệu (MFCA) với cân bằng vật liệu đầu vào và đầu ra, lập dự toán chi phí môi trường, tính toán chi phí dòng phi sản phẩm, theo dõi và phục vụ việc ra quyết định quản trị nội bộ.
• Tổ chức công tác kế toán: Tổ chức chứng từ kế toán liên quan đến môi trường, mở các tài khoản kế toán môi trường phù hợp, tổ chức bộ máy nhân sự kế toán thực hiện.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp tuần tự giữa phương pháp định tính và định lượng:

[Tổng quan tài liệu & Khung lý thuyết]
[Nghiên cứu định tính: Phỏng vấn/Thảo luận sâu chuyên gia]
[Hiệu chỉnh thang đo & Mô hình nghiên cứu chính thức]
[Nghiên cứu định lượng: Khảo sát bảng hỏi (N = 426)]
[Phân tích dữ liệu: Cronbach's Alpha -> EFA -> CFA -> SEM -> Bootstrap]
[Kết quả nghiên cứu & Đề xuất hàm ý]

• Phương pháp định tính: Tổng quan tài liệu trong và ngoài nước, xây dựng dàn ý thảo luận, tiến hành phỏng vấn sâu/thảo luận tay đôi với các chuyên gia kế toán và môi trường nhằm điều chỉnh các khái niệm, phát hiện nhân tố mới và hoàn thiện thang đo biến quan sát.
• Phương pháp định lượng:
  • Dữ liệu: Sử dụng bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc gửi đến các đối tượng quản lý, kế toán trưởng, nhân viên kế toán tại các doanh nghiệp dệt may ở Việt Nam.
  • Mẫu nghiên cứu: Thu thập được 426 mẫu hợp lệ phục vụ phân tích.
  • Công cụ và kỹ thuật phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS và AMOS. Tiến hành thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) để kiểm định giá trị hội tụ và giá trị phân biệt, mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu, và kiểm định ước lượng bằng phương pháp Bootstrap.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về các NC

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu quốc tế và trong nước về 3 trục chính: thực trạng công bố thông tin kế toán môi trường, tổ chức kế toán quản trị môi trường và các nhân tố ảnh hưởng đến kế toán môi trường cùng mối quan hệ của nó với kết quả hoạt động. Tác giả chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu tại Việt Nam, đặc biệt là sự thiếu hụt nghiên cứu thực nghiệm quy mô lớn kết hợp phương pháp hỗn hợp đối với các doanh nghiệp dệt may, từ đó định hình câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương này xây dựng khung lý thuyết toàn diện cho luận án. Tác giả trình bày bản chất kế toán môi trường (tài sản, nợ phải trả, thu nhập, chi phí môi trường, kế toán dòng vật liệu, dự toán và công bố thông tin), hình thức tổ chức công tác kế toán môi trường và khái niệm kết quả hoạt động doanh nghiệp (lợi ích tài chính và phi tài chính).

Trên cơ sở 5 lý thuyết nền (ngẫu nhiên, thể chế, hợp pháp, các bên liên quan, lợi ích - chi phí), tác giả phát triển mô hình nghiên cứu đề xuất ban đầu với các nhóm nhân tố tác động đến kế toán môi trường và mối liên hệ từ kế toán môi trường đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp dệt may.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu hỗn hợp. Tác giả mô tả phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp qua thảo luận chuyên gia (tiêu chí lựa chọn chuyên gia, dàn ý phỏng vấn) để tinh chỉnh thang đo; thiết kế bảng câu hỏi khảo sát định lượng; quy trình thu thập 426 bảng trả lời hợp lệ; cùng các tiêu chuẩn đo lường và quy trình phân tích thống kê (Cronbach's Alpha, EFA, CFA, SEM và Bootstrap).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 4 trình bày tổng quan ngành dệt may Việt Nam, kết quả nghiên cứu định tính và toàn bộ kết quả phân tích định lượng:

• Thực trạng: Mức độ tổ chức và thực hiện kế toán môi trường tại các doanh nghiệp dệt may Việt Nam còn ở mức sơ khai, việc theo dõi chi phí dòng vật chất và lập báo cáo môi trường độc lập chưa phổ biến.
• Kết quả kiểm định thang đo:
  • Thang đo các nhân tố tác động, thang đo kế toán môi trường (ORGA) và thang đo kết quả hoạt động (BENE) đều đạt độ tin cậy Cronbach's Alpha và các chỉ số thống kê trong phân tích EFA, CFA (đạt giá trị hội tụ và giá trị phân biệt).
• Kết quả kiểm định mô hình SEM và Bootstrap:
  • Mô hình xác định có 7 nhân tố tác động có ý nghĩa thống kê đến kế toán môi trường trong các doanh nghiệp dệt may tại Việt Nam:
    1. Quy mô doanh nghiệp
    2. Các quy định (pháp lý, chuẩn mực)
    3. Trình độ của nhân viên kế toán
    4. Các bên liên quan (khách hàng, nhà đầu tư, cộng đồng)
    5. Nhận thức của lãnh đạo doanh nghiệp về môi trường và kế toán môi trường
    6. Nguồn lực tài chính của doanh nghiệp
    7. Mức độ và phạm vi tác động đến môi trường của doanh nghiệp
  • Mô hình SEM khẳng định: Kế toán môi trường có tác động tích cực và mạnh mẽ đến kết quả hoạt động (cả lợi ích tài chính và lợi ích phi tài chính) của các doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam. Kết quả ước lượng Bootstrap khẳng định tính vững chắc của mô hình lý thuyết.

Chương 5: Kết luận và một số hàm ý

Chương 5 tóm tắt các kết luận cốt lõi, rút ra hệ thống hàm ý quản trị và giải pháp thực tiễn cho cơ quan nhà nước, tổ chức nghề nghiệp và ban lãnh đạo các doanh nghiệp dệt may; đồng thời nêu rõ các hạn chế của đề tài và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Kết hợp đồng thời 5 lý thuyết nền (lý thuyết ngẫu nhiên, lý thuyết thể chế, lý thuyết hợp pháp, lý thuyết các bên liên quan, lý thuyết phân tích lợi ích - chi phí) để giải thích cơ chế hình thành và tác động của kế toán môi trường trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển.
• Xác định và kiểm định thực nghiệm mô hình cấu trúc gồm 7 nhân tố tác động đến kế toán môi trường trong ngành dệt may, bổ sung vào khoảng trống lý thuyết kế toán môi trường vốn còn phân tán và chưa thống nhất về hệ thống nhân tố tác động.
• Đo lường và lượng hóa thành công mối quan hệ tác động trực tiếp của việc thực hiện kế toán môi trường đến kết quả hoạt động doanh nghiệp bằng phương pháp mô hình hóa phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM).

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phản ánh bức tranh thực trạng thực hiện kế toán tài chính môi trường và kế toán quản trị môi trường trong các doanh nghiệp dệt may tại Việt Nam.
• Cung cấp cơ sở thực nghiệm giúp các nhà quản trị doanh nghiệp dệt may nhận thấy lợi ích kinh tế và phi tài chính của kế toán môi trường, nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội và đầu tư nguồn lực cho hệ thống thông tin kế toán môi trường.
• Cung cấp căn cứ thực tế cho Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các tổ chức nghề nghiệp trong việc ban hành văn bản hướng dẫn, chuẩn mực và chính sách thúc đẩy áp dụng kế toán môi trường tại Việt Nam.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Về phía cơ quan quản lý nhà nước: Cần sớm ban hành khung pháp lý, chuẩn mực hoặc thông tư hướng dẫn cụ thể về ghi nhận, đo lường chi phí môi trường và công bố thông tin môi trường; tăng cường cơ chế khuyến khích, ưu đãi thuế xanh cho các doanh nghiệp áp dụng kế toán quản trị môi trường.
• Về phía các tổ chức nghề nghiệp và cơ sở đào tạo: Đưa nội dung kế toán môi trường vào chương trình đào tạo kế toán, tổ chức các khóa tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ kế toán viên về kế toán dòng vật liệu (MFCA) và quản trị chi phí môi trường.
• Về phía doanh nghiệp dệt may: Ban lãnh đạo cần thay đổi nhận thức, xem chi phí môi trường là một bộ phận cấu thành cần kiểm soát thay vì chỉ là chi phí tuân thủ; chủ động đầu tư nguồn lực tài chính, hoàn thiện hệ thống chứng từ, mở sổ tài khoản kế toán chi tiết để bóc tách chi phí môi trường và phục vụ ra quyết định kinh doanh bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Phạm vi nghiên cứu mới tập trung trong ngành dệt may tại Việt Nam, chưa mở rộng so sánh với các ngành công nghiệp sản xuất có mức độ phát thải khác.
• Dữ liệu nghiên cứu được thu thập theo phương pháp cắt ngang tại một thời điểm (từ năm 2019 trở về trước), chưa phản ánh được sự biến động theo chuỗi thời gian dài hạn.
• Việc thu thập dữ liệu dựa trên bảng câu hỏi khảo sát tự đánh giá có thể chịu ảnh hưởng nhất định từ tính chủ quan của người trả lời.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các ngành công nghiệp có tác động môi trường lớn khác tại Việt Nam như da giày, chế biến thực phẩm, hóa chất, vật liệu xây dựng để so sánh và kiểm chứng tính tổng quát hóa của mô hình.
• Thực hiện các nghiên cứu theo chuỗi thời gian (longitudinal study) nhằm đánh giá sự thay đổi trong mức độ áp dụng kế toán môi trường và tác động dài hạn của nó đến hiệu quả tài chính doanh nghiệp.
• Nghiên cứu sâu hơn về từng công cụ kế toán quản trị môi trường cụ thể (như tính toán chi phí vòng đời sản phẩm - LCC, kế toán chi phí dòng nguyên vật liệu - MFCA theo tiêu chuẩn ISO 14051).

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo có giá trị đối với nhiều đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp khung lý thuyết kết hợp 5 lý thuyết nền tảng, hệ thống tổng quan tài liệu phong phú, cùng quy trình thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp kỹ thuật phân tích SEM và Bootstrap chuẩn mực (đặc biệt là Chương 2 và Chương 3).
• Đối với kế toán trưởng và nhà quản trị doanh nghiệp dệt may: Cung cấp danh mục các thang đo, biến quan sát về nội dung kế toán môi trường (tài sản, nợ phải trả, thu nhập, chi phí môi trường, MFCA) và định hướng tổ chức bộ máy, chứng từ kế toán trong doanh nghiệp (Chương 2 và Chương 4).
• Đối với các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS): Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về thực trạng và các rào cản thể chế, pháp lý, làm căn cứ xây dựng chính sách hướng dẫn kế toán môi trường tại Việt Nam (Chương 4 và Chương 5).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định có bao nhiêu nhân tố tác động đến kế toán môi trường trong doanh nghiệp dệt may Việt Nam?

Qua phân tích mô hình SEM với 426 mẫu khảo sát, luận án xác định có 7 nhân tố tác động có ý nghĩa thống kê đến kế toán môi trường: (1) Quy mô doanh nghiệp; (2) Các quy định; (3) Trình độ của nhân viên kế toán; (4) Các bên liên quan; (5) Nhận thức của lãnh đạo doanh nghiệp về môi trường và kế toán môi trường; (6) Nguồn lực tài chính; (7) Mức độ và phạm vi tác động đến môi trường của doanh nghiệp.

2. Luận án sử dụng những lý thuyết nền tảng nào để xây dựng khung phân tích?

Tác giả kết hợp 5 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết ngẫu nhiên (Contingency Theory), Lý thuyết thể chế (Institutional Theory), Lý thuyết hợp pháp (Legitimacy Theory), Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory), và Lý thuyết phân tích lợi ích - chi phí (Cost - Benefit Analysis Theory).

3. Kế toán môi trường có tác động như thế nào đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp dệt may?

Kết quả kiểm định mô hình SEM của luận án cho thấy kế toán môi trường có tác động tích cực và mạnh mẽ đến kết quả hoạt động của các doanh nghiệp ngành dệt may tại Việt Nam, bao gồm cả lợi ích tài chính (tiết kiệm chi phí nguyên vật liệu, giảm thiểu chi phí xử lý chất thải, tăng doanh thu) và lợi ích phi tài chính (nâng cao vị thế, hình ảnh thương hiệu, đáp ứng yêu cầu khách hàng quốc tế).

4. Quy mô mẫu và các kỹ thuật xử lý dữ liệu được sử dụng trong luận án là gì?

Luận án sử dụng cỡ mẫu định lượng gồm 426 phiếu khảo sát hợp lệ từ các doanh nghiệp dệt may tại Việt Nam. Các kỹ thuật xử lý dữ liệu trên phần mềm SPSS và AMOS bao gồm: kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA), mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM), và kiểm định ước lượng bằng phương pháp Bootstrap.

5. Nội dung kế toán môi trường trong nghiên cứu này bao gồm những cấu phần nào?

Kế toán môi trường trong luận án được tiếp cận toàn diện gồm cả kế toán tài chính môi trường (ghi nhận tài sản, nợ phải trả, thu nhập, chi phí môi trường và công bố thông tin) và kế toán quản trị môi trường (kế toán dòng vật liệu - MFCA, lập dự toán môi trường, phục vụ ra quyết định quản trị), gắn liền với việc tổ chức chứng từ, tài khoản và bộ máy kế toán trong doanh nghiệp.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thành Tài là công trình nghiên cứu chuyên sâu về kế toán môi trường trong ngành dệt may tại Việt Nam bằng phương pháp tiếp cận hỗn hợp. Thông qua khảo sát thực nghiệm 426 mẫu và phân tích mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM), luận án đã xác định 7 nhân tố ảnh hưởng đến việc tổ chức kế toán môi trường và chứng minh tác động tích cực của kế toán môi trường đến kết quả hoạt động doanh nghiệp. Công trình đóng góp cơ sở lý luận và bằng chứng thực tiễn giá trị cho công tác quản trị doanh nghiệp cũng như quá trình xây dựng chính sách hướng dẫn kế toán môi trường hướng tới phát triển bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC NC Trong chương này, tác giả chủ yếu trình bày các NC có liên quan đến đề tài của tác giả theo dòng NC cụ thể. Điều này giúp cho tác giả tìm ra khoảng trống để định hướng cho NC của mình. Đối với các NC về các NTTĐ đến KTMT tác giả chỉ khảo lược qua các NC trước chưa phân loại theo từng NTTĐ nhưng cũng từ đây tác giả tìm ra các nhân tố có nhiều khả năng sẽ tác động đến KTMT sẽ trình bày ở chương 2. Tổng quan các NC trên thế giới Môi trường là một phần không thể tách rời trong tất cả các khía cạnh của cuộc sống con người (Md.

Hafij Ullah và cộng sự, 2014). Các hoạt động của tổ chức, DN, con người đều có liên hệ một cách trực tiếp hay gián tiếp đến MT xung quanh. Từ những năm 1970 xã hội bắt đầu quan tâm về TĐMT do hoạt động của các DN, và KTMT cũng xuất hiện trong giai đoạn này do sự gia tăng nhận thức về MT cũng như mối quan tâm về phúc lợi xã hội và MT (Hecht, 2000). Song song đó, KTMT ngày càng được quan tâm bởi các nhà điều hành DN và những người ủng hộ MT như là một sự bổ sung cần thiết để cải thiện MT, ra quyết định trong khu vực tư nhân (James Boyd,1998), đánh giá các lợi ích của KTMT và đề ra các giá trị, các yếu tố quyết định đến việc thay đổi, nâng cao chất lượng TTKT, xác định các cải thiện về KTMT sẽ mang lại nhiều lợi ích về tài chính và môi trường.

KTMT gồm có 03 lĩnh vực cụ thể là: KTMT trong bối cảnh quốc gia đề cập đến kế toán nguồn TNTN, có thể dẫn đến số liệu thống kê về một quốc gia hoặc khu vực mức độ, chất lượng, và giá trị của nguồn TNTN, cả tái tạo cũng như không tái tạo. KTMT trong bối cảnh KTTC thường đề cập đến việc chuẩn bị BCTC cho bên ngoài bằng cách sử dụng nguyên tắc kế toán chung được chấp nhận. KTMT như một khía cạnh của KTQT phục vụ nhà quản trị đề ra các quyết định đầu tư về chi phí, thiết kế SX sản phẩm, đánh giá hiệu quả, và cả một loạt các những quyết định kinh doanh tương lai (USEPA, 1995). Đến nay có nhiều NC về KTMT trên thế giới, tác giả đã tìm hiểu và thống kê theo các chủ đề NC như sau: 9 - Các NC có liên quan đến KTMT: Những NC này cho thấy các DN có CBTTMT, KTMT hay không và mức độ công bố, hay có KTQTMT hay không, mức độ thực hiện KTQTMT.

- Các NC liên quan đến NTTĐ đến KTMT: Dòng NC về nguyên nhân, các NTTĐ đến công bố thông tin môi trường (CBTTMT), KTQTMT - Các NC liên quan đến MQH giữa KTMT với KQHĐ của DN bao gồm: (1) Các NC liên quan đến MQH giữa CBTT về KTMT với lợi ích, hiệu quả tài chính, MT của DN. (2) Những NC về việc tổ chức KTQTMT sẽ cũng cấp nhiều thông tin hữu ít qua đó khuyến khích việc tổ chức KTQTMT để đạt được nhiều lợi ích trong kinh doanh. Các NC có liên quan đến KTMT 1. Các NC liên quan đến công bố thông tin KTMT trong DN Sự phát triển kinh tế, SX công nghiệp thế giới đã gây ra những tác động tiêu cực cho MT, trong đó, các DN được xem là nguyên nhân chính của các vấn về MT và phải đối mặt áp lực rất lớn từ chính phủ, nhà đầu tư, các tổ chức tài chính, xã hội,….

Trong bối cảnh phát triển KT-XH một cách bền vững, để giảm những áp lực này, bên cạnh việc tối đa hóa giá trị cho cổ đông các DN đã tìm cách giảm tác động tiêu cực đến MT, tự nguyện báo cáo các hoạt động hoạt động MT của họ (Halil Emre Akbas1 và Seda Canikli, 2014). Thông tin KTMT được cung cấp trong BCHN hoặc dưới bất kỳ hình thức nào khác (Gray và cộng sự. Báo cáo kinh doanh thông qua việc tự nguyện báo cáo thêm thông tin phù hợp với sự quan tâm của nhà đầu tư, các cổ đông được qui định bởi FASB (2001), và UNCTAD (1998, 2002) đã đưa ra các hướng dẫn cụ thể cho việc ghi nhận các CPMT, NPTMT cũng như CBTT trên báo cáo môi trường (BCMT). Việc sử dụng KTMT ngày càng gia tăng, các DN lớn công bố ngày càng thêm nhiều TTMT trong các BCHN nhằm tạo ý thức về MT (Shil và Iqbal, 2005), và sự quan tâm đối với MT không bị cô lập trong một khu vực hay trong một văn hóa cụ thể, mà nó đã thu hút sự chú ý toàn cầu (Gamble và cộng sự, 1996).

Tuy nhiên, không có NC về BCMT trong các BCHN của DN trước những năm 1970, mặc dù có nhiều NC về thực hiện KTMT của các tập đoàn khác nhau (Shil và Iqbal, 2005). Từ những năm 1970, việc CBTTMT đã 10 bắt đầu trong các BCHN của các tổ chức khác nhau (Kokubu và cộng sự, 2002). Việc CBTT về KTMT sẽ giúp cho người sử dụng có nhiều thông tin hơn khi ra quyết định, và nhu cầu đối với TTMT, KTMT trong các BCHN là rất lớn (Afzal Ahmad, 2012). Phần lớn người sử dụng thông tin cho rằng TTMT là trọng yếu cho quyết định của họ và họ tìm kiếm thông tin này trong BCTC, báo cáo thường niên (BCTN) của công ty (Rankin, Michaela, 1997), và TTMT được mong muốn hơn bất kỳ thông tin xã hội nào khác (Hughes và cộng sự, 2001).

Mặc dù người dùng thường tin rằng TTMT là trọng yếu, nhưng phần lớn nhóm người dùng xếp hạng TTMT sau thông tin tài chính truyền thống như lợi nhuận, tài sản ròng, luồng tiền và thanh toán cổ tức (Rankin và Michaela, 1997). Một trong những lý do làm gia tăng mối quan tâm về tác động MT của các quy trình SX, hoạt động kinh doanh của DN là sự mở rộng kiến thức về các hệ sinh thái (Sahay, 2004), nhận ra tầm quan trọng của CBTTMT đã tăng lên trong cộng đồng DN, và KTMT chủ yếu giải quyết để cung cấp thông tin tốt hơn cho CBLQ (Shil và Iqbal, 2005). Cũng chính nhận thức về môi trường đã dẫn đến nhu cầu trách nhiệm MT ngày càng gia tăng trong DN, tổ chức, vì vậy có nhiều công ty hiện đang công bố các vấn đề MT (Belal, 2000). BCMT, thông tin KTMT của công ty chính là công cụ giúp cho công ty CBTTMT để cung cấp bằng chứng rằng công ty có trách nhiệm với hoạt động của chính mình tác động đến MT xung quanh.

TTMT là một trong những yếu tố được trình bày trong báo cáo TNXH của DN (CSR). CSR là chính sách của tổ chức xác định mối quan tâm về các vấn đề xã hội như: MT, nguồn nhân lực, cộng đồng và sản phẩm an toàn (Roberts, 1992). Vì vậy, báo cáo các vấn đề về xã hội, MT là một phương pháp để giải thích các chính sách CSR và chịu trách nhiệm về các hành động đạo đức, xã hội và môi trường (Brammer và Pavelin, 2006). Bằng cách công bố các hoạt động MT của công ty thông qua BCMT, báo cáo KTMT, các công ty loại bỏ những nhận thức tiêu cực về công ty từ công chúng và CBLQ.

Điều này đã dẫn đến số lượng các công ty tham gia báo cáo TTMT ngày càng tăng và do đó, các CBTTMT của công ty đã tăng cả về quy mô và mức độ phức tạp, đặc biệt là từ những năm 1990, việc CBTTMT của công ty đã được coi là một khía cạnh quan trọng của CBTT của DN, và CBTTMT của DN đã thu hút sự chú ý tăng trưởng 11 đáng kể từ các nhà NC (Halil Emre Akbas1 và Seda Canikli, 2014). Nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Canada, Đức, Nhật Bản, … tích cực tiến hành NC về thông tin KTMT cũng như các biện pháp quan trọng về bảo vệ MT đã được thực hiện. Hầu hết các NC về kỹ thuật CBTTMT của DN tập trung vào các quốc gia Anglo-Saxon (Gray và cộng sự, 1995). Các công ty Mỹ cung cấp tỷ lệ phần trăm cao nhất trong các công ty CBTTMT; và mô hình kế toán Anh-Mỹ tạo ra tỷ lệ phần trăm cao nhất trong số các công ty sử dụng các hình thức CBTTMT khác nhau (Freedman và Wasley, 1990).

Hughes và cộng sự (2001) NC các hoạt động BCMT thực hiện bởi 51 công ty SX của Hoa Kỳ trong giai đoạn 1992 và 1993, và thấy rằng hiệu suất công bố khác nhau giữa các công ty. Đầu những năm 1990, Châu Âu đặc biệt thú vị khi NC thực tiễn CBTTMT vì đây là ngôi nhà của nhiều nhóm môi trường hoạt động tích cực, các loại hệ thống TTKT khác nhau và thái độ văn hóa đối với công bố xã hội cũng khác so với những nơi khác (Roberts, 1991). Mặc dù những công ty ở Pháp, Đức, Hà Lan, Thụy Điển và Thụy Sĩ phần lớn có CBTTMT nhưng mức độ CBTTMT là thấp và khác nhau đáng kể giữa các quốc gia châu Âu (Gamble và cộng sự, 1996). Moneva và Liena (2000) thấy rằng các công ty của Tây Ban Nha có tác động lớn đến MT trong giai đoạn 1992-1994, có thực hiện CBTTMT trong các BCHN của họ, có sự gia tăng cả về mặt định lượng, tài chính, cũng như số lượng các công ty tham gia báo cáo tuy nhiên BCMT của các công ty này chủ yếu mô tả.

Các NC cho thấy ngày càng nhiều tổ chức quyết định báo cáo TTMT cho CBLQ và có cải thiện việc CBTT về KTMT. Khi nghiên cứu 250 DN Fortune 500 lớn nhất đại diện cho các công ty từ Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản, Hà Lan, Hàn Quốc, Thụy Sĩ, Anh và Mỹ trong từ 1998 – 2001, Nikol (2003) kết luận rằng báo cáo PTBV đã tăng đáng kể trong các quốc gia đó và BCMT được áp dụng nhiều ở lĩnh vực SX công nghiệp hơn là tài chính. Đã có những tiến bộ đáng kể trong các vấn đề CBTT về KTMT, đặc biệt ở các nước như Đức, Na Uy, Vương quốc Anh, đã quy định về vấn đề trình bày các báo cáo thông tin KTMT cho CBLQ cũng như công chúng. BCMT được các tổ chức áp dụng rộng rãi, 80% các công ty lớn nhất thế giới đưa ra các báo cáo CSR độc lập (KPMG, 2008).

Các DN có mức độ gây ô nhiễm cao bị phản ứng thị trường tiêu cực hơn so với các DN gây ô nhiễm thấp hơn, và 12 các DN có CBTTMT ở mức độ thấp hơn trong báo cáo bị phản ứng thị trường tiêu cực hơn so với các DN có CBTTMT rộng rãi hơn (Patten, 2004), các DN có xu hướng ô nhiễm cao thường CBTTMT nhiều hơn, và mặc dù các DN có sự cải thiện việc CBTTMT tuy nhiên sự thay đổi đó là không nhiều.