Khóa luận nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV Quảng Nam - ĐH Kinh tế Huế

Nghiên cứu nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV Quảng Nam giai đoạn 2021-2023, phân tích thực trạng tín dụng và đề xuất giải pháp tiếp cận vốn.

• Tác giả: Nguyễn Diệu Linh
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Quang Phục
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế hoạch – Đầu tư
• Đề tài: Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) – Chi nhánh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan nhu cầu vay vốn doanh nghiệp nhỏ và vừa BIDV Quảng Nam

Doanh nghiệp nhỏ và vừa giữ vai trò trụ cột trong nền kinh tế tỉnh Quảng Nam. Khối doanh nghiệp này tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu địa phương. Tuy nhiên, quy mô vốn chủ sở hữu của phần lớn doanh nghiệp còn khiêm tốn. Nguồn vốn tự có không đủ tài trợ các dự án dài hạn hoặc chu kỳ lưu động lớn. Do đó, nhu cầu vay vốn ngân hàng trở thành yếu tố sống còn. Tại BIDV chi nhánh Quảng Nam, khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tỷ trọng rất cao. Số liệu giai đoạn 2021 - 2023 cho thấy nhóm khách hàng này luôn chiếm xấp xỉ 90% tổng số doanh nghiệp giao dịch. Năm 2022 ghi nhận 1.645 khách hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa, đạt tỷ trọng kỷ lục 91,58%. Ngân hàng thương mại đóng vai trò cung ứng vốn chủ lực. Các khoản vay giúp doanh nghiệp bổ sung vốn lưu động, mua sắm máy móc và mở rộng quy mô nhà xưởng. Dòng tín dụng lành mạnh tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của kinh tế Quảng Nam.

1.1. Khái niệm và đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương

Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh độc lập đã đăng ký theo luật pháp. Nhóm này thường có quy mô lao động dưới 200 người và tổng nguồn vốn dưới 100 tỷ đồng. Trên địa bàn tỉnh Quảng Nam, các doanh nghiệp SME chủ yếu hoạt động trong thương mại, dịch vụ, xây dựng và chế biến thủy sản. Điểm mạnh của mô hình này nằm ở tính linh hoạt và khả năng thích ứng thị trường. Cơ cấu tổ chức gọn nhẹ giúp việc ra quyết định diễn ra nhanh chóng. Mặc dù vậy, hạn chế lớn nhất là năng lực tài chính mỏng. Khả năng tích lũy vốn nội bộ còn thấp và hệ thống sổ sách kế toán chưa chuẩn hóa. Những yếu tố này tạo nên nhu cầu vay vốn ngân hàng rất cấp thiết.

1.2. Vai trò của BIDV Quảng Nam đối với sự phát triển doanh nghiệp

Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam chi nhánh Quảng Nam giữ vai trò huyết mạch trong hệ thống tài chính địa phương. Chi nhánh luôn đồng hành cùng khối doanh nghiệp nhỏ và vừa qua từng giai đoạn phát triển. BIDV Quảng Nam cung cấp các gói tín dụng linh hoạt từ vốn lưu động ngắn hạn đến tài trợ dự án trung dài hạn. Nguồn vốn ngân hàng giúp doanh nghiệp xử lý sự thiếu hụt thanh khoản tức thời. Doanh nghiệp dễ dàng nhập nguyên vật liệu, trả lương nhân sự và duy trì sản xuất kinh doanh liên tục. Bên cạnh đó, ngân hàng tư vấn quản trị dòng tiền, hỗ trợ nâng cao tính minh bạch tài chính. Nhờ dòng vốn kịp thời, các doanh nghiệp địa phương tự tin nắm bắt cơ hội thương mại mới.

II. Phân tích nhu cầu vay vốn doanh nghiệp nhỏ và vừa BIDV Quảng Nam

Nhu cầu vay vốn của khối SME tại BIDV Quảng Nam giai đoạn 2021 - 2023 có nhiều biến động rõ nét. Năm 2021, chi nhánh ghi nhận 1.485 khách hàng SME với nhu cầu giải ngân phục hồi sau dịch. Con số này tăng lên 1.645 doanh nghiệp vào năm 2022, chiếm 91,58% tổng khách hàng. Hoạt động mở rộng kinh doanh khi đó diễn ra sôi nổi trên khắp địa bàn. Tuy nhiên, bước sang năm 2023, số lượng khách hàng SME giảm xuống còn 1.559 đơn vị, tương đương mức giảm 5,23%. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ áp lực lạm phát và chi phí đầu vào tăng cao. Người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu khiến doanh thu sụt giảm. Nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất hoặc duy trì hoạt động cầm chừng. Bên cạnh suy giảm nhu cầu tự nhiên, rào cản vay vốn vẫn tồn tại khá lớn. Doanh nghiệp thường thiếu tài sản thế chấp đạt chuẩn định giá. Hệ thống báo cáo tài chính chưa hoàn toàn minh bạch. Quá trình thẩm định tín dụng qua CIC cũng loại bỏ những hồ sơ có lịch sử nợ xấu.

2.1. Biến động quy mô và cơ cấu khách hàng SME vay vốn

Cơ cấu khách hàng tại BIDV Quảng Nam giai đoạn 2021 - 2023 phản ánh sát thực tế thị trường. Năm 2021, tổng số doanh nghiệp giao dịch là 1.662, với 1.485 khách hàng SME, đạt tỷ lệ 89,36%. Năm 2022, làn sóng phục hồi sản xuất thúc đẩy tổng số doanh nghiệp lên 1.796 đơn vị. Khách hàng SME đạt 1.645 đơn vị, chiếm tỷ trọng cao nhất 91,58%. Nhu cầu vay vốn thời điểm này tăng mạnh nhằm bổ sung hàng tồn kho và tái thiết chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, năm 2023 ghi nhận sự đảo chiều rõ rệt. Tổng số doanh nghiệp giảm về mức 1.745, trong đó khách hàng SME giảm còn 1.559 đơn vị. Tỷ trọng nhóm SME hạ xuống mức 89,35%. Khủng hoảng kinh tế khiến các đơn vị ngần ngại mở rộng đầu tư mới.

2.2. Những rào cản và vướng mắc trong quy trình vay vốn

Quy trình tín dụng tại BIDV gồm các khâu tiếp nhận, thẩm định hồ sơ, phê duyệt và giải ngân. Dù các bước rất rõ ràng, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Vướng mắc lớn nhất nằm ở khâu chứng minh năng lực tài chính. Nhiều doanh nghiệp địa phương không có báo cáo tài chính kiểm toán độc lập. Sổ sách kế toán nội bộ thiếu nhất quán và khó chứng minh dòng tiền thực. Ngoài ra, tài sản thế chấp là trở ngại phổ biến. Giá trị tài sản bảo đảm thường không đáp ứng đủ hạn mức cần vay. Ngân hàng cũng tra cứu thông tin tín dụng CIC rất khắt khe. Hồ sơ có lịch sử phát sinh nợ quá hạn sẽ bị từ chối ngay. Những rào cản này làm giảm khả năng tiếp cận vốn ngân hàng.

III. Giải pháp đáp ứng nhu cầu vay vốn doanh nghiệp tại BIDV Quảng Nam

Để khơi thông nguồn vốn tín dụng, BIDV Quảng Nam và khối doanh nghiệp cần phối hợp giải pháp đồng bộ. Về phía ngân hàng, chi nhánh cần tiếp tục cải tiến quy trình cấp tín dụng. Thời gian thẩm định và phê duyệt hồ sơ cần được rút ngắn tối đa. Ngân hàng nên thiết kế các gói vay ưu đãi linh hoạt cho từng lĩnh vực sản xuất kinh doanh đặc thù. Việc đa dạng hóa hình thức bảo đảm tiền vay có ý nghĩa quyết định. BIDV Quảng Nam có thể mở rộng cho vay dựa trên dòng tiền hoặc tài sản hình thành từ vốn vay. Ứng dụng công nghệ ngân hàng số giúp tự động hóa khâu chấm điểm tín dụng và kiểm soát rủi ro. Về phía doanh nghiệp, việc nâng cao năng lực nội tại là yêu cầu tất yếu. Doanh nghiệp phải chuẩn hóa hệ thống báo cáo kế toán theo đúng chuẩn mực. Phương án sản xuất kinh doanh cần được xây dựng bài bản và chứng minh tính khả thi cao. Sự minh bạch tài chính giúp tạo dựng lòng tin vững chắc với ngân hàng, mở đường cho việc tiếp cận nguồn vốn lớn hơn.

3.1. Phương pháp cải tiến quy trình tín dụng tại BIDV Quảng Nam

BIDV Quảng Nam cần tập trung đổi mới thủ tục cấp tín dụng nhằm tiết kiệm thời gian cho khách hàng. Ngân hàng nên ứng dụng nền tảng số hóa trong việc tiếp nhận và xử lý hồ sơ vay vốn trực tuyến. Cán bộ tín dụng cần chủ động tiếp cận, tư vấn trực tiếp và hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện danh mục chứng từ cần thiết. Ngoài ra, việc đa dạng hóa các gói sản phẩm tín dụng là giải pháp then chốt. Chi nhánh có thể áp dụng các hình thức cho vay thấu chi, chiết khấu hóa đơn thương mại hoặc tài trợ theo chuỗi cung ứng. Cơ chế định giá tài sản bảo đảm cần linh hoạt và sát với giá thị trường. Những cải tiến này sẽ gia tăng tính cạnh tranh và mở rộng độ phủ tín dụng.

3.2. Giải pháp nâng cao năng lực tiếp cận vốn cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động tái cấu trúc tài chính để đáp ứng điều kiện vay vốn. Việc xây dựng hệ thống kế toán minh bạch và nộp báo cáo thuế đúng hạn là nhiệm vụ tiên quyết. Doanh nghiệp cần kiểm soát chặt chẽ dòng tiền, tránh phát sinh nợ quá hạn trên hệ thống CIC. Bên cạnh đó, chủ cơ sở cần lập phương án kinh doanh chi tiết. Hồ sơ vay phải nêu rõ mục đích dùng vốn, dự toán doanh thu và kế hoạch trả nợ khả thi. Doanh nghiệp cũng nên tham gia các khóa đào tạo quản trị điều hành nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo. Chứng minh được hiệu quả dòng tiền sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng.

IV. Kết luận nhu cầu vay vốn doanh nghiệp nhỏ và vừa BIDV Quảng Nam

Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV Quảng Nam phản ánh sức sống thực chất của kinh tế tỉnh nhà. Doanh nghiệp SME đóng vai trò động lực tạo công ăn việc làm và tăng thu ngân sách. Nguồn vốn tín dụng từ ngân hàng chính là đòn bẩy thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững. Giai đoạn 2021 - 2023 cho thấy nhu cầu vốn có sự thăng trầm theo diễn biến thị trường vĩ mô. Việc thấu hiểu chu kỳ vay vốn giúp ngân hàng xây dựng chính sách tín dụng phù hợp và hiệu quả. Về mặt ứng dụng thực tiễn, nghiên cứu này cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho các nhà quản trị ngân hàng. BIDV Quảng Nam có thể điều chỉnh hạn mức và thiết kế sản phẩm tài chính sát sườn hơn. Đối với các đơn vị kinh doanh, bài học rút ra là phải chủ động củng cố nền tảng quản trị nội bộ. Mối quan hệ hợp tác cùng có lợi giữa ngân hàng và doanh nghiệp sẽ kiến tạo môi trường đầu tư khởi sắc tại tỉnh Quảng Nam.

4.1. Ứng dụng thực tiễn cho công tác quản trị tại ngân hàng

Kết quả nghiên cứu nhu cầu vay vốn mang lại giá trị thực tiễn cho BIDV Quảng Nam. Ban điều hành ngân hàng có thể dự báo chính xác nhu cầu vốn để chủ động chuẩn bị nguồn thanh khoản. Ngân hàng dễ dàng phân loại khách hàng theo ngành nghề kinh doanh như sản xuất, xây dựng hay dịch vụ thương mại. Nhờ đó, các chính sách lãi suất và gói ưu đãi được áp dụng phù hợp cho từng nhóm doanh nghiệp. Hệ thống quản trị rủi ro được củng cố nhờ ứng dụng công nghệ thẩm định dữ liệu lớn và thông tin CIC. Quy trình xử lý hồ sơ trở nên minh bạch, nhanh chóng và hạn chế phát sinh nợ xấu. Những cải tiến này giúp BIDV nâng cao vị thế và duy trì thị phần tín dụng vững chắc.

4.2. Định hướng chiến lược tài chính dài hạn cho doanh nghiệp SME

Đối với các doanh nghiệp SME tại Quảng Nam, chiến lược tiếp cận vốn cần gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững. Doanh nghiệp cần xác định rõ nhu cầu vốn thực tế trước khi nộp đơn vay. Tránh tình trạng vay vượt quá khả năng trả nợ gây mất cân đối tài chính. Việc xây dựng kế hoạch dự phòng rủi ro lãi suất và biến động thị trường là rất cần thiết. Doanh nghiệp nên duy trì mối quan hệ đối tác tin cậy với ngân hàng thông qua việc chia sẻ trung thực thông tin kinh doanh. Tận dụng tối đa sự đồng hành của BIDV Quảng Nam sẽ giúp doanh nghiệp đón đầu các cơ hội bứt phá. Chiến lược tài chính bài bản là chìa khóa giúp doanh nghiệp nhỏ khẳng định vị thế và vươn mình ra các thị trường lớn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vị trí then chốt trong sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam khi luôn chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng số doanh nghiệp đang hoạt động. Tại địa bàn tỉnh Quảng Nam, nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa chiếm tới hơn 97% tổng số doanh nghiệp của toàn tỉnh. Lực lượng này đóng vai trò quyết định trong việc giải quyết việc làm cho lao động địa phương (đặc biệt tại khu vực nông thôn), phát huy các nguồn lực bản địa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đóng góp tích cực vào các ngành kinh tế mũi nhọn như chế biến nông sản, thủ công mỹ nghệ, du lịch và dịch vụ tại các địa bàn trọng điểm như Hội An, Mỹ Sơn, Tam Kỳ, Chu Lai, Điện Bàn.

Mặc dù giữ vai trò quan trọng, các DNNVV thường gặp trở ngại lớn về năng lực tài chính, quy mô vốn chủ sở hữu hạn hẹp, tài sản bảo đảm thiếu hụt và trình độ quản trị còn đơn giản. Trong bối cảnh kinh tế giai đoạn 2021–2023 chịu nhiều biến động phức tạp từ hệ lụy của đại dịch Covid-19, áp lực lạm phát, chi phí nguyên vật liệu đầu vào gia tăng và sự thu hẹp của thị trường tiêu thụ, nhu cầu tiếp cận vốn vay ngân hàng để bổ sung vốn lưu động và duy trì sản xuất kinh doanh trở nên vô cùng cấp bách. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) – Chi nhánh Quảng Nam là một trong những định chế tài chính chủ lực trên địa bàn, có trách nhiệm cung ứng tín dụng cho nền kinh tế địa phương. Tuy nhiên, việc nhận diện chính xác đặc điểm nhu cầu vốn, khả năng hấp thụ và các rào cản tiếp cận tín dụng của DNNVV tại chi nhánh đòi hỏi phải có công trình nghiên cứu hệ thống nhằm tối ưu hóa quy trình cấp tín dụng và hạn chế rủi ro nợ xấu.

Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, tác giả Nguyễn Diệu Linh đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp ngành Kế hoạch – Đầu tư với đề tài: "Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) – Chi nhánh Quảng Nam".

Khóa luận xác lập hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Nghiên cứu thực trạng nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Nam trong giai đoạn 2021–2023, trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển khoản vay và nâng cao hiệu quả hỗ trợ DNNVV tiếp cận nguồn vốn ngân hàng trong thời gian tới.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về nhu cầu vay vốn của DNNVV tại ngân hàng thương mại trong nền kinh tế thị trường.
   • Phân tích và đánh giá thực trạng nhu cầu vay vốn của khối khách hàng DNNVV tại BIDV – Chi nhánh Quảng Nam giai đoạn 2021–2023 thông qua dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp.
   • Đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị khả thi nhằm phát triển quy mô, nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại chi nhánh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Nam.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam – Chi nhánh Quảng Nam (trụ sở chính tại số 112 Phan Bội Châu, phường Tân Thạnh, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam) cùng hệ thống phòng giao dịch trực thuộc gồm PGD Hương An, PGD Chu Lai và PGD Phan Chu Trinh.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh và tín dụng được thu thập trong giai đoạn 3 năm từ 2021 đến 2023; số liệu điều tra sơ cấp được thực hiện vào cuối kỳ nghiên cứu phục vụ hoàn thành khóa luận vào tháng 1 năm 2025.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn pháp lý

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và các lý thuyết kinh tế tài chính:

• Định nghĩa doanh nghiệp: Căn cứ Khoản 10, Điều 4, Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định về tổ chức có tên riêng, tài sản, trụ sở giao dịch được thành lập theo quy định pháp luật.
• Tiêu chí xác định DNNVV tại Việt Nam: Tác giả đối chiếu qua các thời kỳ từ Nghị định số 90/2001/NĐ-CP đến Nghị định số 80/2021/NĐ-CP ngày 26/08/2021 của Chính phủ. Tiêu chí phân loại chi tiết theo hai nhóm chỉ tiêu: (1) Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm kết hợp tổng doanh thu của năm; (2) Số lao động kết hợp tổng nguồn vốn, áp dụng riêng biệt cho lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp - xây dựng; và thương mại - dịch vụ.
• Chuẩn mực quốc tế về DNNVV: Tác giả tham chiếu tiêu chí của Ngân hàng Thế giới (World Bank) căn cứ số lượng lao động (dưới 50 người đối với DN nhỏ, 50–300 người đối với DN vừa) và doanh thu (tối đa 3 triệu USD đối với DN nhỏ, 15 triệu USD đối với DN vừa); đồng thời so sánh quy định của Liên minh Châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản. Khóa luận cũng tham khảo kinh nghiệm hỗ trợ tài chính cho DNNVV thông qua Cơ quan Quản lý Doanh nghiệp Nhỏ (SBA) của Hoa Kỳ và các quỹ tài chính công tại Nhật Bản.
• Lý thuyết về nhu cầu vay vốn và phân loại tín dụng: Nhu cầu vốn xuất phát từ nhu cầu bổ sung vốn lưu động (mua nguyên vật liệu, trả lương, chi phí vận hành), vốn đầu tư tài sản cố định (mở rộng nhà xưởng, đổi mới công nghệ), tài trợ thương mại hoặc cân đối dòng tiền. Phân loại hình thức vay bao gồm: phân theo thời hạn (ngắn hạn dưới 12 tháng; trung hạn 1–5 năm; dài hạn trên 5 năm tới 20–30 năm với mức tài trợ tối đa 85% tổng mức đầu tư); phân theo phương thức (cho vay theo hạn mức tín dụng tối đa 12 tháng, cho vay theo món, cho vay theo hạn mức thấu chi tài khoản, và cho vay đầu tư tài sản cố định gián tiếp qua thuê tài chính).
• Quy trình cấp tín dụng ngân hàng: Chuẩn hóa quy trình 10 bước bao gồm: (1) Tiếp nhận hồ sơ xin vay; (2) Thẩm định hồ sơ và tra cứu thông tin Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC); (3) Quyết định cho vay; (4) Thực hiện quyết định cho vay; (5) Ký kết hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp tài sản; (6) Giải ngân (giải ngân một lần hoặc theo tiến độ); (7) Tổ chức giám sát khách hàng vay vốn; (8) Thu nợ gốc và lãi; (9) Xử lý rủi ro nợ và phán quyết tín dụng mới; (10) Thanh lý hợp đồng tín dụng.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Sử dụng chỉ tiêu tỷ trọng số lượng khách hàng DNNVV, tỷ lệ doanh số cho vay DNNVV trên tổng doanh số, và tỷ trọng dư nợ cho vay DNNVV trên tổng dư nợ để đo lường mức độ mở rộng tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp với các phương pháp cụ thể:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập số liệu tài chính nội bộ được cung cấp bởi Phòng Kế toán, Phòng Tổng hợp và Phòng Khách hàng Doanh nghiệp của BIDV Quảng Nam giai đoạn 2021–2023; số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam năm 2023, các báo cáo tài chính của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Thiết kế phiếu khảo sát và tiến hành thu thập thông tin từ các khách hàng doanh nghiệp đang vay vốn hoặc có nhu cầu vay vốn tại BIDV Quảng Nam qua hình thức bảng hỏi trực tuyến (Google Form) và phỏng vấn trực tiếp. Dung lượng mẫu thu thập hợp lệ đạt $n = 51$ mẫu. Thang đo tập trung vào các tiêu chí: đặc điểm quy mô, nhu cầu số tiền và thời hạn vay, tiện ích sản phẩm, chính sách lãi suất, năng lực phục vụ của cán bộ và cơ sở vật chất kỹ thuật của ngân hàng.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Ứng dụng phương pháp thống kê mô tả (tính toán tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình - GTTB, độ lệch chuẩn - ĐLC); phương pháp so sánh số liệu tuyệt đối và tương đối qua chuỗi thời gian 2021–2023 nhằm nhận diện xu hướng biến động; kết hợp phương pháp phân tích, tổng hợp logic và trực quan hóa qua hệ thống bảng biểu để rút ra các kết luận thực chứng.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG I: Cơ sở khoa học và vấn đề nghiên cứu

Chương I trình bày có hệ thống nền tảng lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa và hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng thương mại. Tác giả chỉ rõ đặc thù tài chính của DNNVV tại Việt Nam: đa phần xuất phát điểm từ vốn tự có của chủ doanh nghiệp, quy mô vốn nhỏ khiến việc tiếp cận thị trường tài chính bậc cao (cổ phiếu, trái phiếu) gần như không thể thực hiện, buộc phải dựa vào tín dụng ngân hàng. Dòng tiền kinh doanh của nhóm này thường xuyên biến động, năng lực tích lũy vốn nội bộ thấp do chi phí vận hành cao và biên lợi nhuận mỏng.

Tác giả phân tích chuyên sâu các nhân tố chi phối nhu cầu vay vốn:

• Nhân tố bên trong doanh nghiệp: Quy mô và chu kỳ phát triển (doanh nghiệp khởi nghiệp cần vốn lớn đầu tư máy móc, thiết bị, tiếp thị; doanh nghiệp trưởng thành cần vốn lưu động linh hoạt để mở rộng thị phần); ngành nghề kinh doanh (ngành sản xuất và xây dựng cần vốn tài sản cố định lớn, ngành dịch vụ cần vốn ngắn hạn linh hoạt, ngành nông nghiệp phụ thuộc tính mùa vụ); cơ cấu sản phẩm của doanh nghiệp.
• Nhân tố bên ngoài doanh nghiệp: Môi trường kinh tế vĩ mô (biến động lãi suất điều hành, lạm phát làm suy giảm sức mua); môi trường cạnh tranh ngành; tốc độ đổi mới công nghệ đòi hỏi vốn đầu tư hiện đại hóa máy móc thiết bị.

Chương này cũng xác định rõ vai trò then chốt của NHTM trong việc cung ứng vốn kịp thời giúp DNNVV duy trì thanh khoản, phục hồi sản xuất sau các cú sốc kinh tế (như đại dịch Covid-19), đồng thời đóng vai trò cầu nối tài chính thông qua các dịch vụ tài trợ thương mại quốc tế, bảo lãnh và thanh toán số.

CHƯƠNG II: Thực trạng nhu cầu vay vốn của DNNVV tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) – Chi nhánh Quảng Nam

Chương II tập trung phân tích thực trạng hoạt động kinh doanh, năng lực cung ứng vốn và diễn biến nhu cầu tín dụng của DNNVV tại chi nhánh trong giai đoạn 2021–2023. BIDV Quảng Nam được thành lập từ tháng 01/1997 sau khi tái lập tỉnh, trụ sở tại 112 Phan Bội Châu, TP. Tam Kỳ. Cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc chỉ đạo hai khối nghiệp vụ: Khối kinh doanh (Phòng Khách hàng Doanh nghiệp, Phòng Khách hàng Cá nhân, PGD Hương An, PGD Chu Lai, PGD Phan Chu Trinh) và Khối hỗ trợ - tác nghiệp (Phòng Giao dịch Khách hàng, Phòng Quản lý Nội bộ, Phòng Quản trị Tín dụng, Phòng Quản lý Rủi ro).

Kết quả kinh doanh và hoạt động huy động vốn của chi nhánh

Hoạt động tài chính của BIDV Quảng Nam qua 3 năm thể hiện rõ sự thăng trầm của chu kỳ kinh tế:

• Tổng thu nhập năm 2021 đạt 289 tỷ đồng; năm 2022 tăng trưởng 31,49% lên 380 tỷ đồng; đến năm 2023 giảm 11,58% còn 336 tỷ đồng do khó khăn kinh tế chung khiến sản xuất thu hẹp và đơn hàng bị cắt giảm. Chi phí hoạt động duy trì ổn định ở mức 54 tỷ đồng (2021), 59 tỷ đồng (2022) và 53 tỷ đồng (2023). Chênh lệch thu - chi đạt lần lượt 235 tỷ đồng (2021), tăng 36,60% lên 321 tỷ đồng (2022) và giảm 11,84% xuống 283 tỷ đồng (2023).
• Công tác huy động vốn tăng trưởng đều đặn qua các năm: đạt 4.388 tỷ đồng (2021), 4.913 tỷ đồng (2022) và 5.310 tỷ đồng (2023). Nguồn vốn huy động từ dân cư cá nhân chiếm ưu thế lớn nhất, đạt 3.386 tỷ đồng năm 2023; nguồn vốn huy động từ doanh nghiệp đạt 1.924 tỷ đồng. Về cơ cấu kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn tăng vọt 54,9% trong năm 2023 đạt 1.568 tỷ đồng (nhờ nỗ lực thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và ngân hàng số), trong khi tiền gửi có kỳ hạn năm 2023 giảm 4,1% xuống 3.742 tỷ đồng do xu hướng giảm lãi suất huy động.

Thực trạng tăng trưởng tín dụng và nhu cầu vay vốn của DNNVV

Quy mô tín dụng của ngân hàng mở rộng liên tục, tuy nhiên tốc độ tăng trưởng dư nợ cao hơn tốc độ huy động vốn, tạo sức ép lên cân đối thanh khoản:

• Tổng dư nợ tín dụng cuối kỳ tăng từ 6.722 tỷ đồng (2021) lên 7.735 tỷ đồng (2022, tăng 15,07%) và đạt 9.161 tỷ đồng (2023, tăng 18,44%). Dư nợ tín dụng doanh nghiệp luôn chiếm tỷ trọng lớn hơn khách hàng cá nhân và tăng trưởng mạnh: từ 3.713 tỷ đồng (2021) lên 4.346 tỷ đồng (2022, tăng 17,04%) và đạt 5.213 tỷ đồng (2023, tăng 19,95%).
• Cơ cấu tín dụng theo kỳ hạn cho thấy sự phân hóa sâu sắc: dư nợ ngắn hạn tăng trưởng vượt trội từ 3.897 tỷ đồng (2021) lên 5.192 tỷ đồng (2022, tăng 33,26%) và đạt 6.491 tỷ đồng (2023, tăng 25,00%). Ngược lại, dư nợ trung và dài hạn giảm từ 2.825 tỷ đồng (2021) xuống 2.543 tỷ đồng (2022, giảm 10,00%) trước khi phục hồi nhẹ lên 2.670 tỷ đồng (2023, tăng 5,00%). Điều này chứng minh nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào vốn ngắn hạn để duy trì dòng tiền lưu động, trong khi hạn chế mở rộng đầu tư dài hạn do lo ngại biến động thị trường.
• Về quy mô khách hàng DNNVV tại chi nhánh: năm 2021 có 1.485 khách hàng SME trong tổng số 1.662 khách hàng doanh nghiệp (chiếm 89,36%); năm 2022 số khách hàng SME đạt 1.645 trên tổng số 1.796 doanh nghiệp (chiếm đỉnh điểm 91,58%). Đến năm 2023, do áp lực thị trường cạnh tranh gay gắt, chi phí tài chính và tiêu dùng suy giảm khiến nhiều doanh nghiệp rút lui hoặc thu hẹp kinh doanh, số khách hàng SME giảm xuống còn 1.559 trên 1.745 doanh nghiệp (chiếm 89,35%, giảm 5,23% so với năm 2022).

Nhóm chỉ tiêu tài chính - tín dụng	Đơn vị tính	Năm 2021	Năm 2022	Năm 2023	Tăng trưởng 2022/2021 (%)	Tăng trưởng 2023/2022 (%)
Tổng thu nhập hoạt động	Tỷ đồng	289	380	336	+31,49	-11,58
Tổng chi phí	Tỷ đồng	54	59	53	+9,26	-10,17
Chênh lệch thu - chi	Tỷ đồng	235	321	283	+36,60	-11,84
Tổng nguồn vốn huy động	Tỷ đồng	4.388	4.913	5.310	+11,96	+8,08
- Huy động từ khách hàng cá nhân	Tỷ đồng	2.925	3.083	3.386	+5,40	+9,83
- Huy động từ tổ chức doanh nghiệp	Tỷ đồng	1.462	1.831	1.924	+25,24	+5,08
Tổng dư nợ tín dụng cuối kỳ	Tỷ đồng	6.722	7.735	9.161	+15,07	+18,44
- Dư nợ tín dụng doanh nghiệp	Tỷ đồng	3.713	4.346	5.213	+17,04	+19,95
- Dư nợ tín dụng cá nhân	Tỷ đồng	3.008	3.389	3.948	+12,67	+16,49
- Dư nợ tín dụng ngắn hạn	Tỷ đồng	3.897	5.192	6.491	+33,26	+25,00
- Dư nợ tín dụng trung và dài hạn	Tỷ đồng	2.825	2.543	2.670	-10,00	+5,00
Khách hàng doanh nghiệp SME	Khách hàng	1.485	1.645	1.559	+10,77	-5,23
Tỷ trọng khách hàng SME / Tổng DN	%	89,36	91,58	89,35	+2,22	-2,23

Để đáp ứng nhu cầu vay vốn của DNNVV, BIDV Quảng Nam đã triển khai các chương trình giải pháp tài chính số và tín dụng chuyên biệt:

• Nền tảng số SMEASY: Xây dựng theo mô hình "One Stop Shop" (Một điểm đến, đa dịch vụ), cung cấp giải pháp tài chính và phi tài chính toàn diện cho DNNVV.
• Nền tảng BIDV SCF: Ứng dụng số tài trợ chuỗi cung ứng, hỗ trợ liên kết người mua và nhà cung cấp, chiết khấu các khoản phải thu giúp doanh nghiệp giải phóng dòng tiền tức thì.
• Gói ưu đãi tín dụng: Triển khai chiến dịch SME Champion cho khách hàng nâng hạng (Up-Sale), giảm lãi suất lên đến 0,8%/năm khi doanh nghiệp đăng ký sử dụng trọn gói sản phẩm dịch vụ của BIDV.
• Chương trình "Tín dụng xanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa": Định hướng nguồn vốn tín dụng ưu đãi vào các dự án sản xuất sạch, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và chuyển đổi cây trồng giá trị cao.

Phân tích kết quả khảo sát sơ cấp ($n = 51$) chỉ ra rằng phần lớn khách hàng SME đánh giá cao thái độ phục vụ của cán bộ tín dụng và hạ tầng công nghệ ngân hàng số. Tuy nhiên, vẫn còn những rào cản khiến khách hàng chưa thực sự hài lòng, bao gồm: thủ tục hồ sơ vay vốn lưu động còn phức tạp; yêu cầu khắt khe về định giá và tỷ lệ tài sản thế chấp; quy trình phê duyệt tín dụng qua nhiều khâu dẫn đến thời gian giải ngân chưa tối ưu đối với các cơ hội kinh doanh gấp.

CHƯƠNG III: Giải pháp phát triển khoản vay cho DNNVV tại Ngân hàng BIDV – Chi nhánh Quảng Nam

Dựa trên thực trạng phân tích và định hướng phát triển của hệ thống BIDV, tác giả xây dựng 5 nhóm giải pháp nghiệp vụ và hệ thống kiến nghị:

1. Đơn giản hóa thủ tục và cải tiến quy trình phê duyệt: Rà soát, cắt giảm các bước trung gian không cần thiết trong khâu thẩm định hồ sơ; số hóa quy trình thẩm định tín dụng qua hệ thống chấm điểm tự động; rút ngắn thời gian từ lúc nhận hồ sơ đến khi ra thông báo phê duyệt hạn mức cho doanh nghiệp.
2. Xây dựng chính sách ưu đãi về lãi suất: Thiết lập các cơ chế định giá lãi suất cho vay linh hoạt theo mức độ tín nhiệm của khách hàng SME; tận dụng nguồn vốn chi phí thấp từ huy động tiền gửi không kỳ hạn để tài trợ các gói vay ngắn hạn bổ sung vốn lưu động với biên độ lãi suất cạnh tranh.
3. Phát triển các sản phẩm cho vay dài hạn cho DNNVV: Đa dạng hóa các sản phẩm cấp tín dụng đầu tư tài sản cố định; mở rộng mô hình cho thuê tài chính và cho vay đầu tư gián tiếp; thiết kế các gói tín dụng trung và dài hạn có thời gian ân hạn phù hợp với chu kỳ hoàn vốn của dự án đổi mới công nghệ.
4. Mở rộng phạm vi khách hàng: Chủ động tiếp cận các doanh nghiệp tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp trọng điểm (Điện Nam - Điện Ngọc, Chu Lai); liên kết với Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Quảng Nam để khai thác tệp khách hàng tiềm năng trong các chuỗi ngành hàng du lịch, nông nghiệp sạch và dịch vụ.
5. Tăng cường hỗ trợ tư vấn tài chính, tiếp thị và chăm sóc khách hàng: Nâng cao năng lực chuyên môn của cán bộ quản lý khách hàng doanh nghiệp; hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán; đẩy mạnh truyền thông nền tảng SMEASY và ứng dụng BIDV SCF đến cộng đồng doanh nghiệp địa phương.

Hệ thống kiến nghị bổ trợ:

• Kiến nghị với Nhà nước: Hoàn thiện hành lang pháp lý về giao dịch bảo đảm; đẩy mạnh hoạt động của Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho DNNVV tại địa phương nhằm tháo gỡ rào cản thiếu tài sản thế chấp.
• Kiến nghị với BIDV Hội sở chính: Phân cấp thẩm quyền phê duyệt tín dụng linh hoạt hơn cho chi nhánh cấp 1; ban hành các gói sản phẩm đặc thù gắn với các cụm kinh tế miền Trung.
• Kiến nghị với DNNVV: Nâng cao tính minh bạch thông tin tài chính; lập báo cáo tài chính chuẩn xác; xây dựng phương án sản xuất kinh doanh có tính khả thi cao và nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã làm rõ bức tranh tổng thể về thực trạng và nhu cầu vay vốn của DNNVV tại BIDV Quảng Nam giai đoạn 2021–2023 thông qua các phát hiện thực chứng:

1. Quy mô và cơ cấu dư nợ: Dư nợ tín dụng doanh nghiệp tại chi nhánh duy trì đà tăng trưởng cao, đạt 5.213 tỷ đồng năm 2023 (tăng 19,95% so với năm 2022). Tuy nhiên, cơ cấu kỳ hạn mất cân đối nghiêm trọng khi tín dụng ngắn hạn chiếm tỷ trọng chi phối (6.491 tỷ đồng năm 2023, tăng 25,00%), trong khi tín dụng trung và dài hạn chỉ đạt 2.670 tỷ đồng. Điều này khẳng định nhu cầu vay vốn cấp bách nhất của DNNVV trên địa bàn là duy trì vốn lưu động phục vụ sản xuất thường xuyên.
2. Sự biến động của phân khúc khách hàng SME: Khách hàng SME là phân khúc cốt lõi, chiếm tới 91,58% tổng khách hàng doanh nghiệp của chi nhánh vào năm 2022 (1.645 khách hàng). Tuy nhiên, sang năm 2023, số lượng SME đã giảm 5,23% xuống còn 1.559 khách hàng do suy thoái kinh tế và sức ép chi phí hoạt động.
3. Thực trạng tiếp cận vốn qua khảo sát sơ cấp: Khảo sát trên 51 doanh nghiệp xác định các vướng mắc lớn nhất cản trở DNNVV tiếp cận vốn vay là yêu cầu nghiêm ngặt về tài sản thế chấp, thủ tục thẩm định hồ sơ còn qua nhiều tầng nấc và sự chưa tương thích về kỳ hạn của các gói vay dài hạn.

Đóng góp của nghiên cứu

• Về mặt lý luận: Khóa luận hệ thống hóa toàn diện các quy định pháp luật mới nhất (Nghị định 80/2021/NĐ-CP, Luật Doanh nghiệp 2020) và chuẩn hóa mô hình quy trình 10 bước cung cấp dịch vụ tín dụng cho DNNVV tại ngân hàng thương mại.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp chuỗi số liệu tài chính chi tiết về kết quả kinh doanh, cơ cấu huy động vốn và dư nợ phân theo kỳ hạn/chủ thể của BIDV – Chi nhánh Quảng Nam giai đoạn 2021–2023. Đây là tư liệu thực chứng giúp ban lãnh đạo chi nhánh nắm bắt chính xác điểm nghẽn trong cung ứng vốn, từ đó tối ưu hóa việc phân bổ hạn mức tín dụng và phát triển các nền tảng tài chính số (SMEASY, BIDV SCF).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế nhất định xuất phát từ giới hạn phạm vi nghiên cứu:

• Hạn chế về cỡ mẫu điều tra: Dung lượng mẫu khảo sát sơ cấp chỉ dừng lại ở $n = 51$ doanh nghiệp tại một chi nhánh duy nhất (BIDV Quảng Nam), chưa bao quát được toàn diện cộng đồng DNNVV trên toàn bộ địa bàn tỉnh Quảng Nam cũng như chưa phản ánh đối chiếu với các chi nhánh ngân hàng thương mại khác.
• Hạn chế về công cụ phân tích: Đề tài chủ yếu vận dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ và tính toán số bình quân; chưa sử dụng các mô hình kinh tế lượng định lượng chuyên sâu (như mô hình hồi quy đa biến, hồi quy Logistic/Probit hoặc mô hình phương trình cấu trúc SEM) để đo lường mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến khả năng tiếp cận vốn tín dụng của doanh nghiệp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát điều tra với quy mô mẫu lớn hơn ($n \ge 200$), so sánh đối chứng giữa nhiều ngân hàng thương mại cổ phần trên cùng địa bàn.
• Ứng dụng các mô hình định lượng để kiểm định các giả thuyết kinh tế về tác động của lãi suất, yêu cầu tài sản thế chấp, trình độ học vấn của chủ doanh nghiệp và tính minh bạch tài chính đến xác suất được phê duyệt khoản vay.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo nghiên cứu của khóa luận mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các ngành Kế hoạch – Đầu tư, Kinh tế phát triển, Tài chính – Ngân hàng và Quản trị kinh doanh khi thực hiện đồ án hoặc khóa luận tốt nghiệp về đề tài tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phần cơ sở lý luận về quy trình tín dụng 10 bước và khung phân loại theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP có tính chuẩn mực cao.
• Cán bộ tín dụng và quản trị ngân hàng: Bộ phận thẩm định tín dụng và phát triển khách hàng doanh nghiệp tại các chi nhánh ngân hàng thương mại có thể tham khảo phương pháp phân tích cơ cấu dư nợ, kinh nghiệm triển khai nền tảng số hóa (SMEASY, BIDV SCF) và các giải pháp cải tiến quy trình phục vụ khách hàng SME.
• Các doanh nghiệp nhỏ và vừa: Giúp các chủ doanh nghiệp hiểu rõ quy trình 10 bước thẩm định của ngân hàng thương mại, các yêu cầu pháp lý và cơ sở tra cứu CIC, từ đó chủ động chuẩn bị hồ sơ vay vốn và quản trị dòng tiền minh bạch.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dung lượng và phương pháp thu thập mẫu khảo sát sơ cấp trong khóa luận được thực hiện như thế nào?

Dữ liệu sơ cấp của khóa luận được thu thập thông qua phương pháp điều tra bằng bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp kết hợp trực tuyến qua Google Form với dung lượng mẫu hợp lệ là 51 khách hàng doanh nghiệp đang có quan hệ hoặc có nhu cầu vay vốn tại BIDV – Chi nhánh Quảng Nam.

2. Dư nợ tín dụng tại BIDV Quảng Nam giai đoạn 2021–2023 tập trung chủ yếu vào kỳ hạn nào?

Dòng vốn tín dụng tại chi nhánh tập trung chủ yếu vào các khoản vay ngắn hạn. Cụ thể, dư nợ ngắn hạn tăng liên tục từ 3.897 tỷ đồng (năm 2021) lên 5.192 tỷ đồng (năm 2022, tăng 33,26%) và đạt 6.491 tỷ đồng (năm 2023, tăng 25,00%). Trong khi đó, dư nợ trung và dài hạn giảm từ 2.825 tỷ đồng (2021) xuống 2.543 tỷ đồng (2022) và phục hồi nhẹ lên 2.670 tỷ đồng vào năm 2023.

3. Tỷ trọng số lượng khách hàng DNNVV tại BIDV Quảng Nam biến động ra sao qua 3 năm?

Năm 2021, chi nhánh quản lý 1.485 khách hàng SME (chiếm 89,36% tổng số doanh nghiệp). Năm 2022, con số này tăng lên 1.645 khách hàng (đạt tỷ trọng cao nhất 91,58%). Đến năm 2023, do ảnh hưởng từ suy giảm kinh tế và cạnh tranh thị trường, số khách hàng SME giảm xuống còn 1.559 doanh nghiệp (chiếm tỷ trọng 89,35%, giảm 5,23% so với năm 2022).

4. Chi nhánh BIDV Quảng Nam đã triển khai các chương trình và nền tảng số nào dành riêng cho khách hàng SME?

Ngân hàng đã triển khai nền tảng số SMEASY theo mô hình "One Stop Shop", ứng dụng tài trợ chuỗi cung ứng BIDV SCF giúp chiết khấu khoản phải thu, chương trình ưu đãi lãi suất SME Champion giảm sàn tới 0,8%/năm khi dùng combo sản phẩm, và gói hỗ trợ "Tín dụng xanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa".

5. Kết quả chênh lệch thu - chi trong hoạt động kinh doanh của BIDV Quảng Nam giai đoạn 2021–2023 đạt mức bao nhiêu?

Năm 2021, chênh lệch thu - chi của chi nhánh đạt 235 tỷ đồng (thu nhập 289 tỷ, chi phí 54 tỷ). Năm 2022 tăng mạnh 36,60% lên 321 tỷ đồng (thu nhập 380 tỷ, chi phí 59 tỷ). Đến năm 2023, chênh lệch thu - chi giảm 11,84% xuống còn 283 tỷ đồng (thu nhập 336 tỷ, chi phí 53 tỷ).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Diệu Linh đã phản ánh toàn diện thực trạng nhu cầu vay vốn của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa tại BIDV – Chi nhánh Quảng Nam giai đoạn 2021–2023 bằng việc kết hợp số liệu thứ cấp nội bộ và khảo sát sơ cấp 51 khách hàng. Kết quả phân tích cho thấy quy mô tín dụng mở rộng liên tục nhưng tập trung chủ yếu vào nhu cầu vốn lưu động ngắn hạn, trong khi số lượng khách hàng SME có dấu hiệu chững lại vào năm 2023 do bối cảnh kinh tế khó khăn. Hệ thống 5 nhóm giải pháp được đề xuất—đặc biệt là đơn giản hóa thủ tục thẩm định, phát triển nền tảng tài chính số SMEASY và ứng dụng tài trợ chuỗi cung ứng BIDV SCF—mang tính thực tiễn cao, hỗ trợ tích cực cho định hướng phát triển tín dụng bền vững của chi nhánh trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Khái niệm và tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa a. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được thành lập hoặc đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh (theo Khoản 10, Điều 4, Luật Doanh nghiệp năm 2020).

Tại thời điểm năm 2001, do nhu cầu thực tiễn đòi hỏi phải có khái niệm để thuận tiện cho việc quản lý và định hướng phát triển, Nghị định số 90/2001/NĐ-CP lần đầu tiên đưa ra định nghĩa về doanh nghiệp nhỏ và vừa như sau: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở sản xuất, kinh doanh độc lập, đã đăng ký kinh doanh theo pháp luật hiện hành, có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa Hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam đang trải qua giai đoạn mạnh mẽ và đa dạng hóa, đóng vai trò quan trọng trong sự tăng trưởng kinh tế đất nước. Để hiểu rõ hơn về bản chất và vai trò của doanh nghiệp trong nền kinh tế, việc xác định những tiêu chí, phân loại doanh nghiệp là một yếu tố quan trọng. Các tiêu chí không chỉ giúp phân biệt giữa các loại hình doanh nghiệp mà còn giúp nhà nước, các tổ chức và đối tác kinh doanh có cơ sở đánh giá khả năng, quy mô và tiềm lực của từng doanh nghiệp, qua đó tạo thuận lợi cho việc quản lý và hỗ trợ cho các doanh nghiệp phát triển.

Có thế chia doanh nghiệp thành 4 loại: Doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp siêu nhỏ. Doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển nền kinh tế của nhiều quốc gia. Với quy mô và nguồn lực vừa phải, các DNNVV thường có khả năng linh hoạt cao, dễ dàng thích ứng với những biến đổi của thị trường. Hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau góp phần tạo nên sự đa dạng, phong phú cho nền kinh SVTH: Nguyễn Diệu Linh 5 Khoá luận cuối khoá tế.

Được xác định dựa trên các tiêu chí chuẩn như nguồn lực, số lượng nhân viên, tổng doanh thu, tổng số vốn,… Ngân hàng Thế giới (World Bank) đưa ra nhiều tiêu chí quan trọng để xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm hỗ trợ và phát triển khu vực này. Một trong những tiêu chí chính là quy mô doanh nghiệp, thường được đo bằng số lượng nhân viên, doanh thu hàng năm hoặc tổng tài sản. Theo Ngân hàng Thế giới, doanh nghiệp nhỏ thường có dưới 50 nhân viên và doanh thu hàng năm không vượt quá 3 triệu USD, trong khi doanh nghiệp vừa thường có từ 50 đến 300 nhân viên và doanh thu tối đa khoảng 15 triệu USD. Ngoài ra, Ngân hàng Thế giới cũng chú trọng đến khả năng tiếp cận vốn và tài nguyên, cũng như khả năng đổi mới sáng tạo của các DNNVV.

Điều này nhằm đảm bảo rằng doanh nghiệp không chỉ có khả năng tồn tại mà còn có thể phát triển bền vững và đóng góp tích cực vào nền kinh tế địa phương. Các tiêu chí này giúp các chính phủ và tổ chức phát triển xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, mỗi quốc gia đều có tiêu chí riêng để xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tại Liên minh Châu Âu (EU): doanh nghiệp nhỏ dưới 50 nhân viên và doanh thu hàng năm không quá 10 triệu EUR; doanh nghiệp vừa từ 50 đến 249 nhân viên và doanh thu hàng năm không quá 50 triệu EUR.

Tại Hoa Kỳ, DNNVV cho ngành nông nghiệp là dưới 1 triệu đô la; sản xuất: dưới 500 nhân viên. Tại Nhật Bản, DNNVV có từ 1 đến 300 lao động và có doanh thu hằng năm không quá 300 triệu JPY (khoảng 2.7 triệu USD) đối với lĩnh vực sản xuất. Trong đó ở Việt Nam, doanh nghiệp nhỏ và vừa được được xác định trên nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng; thương mại và dịch vụ. Được trình bày cụ thể trong bảng 1.1: [2] SVTH: Nguyễn Diệu Linh 6 Khoá luận cuối khoá Bảng 1.

Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa 1. Theo lao động và doanh thu: Doanh nghiệp siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp lớn nhỏ Số lao Doanh Số lao Doanh Số lao Doanh động thu động thu động thu (người) (tỷ đồng) (người) (tỷ đồng) (người) (tỷ đồng) Nông, lâm nghiệp, thủy sản; ≤ 10 ≤3 ≤ 100 ≤ 50 ≤ 200 ≤ 200 Công nghiệp và xây dựng Thương mại và ≤ 10 ≤ 10 ≤ 50 ≤ 100 ≤ 100 ≤ 300 dịch vụ Nguồn: theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP 2. Theo lao động và vốn Doanh nghiệp siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp lớn nhỏ Số lao Nguồn Số lao Nguồn Số lao Nguồn động vốn động vốn động vốn (người) (tỷ đồng) (người) (tỷ đồng) (người) (tỷ đồng) Nông, lâm nghiệp, thủy sản; ≤ 10 ≤3 ≤ 100 ≤ 20 ≤ 200 ≤ 100 Công nghiệp và SVTH: Nguyễn Diệu Linh 7 Khoá luận cuối khoá xây dựng Thương mại và ≤ 10 ≤3 ≤ 50 ≤ 50 ≤ 100 ≤ 300 dịch vụ Nguồn: theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP 1. Khái niệm nhu cầu vay vốn Nhu cầu vay vốn của Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) được hiểu là mong muốn và nhu cầu của các doanh nghiệp này trong việc tìm kiếm nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng hoặc các kênh tài chính khác.

Mục đích vay vốn của các DNNVV rất đa dạng và phụ thuộc vào từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Trước hết, nhiều doanh nghiệp cần vốn lưu động để duy trì các hoạt động kinh doanh hàng ngày. Số vốn này thường được sử dụng để mua nguyên vật liệu, hàng hóa, trả lương nhân viên và chi trả các chi phí vận hành khác. Việc có đủ vốn lưu động giúp doanh nghiệp vận hành trơn tru và tránh được các gián đoạn trong sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh đó, khi doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng quy mô sản xuất hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng, nhu cầu vay vốn đầu tư trở nên rất cần thiết. Số tiền vay sẽ giúp doanh nghiệp mua sắm máy móc, thiết bị mới hoặc xây dựng thêm nhà xưởng, văn phòng, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, dịch vụ. Ngoài ra, đối với những doanh nghiệp muốn phát triển các dự án mới, như khởi nghiệp hoặc ra mắt sản phẩm mới, việc tiếp cận nguồn vốn vay sẽ hỗ trợ rất lớn trong quá trình hiện thực hóa các ý tưởng kinh doanh. Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường cạnh tranh, vốn vay giúp doanh nghiệp nhanh chóng nắm bắt các cơ hội phát triển.

Một lý do khác khiến các DNNVV có nhu cầu vay vốn là để cân đối tài chính. Khi doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền hoặc cần thanh toán các khoản nợ đến hạn, việc vay vốn giúp doanh nghiệp duy trì sự ổn định tài chính và tránh được các rủi ro liên quan đến thanh khoản. Tuy nhiên, đi đôi với những lợi ích mà nguồn vốn vay mang lại, các doanh nghiệp cũng cần cân nhắc kỹ lưỡng về khả năng trả nợ và những rủi ro tài chính tiềm ẩn. Việc sử dụng vốn vay hiệu quả và có kế hoạch tài chính hợp lý SVTH: Nguyễn Diệu Linh 8 Khoá luận cuối khoá sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ duy trì hoạt động kinh doanh mà còn phát triển bền vững trong dài hạn.

Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Các doanh nghiệp nhỏ và vừa có một lượng lớn trong tổng số các doanh nghiệp hoạt động trên nhiều quốc giá và toàn thế giới. Tuy nhiên, DNNVV lại có quy mô hoạt động sản xuất kinh doanh và tiềm lực nhỏ, đa phần các doanh nghiệp nhỏ và vừa tận dụng các nhân công tại địa phương để giải quyết nhân lực cho nhà nước. Cơ cấu quản lý của DNNVV thường đơn giản hơn so với các doanh nghiệp lớn, nên có tính linh hoạt hơn trong việc ứng phó và thích nghi với sự thay đổi của thị trường. Có thể sẵn sàng hoạt động đa dạng ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Nhưng vì thế mà năng lực quản trị chưa cao còn gặp nhiều khó khăn trong việc điều hành quản trị. Với mức độ rủi ro cao, DNNVV thường gặp khó khăn trong việc huy động vốn từ các nguồn bên ngoài như thị trường chứng khoán, trái phiếu, hoặc vay vốn lớn từ các ngân hàng. Phần lớn vốn của DNNVV thường đến từ các nguồn tự có, vay từ bạn bè, gia đình, hoặc vay vốn ngân hàng với quy mô nhỏ. Với quy mô sản xuất kinh doanh không lớn, tài chính hạn chế, khiến DNNVV thường gặp khó khăn trong việc cạnh tranh đối với các doanh nghiệp lớn cùng ngành, đặc biệt về giá cả, chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

Điều này đã gây ra nhiều hạn chế trong việc đổi mới trang thiết bị và xúc tiến phát triển công việc. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế Hiện nay doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng vai trò vô cùng quan trọng trong nền kinh tế của mọi quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ và nhỏ có số lượng doanh nghiệp chiếm tỷ lệ cao nhất. Tại thời điểm 31/12/2020 có 478.601 doanh nghiệp quy mô siêu nhỏ, chiếm 69,9% số doanh nghiệp cả nước; có 23.895 doanh nghiệp quy mô vừa, chiếm 3,5% [2].

Tại Quảng Nam quy mô doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ chiếm hơn 97% trong tổng số doanh nghiệp của tỉnh. SVTH: Nguyễn Diệu Linh 9 Khoá luận cuối khoá Quảng Nam là một tỉnh có tỷ lệ dân số làm nông nghiệp và công nghiệp nông thôn cao. Các DNNVV đóng vai trò then chốt trong việc tạo việc làm cho người dân, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn. Không những thế, DNNVV khai thác và phát huy hết các nguồn lực địa phương góp phần chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế.

Ngoài ra, thuận lợi về sự linh hoạt trong hoạt động kinh doanh, các DNNVV ở Quảng Nam có thể nhanh chóng mở rộng quy mô sản xuất và tiếp nhận lao động từ địa phương, góp phần ổn định xã hội và an ninh xã hội là vấn đề đặc biệt quan trọng của đất nước. DNNVV tại Quảng Nam có sự tham gia mạnh mẽ trong nhiều ngành công nghiệp quan trọng của tỉnh, bao gồm thủ công mỹ nghệ, chế biến nông sản, du lịch và dịch vụ.