Nhu cầu của người dân về hỗ trợ sau tái định cư tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nhu cầu của người dân về việc hỗ trợ sau tái định cư, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Văn Trung
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Phương Đình
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Nhu Cầu Hỗ Trợ Của Người Dân Sau Tái Định Cư Tại Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Phương pháp luận
• 5. Khung lý thuyết và giả thuyết nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Một số lý thuyết xã hội học
• 1.1.2. Quan điểm của Chính phủ về tái định cư
• 1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.2.1. Tái định cư và Phục hồi cuộc sống
• 1.3. KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Khái quát chung về thành phố Hải Phòng
• 1.3.2. Quá trình Thu hồi đất và tái định cư
• 2. CHƯƠNG 2: NHU CẦU CỦA NGƯỜI DÂN VỀ VIỆC HỖ TRỢ
• 2.1. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ XÃ HỘI
• 2.1.1. Tình trạng cư trú
• 2.1.2. Thu nhập và chi tiêu
• 2.1.3. Tiện nghi trong gia đình
• 2.1.4. Tình trạng sử dụng đất
• 2.1.5. Tình trạng sở hữu nhà
• 2.2. SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN TẠI ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2. Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và thương mại dịch vụ
• 2.3. TÁC ĐỘNG CỦA VIỆC THU HỒI ĐẤT
• 2.3.1. Tác động thu hồi đất bởi dự án
• 2.3.2. Một số tác động tiêu cực khác tại khu vực nghiên cứu
• 2.3.3. Tác động của việc thực thi chính sách
• 2.4. PHÂN TÍCH CÁC NHU CẦU CỦA NGƯỜI DÂN
• 2.4.1. Quan điểm của các hộ dân về việc thu hồi đất
• 2.4.2. Nguyện vọng về việc Thu hồi đất và Tái định cư thoả đáng
• 2.4.3. Nguyện vọng về phương án tái định cư
• 2.4.4. Các phương án hỗ trợ khác
• 3. PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhu cầu hỗ trợ của người dân sau tái định cư tại Hải Phòng

Nhu cầu hỗ trợ của người dân sau tái định cư tại Hải Phòng đang trở thành một vấn đề cấp thiết. Việc thu hồi đất và tái định cư không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của cộng đồng. Chính sách hỗ trợ hợp lý có thể giúp người dân ổn định cuộc sống và phục hồi sinh kế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu hỗ trợ của người dân và đề xuất các giải pháp phù hợp.

1.1. Tình hình tái định cư tại Hải Phòng và những thách thức

Tái định cư tại Hải Phòng gặp nhiều khó khăn, bao gồm việc thiếu thông tin và sự đồng thuận từ người dân. Nhiều hộ gia đình không được bồi thường thỏa đáng, dẫn đến tình trạng bất ổn trong cuộc sống. Các chính sách hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu của người dân, gây ra sự lo lắng và bất an trong cộng đồng.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu hỗ trợ của người dân

Nhu cầu hỗ trợ của người dân phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện kinh tế, tình trạng cư trú và mức độ hài lòng với chính sách bồi thường. Các hộ gia đình có thu nhập thấp thường có nhu cầu cao hơn về hỗ trợ tài chính và các dịch vụ xã hội.

II. Vấn đề chính sách tái định cư và hỗ trợ người dân

Chính sách tái định cư hiện tại tại Hải Phòng chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân. Nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm chỗ ở mới và ổn định cuộc sống. Việc thiếu các chương trình hỗ trợ sau tái định cư đã dẫn đến tình trạng khốn khó cho nhiều người dân.

2.1. Chính sách bồi thường và hỗ trợ tái định cư

Chính sách bồi thường hiện tại chưa đủ mạnh để đảm bảo quyền lợi cho người dân. Nhiều hộ gia đình không nhận được mức bồi thường hợp lý, dẫn đến sự bất mãn và khiếu nại. Cần có các biện pháp cải thiện chính sách bồi thường để đảm bảo công bằng cho người dân.

2.2. Khó khăn trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ

Việc thực hiện chính sách hỗ trợ gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Nhiều chương trình hỗ trợ không được triển khai kịp thời, khiến người dân không nhận được sự giúp đỡ cần thiết.

III. Phương pháp nghiên cứu nhu cầu hỗ trợ của người dân

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định tính và định lượng để thu thập thông tin về nhu cầu hỗ trợ của người dân sau tái định cư. Các cuộc khảo sát và phỏng vấn sâu sẽ được thực hiện để hiểu rõ hơn về tình hình thực tế của người dân.

3.1. Phương pháp khảo sát và thu thập dữ liệu

Khảo sát sẽ được thực hiện trên diện rộng với 1.080 hộ dân tại các khu vực bị ảnh hưởng. Dữ liệu sẽ được phân tích để xác định các nhu cầu cụ thể của người dân về hỗ trợ sau tái định cư.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích bằng phần mềm SPSS để đưa ra các kết luận chính xác về nhu cầu hỗ trợ của người dân. Kết quả sẽ giúp định hướng cho các chính sách hỗ trợ trong tương lai.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng các chương trình hỗ trợ phù hợp. Các khuyến nghị sẽ được đưa ra dựa trên nhu cầu thực tế của người dân sau tái định cư.

4.1. Khuyến nghị về chính sách hỗ trợ

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ cụ thể và linh hoạt để đáp ứng nhu cầu của người dân. Các chương trình hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề và tìm kiếm việc làm cần được triển khai đồng bộ.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các chương trình hỗ trợ

Cần có các cơ chế đánh giá hiệu quả của các chương trình hỗ trợ để đảm bảo rằng chúng thực sự đáp ứng được nhu cầu của người dân. Việc theo dõi và đánh giá sẽ giúp cải thiện các chính sách trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của nhu cầu hỗ trợ sau tái định cư

Nhu cầu hỗ trợ của người dân sau tái định cư tại Hải Phòng là một vấn đề cần được quan tâm. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ hợp lý sẽ giúp người dân ổn định cuộc sống và phát triển bền vững. Tương lai của các chương trình hỗ trợ phụ thuộc vào sự cam kết của chính quyền và sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ không chỉ giúp người dân phục hồi cuộc sống mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng. Cần có sự đầu tư thích đáng vào các chương trình hỗ trợ để đảm bảo hiệu quả.

5.2. Hướng đi tương lai cho chính sách tái định cư

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về nhu cầu của người dân để xây dựng các chính sách tái định cư phù hợp. Sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng chính sách sẽ giúp tăng cường tính khả thi và hiệu quả của các chương trình hỗ trợ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa và nâng cấp hạ tầng kỹ thuật tại thành phố Hải Phòng đặt ra nhiều thách thức xã hội phức tạp, đặc biệt là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Nghiên cứu trường hợp tại Dự án thoát nước mưa, nước thải và quản lý chất thải rắn thành phố Hải Phòng (sử dụng nguồn vốn ODA Nhật Bản với tổng mức đầu tư 1.919,43 tỷ đồng, tương đương 13.436 triệu Yên) cho thấy tổng diện tích đất bị thu hồi lên đến 828.000 m², trong đó có 551.000 m² đất giao mới và 277.000 m² đất hiện trạng. Hoạt động thu hồi đất trên quy mô lớn này tác động trực tiếp đến hàng nghìn hộ dân, đe dọa sinh kế truyền thống và làm đứt gãy mạng lưới liên kết xã hội bền chặt tại địa phương.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự thiếu hụt các nghiên cứu xã hội học chuyên sâu nhằm lượng hóa các tổn thất phi vật chất và xác định chính xác nhu cầu phục hồi đời sống của người dân sau di dời. Mục tiêu chính của luận văn là khảo sát, phân tích toàn diện nhu cầu hỗ trợ sau tái định cư của người dân chịu ảnh hưởng; từ đó luận chứng các giải pháp nâng cao hiệu quả thích ứng đời sống và bảo đảm sinh kế bền vững.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 1.080 hộ gia đình thuộc 10 phường trọng điểm trên địa bàn 4 quận nội thành gồm Hồng Bàng, Ngô Quyền, Lê Chân và Hải An trong giai đoạn 2006-2007. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học thực nghiệm, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách thu hẹp khoảng cách giữa quy định pháp lý và nguyện vọng chính đáng của cộng đồng di dời.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng thời hai nền tảng lý thuyết xã hội học chủ đạo nhằm luận giải sự biến động đời sống dân cư:

• Lý thuyết Biến đổi xã hội (Social Change Theory): Tiếp cận dưới góc độ cấu trúc - chức năng để xem xét quá trình chuyển dịch của cộng đồng từ trạng thái nông thôn - bán đô thị sang cấu trúc đô thị hiện đại. Lý thuyết này giúp phân tích các biến đổi theo cả chiều ngang (di chuyển cơ học về vị trí cư trú) lẫn chiều dọc (thay đổi mức sống, nghề nghiệp và vị thế xã hội).
• Lý thuyết Di dân (Migration Theory): Vận dụng mô hình Lực đẩy - Lực hút của Ravenstein và khung phân tích chi phí - lợi ích. Nghiên cứu chỉ ra rằng nguyện vọng cải thiện điều kiện sống và bảo đảm an toàn kinh tế chính là động lực cốt lõi chi phối thái độ đồng thuận của cư dân trong các dự án di dời bắt buộc.

Bên cạnh đó, khung phân tích thang bậc nhu cầu của Abraham Maslow và quan niệm về hệ thống nhu yếu tuyệt đối kết hợp nhu yếu phát triển được sử dụng để phân loại nhu cầu người dân thành 3 nhóm cơ bản: nhu cầu ổn định đời sống, nhu cầu về phương án bố trí tái định cư và nhu cầu về các chương trình trợ giúp sinh kế. Các khái niệm công cụ như Hộ bị ảnh hưởng (Displaced Persons - DPs), Tái định cư không tự nguyện, Phục hồi sinh kế và Nhóm dễ bị tổn thương được định nghĩa chuẩn hóa theo khung chính sách của Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nhằm bảo đảm độ tin cậy và chiều sâu phân tích:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tổng dung lượng mẫu gồm 1.080 hộ gia đình (3.624 nhân khẩu danh nghĩa, 3.198 nhân khẩu thực tế) được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu chủ đích. Mẫu phân bổ tại 10 phường thuộc 4 quận nội thành dựa trên mức độ tác động: Vĩnh Niệm (273 hộ), Đằng Giang (225 hộ), Đằng Hải (118 hộ), Đông Hải (109 hộ), Dư Hàng Kênh (86 hộ), Thượng Lý (82 hộ), Đổng Quốc Bình (77 hộ), Lạch Tray (54 hộ), Trại Chuối (47 hộ) và Đằng Lâm (9 hộ).
• Thu thập dữ liệu: Sử dụng 1.080 phiếu hỏi cấu trúc chuẩn hóa để thu thập thông tin nhân khẩu, thu nhập, chi tiêu và nguyện vọng hỗ trợ. Dữ liệu định tính được bổ sung qua các cuộc thảo luận nhóm trọng tâm (8-12 người/nhóm) tại phường Vĩnh Niệm và Đổng Quốc Bình, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ địa phương và đại diện các hộ gia đình chính sách.
• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 11.0 để xử lý thống kê mô tả, phân tích bảng chéo (Crosstabs) và kiểm định mối tương quan giữa các biến độc lập (nghề nghiệp, thời gian cư trú, địa bàn sinh sống) với biến phụ thuộc (nhu cầu hỗ trợ, mức độ ủng hộ dự án).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm nhân khẩu và tính chất pháp lý cư trú: Quy mô hộ trung bình là 3,36 nhân khẩu, trong đó nhóm hộ có 3-5 nhân khẩu chiếm tỷ lệ áp đảo 72,8%. Toàn khu vực có 162 hộ thuộc diện chính sách, người có công (chiếm 15,0%). Về lịch sử cư trú, 62,7% hộ (677 hộ) sinh sống ổn định trước ngày 15/10/1993 và 37,3% hộ (403 hộ) chuyển đến sau mốc thời gian này. Về tình trạng hộ khẩu, 69,6% có hộ khẩu thường trú, 10,7% tạm trú có hộ khẩu nội tỉnh, 9,9% tạm trú dài hạn và 9,8% tạm trú ngắn hạn. Tỷ lệ nhà đất lấn chiếm không có giấy tờ hợp lệ tập trung cao dọc kênh An Kim Hải và đường Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Đằng Giang có 99 hộ tạm trú ngắn hạn).
• Phân hóa thu nhập và mức độ chi tiêu: Khảo sát trên 984 hộ cung cấp dữ liệu kinh tế ghi nhận mức thu nhập bình quân từ 2 đến 4 triệu đồng/tháng chiếm 34,1%; mức 1 đến 2 triệu đồng/tháng chiếm 25,1%; mức dưới 1 triệu đồng/tháng chiếm 29,8%; chỉ có 11,0% hộ đạt mức trên 4 triệu đồng/tháng. Chi tiêu gia đình tập trung chủ yếu ở mức 1-3 triệu đồng/tháng (chiếm 60,1%). Tỷ lệ tích lũy tài chính rất thấp, chỉ có 106 hộ (chiếm khoảng 9,8%) có khoản tiết kiệm hàng tháng, trong đó 66,0% hộ chỉ tiết kiệm được dưới 1 triệu đồng/tháng.
• Cơ cấu sinh kế và tổn thương việc làm: Cơ cấu lao động chia theo các nhóm chính gồm cán bộ công nhân viên chức (30,0%), kinh doanh dịch vụ (24,1%) và sản xuất nông nghiệp (14,7%). Tỷ lệ hộ làm nông nghiệp trực tiếp chiếm 12,0% toàn mẫu, tập trung cục bộ tại phường Vĩnh Niệm (33,0%) và Đằng Hải (22,9%). Do kênh mương bị bồi lắng và ô nhiễm, sản xuất nông nghiệp rơi vào tình trạng đình trệ, diện tích đất canh tác bị chia cắt hoặc bỏ hoang trước khi thu hồi.
• Nguyện vọng tái định cư và hỗ trợ phục hồi: Người dân ưu tiên lựa chọn phương án nhận đất phân lô đã hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật hơn so với nhận căn hộ chung cư cao tầng. Nhu cầu hỗ trợ ngoài bồi thường vật chất tập trung cao vào các gói vay vốn tín dụng ưu đãi phục hồi sản xuất, đào tạo chuyển đổi ngành nghề cho lao động nông nghiệp mất đất và ưu tiên giải quyết việc làm tại chỗ.

+-----------------------------------------------------------------------+
|                 CƠ CẤU THU NHẬP HỘ GIA ĐÌNH BỊ ẢNH HƯỞNG              |
+------------------------------------+----------------------------------+
| Mức thu nhập bình quân/tháng       | Tỷ lệ phần trăm (%)              |
+------------------------------------+----------------------------------+
| Dưới 1 triệu đồng                  | 29,8%                            |
| Từ 1 triệu đến 2 triệu đồng        | 25,1%                            |
| Từ 2 triệu đến 4 triệu đồng        | 34,1%                            |
| Trên 4 triệu đồng                  | 11,0%                            |
+------------------------------------+----------------------------------+
| Tổng số hộ cung cấp dữ liệu: 984 hộ (Đạt tỷ lệ 91,1% dung lượng mẫu) |
+-----------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan chặt chẽ giữa đặc điểm nghề nghiệp, nguồn gốc đất đai và mức độ đồng thuận với dự án. Tại các khu vực đô thị hóa nhanh như phường Vĩnh Niệm và Đằng Giang, việc thu hồi đất nông nghiệp tạo ra cú sốc chuyển đổi nghề nghiệp lớn. Một cán bộ địa phương tại phường Đằng Giang khẳng định qua phỏng vấn sâu: "Đất này gần 2/3 là dân lấn chiếm", cho thấy tính phức tạp trong việc xác định nguồn gốc đất để áp giá bồi thường theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Nghị định 84/2007/NĐ-CP.

Khi trình bày qua các bảng tương quan chéo giữa tình trạng sử dụng đất và phương án bồi hoàn, các hộ kinh doanh mặt đường phản đối phương án tái định cư chung cư vì lo ngại mất mặt bằng sinh kế. Ngược lại, nhóm nông dân mất đất có xu hướng chấp thuận phương án đền bù bằng tiền hoặc đất phân lô nhưng đòi hỏi kèm theo các cam kết đào tạo nghề rõ ràng. Điều này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu tại Khu đô thị mới Thủ Thiêm (2005), khẳng định rằng bồi thường thiệt hại vô hình và tái lập nguồn thu nhập ổn định là điều kiện tiên quyết để ngăn ngừa nguy cơ tái nghèo sau giải tỏa.

Đề xuất và khuyến nghị

• Đa dạng hóa quỹ đất và hình thức tái định cư: Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng và Ban Quản lý dự án cần ưu tiên quỹ đất phân lô có sẵn hạ tầng hoàn chỉnh (điện, đường, cấp thoát nước) cho tối thiểu 80% số hộ di dời toàn bộ, tránh áp dụng cứng nhắc mô hình nhà chung cư đối với các hộ có tập quán sản xuất kinh doanh mặt bằng.
• Thiết lập chương trình đào tạo nghề và chuyển đổi sinh kế chuyên biệt: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì phối hợp cùng các trường dạy nghề trên địa bàn xây dựng các khóa đào tạo ngắn hạn (3-6 tháng) về cơ khí, may mặc, lái xe, dịch vụ thương mại; đặt mục tiêu giải quyết việc làm mới cho 100% lao động nông nghiệp bị thu hồi trên 50% diện tích đất canh tác.
• Cung cấp gói tín dụng ưu đãi phục hồi sản xuất: Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh Hải Phòng triển khai kênh vốn vay ưu đãi với lãi suất hỗ trợ trong thời hạn 36-60 tháng, hạn mức từ 20 đến 50 triệu đồng/hộ, nhằm tạo điều kiện cho các hộ tự tạo việc làm, mở rộng dịch vụ thương mại hoặc chuyển đổi mô hình kinh tế gia đình.
• Thể chế hóa quy trình tham vấn cộng đồng (TVCĐ) và công khai chính sách: Ủy ban nhân dân các quận và phường thiết lập đường dây nóng, tổ chức đối thoại công khai định kỳ 2 tuần/lần trong giai đoạn kiểm kê, lập phương án bồi thường; bảo đảm 100% các hộ bị ảnh hưởng, đặc biệt là 162 hộ gia đình chính sách và các nhóm yếu thế, được tiếp cận đầy đủ khung chính sách và tiến độ dự án.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý đô thị: Tiếp cận khung phân tích thực chứng về tác động kinh tế - xã hội của quá trình thu hồi đất, từ đó hoàn thiện các quy định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư sát hợp với thực tiễn địa phương.
• Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng và phát triển hạ tầng: Vận dụng quy trình khảo sát điều kiện kinh tế - xã hội và phương pháp tham vấn cộng đồng để thiết kế kế hoạch hành động tái định cư (RAP) đạt tiêu chuẩn quốc tế của WB và JICA.
• Chuyên gia, giảng viên và sinh viên ngành Xã hội học, Quản lý đất đai: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods), kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS trong xã hội học đô thị và khung lý thuyết biến đổi xã hội.
• Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị phát triển cộng đồng: Khai thác các phát hiện thực địa về nhóm đối tượng dễ bị tổn thương để thiết kế các dự án trợ giúp sinh kế, bình đẳng giới và an sinh xã hội tại các vùng giải tỏa.

Câu hỏi thường gặp

• Mục tiêu cốt lõi của đề tài nghiên cứu là gì?
  Luận văn tập trung đánh giá toàn diện nhu cầu hỗ trợ phục hồi cuộc sống của 1.080 hộ dân bị thu hồi đất tại Hải Phòng, từ đó đưa ra khuyến nghị chính sách giúp ổn định mức sống bằng hoặc cao hơn trước khi triển khai dự án.
• Quy mô và phương pháp chọn mẫu trong nghiên cứu được thực hiện thế nào?
  Tác giả tiến hành điều tra 1.080 hộ dân trên 10 phường thuộc 4 quận nội thành (Hồng Bàng, Ngô Quyền, Lê Chân, Hải An) theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên kết hợp thảo luận nhóm trọng tâm tại 2 phường đại diện.
• Nhóm lao động nào chịu tổn thương sinh kế nặng nề nhất sau khi thu hồi đất?
  Nhóm lao động nông nghiệp chiếm 14,7% mẫu (đặc biệt tại phường Vĩnh Niệm chiếm 33,0% và Đằng Hải chiếm 22,9%) chịu rủi ro cao nhất do mất hoàn toàn tư liệu sản xuất và đối mặt với rào cản lớn về trình độ khi chuyển đổi nghề.
• Tại sao người dân trong vùng dự án ít ưu tiên phương án tái định cư chung cư?
  Khảo sát cho thấy phần lớn cư dân có thói quen kết hợp nhà ở với hoạt động tự kinh doanh buôn bán (24,1% hộ kinh doanh), do đó họ có nguyện vọng nhận lô đất nền hạ tầng hoàn chỉnh để duy trì mặt bằng sinh kế.
• Chính sách pháp lý nổi bật nào làm nền tảng cho việc đề xuất giải pháp?
  Đề tài căn cứ trực tiếp vào Luật Đất đai năm 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Nghị định 84/2007/NĐ-CP của Chính phủ về việc tách hợp phần bồi thường, hỗ trợ tái định cư thành tiểu dự án độc lập nhằm bảo đảm nguồn lực thực thi.

Kết luận

• Nghiên cứu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về biến đổi xã hội, di dân bắt buộc và lượng hóa nhu cầu hỗ trợ thực tế của 1.080 hộ gia đình bị thu hồi đất tại Hải Phòng.
• Làm rõ sự phân hóa sâu sắc về điều kiện kinh tế, tình trạng pháp lý nhà đất (69,6% thường trú, 30,4% tạm trú/lấn chiếm) và mức độ tổn thương sinh kế giữa các nhóm cư dân đô thị và nông thôn.
• Chứng minh tính cấp thiết của việc tích hợp các gói hỗ trợ phi vật chất (đào tạo nghề, vay vốn ưu đãi, chăm sóc nhóm yếu thế) vào khung chính sách tái định cư tổng thể.
• Cung cấp hệ thống giải pháp liên ngành đồng bộ giữa chính quyền thành phố, các tổ chức tín dụng và cơ quan ban ngành nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng bảo đảm công bằng xã hội.
• Để nâng cao chất lượng thực thi các dự án hạ tầng đô thị tiếp theo, các cơ quan hữu quan cần áp dụng ngay quy trình đánh giá tác động xã hội định kỳ và chuẩn hóa cơ chế đối thoại cộng đồng ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, Việt nam đã có những bƣớc phát triển khá tích cực trong các lĩnh vực phát triển xã hội, đặc biệt trong các vấn đề về xoá đói giảm nghèo, cấp nƣớc và vệ sinh nông thôn, cơ sở hạ tầng, vấn đề giới…Sự phát triển kinh tế thƣờng đƣợc dựa trên việc xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng nhằm đáp ứng các nhu cầu về phát triển dân số và phát triển xã hội. Việc xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng này, đến lƣợt nó lại ảnh hƣởng đến cộng đồng dân cƣ thông qua việc thu hồi đất và/hoặc ảnh hƣởng đến các công trình hạ tầng khác và chính những ảnh hƣởng này lại có những tác động ngƣợc lại đối với nền kinh tế xã hội và cộng đồng nơi triển khai việc xây dựng. Những tác động nói trên bao gồm việc thu hồi đất, tái định cƣ… ảnh hƣởng đến sinh kế ngƣời dân và có khả năng phá vỡ sự đoàn kết của cộng đồng.

Việc thu hồi đất và tái định cƣ nói trên có thể có những ảnh hƣởng nghiêm trọng mà không thể ƣớc tính đƣợc về mặt kinh tế. Việc phá vỡ các mối quan hệ trong cộng đồng, đoàn kết xã hội đối với những cộng đồng bị ảnh hƣởng cũng nhƣ khả năng tái đoàn kết tại những khu vực sau tái định cƣ có thể trở lên trầm trọng nếu không có những chính sách hỗ trợ hợp lý. Chính vì vậy, một chính sách hỗ trợ hợp lý trong kế hoạch tái định cƣ có thể sẽ trở thành một cơ hội phát triển, và điều này cần thiết để xem xét các chính sách hỗ trợ tái định cƣ nhƣ một hợp phần trong tổng thể của các dự án phát triển chứ không nên coi đó là một hoạt động riêng biệt. Điều này có nghĩa là cần có một nguồn lực cũng nhƣ một thiết chế phù hợp trong việc chuẩn bị cũng nhƣ thực hiện các hoạt động tái định cƣ.

Thực hiện các chính sách tái định cƣ nhƣ một chƣơng trình phát triển không chỉ giúp cộng đồng nơi thực hiện dự án ổn định cuộc sống, đảm bảo mức sống ít nhất là bằng hoặc hơn so với trƣớc khi thực hiện dự án mà còn thúc đẩy việc đảm bảo tính bền vững của các dự án phát triển. Trang 2 Cho đến nay, Chính phủ Việt nam đã ban hành nhiều hƣớng dẫn trong việc thực hiện chính sách bồi thƣờng giải phóng mặt bằng đối với các dự án có thu hồi đất nhƣ Luật đất đai sửa đổi năm 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP về bồi thƣờng hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất…và các Quyết định của từng tỉnh thành nhằm hƣớng dẫn và cụ thể hoá việc triển khai thực hiện các chính sách nêu trên. Tuy nhiên, do tính chất của mỗi dự án lại khác nhau, hoặc là thu hồi đất trong khu vực đô thị (tái định cƣ đô thị) hoặc là thu hồi đất theo tuyến (tái định cƣ tuyến)… và sự khác khau này còn phụ thuôc trực tiếp vào điều kiên kinh tế xã hội riêng biệt của từng khu vực, từng địa phƣơng nơi triển khai dự án. Chính vì vậy, mỗi một chính sách này chƣa thể đƣợc coi là một hƣớng dẫn toàn diện đối với các hoạt động về thu hồi đất và tái định cƣ mà cần có những nghiên cứu, hƣớng dẫn chuyên sâu hơn về đặc điểm kinh tế xã hội, tác động của thu hồi đất đối với cộng đồng và nhu cầu của ngƣời dân trong việc hỗ trợ phục hồi sau tái định cƣ.