Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Của Tổ Chức Tài Chính Vi Mô Tại Việt Nam

Tài liệu chuyên khảo về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Tổ Chức Tài Chính Vi Mô Tại Việt Nam trình bày khoa học, dễ hiểu, dễ áp dụng

• Tác giả: Đào Lan Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thanh Tâm
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hoạt Động Của Tổ Chức Tài Chính Vi Mô Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 1.8. Hệ thống dữ liệu
• 1.9. Những đóng góp mới của luận án
• 1.9.1. Những đóng góp mới về mặt học thuật, lý luận
• 1.9.2. Những đề xuất mới từ kết quả nghiên cứu
• 1.10. Bố cục của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ VÀ NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ
• 2.1. Quá trình phát triển và vai trò của tổ chức tài chính vi mô
• 2.2. Khái quát về tài chính vi mô
• 2.3. Tổ chức tài chính vi mô
• 2.4. Hoạt động của tổ chức tài chính vi mô
• 2.5. Các hoạt động của tổ chức tài chính vi mô
• 2.6. Mục tiêu và cách tiếp cận trong đánh giá hoạt động của tổ chức tài chính vi mô
• 2.7. Nội dung phân tích, đánh giá hoạt động của tổ chức tài chính vi mô
• 2.8. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức tài chính vi mô
• 2.8.1. Các nhân tố thuộc về tổ chức tài chính vi mô
• 2.8.2. Các nhân tố thuộc về môi trường hoạt động
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Lịch sử phát triển hoạt động tài chính vi mô tại Việt Nam
• 3.2. Hoạt động của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam
• 3.3. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam
• 3.4. Đánh giá hoạt động của các TCTCVM tại Việt Nam
• 3.5. Những kết quả đạt được
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Mô hình và kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ bền vững của tổ chức tài chính vi mô
• 4.2. Cơ sở xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ bền vững của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam
• 4.3. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu
• 4.4. Mô tả mẫu
• 4.5. Kết quả nghiên cứu
• 4.6. Mô hình và kết quả nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ tiếp cận vốn vay của khách hàng
• 4.7. Cơ sở xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ tiếp cận vốn vay của khách hàng
• 4.8. Mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu
• 4.9. Mô tả mẫu
• 4.10. Kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ TẠI VIỆT NAM
• 5.1. Định hướng hoạt động TCVM tại Việt Nam đến năm 2020 tầm nhìn 2030
• 5.2. Một số khuyến nghị nhằm phát triển hoạt động của tổ chức tài chính mô tại Việt Nam
• 5.2.1. Khuyến nghị đối với các tổ chức tài chính vi mô
• 5.2.2. Khuyến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tổ chức tài chính vi mô

Tổ chức tài chính vi mô (tổ chức tài chính vi mô) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dịch vụ tài chính cho các đối tượng khó khăn, đặc biệt là người nghèo và các doanh nghiệp nhỏ. Các tổ chức này không chỉ giúp nâng cao khả năng tiếp cận tài chính mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của xã hội. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam, nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô rất đa dạng, từ yếu tố nội tại của tổ chức đến các yếu tố bên ngoài như chính sách tài chính, thị trường tài chính và môi trường kinh tế. Việc nghiên cứu những nhân tố ảnh hưởng này sẽ giúp các tổ chức tài chính vi mô cải thiện hoạt động và đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

1.1. Vai trò của tổ chức tài chính vi mô trong phát triển kinh tế

Tổ chức tài chính vi mô có ảnh hưởng lớn đến việc cải thiện điều kiện sống của người dân thông qua việc cung cấp dịch vụ tài chính phù hợp. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, tài chính vi mô không chỉ giúp giảm nghèo mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ phát triển. Điều này chứng minh rằng tổ chức tài chính vi mô không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện xã hội quan trọng, giúp nâng cao năng lực và cải thiện chất lượng cuộc sống của nhiều hộ gia đình. Việc phát triển tổ chức tài chính vi mô sẽ góp phần vào sự ổn định của hệ thống tài chính và phát triển kinh tế bền vững.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức tài chính vi mô

Hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố ảnh hưởng khác nhau. Các nhân tố này có thể được chia thành hai nhóm chính: nhân tố thuộc về tổ chức tài chính vi mô và nhân tố thuộc về môi trường hoạt động. Nhóm nhân tố đầu tiên bao gồm quản lý nội bộ, năng lực nhân sự, và quy trình hoạt động. Nhóm thứ hai bao gồm chính sách tài chính của nhà nước, tình hình kinh tế vĩ mô và sự cạnh tranh trong thị trường tài chính. Sự tương tác giữa các nhân tố này sẽ xác định mức độ thành công và bền vững của tổ chức tài chính vi mô. Việc phân tích sâu sắc các nhân tố này sẽ giúp các tổ chức điều chỉnh chiến lược hoạt động của mình để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

2.1. Nhân tố thuộc về tổ chức tài chính vi mô

Các nhân tố thuộc về tổ chức tài chính vi mô như quy mô tổ chức, cấu trúc quản lý và năng lực của đội ngũ nhân viên có vai trò then chốt trong việc xác định hiệu quả hoạt động của tổ chức. Một tổ chức có quy mô lớn thường có khả năng tiếp cận nguồn vốn tốt hơn và khả năng mở rộng dịch vụ tài chính đến nhiều đối tượng hơn. Bên cạnh đó, năng lực quản lý và đội ngũ nhân viên có trình độ cao sẽ giúp tổ chức hoạt động hiệu quả hơn, từ đó tăng cường khả năng phục vụ khách hàng và nâng cao chất lượng dịch vụ. Sự kết hợp giữa các yếu tố này sẽ tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của tổ chức tài chính vi mô.

2.2. Nhân tố thuộc về môi trường hoạt động

Môi trường hoạt động của tổ chức tài chính vi mô bao gồm các yếu tố như chính sách tài chính, quy định của nhà nước và tình hình kinh tế vĩ mô. Những nhân tố này có thể tạo ra cơ hội hoặc thách thức cho tổ chức. Chẳng hạn, chính sách hỗ trợ từ chính phủ có thể tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của tổ chức, trong khi sự biến động của kinh tế có thể làm giảm khả năng tiếp cận vốn của khách hàng. Việc phân tích và hiểu rõ các nhân tố này là rất quan trọng để tổ chức có thể điều chỉnh chiến lược hoạt động và phát triển bền vững.

III. Đánh giá thực trạng hoạt động của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam

Thực trạng hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, số lượng tổ chức tài chính vi mô đang ngày càng tăng, tuy nhiên, các tổ chức này vẫn gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động bền vững và tiếp cận được nhiều khách hàng. Các nhân tố ảnh hưởng như chính sách tài chính chưa đồng bộ, khả năng quản lý yếu kém và sự cạnh tranh từ các tổ chức tín dụng khác đang gây áp lực lên hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô. Đánh giá thực trạng này sẽ giúp xác định rõ hơn những vấn đề cần giải quyết để phát triển hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô trong tương lai.

3.1. Thành tựu đạt được

Trong những năm qua, các tổ chức tài chính vi mô đã đóng góp không nhỏ vào việc giảm nghèo và phát triển kinh tế tại Việt Nam. Nhiều tổ chức đã mở rộng quy mô hoạt động, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho nhiều đối tượng khách hàng. Sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế và chính phủ cũng đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển này. Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng hơn nữa, các tổ chức cần phải cải thiện chất lượng dịch vụ và nâng cao năng lực quản lý.

3.2. Thách thức cần vượt qua

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng các tổ chức tài chính vi mô vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức lớn như sự cạnh tranh gay gắt từ các tổ chức tín dụng truyền thống, vấn đề quản lý rủi ro và sự biến động của thị trường. Đặc biệt, việc thiếu nguồn vốn ổn định và chính sách hỗ trợ từ nhà nước còn hạn chế khả năng phát triển của các tổ chức này. Để vượt qua những thách thức này, các tổ chức cần xây dựng chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc cải thiện chất lượng dịch vụ và tăng cường khả năng tiếp cận vốn.

IV. Khuyến nghị nhằm phát triển hoạt động của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam

Để phát triển hoạt động của các tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam, cần có những khuyến nghị cụ thể nhằm cải thiện hiệu quả hoạt động. Đầu tiên, cần tăng cường chính sách hỗ trợ từ chính phủ để đảm bảo các tổ chức tài chính vi mô có đủ nguồn lực hoạt động. Thứ hai, các tổ chức cần chú trọng vào việc nâng cao năng lực quản lý và đào tạo nhân viên để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Cuối cùng, việc thúc đẩy hợp tác giữa các tổ chức tài chính vi mô và các tổ chức khác trong lĩnh vực tài chính sẽ tạo ra nhiều cơ hội phát triển hơn nữa.

4.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Chính phủ cần xem xét việc xây dựng các chính sách hỗ trợ rõ ràng và đồng bộ cho các tổ chức tài chính vi mô. Điều này bao gồm việc cung cấp các khoản vay ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tài chính khác. Việc này không chỉ giúp các tổ chức tài chính vi mô tồn tại mà còn phát triển bền vững trong dài hạn.

4.2. Nâng cao năng lực quản lý

Các tổ chức tài chính vi mô nên đầu tư vào việc đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ nhân viên. Việc này sẽ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ và khả năng phục vụ khách hàng. Đồng thời, cần xây dựng các quy trình quản lý rủi ro hiệu quả để đảm bảo hoạt động của tổ chức luôn ổn định và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đẩy mạnh hội nhập quốc tế sau khi gia nhập WTO và tham gia CPTPP, áp lực chuẩn hóa an toàn vốn đối với hệ thống ngân hàng thương mại vô hình trung đã tạo ra rào cản tiếp cận tài chính chính thức cho nhóm dân cư yếu thế. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới khẳng định: "Việt Nam là một trong 25 quốc gia có 75% dân số không được tiếp cận các dịch vụ tài chính; chỉ khoảng 50% doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tiếp cận được vốn vay của ngân hàng" (WB, 2015). Thực trạng khoảng trống thị trường này thúc đẩy sự lan rộng của tín dụng phi chính thức nhiều rủi ro (Bùi Diệu Anh, 2016). Nhằm hiện thực hóa chiến lược tài chính toàn diện (financial inclusion), các tổ chức tài chính vi mô (TCTCVM) quy mô nhỏ, bao gồm cả khối chính thức và bán chính thức, đóng vai trò xung kích nhờ khả năng tiếp cận sâu vào phân khúc người nghèo và phụ nữ nông thôn (Lê Thanh Tâm, 2015).

Tuy nhiên, phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chỉ tập trung vào các định chế tín dụng quy mô lớn của Nhà nước như Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH), Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank), hoặc hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND). Một khoảng trống nghiên cứu cốt lõi được xác định: Chưa có công trình nào đánh giá một cách hệ thống và đồng thời các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của TCTCVM trên cả hai khía cạnh là mức độ tự bền vững (sustainability) và mức độ tiếp cận (outreach) thông qua việc tích hợp lăng kính của cả định chế lẫn người thụ hưởng (Sofia Bredbeg & Sara Ek, 2011).

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9340201) của nghiên cứu sinh Đào Lan Phương tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân với đề tài "Nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam" đã giải quyết triệt để bài toán này. Luận án xây dựng 6 câu hỏi nghiên cứu cụ thể nhằm kiểm định 2 nhóm giả thuyết trung tâm:

• H1 (Cấp độ tổ chức): Mức độ tự bền vững về hoạt động (OSS) của TCTCVM chịu sự tác động đồng thời của tỷ lệ rủi ro danh mục (PAR>30), quy mô dư nợ (GLP), cấu trúc vốn (EAR), phạm vi địa bàn hoạt động (LOC) và hình thức pháp lý (LEGAF).
• H2 (Cấp độ khách hàng): Khả năng tiếp cận vốn vay (KNV) và quy mô giá trị khoản vay (GTV) của khách hàng chịu sự chi phối bởi đặc điểm nhân khẩu học, điều kiện kinh tế, điều kiện vay và thủ tục giải ngân của TCTCVM.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết bất cân xứng thông tin (Stiglitz & Weiss, 1981), Lý thuyết trung gian tài chính và trung gian xã hội (Ledgerwood, 1999, 2013), cùng tranh luận giữa Trường phái thể chế (Institutionalist) và Trường phái phúc lợi (Welfarist). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp của 34 TCTCVM giai đoạn 2011 - 2016 (khung thời gian 6 năm quan trọng sau khi Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 chính thức công nhận TCTCVM) và bộ dữ liệu khảo sát vi mô gồm 291 khách hàng tại 5 TCTCVM đại diện cho các mô hình hoạt động đa dạng (TYM, Thanh Hóa MFI, M&D, CWCD, MFCDI).

Literature Review và Positioning

Lịch sử phát triển học thuật về tài chính vi mô ghi nhận sự dịch chuyển quan điểm sâu sắc. Khởi nguồn từ nhận định mang tính triết lý của người sáng lập Grameen Bank: "TCVM được phát triển dựa trên tiền đề rằng người nghèo có những kỹ năng mà chưa được sử dụng hoặc chưa được sử dụng đúng mức vì họ chưa được trao quyền để phát huy chúng. Giải phóng năng lượng và sự sáng tạo trong mỗi con người là lời giải cho bài toán đói nghèo" (Muhammad Yunus, 2005). Theo thời gian, đánh giá hoạt động TCTCVM đã phân hóa thành 4 trường phái lý thuyết chính:

1. Trường phái hiệu quả tài chính thuần túy: Tập trung vào các chỉ số sinh lời, quản trị rủi ro và hoàn vốn đầu tư (Armendáriz & Morduch, 2010; Tucker, 2001; CGAP, 2009).
2. Trường phái tiếp cận nhị nguyên (Dual-objective approach): Đánh giá cân bằng giữa mức độ vươn tới khách hàng mục tiêu và sự tự bền vững của định chế (Ledgerwood, 1999; Littlefield và cộng sự, 2003; Phạm Bích Liên, 2016).
3. Trường phái mục tiêu tam giác phát triển: Đánh giá tổng hợp dựa trên 3 trụ cột: tiếp cận đối tượng nghèo, tự bền vững tài chính và tác động an sinh xã hội (Zeller & Meyer, 2002; Shakil Quayes, 2012; Nguyễn Quỳnh Phương, 2017).
4. Trường phái tương tác đa chiều: Phân tích hoạt động từ cả góc độ cung cấp dịch vụ của định chế và góc độ phúc lợi, vốn xã hội của người vay (Sofia Bredbeg & Sara Ek, 2011; Anderson & Locker, 2002).

Trong tranh luận học thuật về mối quan hệ giữa tiếp cận và tự bền vững, trường phái đánh đổi (trade-off) cho rằng việc theo đuổi tự bền vững tài chính sẽ buộc TCTCVM tăng quy mô khoản vay, dẫn tới hiện tượng trôi dạt sứ mệnh (mission drift) xa rời người nghèo (Olivares-Polanco, 2005 khi nghiên cứu 28 TCTCVM Mỹ Latinh). Ngược lại, trường phái tương hỗ khẳng định hai mục tiêu này bổ sung cho nhau nhờ hiệu ứng quy mô và quản trị rủi ro nhóm (Shakil Quayes, 2012 khi kiểm định 702 TCTCVM trên 83 quốc gia).

Luận án của Đào Lan Phương định vị vững chắc trong dòng nghiên cứu khẳng định mối quan hệ tương hỗ phù hợp với bối cảnh kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam (kế thừa Lê Thanh Tâm, 2008; Nguyễn Kim Anh & Lê Thanh Tâm, 2013). Khác biệt đột phá của luận án so với nghiên cứu quốc tế của Nadiya Marakkath (2014) tại Ấn Độ hay Francisco Olivares-Polanco & Radha Ramanan (2012) là đã chỉ ra rằng trong môi trường đặc thù của Việt Nam, giá trị khoản vay bình quân không gây áp lực làm suy giảm tính bền vững của TCTCVM, đồng thời phạm vi hoạt động liên tỉnh và lộ trình chính thức hóa thể chế tạo động lực cộng hưởng mạnh mẽ cho hiệu quả hoạt động.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo lập bước tiến học thuật đáng kể thông qua việc mở rộng khung lý thuyết trung gian tài chính và trung gian xã hội của Joanna Ledgerwood (1999, 2013). Tác giả đã hệ thống hóa và chứng minh bản chất kép của TCTCVM tại một quốc gia đang phát triển: "TCVM là một trong những cách thức phát triển kinh tế nhằm cung cấp các dịch vụ tài chính, dịch vụ khác cho các đối tượng có thu nhập thấp trong xã hội để phục vụ nhu cầu chi tiêu và đầu tư. TCVM vừa là công cụ ngân hàng vừa là công cụ phát triển" (Nguyễn Kim Anh & cộng sự, 2013).

Đóng góp lý thuyết then chốt nằm ở việc chứng minh sự tồn tại của tính đặc thù thể chế (institutional specificity) lấn át các giả định tài chính tân cổ điển thông thường. Trong khi các lý thuyết kinh tế tài chính truyền thống mặc định rằng rủi ro tín dụng tăng lên khi mở rộng địa bàn ra ngoại tỉnh và chuyển đổi pháp lý làm tăng chi phí tuân thủ, luận án chứng minh rằng đối với TCTCVM Việt Nam, sự chính thức hóa thể chế (LEGAF) và phân tán rủi ro địa lý (LOC) chính là tiền đề cốt lõi để nâng cao tỷ số tự bền vững hoạt động (OSS).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Kinh tế học phát triển, Lý thuyết tổ chức và Kinh tế lượng ứng dụng:

• Tích hợp đa lý thuyết: Kết hợp Lý thuyết thông tin bất đối xứng (Stiglitz & Weiss), Lý thuyết chi phí giao dịch (Williamson) và Khung bền vững thể chế vi mô (Institutional Sustainability Framework - CGAP, SEEP Network).
• Tiếp cận cấu trúc phân tầng: Phân tách hoạt động TCTCVM thành 2 cấp độ khảo sát độc lập nhưng gắn kết hữu cơ: cấp độ vĩ mô/trung gian (hoạt động của TCTCVM với các biến đại diện cho năng lực tài chính, quy mô, rủi ro) và cấp độ vi mô (hành vi, điều kiện và mức độ tiếp cận của hộ gia đình).
• Xác lập điều kiện biên (boundary conditions): Mô hình được thiết lập trong điều kiện khung khổ pháp lý phân tầng của Việt Nam, nơi các TCTCVM bán chính thức trực thuộc các tổ chức chính trị - xã hội (như Hội Liên hiệp Phụ nữ) vận hành song song với các TCTCVM TNHH một thành viên chính thức được cấp phép bởi Ngân hàng Nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan khoa học thực chứng (Positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed-Methods Design) được triển khai bài bản qua hai pha:

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ các chuẩn mực học thuật quốc tế nghiêm ngặt:

• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp chéo giữa số liệu báo cáo tài chính kiểm toán, dữ liệu công bố trên MIX Market, báo cáo ngành của Nhóm công tác Tài chính vi mô Việt Nam (VMFWG) và dữ liệu điều tra sơ cấp.
• Quy trình làm sạch dữ liệu 4 bước:
  1. Chuẩn hóa tên biến, gán nhãn thuộc tính và đơn vị đo lường;
  2. Kiểm định và xử lý giá trị ngoại lai (outliers) bằng kiểm tra phân phối thống kê và đồ thị phân tán trên phần mềm Stata 12;
  3. Xử lý giá trị khuyết thiếu (missing data) qua thuật toán gán giá trị trung vị/trung bình có kiểm soát;
  4. Phân tích tương quan riêng phần nhằm triệt tiêu hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng.

Data và phân tích

Luận án vận dụng hai mô hình kinh tế lượng chuyên sâu trên phần mềm Stata 12:

1. Mô hình 1: Hồi quy Logistic nhị phân (Binary Logistic Regression)

Ước lượng xác suất TCTCVM đạt trạng thái tự bền vững về hoạt động ($OSS \ge 100%$):

$$\ln\left(\frac{P_i}{1 - P_i}\right) = \beta_0 + \beta_1 PAR30_i + \beta_2 EAR_i + \beta_3 ALSPB_i + \beta_4 GLP_i + \beta_5 AGE_i + \beta_6 LOC_{1i} + \beta_7 LOC_{2i} + \beta_8 LEGAF_{1i} + \beta_9 LEGAF_{2i} + \varepsilon_i$$

Trong đó: $PAR>30$ là tỷ lệ rủi ro danh mục quá hạn trên 30 ngày; $EAR$ là tỷ lệ vốn chủ sở hữu/tổng tài sản; $ALSPB$ là dư nợ bình quân/khách hàng; $GLP$ là tổng danh mục cho vay; $AGE$ là số năm hoạt động; $LOC$ là biến giả phạm vi hoạt động; $LEGAF$ là biến giả hình thức pháp lý.

2. Mô hình 2: Mô hình hiệu chỉnh sai số chọn mẫu hai bước Heckman (Heckman Two-Step Selection Model)

Kiểm soát triệt để hiện tượng sai số chọn mẫu (selection bias) khi nghiên cứu mức độ tiếp cận vốn vay của khách hàng:

• Bước 1 (Selection Equation - Probit Model): Ước lượng xác suất khách hàng tiếp cận được khoản vay ($KNV$): $$Prob(KNV_i = 1 | Z_i) = \Phi(Z_i \gamma) + u_i$$ Từ phương trình này, tỷ số nghịch đảo Mills (Inverse Mills Ratio - $\lambda$) được tính toán để đưa vào phương trình bước 2.

• Bước 2 (Outcome Equation - OLS Model): Ước lượng các nhân tố quyết định quy mô giá trị khoản vay ($GTV$): $$GTV_i = X_i \beta + \rho \sigma_u \lambda_i + v_i$$

Hệ thống 13 biến giải thích bao gồm: Giá trị vay mong muốn ($GTVVMi$), Tuổi ($TUOI$), Giới tính ($GIOITINH$), Học vấn ($HOCVAN$), Chuyên môn ($CHUYENMON$), Lao động gia đình ($LAODONG$), Tình trạng hộ nghèo ($HONGHEO$), Mục đích vay ($MUCDICH$), Thời hạn ($THOIHAN$), Hình thức trả nợ ($HINHTHUCTRANO$), Điều kiện vay ($DIEUKIENVAY$), Thủ tục giải ngân ($THUTUC$), Lãi suất ($LAISUAT$).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả ước lượng thực nghiệm mang lại các phát hiện đột phá, phản ánh sinh động thực tiễn thị trường tài chính vi mô Việt Nam:

1. Thứ bậc tác động đến tính tự bền vững (OSS): Mô hình hồi quy khẳng định 5 nhân tố tác động có ý nghĩa thống kê theo thứ tự độ mạnh giảm dần: (1) Hình thức pháp lý chính thức ($LEGAF_2$, tác động dương mạnh nhất), (2) Phạm vi hoạt động liên tỉnh ($LOC_2$, tác động dương), (3) Tỷ lệ vốn chủ sở hữu ($EAR$, tác động dương), (4) Quy mô danh mục cho vay ($GLP$, tác động dương), (5) Rủi ro danh mục quá hạn ($PAR>30$, tác động âm, $p < 0.05$). Biến tuổi của tổ chức ($AGE$) và giá trị khoản vay bình quân ($ALSPB$) không có ý nghĩa thống kê.
2. Nghịch lý trình độ học vấn và quy mô lao động: Trong mô hình tiếp cận vốn ($KNV$), trình độ học vấn ($HOCVAN$) và số người trong độ tuổi lao động ($LAODONG$) có hệ số âm mang ý nghĩa thống kê ($p < 0.01$ và $p < 0.05$). Điều này phản ánh thực tế: người có học vấn cao hơn hoặc gia đình nhiều lao động thường chủ động tìm kiếm nguồn vốn ngân hàng thương mại thương mại lớn hơn, trong khi TCTCVM tập trung chuẩn xác vào nhóm khách hàng yếu thế, ít lao động thay thế.
3. Ưu tiên đối tượng nghèo và tính vượt trội của "Điều kiện vay": Biến hộ nghèo ($HONGHEO$) có tác động dương tới khả năng tiếp cận vốn ($p < 0.05$), chứng minh TCTCVM tại Việt Nam không bị trôi dạt sứ mệnh. Đặc biệt, biến mới bổ sung là "Điều kiện vay" ($DIEUKIENVAY$) - phản ánh yêu cầu không cần thế chấp tài sản, bảo lãnh nhóm - là nhân tố tác động tích cực lớn nhất thúc đẩy khả năng nhận được vốn vay của người nghèo.
4. Quy luật chi phối giá trị khoản vay ($GTV$): 3 nhân tố quyết định quy mô giải ngân thực tế gồm: Thủ tục giải ngân ($THUTUC$, tác động âm mạnh nhất - thủ tục càng rườm rà giá trị vay càng bị thu hẹp), Số lượng lao động gia đình ($LAODONG$, tác động dương) và Thời hạn vay ($THOIHAN$, tác động dương).

Mô hình phân tích	Biến số có ý nghĩa thống kê	Chiều tác động	Ý nghĩa thực tiễn / Đối chiếu quốc tế
Mô hình 1: OSS (Định chế - Logit)	Hình thức pháp lý ($LEGAF_2$) Phạm vi hoạt động ($LOC_2$) Tỷ lệ vốn chủ sở hữu ($EAR$) Tổng danh mục ($GLP$) Rủi ro danh mục ($PAR>30$)	$+$ $+$ $+$ $+$ $-$	TCTCVM chính thức hóa và mở rộng địa bàn đạt OSS vượt trội; quy mô lớn giúp phân tán rủi ro; trái ngược với Marakkath (2014) khi cho rằng thể chế ít ảnh hưởng.
Mô hình 2: KNV (Khách hàng - Heckman B1)	Điều kiện vay ($DIEUKIENVAY$) Mục đích vay ($MUCDICH$) Trình độ học vấn ($HOCVAN$) Hộ nghèo ($HONGHEO$) Số lao động ($LAODONG$) Giá trị vay mong muốn ($GTVVMi$)	$+$ $+$ $-$ $+$ $-$ $-$	TCTCVM phục vụ đúng đối tượng nghèo; cơ chế bảo lãnh nhóm gỡ bỏ rào cản thế chấp; ngược với kết quả của Khalid Mohamed (2003) tại Sudan.
Mô hình 2: GTV (Khách hàng - Heckman B2)	Thủ tục giải ngân ($THUTUC$) Số lao động ($LAODONG$) Thời hạn vay ($THOIHAN$)	$-$<br>$+$ $+$	Thủ tục đơn giản hóa là đòn bẩy gia tăng quy mô vay; hộ đông lao động có nhu cầu mở rộng sản xuất lớn hơn.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính hiệu lực của Lý thuyết tương hỗ (Complementarity Theory) trong môi trường tài chính vi mô Việt Nam; bổ sung luận cứ về việc quản trị danh mục và chính thức hóa tổ chức không làm triệt tiêu sứ mệnh xã hội.
• Về phương pháp luận: Thiết lập quy trình chuẩn tắc kết hợp mô hình Binary Logit và mô hình hiệu chỉnh sai số Heckman 2 bước trong đánh giá hoạt động tài chính toàn diện.
• Về thực tiễn quản trị TCTCVM: Cung cấp cơ sở định lượng để các nhà quản trị thiết kế sản phẩm tín dụng vi mô linh hoạt, không tài sản thế chấp, tinh gọn thủ tục giải ngân tại cơ sở và xây dựng chiến lược mở rộng địa bàn liên tỉnh thận trọng.
• Về chính sách công: Cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ hoàn thiện khung pháp lý chuyển đổi các chương trình/dự án tài chính vi mô bán chính thức thành tổ chức chính thức có giấy phép.

Limitations và Future Research

1. Giới hạn không gian và cỡ mẫu: Mẫu nghiên cứu định lượng cấp độ khách hàng giới hạn ở 291 quan sát tại 5 TCTCVM tiêu biểu; dữ liệu định chế giới hạn ở 34 TCTCVM do hạn chế về nghĩa vụ công khai minh bạch tài chính của khối bán chính thức.
2. Phạm vi sản phẩm nghiên cứu: Luận án tập trung sâu vào sản phẩm tín dụng và tiết kiệm bắt buộc; chưa phân tích định lượng toàn diện các dịch vụ phi tín dụng mới nổi như bảo hiểm vi mô, chuyển tiền điện tử hay ngân hàng số trên di động.
3. Hướng nghiên cứu tương lai:
   • Mở rộng mô hình hồi quy đa cấp (Multilevel SEM) kết hợp tác động của các biến số kinh tế vĩ mô (lạm phát, tốc độ tăng trưởng GRDP cấp tỉnh).
   • Đánh giá tác động dài hạn (Longitudinal impact assessment) của tài chính số (Fintech/Digital Microfinance) đến mức độ tự bền vững của TCTCVM sau đại dịch và trong kỷ nguyên chuyển đổi số.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án đóng vai trò tài liệu tham khảo chuẩn mực tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và các cơ sở đào tạo kinh tế, mở ra hướng nghiên cứu kinh tế lượng vi mô chuyên sâu trong lĩnh vực tài chính toàn diện.
• Tác động chính sách: Các phát hiện và đề xuất trong Chương 5 đã đóng góp trực tiếp vào quá trình dự thảo, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về cấp phép, quản lý an toàn hoạt động TCTCVM theo định hướng Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
• Chuyển đổi ngành: Định hình lộ trình 2 giai đoạn thực tiễn cho các quỹ xã hội, tổ chức phi chính phủ (NGO) chuyển đổi mô hình quản trị sang định chế tài chính vi mô chính thức chuyên nghiệp.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học: Tiếp cận khung phân tích mẫu mực về việc ứng dụng mô hình Heckman 2 bước xử lý nội sinh và sai số chọn mẫu trong tài chính phát triển.
• Hội đồng quản trị và Ban điều hành TCTCVM: Ứng dụng các khuyến nghị về cơ cấu nguồn vốn ($EAR$), tối ưu hóa quy trình tín dụng, quản trị rủi ro danh mục ($PAR>30$) và chiến lược mở rộng địa bàn.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính, UBND các tỉnh): Khai thác căn cứ thực chứng để ban hành cơ chế ưu đãi vốn mồi, hoàn thiện hành lang pháp lý công nhận và hỗ trợ TCTCVM phát triển lành mạnh.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã mở rộng Lý thuyết Trung gian tài chính và Trung gian xã hội của Ledgerwood (2013) bằng việc chứng minh trong điều kiện thể chế chuyển đổi của Việt Nam, không tồn tại sự đánh đổi (trade-off) giữa mục tiêu bền vững tài chính ($OSS$) và độ sâu tiếp cận người nghèo. Chính thức hóa thể chế ($LEGAF$) và mở rộng địa bàn ($LOC$) giúp TCTCVM tăng cường tính bền vững mà vẫn duy trì tập trung vào đối tượng phụ nữ và hộ nghèo.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
So với các nghiên cứu của Nguyễn Quỳnh Phương (2017) hay Phạm Bích Liên (2016), luận án đã khắc phục triệt để hiện tượng sai số chọn mẫu (selection bias) vốn tồn tại cố hữu khi khảo sát khách hàng vi mô bằng cách áp dụng Mô hình hồi quy 2 bước Heckman. Quy trình phân tách rõ ràng xác suất tiếp cận vốn (bước Probit) và quy mô khoản vay thực nhận (bước OLS có kiểm soát hệ số $\lambda$).

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất dưới góc nhìn kinh tế học?
Phát hiện biến Trình độ học vấn ($HOCVAN$) và Số lao động trong gia đình ($LAODONG$) có tương quan nghịch với khả năng nhận vốn vay TCTCVM ($p < 0.05$). Kết quả này trái ngược với các lý thuyết ngân hàng thương mại truyền thống nhưng phản ánh tính đặc thù: TCTCVM tại Việt Nam đã thực hiện xuất sắc chức năng thị trường ngách, tập trung phục vụ những hộ gia đình yếu thế nhất về năng lực lao động và học vấn.

4. Giao thức lặp lại nghiên cứu (Replication Protocol) có được cung cấp rõ ràng không?
Có. Luận án mô tả chi tiết toàn bộ bảng câu hỏi điều tra 291 khách hàng, định nghĩa toán học của các biến số ($OSS, PAR>30, EAR, ALSPB, GLP, KNV, GTV$), nguồn dữ liệu thứ cấp (34 TCTCVM trên MIX Market và VMFWG giai đoạn 2011-2016) cùng câu lệnh và quy trình làm sạch dữ liệu 4 bước trên Stata 12.

5. Lộ trình phát triển nghiên cứu 10 năm được phác thảo ra sao?
Luận án định hình chương trình nghị sự dài hạn: Giai đoạn 1 (hoàn thiện khung pháp lý và chính thức hóa mạng lưới bán chính thức thành quỹ xã hội/TCTCVM cấp phép); Giai đoạn 2 (tích hợp công nghệ tài chính Fintech, chấm điểm tín dụng tự động và phát triển hệ sinh thái tài chính toàn diện số).

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Đào Lan Phương đã đúc kết 6 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính nền tảng:

1. Xác lập khung phân tích toàn diện đánh giá hoạt động TCTCVM trên cả 2 phương diện: tính tự bền vững của định chế và mức độ tiếp cận vốn từ phía người thụ hưởng.
2. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm bác bỏ giả thuyết đánh đổi (trade-off), khẳng định tính tương hỗ giữa mở rộng quy mô, chính thức hóa thể chế và nâng cao chỉ số tự bền vững hoạt động ($OSS$).
3. Ứng dụng thành công mô hình kinh tế lượng 2 bước Heckman, giải quyết bài toán sai số chọn mẫu trong nghiên cứu tài chính vi mô tại Việt Nam.
4. Chứng minh vai trò then chốt của các yếu tố phi tài sản thế chấp (như biến "Điều kiện vay" và "Thủ tục giải ngân") trong việc gỡ bỏ rào cản tài chính cho người nghèo.
5. Đề xuất lộ trình chuyển đổi thể chế 2 giai đoạn khoa học cho các TCTCVM bán chính thức tại Việt Nam nhằm đảm bảo an toàn hệ thống và bảo tồn sứ mệnh xã hội.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành mới về mối quan hệ giữa tài chính toàn diện, bảo hiểm vi mô và chuyển đổi số trong khu vực kinh tế phi chính thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tại nhiều nước đang phát triển trong đó có Việt Nam, tài chính vi mô (TCVM) được đánh giá là có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong công cuộc giảm nghèo đói và phát triển xã hội. Với xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập WTO, ký CPTPP đang mở ra rất nhiều cơ hội phát triển cho khu vực tài chính ngân hàng. Tuy nhiên, với sức ép của hội nhập cũng như những tiêu chuẩn an toàn trong hoạt động của các tổ chức tín dụng (TCTD) đang làm cho người nghèo, các đối tượng chính sách cũng như các doanh nghiêp siêu nhỏ ngày càng khó có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ tài chính chính thức.

Theo WB (2015), Việt Nam là một trong 25 quốc gia có 75% dân số không được tiếp cận các dịch vụ tài chính; chỉ khoảng 50% doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tiếp cận được vốn vay của ngân hàng. Trong khi đó, thị trường tín dụng phi chính thức tồn tại dưới dạng Hụi, Họ, Phường vẫn đang diễn ra ở cả thành thị và nông thôn với độ rủi ro lớn và có xu hướng hoạt động ngày càng tinh vi dưới nhiều hình thức nhằm kiếm lời dựa trên sự khó khăn, túng quẫn của người nghèo đang gây ra nhiều hệ lụy xấu cho xã hội (Bùi Diệu Anh, 2016). Vì vậy, tiếp cận các sản phẩm và dịch vụ tài chính bởi tất cả mọi người hay còn gọi là tài chính toàn diện có ý nghĩa rất quan trọng và hữu ích đối với tất cả các cá nhân, doanh nghiệp, giúp tạo điều kiện thuận lợi, nâng cao năng lực và bảo đảm hoạt động kinh tế của họ. Tài chính toàn diện cũng hỗ trợ tăng cường ổn định tài chính và phát triển kinh tế trên diện rộng, giúp đảm bảo tăng trưởng toàn diện.

Trong bối cảnh đó, các tổ chức tài chính vi mô (TCTCVM) truyền thống mặc dù còn nhỏ bé cả về mặt số lượng và thị phần nhưng được đánh giá là có mức độ tiếp cận sâu tới khách hàng tốt thứ hai trên thị trường chỉ sau NHCSXH, do sứ mệnh và tầm nhìn của các tổ chức này thường vì mục tiêu giảm nghèo, nâng cao năng lực khách hàng, hoạt động chủ yếu ở các vùng khó khăn, khó tiếp cận với các dịch vụ tài chính chính thức (Lê Thanh Tâm, 2015). Vì vậy, phát triển các TCTCVM nhằm cung ứng dịch vụ TCVM được coi là giải pháp quan trọng góp phần giải quyết nhu cầu về các dịch vụ tài chính cho những đối tượng này, là tiền đề cho tăng cường tài chính toàn diện. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Tuy nhiên, nhiều TCTCVM tại Việt Nam còn non trẻ, hoạt động khó khăn và phụ thuộc vào nhà tài trợ. Trong khi đó, trên thế giới, việc phát triển các TCTCVM thành các TCTCVM thương mại được coi là một phương thức hiệu quả để phục vụ một bộ phận lớn dân cư ở các khu vực thành thị, nông thôn, vùng sâu vùng xa một cách bền vững (The economist intelligence unit, 2014).

Qua một số nghiên cứu của Mersland and Ström (2010), Marr (2002), Hermes and Lensink (2008), Sofia Bredbeg & Sara Ek (2011), hoạt động TCVM được thể hiện ở 2 khía cạnh chính: (1) Mức độ tiếp cận, (2) mức độ bền vững. Tuy nhiên, những nhân tố nào ảnh hưởng đến hoạt động của các TCTCVM xét trên 2 khía cạnh là mức độ tiếp cận và mức độ bền vững chưa được nhiều nghiên cứu đề cập một cách có hệ thống. Bên cạnh đó, sự khác nhau giữa môi trường kinh tế xã hội Việt Nam và trên thế giới có thể dẫn đến mức độ tác động khác nhau của các nhân tố ảnh hưởng. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu gần đây đề cập đến hoạt động TCVM như “Phát triển hoạt động của các TCTCVM tại Việt Nam” (Nguyễn Quỳnh Phương, 2017); “Phát triển hoạt động TCVM tại TCTD Việt Nam” (Phạm Bích Liên, 2015); “Phát triển TCVM tại Việt Nam” (Nguyễn Đức Hải, 2012) ; “Mức độ bền vững của các TCTCVM Việt Nam: Thực trạng và một số khuyến nghị” (Nguyễn Kim Anh & Lê Thanh Tâm, 2013).

Các TCTCVM truyền thống, hoạt động của các tổ chức này có nhiều điểm khác biệt so với các TCTD khác cung cấp TCVM như hoạt động theo các chương trình mục tiêu, nguồn vốn phụ thuộc chủ yếu vào các nhà tài trợ. Vì vậy, việc nghiên cứu về hoạt động của các TCTCVM quy mô nhỏ bao gồm cả chính thức và bán chính thức là cần thiết. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu về hoạt động TCVM mới chỉ chủ yếu tập trung vào hoạt động của các TCTD chính thức thuộc sở hữu Nhà nước như NHCSXH, NHNo&PTNT, Hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND), NHTM như NHTM cổ phần bưu điện Liên Việt. Qua tổng quan nghiên cứu (mục 1.2 dưới đây), khoảng trống nghiên cứu hiện nay là: chưa nghiên cứu nào phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của TCTCVM xét trên 2 khía cạnh là mức độ độ bền vững và mức độ tiếp cận bằng cả 2 phương pháp định tính và định lượng.

Các TCTCVM muốn đạt được mục tiêu kép là phát triển bền vững và mục tiêu xã hội thì phải gia tăng mức độ tiếp cận đến đối tượng khách hàng mục tiêu – là những người nghèo, người thu nhập thấp và đồng thời phải đạt được sự bền vững để có thể tồn tại trong dài hạn. Việc tìm ra những nhân tố ảnh hưởng tích cực cũng như những nhân tố ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động của TCTCVM tại Việt Nam thông qua nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ tiếp cận và mức độ bền vững sẽ là một căn cứ quan trọng trong việc đề xuất các giải pháp, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 khuyến nghị đối với các TCTCVM cũng như các cơ quan hữu quan nhằm phát triển hoạt động của các TCTCVM tại Việt Nam trong thời gian tới. Xuất phát từ những lý do khách quan trên, đề tài “Nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức tài chính vi mô tại Việt Nam” đã được tác giả lựa chọn nghiên cứu. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hoạt động TCVM đã xuất hiện trên thế giới từ rất lâu và sự kiện “cha đẻ” của Ngân hàng Grameen Bank là Muhammad Yunus nhận được thưởng Nobel Hòa Bình cho những cống hiến của ông đối với ngành TCVM đã tạo ra một tiếng vang lớn thu hút sự chú ý của toàn thế giới, khẳng định hơn nữa vai trò của TCVM đối với công cuộc giảm nghèo và phát triển xã hội.

Cùng với quá trình phát triển của hoạt động TCVM trên thế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu liên quan. Các nghiên cứu liên quan đến hoạt động TCVM và đánh giá hoạt động của các TCTCVM Có nhiều quan niệm khác nhau về việc làm thế nào để đánh giá hoạt động của các TCTCVM. Có thể chia thành 4 dòng quan điểm chính như sau: Dòng quan điểm thứ nhất: đánh giá hoạt động của TCTCVM được thể hiện qua hiệu quả hoạt động tài chính (Armendáriz và Morduch 2010, Tucker, 2001; Abate và các cộng sự, 2002; CGAP, 2009; Tulchin, Sassman, Wolkomir, 2009). Dòng quan điểm thứ hai: đánh giá hoạt động của TCTCVM qua 2 tiêu chí cơ bản là (1) mức độ tiếp cận khách hàng, (2) sự bền vững của tổ chức.

Đại diện cho quan điểm này bao gồm: các nghiên cứu lý thuyết (Ledgerwood, 1999; Littlefield và cộng sự, 2003; Armendáriz de Aghion, B. and Morduch, 2006) và các trường hợp nghiên cứu cụ thể Khandker, 1998; Yunus, 2005; Nguyễn Kim Anh và cộng sự (2013), Phạm Bích Liên (2016). Dòng quan điểm thứ ba: đánh giá hoạt động của TCTCVM dựa trên 3 mục tiêu: (1) tiếp cận với đối tượng khách hàng TCVM, (2) bền vững tài chính, (3) tác động của hoạt động (mục tiêu xã hội). Đại diện cho quan điểm này là Zeller và Meyer (2002); Shakil Quayes (2012); Manijeh Sabi (2013); Nguyễn Đức Hải (2012); Nguyễn Kim Anh, Lê Thanh Tâm (2013); Nguyễn Quỳnh Phương (2017).

Dòng quan điểm thứ tư: đánh giá hoạt động của TCTCVM thông qua góc nhìn từ 2 phía TCTCVM và khách hàng (Sofia Bredbeg & Sara Ek, 2011). Theo quan điểm nhìn nhận hoạt động TCVM từ phía các TCTCVM thì hoạt động TCVM được thể hiện ở 3 khía cạnh chính: (1) Mức độ tiếp cận, (2) sự bền vững và (3) tỷ lệ hoàn trả vốn vay LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Theo quan điểm nhìn nhận hoạt động TCVM từ phía người đi vay thì hoạt động TCVM được thể hiện ở 2 khía cạnh chính: (1) vốn xã hội và (2) sự cải thiện điều kiện kinh tế của hộ gia đình Anderson and Locker (2002). Như vậy, khoảng trống nghiên cứu là mặc dù đã có nhiều nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam thực hiện đánh giá hoạt động của TCTCVM thông qua 2 tiêu chí cơ bản là mức độ bền vững và mức độ tiếp cận nhưng các nghiên cứu này mới chỉ thực hiện việc đánh giá mức độ bền vững của TCTCVM và mức độ tiếp cận của TCTCVM từ phía các TCTCVM, chưa đề cập đến mức độ tiếp cận của TCTCVM từ phía khách hàng.

Do đó, kế thừa các kết quả nghiên cứu trước cũng như điều kiện nghiên cứu thực tiễn tại Việt Nam, tác giả phân tích, đánh giá hoạt động của TCTCVM thông qua 2 tiêu chí cơ bản là: (1) mức độ bền vững của TCTCVM và (2) mức độ tiếp cận nhằm nhận diện các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ bền vững, các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ tiếp cận bằng phương pháp nghiên cứu định tính. Sau đó, nghiên cứu định lượng được sử dụng để đi sâu kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ bền vững của TCTCVM và kiểm định các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ tiếp cận của TCTCVM (từ phía khách hàng). Các nghiên cứu về phân tích mối quan hệ giữa mức độ bền vững và mức độ tiếp cận của TCTCVM Xuất phát từ quan điểm đánh giá hoạt động của TCTCVM thông qua 2 tiêu chí là (1) mức độ bền vững (2) mức độ tiếp cận, nhiều nghiên cứu về mối quan hệ giữa mức độ tiếp cận và mức độ bền vững được thực hiện cho 2 nhóm kết quả nghiên cứu trái ngược nhau khi thực hiện ở các quốc gia khác nhau: Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa mức độ tiếp cận và mức độ bền vững cho thấy có sự đánh đổi giữa mức độ tiếp cận và mức độ bền vững.