Luận văn các nhân tố tác động đến sự gia nhập ngành cấp 2 trong ngành công nghiệp chế tạo trường hợp việt nam giai đoạn 2006 2011

Chuyên khảo phân tích Luận văn các nhân tố tác động đến sự gia nhập ngành cấp 2 trong ngành công nghiệp chế tạo trường, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Nguyễn Việt Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Bảo
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Gia Nhập Ngành Cấp 2 Trong Ngành Công Nghiệp Chế Tạo Tại Việt Nam (2006-2011)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Gia Nhập Ngành Chế Tạo Việt Nam 2006 2011

Giai đoạn 2006-2011 chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc của kinh tế Việt Nam sau khi Luật Doanh nghiệp 1999 mở đường cho khu vực tư nhân. Số lượng doanh nghiệp tăng gấp 2.6 lần so với năm 2006 và 8.07 lần so với năm 2000, đạt 341.600 doanh nghiệp vào cuối năm 2011. Cùng với đó là hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là việc gia nhập WTO vào cuối năm 2006, tạo ra một môi trường kinh doanh năng động và thu hút đầu tư. Sự tăng trưởng GDP ấn tượng trong giai đoạn này, với mức 8.44% năm 2005, 8.23% năm 2006 và 8.46% năm 2007, đã kích thích sự thành lập doanh nghiệp mới. Nghiên cứu này đi sâu vào các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định gia nhập ngành cấp 2 trong ngành công nghiệp chế tạo giai đoạn này.

1.1. Vai Trò Của Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ SME Trong Chế Tạo

Mặc dù số lượng doanh nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ, phần lớn trong số đó là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Theo Tổng Cục Thống kê (2012), SMEs chiếm 97.7% tổng số doanh nghiệp hoạt động tính đến 31/12/2011. Các SMEs đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế chung. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2013), số lượng SMEs trung bình tăng trưởng 21% mỗi năm trong giai đoạn 2006-2011. Tỷ trọng của SMEs có xu hướng tăng dần qua các năm.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Ngành Công Nghiệp Chế Tạo Việt Nam

Ngành công nghiệp chế tạo là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam. Ngành này chiếm tỷ trọng lớn trong lực lượng lao động, đóng góp đáng kể vào GDP và tổng doanh thu. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp mới tham gia vào ngành công nghiệp chế tạo có xu hướng giảm trong giai đoạn 2006-2011. Các SMEs chiếm phần lớn trong ngành công nghiệp chế tạo.

II. Thách Thức Rào Cản Gia Nhập Ngành Chế Tạo Cấp 2

Nghiên cứu đặt ra câu hỏi vì sao có sự khác biệt lớn về số lượng doanh nghiệp và tỷ lệ SMEs trong từng ngành cấp 2 của công nghiệp chế tạo. Liệu chỉ kỳ vọng lợi nhuận có đủ để giải thích quyết định gia nhập ngành của một doanh nghiệp? Nghiên cứu này tập trung vào việc khám phá các yếu tố ngoài lợi nhuận, bao gồm rào cản gia nhập ngành, có tác động đến số lượng doanh nghiệp mới tham gia vào ngành. Các rào cản gia nhập và các yếu tố ảnh hưởng, bao gồm cả hạn chế và khuyến khích, đóng vai trò quan trọng trong quyết định của doanh nghiệp.

2.1. Đa Dạng Ngành Cấp 2 và Tỷ Lệ Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ

Có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ SMEs giữa các ngành cấp 2 trong ngành công nghiệp chế tạo. Ví dụ, ngành sản xuất thuốc lá có tỷ lệ SMEs thấp nhất, trong khi ngành in ấn và sao chép bản ghi có tỷ lệ SMEs cao nhất. Sự chênh lệch này đặt ra câu hỏi về các yếu tố cấu trúc ngành và các yếu tố khác ảnh hưởng đến quyết định gia nhập ngành.

2.2. Hạn Chế Từ Quy Mô Vốn và Công Nghệ Ban Đầu

Một trong những rào cản gia nhập chính là yêu cầu về vốn đầu tư ban đầu và trình độ công nghệ. Các ngành công nghiệp chế tạo đòi hỏi vốn lớn và công nghệ tiên tiến có xu hướng ít doanh nghiệp mới gia nhập hơn so với các ngành ít đòi hỏi hơn. Điều này đặc biệt đúng với các doanh nghiệp vừa và nhỏ có nguồn lực hạn chế.

2.3. Yếu Tố Pháp Lý và Môi Trường Kinh Doanh

Các quy định pháp lý phức tạp, thủ tục hành chính rườm rà và môi trường kinh doanh không ổn định cũng là những rào cản gia nhập ngành. Các doanh nghiệp mới thường gặp khó khăn trong việc tuân thủ các quy định pháp luật và đối phó với các rủi ro kinh doanh, đặc biệt là trong giai đoạn đầu thành lập.

III. Phân Tích Nhân Tố Ảnh Hưởng Dựa Trên Mô Hình Lý Thuyết

Nghiên cứu sử dụng mô hình kinh tế học tổ chức ngành để phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định gia nhập ngành. Mô hình này tập trung vào các yếu tố như khác biệt hóa sản phẩm, lợi thế chi phí tuyệt đối, tính kinh tế theo quy mô, mức độ tập trung của ngành, chi phí giao dịch không chính thức và chi phí nghiên cứu và phát triển. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng xem xét các yếu tố khuyến khích gia nhập ngành như tăng trưởng lợi nhuận gộp trên doanh thu, xuất khẩu và sở hữu đất đai.

3.1. Khái Niệm Gia Nhập Ngành và Các Hình Thức Gia Nhập

Gia nhập ngành bao gồm nhiều hình thức khác nhau, từ doanh nghiệp mới khởi nghiệp đến doanh nghiệp cũ đa dạng hóa hoạt động. Các yếu tố quyết định gia nhập ngành có thể khác nhau tùy thuộc vào hình thức gia nhập. Theo Geroski (1991), gia nhập ngành bao gồm doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp cũ gia nhập, doanh nghiệp mua lại, doanh nghiệp đa dạng hóa, và doanh nghiệp nước ngoài gia nhập.

3.2. Hàng Rào Gia Nhập Ngành Lý Thuyết và Thực Tiễn

Hàng rào gia nhập ngành là những yếu tố gây khó khăn cho các doanh nghiệp mới khi tham gia thị trường. Các hàng rào gia nhập có thể là những yếu tố kinh tế, pháp lý hoặc công nghệ. Các yếu tố này có thể làm tăng chi phí hoặc giảm lợi nhuận của doanh nghiệp mới, từ đó làm giảm khả năng gia nhập ngành.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu và Dữ Liệu Phân Tích Ngành Chế Tạo

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ các cuộc điều tra hàng năm của Tổng Cục Thống kê và điều tra doanh nghiệp vừa và nhỏ năm 2007, 2009 và 2011 của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM). Dữ liệu được lọc ra 22 ngành và quan sát qua 3 năm. Phương pháp phân tích thống kê mô tả và phân tích hồi quy được sử dụng để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến gia nhập ngành.

4.1. Mô Tả Các Biến Trong Mô Hình Hồi Quy

Mô hình hồi quy bao gồm biến phụ thuộc (số lượng doanh nghiệp gia nhập ngành) và các biến độc lập (các nhân tố ảnh hưởng). Các biến độc lập bao gồm mức độ tập trung ngành, vốn trên lao động, tăng trưởng lợi nhuận gộp trên doanh thu, chi phí giao dịch không chính thức, quy mô tài sản, tỷ lệ quảng cáo, chi phí sở hữu CLUR, xuất khẩu và tỷ lệ R&D.

4.2. Phương Pháp Xử Lý Số Liệu và Phân Tích Tương Quan

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê Stata. Phân tích tương quan được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa biến phụ thuộc và các biến độc lập. Phân tích hồi quy được sử dụng để xác định mức độ ảnh hưởng của từng biến độc lập lên biến phụ thuộc.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Của Nhân Tố Đến Gia Nhập

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ tập trung ngành là một rào cản gia nhập có quan hệ tuyến tính với gia nhập ngành. Các yếu tố khác như tính kinh tế theo quy mô, vốn trang bị trên một lao động, chi phí không chính thức, tăng trưởng lợi nhuận gộp trên doanh thu có mối quan hệ phi tuyến. Điều này có nghĩa là các yếu tố này mang cả hai tác động khuyến khích và hạn chế gia nhập.

5.1. Mức Độ Tập Trung Ngành và Ảnh Hưởng Tuyến Tính

Mức độ tập trung ngành cao (số lượng doanh nghiệp ít, thị phần tập trung vào một số ít doanh nghiệp lớn) có xu hướng làm giảm gia nhập ngành. Điều này cho thấy các doanh nghiệp mới gặp khó khăn khi cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn đã có vị thế vững chắc trên thị trường.

5.2. Mối Quan Hệ Phi Tuyến Tính Của Các Yếu Tố Khác

Các yếu tố như tính kinh tế theo quy mô, vốn trang bị trên một lao động, chi phí không chính thức và tăng trưởng lợi nhuận gộp trên doanh thu có mối quan hệ phức tạp hơn với gia nhập ngành. Các yếu tố này có thể khuyến khích gia nhập ở mức độ thấp, nhưng lại trở thành rào cản ở mức độ cao.

VI. Kết Luận Đề Xuất Cho Phát Triển Ngành Chế Tạo Việt Nam

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định gia nhập ngành cấp 2 trong ngành công nghiệp chế tạo Việt Nam giai đoạn 2006-2011. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách và các doanh nghiệp tiềm năng. Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng năm 2007 khuyến khích các doanh nghiệp tiềm năng gia nhập nhiều hơn, trong khi năm 2009 và 2011 thì ngược lại.

6.1. Hàm Ý Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Vừa và Nhỏ

Chính sách cần tập trung vào việc giảm thiểu rào cản gia nhập ngành cho các SMEs, bao gồm giảm chi phí giao dịch không chính thức, cải thiện môi trường kinh doanh và tạo điều kiện tiếp cận vốn và công nghệ.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Ứng Dụng Thực Tiễn

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào phân tích sâu hơn về tác động của từng yếu tố cụ thể đến từng ngành cấp 2 khác nhau. Ngoài ra, nghiên cứu cũng có thể mở rộng phạm vi thời gian để đánh giá sự thay đổi của các nhân tố ảnh hưởng theo thời gian. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để giúp các doanh nghiệp đưa ra quyết định đầu tư và lựa chọn ngành nghề kinh doanh phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề khác nhau nhưng tất cả dòng lý thuyết đều có một điểm chung là hành vi của các doanh nghiệp cũ có ảnh hưởng đến gia nhập ngành. Mặt khác, các cơ chế tác động khác nhau nhưng cũng ảnh hưởng thông qua các đặc điểm của ngành. Chính vì thế, nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố đặc điểm của ngành có tác động (cả khuyến khích lẫn hạn chế) đến gia nhập ngành mà bỏ qua tác động của các hành vi doanh nghiệp bởi vì việc phát triển hướng nghiên cứu theo chiến lược phần nhiều phụ thuộc vào dữ liệu cấp độ vi mô. Một động cơ khác để nghiên cứu thực hiện theo mục tiêu này là vì các yếu tố tác động lên gia nhập ngành trong các nghiên cứu thực nghiệm trước có tác động không ổn định, điều này sẽ được trình bày với từng yếu tố cụ thể trong phần sau.

Nghiên cứu này kì vọng tìm kiếm thêm và kiểm định lại các tác động của các yếu tố này trong trường hợp ở Việt Nam. Các yếu tố đặc điểm ngành tác động đến gia nhập ngành Mặc dù có rất nhiều các yếu tố khác nhau tác động đến gia nhập ngành, nghiên cứu lựa chọn phân tích các đặc điểm ngành truyền thống là: khác biệt về sản phẩm, lợi thế kinh tế tuyệt đối, lợi thế kinh tế theo quy mô, mức độ tập trung ngành, vốn trang bị trên một lao động, nghiên cứu phát triển và kì vọng lợi nhuận ngành. Có ba khái niệm được đưa ra để khảo sát thêm ở Việt Nam là chi phí giao dịch không chính thức, xuất khẩu và đất đai. Khác biệt sản phẩm Khác biệt sản phẩm là một yếu tố truyền thống của hàng rào gia nhập ngành.

Theo Bain (1956), sự khác biệt có thể đến từ nhãn hiệu, quảng cáo, dịch vụ khách hàng hoặc các khác biệt về vật lý. Một doanh nghiệp tạo ra sự khác biệt về sản phẩm chính là để ngăn chặn doanh nghiệp gia nhập tiềm năng. Tất cả các trường phái nghiên cứu về hàng rào gia nhập ngành đều cho rằng đây có thể là một trong những hàng rào gia nhập ghê gớm nhất (Bain 1956; Bass và cộng sự, 1978; Porter 1980). 12 Doanh nghiệp có thể tạo ra sự chú ý về nhãn hiệu và gia tăng lòng trung thành giữa người mua thông qua hành vi khác biệt sản phẩm, mà cụ thể ở đây là có thể thông qua quảng cáo.

Nếu các doanh nghiệp mới muốn cạnh tranh về khác biệt sản phẩm, họ sẽ phải tạo ra sự khác biệt sản phẩm tốt hơn các doanh nghiệp cũ. Chi phí mà doanh nghiệp mới gánh chịu do đó sẽ luôn cao hơn tương quan với chi phí của doanh nghiệp cũ bởi vì mức độ nhạy cảm về giá của khách hàng đối với sản phẩm của doanh nghiệp cũ giảm. Phân tích này dựa trên giả định rằng lòng trung thành sẽ khiến người mua lựa chọn các sản phẩm có sẵn thay vì các sản phẩm của những doanh nghiệp mới. Khác biệt sản phẩm khiến khách hàng trở nên ít nhạy cảm với giá hơn.

Và khi đó lòng trung thành với nhãn hàng của khách hàng cho phép các doanh nghiệp đang hoạt động nâng giá bán mà không làm mất khách hàng (Bain 1956). Ngoài ra, doanh nghiệp cũ có lợi thế kinh tế theo quy mô, họ có thể nâng tổng chi phí của doanh nghiệp mới nhiều như mức nâng giá, kết quả là làm gia tăng mức quy mô hiệu quả tối thiểu của các doanh nghiệp mới, chẳng hạn như ép buộc các doanh nghiệp mới gia nhập cam kết mức sản lượng cao hơn. Bằng việc quảng cáo, các đối thủ đang tạo hàng rào thông qua hành vi khác biệt sản phẩm hoặc cố gắng duy trì lòng trung thành của khách hàng (Harrigan, 1983). Mặc dù các quảng cáo có thể là một chiều, thông tin của khách hàng về sản phẩm là không hoàn hảo về giá và số lượng.

Tuy vậy, quảng cáo có thể đưa lại lợi thế cho người tiên phong và ngăn chặn sản phẩm mới. Schmalensee (1982) chỉ ra rằng từ khi người mua không có thông tin hoàn hảo về chất lượng của sản phẩm mới, họ thông thường sẽ ưa thích sản phẩm của người cũ hơn. Sản phẩm này trở thành tiêu chuẩn chống lại các sản phẩm khác. Schmalensee (1983) thậm chí còn phát hiện ra mối quan hệ lý thuyết về đầu tư quảng cáo cao dẫn đến mức giá cao hơn, do đó khiến ngành đó hấp dẫn hơn với người mới gia nhập.

Còn theo Porter (1980), các ngành có mức độ khác biệt sản phẩm thấp cũng sẽ không hấp dẫn để gia nhập, một khi các ngành này thường nhận được mức độ hiệu quả cao hơn do lợi thế kinh tế theo quy mô. Tuy nhiên, điều này không dễ gặp với 13 các doanh nghiệp mới gia nhập. Điều này ngụ ý rằng cả hai mức khác biệt cao và thấp đều tạo ra hàng rào gia nhập, trong khi ngành có mức độ khác biệt trung bình có mức hàng rào thấp đối với các doanh nghiệp mới gia nhập. Lợi thế chi phí tuyệt đối Lợi thế tuyệt đối về chi phí xuất hiện khi chi phí sản xuất một đơn vị của doanh nghiệp mới gia nhập cao hơn là doanh nghiệp đang hoạt động.

Điều này buộc doanh nghiệp mới muốn vào phải xem xét lại chi phí của mình. Theo Bain (1956), các lợi thế này có liên quan đến sự không hoàn hảo về phân bố các yếu tố sản xuất. Trong đó thời gian hoạt động là yếu tố quyết định. Các doanh nghiệp cũ hoạt động lâu đời hơn có các lợi thế về việc kiểm soát các yếu tố sản xuất.

Chẳng hạn, những doanh nghiệp này được lựa chọn đầu tiên về lao động kĩ năng, địa điểm nhà xưởng, có kênh phân phối lâu đời, các khách hàng truyền thống, hoặc cải thiện kĩ năng, kĩ thuật sản xuất. Lợi thế kinh tế theo quy mô Theo Stigler (1968), quy mô kinh tế biểu thị cho mối quan hệ giữa quy mô doanh nghiệp, đo lường bằng sản lượng sản xuất và chi phí sản xuất ở mức hợp lý lớn nhất. Lợi thế kinh tế theo quy mô chính là trạng thái mang lại việc giảm chi phí sản xuất và phân phối trên mỗi đơn vị sản xuất khi năng lực doanh nghiệp hoặc nhà máy được tăng lên. Theo đó, năng lực sản xuất nên ở mức mà chi phí là nhỏ nhất.

Doanh nghiệp hoạt động với đường cong chi phí được cho là hiệu quả theo quy mô và có kích thước tối ưu (Bain 1956, Stigler, 1968; Yip, 1982). Điểm sản lượng có mức hiệu quả thấp nhất có thể được gọi là quy mô hiệu quả tối thiểu (MES). Ở mức MES, các doanh nghiệp được coi là có kích thước hiệu quả tối thiểu (MEP). Mức MES của ngành càng cao, doanh nghiệp mới gia nhập có thể phải hoạt động ở dưới mức quy mô tối ưu.

Điều này dẫn dến hạn chế gia nhập ngành bởi vì quy mô sản xuất cần phải ở 14 một mức tối thiểu nào đó để đảm bảo thu nhập đủ bù đắp lại chi phí cố định và giữ cho chi phí trung bình ở mức thấp. Mức độ tập trung ngành Theo Bain (1956) cũng như Stigler (1958) và trường phái phân tích theo hướng quản trị chiến lược doanh nghiệp, mức độ tập trung ngành là một hàng rào quan trọng. Thị trường thường xuyên diễn ra sự tương tác giữa các doanh nghiệp với nhau để giành lấy thị phần. Chính vì thế số lượng doanh nghiệp trong ngành chưa hẳn phản ánh được mức độ cạnh tranh trong thị trường đó và do đó số lượng không phải là một phương pháp tốt để đo lường.

Ngay cả khi thị trường có nhiều doanh nghiệp hoạt động, nhưng thị phần lại rơi vào một số ít các doanh nghiệp nắm giữ thì thị trường đó đang có một hàng rào gia nhập đối với các doanh nghiệp tiềm năng. Vốn trang bị trên một lao động Trong kinh tế học cổ điển, vốn và lao động cũng là hai nhân tố được khảo sát và nghiên cứu nhiều nhất. Trong hoạt động của doanh nghiệp, vốn và lao động là hai nguồn lực chính. Theo Bain (1956), nhu cầu về vốn được xem là đặc điểm tự nhiên của một ngành và đồng thời là một hàng rào gia nhập ngành.

Khi thành lập một doanh nghiệp, cần phải có một lượng vốn ban đầu nhất định. Do đó, các doanh nghiệp tiềm năng sẽ đối mặt với hàng rào về vốn trước những doanh nghiệp đã đi vào hoạt động. Trong một số ngành nhất định, quy mô vốn ban đầu là rất quan trọng. Chẳng hạn như các ngành lọc hóa dầu hay sản xuất dược phẩm.

Vì thế, nó được xem như một hàng rào gia nhập cơ bản. Nghiên cứu và phát triển Nghiên cứu và phát triển (R&D) được xem như là nhân tố hạn chế gia nhập ngành. Các ngành có mức độ nghiên cứu phát triển cao được xem là hàng rào gia nhập ngành. Các ngành nhạy cảm với R&D có thể không khuyến khích doanh nghiệp 15 mới nhảy vào bởi áp lực giá có sẵn hoặc lợi thế chi phí tuyệt đối (Harrigan, 1981).

Mặt khác, doanh nghiệp cũ có thể ngăn chặn đối thủ bằng cách đầu tư thêm vào R&D để (1) gia tăng hiệu quả lợi thế kinh tế theo quy mô theo công nghệ của họ hoặc (2) ép buộc ngành hiện tại phải tiến hóa theo phương pháp sản xuất mới khiến những nỗ lực gia nhập sẽ không hiệu quả. Hiệu quả này còn mạnh hơn nếu mức giá là cứng nhắc2. Tuy vậy, có nhiều tranh cãi về tác động của nghiên cứu và phát triển đến gia nhập ngành theo các dòng lý thuyết. Ở hướng ngược lại, một vài nghiên cứu khác phát hiện ra rằng giữa R&D và gia nhập ngành không có mối quan hệ.

Các nhà nghiên cứu quản trị chiến lược cho rằng các doanh nghiệp tiềm năng ưa thích tham gia vào các ngành có mức độ đầu tư nghiên cứu và phát triển cao. Yip (1982) đề xuất rằng những thay đổi mang tính công nghệ đã tạo ra sự mất cân bằng thị trường và do đó hấp dẫn các doanh nghiệp mới. Một yếu tố giải thích khác là các doanh nghiệp tiềm năng rất năng động và có khả năng mua công nghệ mới nhất từ bên ngoài. Tuy nhiên, không có nghĩa là các doanh nghiệp cũ không làm được điều này.

Mức tăng trƣởng lợi nhuận ngành Gia nhập ngành có thể được xem như là một quyết định đầu tư. Với khoản tiền của mình, các nhà đầu tư luôn mong muốn kiếm lời tốt nhất. Có sự kì vọng rằng ngành nào có lợi nhuận lớn thì hấp dẫn nhiều người tham gia hơn là ngành có lợi nhuận thấp. Schamalensee (1989) cho rằng lợi nhuận của các doanh nghiệp cũ đang hoạt động có liên quan đến hàng rào gia nhập ngành.