phần mở đầu, báo cáo của dự án được chia thành 3 phần: Phần 1: Khái quát về thị trường tín dụng nong thon ở Việt Nam và höạt động của Ngân hàng CSXH Phần 2: Thực trạng cho vay và sử dụng vốn tín dụng của đồng bào các xã đặc biệt khó khăn. Phần 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường việc tiếp cận và hiệu quả sử dụng vốn tín dụng Ngân hàng CSXH 6. dự án; LỰC LƯỢNG CHÍNH THAM GIA THỰC HIỆN DỰ ÁN 1. Trần Văn Thuật, Vụ trưởng Vụ Chính sách Dân tộc — Chủ nhiệm 2.
Hoàng Công Dũng, Viện Dân tộc — Thư ký dự án; 3. Lê Thị Thái Hoà, Vụ Chính sách Dân tộc; 4. Tráng A Dương, Vụ Chính sách Dân tộc; 5. Trần Chi Mai, Vụ Chính sách Dân tộc; 6.
Nông Hồng Thái, Viện Dân tộc; 7. Võ Văn Bảy, Vụ Chính sách Dân tộc; 8. Hà Việt Quan, Vu Chính sách Dân tộc; 9, Ths. Định Phương Thảo, Vụ Chính sách Dân tộc; 10.
Đinh Quốc Tuấn, Vụ Chính sách Dân tộc. Báo cáo tổng hợp dự án điều tra cơ bản: DIEU TRA TINH HINH VAY VA SU DUNG VON TIN DUNG NHCSXH CUA DONG BAO CAC XA DAC BIET KHO KHAN PHAN I: KHAI QUAT VE THỊ TRƯỜNG TÍN DỤNG NÔNG THÔN Ở VIỆT NAM VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. KHÁI QUÁT VỀ THỊ TRƯỜNG TÍN DỤNG NÔNG THÔN VIỆT NAM 1.1 Cấu trúc của thị trường tín dụng nông thôn Việt Nam Có nhiều cách tiếp cận để xác định cấu trúc của thị trường tín dụng nông thôn (TTTDNT). Dưới góc độ pháp lý, nguồn gốc và nội hàm của khái niệm tín dụng có thể phân chia TTTDNT thành 3 khu vực: Khu vực tín dụng chính thức, khu vực thị trường bán chính thức và khu vực tín dụng phi chính thức.
Khu vực tín dụng chính thức: Chịu sự điều chỉnh bởi Luật các tổ chức tín dụng và đặt dưới sự giám sát và quản lý của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Hoạt động chủ yếu tại khu vực này là 5 nhóm các định chế tài chính hoạt động dưới sự kiểm soát của NHNN Việt Nam gồm: ° 3 ngân hàng thương mại quốc doanh gdm Ngân hàng Ngoại thương, Ngân hàng Đâu tư và Phát triển, Ngân hàng Công thương Việt Nam, NHNo & PTNT&PTNT, và Ngân hàng CSXH; ° 50 ngân hàng cổ phần (31 ngân hàng cổ phân đô thị và 19 ngân hàng cổ phần nông thôn); ° 967 Quỹ tín dụng Nhân dân ( QTDND); ° 69 hợp tác xã tín dụng. hiện chỉ có 4 định chế tài chính bao gồm: NHNo & PTNT, Ngân - hàng CSXH, QTDND và NHCPNT hoạt động trên thị trường tài chính nông thôn, các định chế tài chính khác mới chỉ hoạt động ở vùng ven đô với qui mô rất nhỏ. Do vậy, phần này chỉ tập trung nghiên cứu 4 định chế tài chính kể trên.
Khu vực tín dụng bán chính thức bao gồm: chương trình tín dụng của Chính phủ, của các tổ chức xã hội, nhưng lại không chịu sự điều chỉnh của Luật các tổ chức tín dụng và không đặt dưới sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước; các chương trình hỗ trợ tín dụng của các tổ chức phi chính phủ Quốc tế. 10 Báo cáo tổng hợp dự án điều tra cơ bản: ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH VAY VÀ SỬ DỤNG VỐN TÍN DỤNG NHCSXH CỦA ĐỒNG BÀO CÁC XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN Khu vực tín dụng phi chính thức bao gồm các quan hệ vay muợn từ bạn bè, họ hàng, người chuyên cho vay nặng lãi ở nông thôn.2 Hoạt động của thị trường tín dụng nông thôn Việt Nam Khu vực chính thức và bán chính thức đã phát triển khá nhanh chóng trong mấy năm gần đây. Hai khu vực này đã gia tăng mở rộng tiếp cận tới hộ nông dân từ 49% số hộ năm 1998 lên tới 70% năm 2001 và gần 90% vào cuối năm 2002. Mặc dù có nhiều nỗ lực nhưng cả 2 khu vực này vẫn chưa đủ khả năng đáp ứng nhu cầu tín dụng của hộ nông dân, vẫn còn 10% số hộ chưa tiếp cận được tới tín dụng của các khu vực này (xem biểu đồ).
Do vậy phần lớn trong số họ vẫn phải vay vốn từ khu vực không chính thức, đặc biệt là hộ nghèo. Tỷ trọng tiếp cận tới các hộ nông dân của khu vực tài chính chính thức và bán chính thức. Chua tiép ci 6% .4% NH No&PTNT 41. TOND NH TMCPNT 79 0.1% Bản chính thức 2% Chưa tiếp —— cận 10.5% NH No&PTNT 58% Nam 2002 11 Báo cáo tổng hợp dự án điều tra cơ bản: ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH VAY VÀ SỬ DỤNG VỐN TÍN DỤNG NHCSXH CỦA ĐỒNG BÀO CÁC XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN Khu vực tín dụng chính thức tăng trưởng nhanh chóng về qui mô trong mấy năm gần đây.
Cải cách kinh tế và đặc biệt là các cuộc cải cách trong lĩnh vực tài chính đã tạo điều kiện cho sự phát triển của khu vực tài chính chính thức ở nông thôn. Tốc độ tăng trưởng nguồn vốn của cdc định chế tài chính ở nông thôn tăng từ 10% đến 30% mỗi năm, trong đó tốc độ tăng trưởng cao nhất vẫn thuộc về 2 định chế tài chính lớn của Chính phủ: Ngân hàng CSXH (35%) và NHNo & PTNT (31%). Ngân hàng cổ phần nông thôn có tốc độ tăng trưởng chỉ khoảng 10%. Quỹ tín dụng Nhân đân (QTDNP), một định chế tài chính mới nổi lên sau đợt sụp đỗ của hệ thống Hợp tác xã tín dụng có tốc độ tăng trưởng về vốn hàng năm khoảng 25%.
Nhờ vào việc tăng trưởng nguồn vốn mà hoạt động của khu vực tài chính chính thức vẫn đóng vai trò chủ đạo trong việc cung cấp tín dụng ở nông thôn. Sự lớn mạnh của khu vực tài chính này đóng góp một phần không nhỏ vào tăng trưởng kinh tế ở Việt nam trong những năm qua. Bên cạnh việc tăng cường năng lực tài chính, khu vực tín dụng chính thức đã có những nới lỏng đối với các điều kiện cung cấp tín dụng. NHNo & PTNT nới lỏng mức vay thế chấp bằng tài sản đến 20 triệu đối với các trang trại và 50 triệu đối với hộ nuôi trồng thuỷ sản.
Ngân hàng CSXH cho vay đến 10 triệu không cần thế chấp. Cùng với việc nới lỏng về điều kiện vay vốn, màng lưới hoạt động của khu vực chính thức đã giúp người dân nông thôn tiếp cận một cách tốt hơn với các định chế tài chính của khu vực này. Mặc dù vậy, vẫn còn những khoảng trống mà khu vực tín dụng chính thức chưa thể vươn tới được. Về địa lý, đó là các vùng miền núi, vùng cao, vùng ˆ sâu.
Về đối tượng là những người mà các dịch vụ tín dụng do các định chế chính thức cung cấp chưa đáp ứng được. Đó là những người không có đủ điều kiện được cung cấp tín dụng, là những người có nhu cầu món vay nhỏ và tức thời hoặc những người có nhu cầu tiết kiệm với quy mô rất nhỏ. Khu vực tín dụng bán chính thức và phi chính thức đang cố gắng để lấp lỗ hổng này. Khu vực tín dụng bán chính thức ở Việt nam bao gồm: các chương trình tín dụng của các tổ chức xã hội (Hội nông dân, Hội phụ nữ) và các chương trình 12 Báo cáo tổng hợp dự án điều tra cơ bản: ĐIỀU TRA TÌNH HÌNH VAY VÀ SỬ DỤNG VỐN TÍN DỤNG NHCSXH CỦA ĐỒNG BÀO CÁC XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN của các tổ chức phi chính phủ.
Các chương trình kể trên hoạt động ở thị trường tài chính nông thôn nhằm mục đích mở rộng tiếp cận tới hộ nghèo và được thực hiện với nhiều hình thức khác nhau. Đối với các chương trình tín dụng của các tổ chức xã hội, nhờ có mạng lưới rộng khắp cho phép họ tiếp cận đến nhiều đối tượng khác nhau. Hoạt động của các chương trình tín dụng này có thể dưới dạng liên kết với NHNo & PTNT hoặc Ngân hàng CSXH hoặc từ quản lý quỹ vốn riêng được hình thành từ tiền tiết kiệm của hội viên hoặc tài trợ của các tổ chức khác. Thực tế cho thấy cả hay cách làm trên đều mang lại hiệu quả tích cực.
Với các chương trình tín dụng của các tổ chức phi chính phủ: Thông thường được lồng ghép với các hoạt động phát triển khác như phát triển cộng đồng, chăm sóc sức khoẻ. Tác động chính của các chương trình tín dụng này là góp phần thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu của các tổ chức tài trợ đã đặt ra tuy vậy khu vực thị trường tín dụng này đang ngày càng bị thu hẹp. Khu vực thị trường tín dụng phi chính thức: Mặc dù có nỗ lực rất lớn trong việc cung cấp tín dụng cho nông hộ nhưng khu vực tài chính chính thức và bán chính thức không thể đáp ứng hết nhu cầu về vốn của nông hộ, tạo một thị trường rộng cho khu vực tài chính phi chính thức ở nông thôn. Nhóm cho vay tư nhân dường như chiếm lĩnh thị trường tín dụng ở nông thôn.
Doanh số cho vay của các nguồn phi chính thức (chẳng hạn người cho vay tư nhân, bà con và các nguồn khác) chiếm ít nhất là 50% tổng doanh số cho vay nông thôn. KHAI QUAT THUC TRANG CHO VAY CUA NGAN HANG PHUC VU NGƯỜI NGHEO (NAY LA NGAN HANG CHINH SACH XA HOD 2.1 Cơ chế chính sách của Ngân hang đối với các xã đặc biệt khó khăn / Về chính sách cho vay: Nằm trong hệ thống của Ngân hàng CSXH, các chi nhánh Ngân hàng CSXH các tỉnh điều tra áp dụng chính sách cho vay chung của Ngân hàng CSXH. Hệ thống chính sách được xây dựng trên cơ sở chính sách cho vay hộ nghèo của Ngân hàng phục vụ người nghèo trước đây có sửa đổi và bổ sung về qui trình, thủ tục cho vay, đối tượng, phạm vi phục vụ nhằm tạo điều kiện tốt hơn cho hộ nghèo trong việc tiếp cận vốn vay ngân hàng. Cụ thể như sau : 13 Báo cáo tổng hợp dự án điểu tra cơ bản: DIEU TRA TÌNH HÌNH VAY VÀ SỬ DỤNG VỐN TÍN DỤNG NHCSXH CỦA ĐỒNG BÀO CÁC XÃ ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN - Về mục đích cho vay: Mục tiêu cuối cùng của nguồn vốn tín dụng Ngân hàng CSXH là xóa đói giảm nghèo và để tiến dần ổn định đời sống.
Ngân hàng phục vụ người nghèo trước đây cho vay hộ nghèo chỉ với mục đích duy nhất là để đầu tư vào sản xuất kinh doanh. Ngân hàng Chính sách Xã hội được thành lập với đối tượng vay vốn mở rộng hơn.