Khóa luận tốt nghiệp về nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự

Nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ… 80 trang · Trường Đại học Luật Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Chu Văn Thìn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Thị Huyền
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
• Đề tài: Nguyên Tắc Kiểm Sát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Tố Tụng Dân Sự
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ BÀI
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 0.6. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 1.1.1. Khái niệm của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 1.1.2. Cơ sở của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 1.1.2.1. Cơ sở lý luận của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 1.1.2.2. Cơ sở thực tiễn của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 1.2. Mối quan hệ của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật với các nguyên tắc khác trong Tố tụng dân sự
• 1.2.1. Mối quan hệ với nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong Tố tụng dân sự (Điều 3)
• 1.2.2. Mối quan hệ với nguyên tắc quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (Điều 4)
• 1.2.3. Mối quan hệ với nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự (Điều 5)
• 1.2.4. Mối quan hệ với nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự (Điều 9)
• 1.2.5. Mối quan hệ với nguyên tắc trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng (Điều 13)
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG NGUYÊN TẮC KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ HIỆN HÀNH
• 2.1. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật tại Tòa án cấp sơ thẩm
• 2.1.1. Kiểm sát hoạt động thụ lý vụ việc dân sự và trả lại đơn khởi kiện
• 2.1.2. Kiểm sát các hoạt động chuẩn bị xét xử
• 2.1.3. Kiểm sát tiến tục tiến hành phiên tòa, phiên họp sơ thẩm vụ dân dân sự của TAND
• 2.2. Kiểm sát các hoạt động tại tòa án cấp phúc thẩm và thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
• 2.2.1. Kiểm sát thông qua việc kháng nghị phúc thẩm và tham gia phiên tòa, phiên họp phúc thẩm
• 2.2.2. Kiểm sát thông qua việc kháng nghị và tham gia phiên tòa giám đốc thẩm, tái thẩm
• 2.3. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật theo thủ tục rút gọn tại Tòa án cấp sơ thẩm và phúc thẩm
• 2.4. Thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị
• 2.4.1. Thực hiện quyền yêu cầu
• 2.4.2. Thực hiện quyền kiến nghị
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN
• 3.1. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 3.1.1. Những kết quả đạt được
• 3.1.2. Một số tồn tại, vướng mắc trong hoạt động Kiểm sát việc tuân theo pháp luật đối với vụ án dân sự
• 3.1.3. Nguyên nhân dẫn đến tồn tại, vướng mắc
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện có hiệu quả nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 3.2.1. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 3.2.2. Các kiến nghị bảo đảm tổ chức thực hiện nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tố tụng dân sự
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự

Nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự là một trong những nguyên tắc cơ bản của hệ thống pháp luật Việt Nam. Nguyên tắc này không chỉ thể hiện sự nghiêm minh của pháp luật mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia tố tụng. Theo đó, kiểm sát được hiểu là hoạt động giám sát, kiểm tra tính hợp pháp và tính có căn cứ của các hành vi trong quá trình tố tụng. Điều này có nghĩa là mọi hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng đều phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Việc thực hiện nguyên tắc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của cá nhân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả của hệ thống tư pháp. Như vậy, nguyên tắc kiểm sát không chỉ là một yêu cầu pháp lý mà còn là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng một xã hội pháp quyền, nơi mà mọi hành vi đều phải tuân thủ pháp luật.

1.1 Khái niệm nguyên tắc kiểm sát

Nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự được định nghĩa là một tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt trong quá trình xây dựng và thực hiện pháp luật. Nguyên tắc này yêu cầu mọi hoạt động tố tụng phải được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước và quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Theo đó, cơ quan kiểm sát có trách nhiệm giám sát các hoạt động tố tụng, đảm bảo rằng mọi quyết định và hành vi đều phải tuân thủ pháp luật. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn các vi phạm pháp luật mà còn tạo ra một môi trường pháp lý minh bạch và công bằng. Nguyên tắc này cũng thể hiện sự tôn trọng đối với quyền con người và quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự.

II. Nội dung nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự

Nội dung của nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau. Đầu tiên, quy trình tố tụng phải được thực hiện một cách công khai, minh bạch và đúng pháp luật. Điều này có nghĩa là mọi quyết định của Tòa án và các cơ quan liên quan đều phải được công bố và giải thích rõ ràng. Thứ hai, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia tố tụng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cơ quan kiểm sát. Việc này không chỉ giúp đảm bảo tính công bằng trong quá trình giải quyết vụ việc mà còn tạo ra niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Cuối cùng, nguyên tắc này cũng yêu cầu các cơ quan tiến hành tố tụng phải có trách nhiệm giải trình về các quyết định của mình, từ đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động tư pháp.

2.1 Kiểm sát hoạt động thụ lý vụ việc dân sự

Kiểm sát hoạt động thụ lý vụ việc dân sự là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cơ quan kiểm sát. Hoạt động này bao gồm việc xem xét tính hợp pháp của các đơn khởi kiện, đảm bảo rằng các yêu cầu của đương sự được tiếp nhận và xử lý đúng quy định của pháp luật. Viện kiểm sát có trách nhiệm kiểm tra các tài liệu, chứng cứ liên quan đến vụ việc, từ đó đưa ra ý kiến về việc có nên thụ lý vụ án hay không. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn các vụ án không có căn cứ mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia tố tụng. Việc thực hiện kiểm sát trong giai đoạn này cũng góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc dân sự, đảm bảo rằng mọi quyết định đều dựa trên cơ sở pháp lý vững chắc.

III. Thực tiễn thực hiện nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự

Thực tiễn thực hiện nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế và vướng mắc cần được khắc phục. Cơ quan kiểm sát đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm sát, như tổ chức các cuộc tập huấn, đào tạo cho cán bộ kiểm sát viên. Tuy nhiên, vẫn còn một số trường hợp vi phạm pháp luật trong quá trình tố tụng, dẫn đến việc quyền lợi của các bên không được bảo vệ đầy đủ. Để khắc phục tình trạng này, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Việc thực hiện nguyên tắc kiểm sát không chỉ là trách nhiệm của cơ quan kiểm sát mà còn là nhiệm vụ chung của toàn bộ hệ thống tư pháp, nhằm đảm bảo rằng mọi hoạt động đều phải tuân thủ pháp luật một cách nghiêm ngặt.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự" được tác giả Chu Văn Thìn thực hiện năm 2023 tại Trường Đại học Luật Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Bùi Thị Huyền (chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự). Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tư pháp, trong đó có Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) – cơ quan đại diện cho Nhà nước duy trì và bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật. VKSND Việt Nam được thành lập từ năm 1960; trải qua nhiều giai đoạn phát triển, thẩm quyền của Viện kiểm sát (VKS) trong tố tụng dân sự (TTDS) từng bước được hoàn thiện từ các quy định rải rác đến việc ghi nhận thành một nguyên tắc cơ bản mang tính pháp định. Mặc dù Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) đã mở rộng quyền hạn của VKS, nhưng thực tiễn vẫn bộc lộ hạn chế. BLTTDS năm 2015 tiếp tục thể chế hóa Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (TAND) năm 2014 và Luật Tổ chức VKSND năm 2014 nhằm khắc phục bất cập trong công tác kiểm sát giải quyết các vụ việc dân sự.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định theo 4 nội dung cụ thể trong văn bản:

1. Nghiên cứu làm rõ những vấn đề về lý luận như khái niệm, ý nghĩa, cơ sở của nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS và mối quan hệ giữa nguyên tắc này với các nguyên tắc cơ bản khác của TTDS.
2. Nghiên cứu làm rõ nội dung nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS, các quy định của pháp luật TTDS cụ thể hóa nguyên tắc này, so sánh những quy định của BLTTDS mới và BLTTDS trước đây, chỉ ra những hạn chế, bất cập của pháp luật hiện hành.
3. Nghiên cứu thực tiễn thực hiện nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự, từ đó chỉ ra những hạn chế, khó khăn, vướng mắc.
4. Trên cơ sở những hạn chế của pháp luật và khó khăn trong thực tiễn, đề xuất những phương hướng, giải pháp cơ bản nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thực hiện có hiệu quả nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự, bảo đảm việc xét xử của Tòa án đúng pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật và thực tiễn về nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về thời gian: Thực tiễn thực hiện nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự từ năm 2020 đến năm 2023.
  • Về không gian: Tại các Viện kiểm sát nhân dân ở Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý luận và nền tảng chính trị - pháp lý, đề tài dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật; đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Nghiên cứu khai thác các nghị quyết, văn kiện định hướng cải cách tư pháp gồm: Nghị quyết số 40-NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020; Kết luận số 79-KL/TW ngày 28/07/2010 về đổi mới tổ chức và hoạt động của TAND, VKSND và Cơ quan điều tra; Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới; cùng các Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu toàn quốc khóa XI và khóa XII.

Về hệ thống quy phạm pháp luật, công trình phân tích các văn bản: Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và 2013; Luật Tổ chức VKSND năm 2014; Luật Tổ chức TAND năm 2014; BLTTDS năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) và BLTTDS năm 2015 (trọng tâm là Điều 21 cùng các điều luật cụ thể hóa thẩm quyền kiểm sát); Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-VKSNDTC-TANDTC ngày 31/08/2016 quy định việc phối hợp giữa VKSND và TAND trong thi hành một số quy định của BLTTDS; Thông tư liên tịch số 04.

Về khái niệm khoa học, khóa luận kế thừa định nghĩa nguyên tắc cơ bản từ Giáo trình Luật Tố tụng dân sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội và công trình của tác giả Nguyễn Văn Cung, từ đó xây dựng định nghĩa nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS với 5 đặc điểm nhận diện:

• Là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt quá trình giải quyết các vụ việc dân sự từ khi thụ lý đến khi có phán quyết giải quyết hoặc chấm dứt tranh chấp.
• Được ghi nhận và thể hiện thông qua các quy phạm của pháp luật TTDS.
• Là cơ chế pháp lý (kiểm tra, giám sát trong TTDS) do chủ thể duy nhất là VKSND thực hiện.
• Nội dung là việc sử dụng các biện pháp, quyền năng pháp lý do BLTTDS quy định để ngăn ngừa, phát hiện và loại bỏ vi phạm, tiêu cực của cơ quan, người tiến hành và người tham gia tố tụng.
• Mục đích nhằm bảo đảm việc giải quyết vụ việc dân sự đúng pháp luật, công bằng, bảo vệ lợi ích Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả vận dụng gồm: Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh pháp luật, kết hợp nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn áp dụng pháp luật.

Nguồn dữ liệu của khóa luận bao gồm: Các văn bản luật thực định và văn kiện chính trị; tài liệu học thuật chuyên khảo từ tạp chí Luật học, tạp chí TAND; các luận văn thạc sĩ luật học có liên quan; số liệu thống kê ngành kiểm sát phản ánh qua 4 bảng số liệu chính của đề tài (kết quả kiểm sát giải quyết vụ việc dân sự, kiểm sát bản án/quyết định của Tòa án, kết quả ban hành kháng nghị của VKSNDTC và kết quả tham gia phiên tòa, phiên họp của VKSND giai đoạn 2020 - 2022).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự

Chương 1 tập trung phân tích bản chất pháp lý, ý nghĩa và cơ sở hình thành của nguyên tắc tại Điều 21 BLTTDS năm 2015 (nằm trong tổng số 23 nguyên tắc cơ bản của pháp luật TTDS Việt Nam).

Về ý nghĩa, nguyên tắc đóng vai trò bảo vệ tính tối thượng của pháp luật, bảo đảm pháp chế thống nhất; kiểm soát quyền lực tư pháp, hạn chế tiêu cực và sự lạm quyền của TAND; bảo đảm cho bản án, quyết định của Tòa án khách quan, có căn cứ, đúng pháp luật; đồng thời bảo vệ quyền con người, quyền công dân của các đương sự.

Về cơ sở xác lập, tác giả chỉ ra hai nhóm căn cứ:

• Cơ sở lý luận: Xuất phát từ nhu cầu thể chế hóa Hiến pháp và đường lối cải cách tư pháp của Đảng; nhu cầu khách quan phải có cơ chế kiểm tra, giám sát từ bên ngoài đối với cơ quan thực hiện quyền lực tư pháp (nhằm khắc phục tính chủ quan của cơ chế tự kiểm tra nội bộ Tòa án); và xuất phát từ nguyên tắc tập quyền xã hội chủ nghĩa của bộ máy nhà nước Việt Nam, nơi quyền lực nhà nước là thống nhất, không tam quyền phân lập, Quốc hội giao VKSND thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp.
• Cơ sở thực tiễn:
  • Điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể: Việt Nam có xuất phát điểm nông nghiệp, khoảng 62,7% dân số sống ở khu vực nông thôn, dân trí pháp lý chưa đồng đều, thu nhập hạn chế nên khó khăn trong việc tự thu thập chứng cứ hoặc thuê luật sư; đội ngũ bổ trợ tư pháp chưa đáp ứng đủ nhu cầu hỗ trợ đương sự tại mọi phiên tòa. Do đó, sự tham gia của VKS là công cụ cần thiết để bảo vệ các chủ thể yếu thế.
  • Yêu cầu kế thừa và phát huy truyền thống hơn 60 năm tổ chức và hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân từ năm 1960.
  • Tình hình tranh chấp dân sự ngày càng gia tăng về số lượng lẫn mức độ phức tạp; thực tế tỷ lệ bản án, quyết định dân sự của Tòa án bị hủy, sửa hàng năm không giảm, đòi hỏi phải duy trì cơ chế giám sát có tính chuyên trách.

Chương 1 cũng làm rõ mối quan hệ giữa nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật với 5 nguyên tắc cơ bản khác trong BLTTDS năm 2015:

• Mối quan hệ với nguyên tắc tuân thủ pháp luật trong TTDS (Điều 3): Kiểm sát là cơ chế bảo đảm cho Điều 3 được thực hiện nghiêm chỉnh, đồng thời bản thân hoạt động kiểm sát của VKS cũng phải tuân thủ tuyệt đối quy định pháp luật.
• Mối quan hệ với nguyên tắc quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (Điều 4): VKS bảo đảm quyền tiếp cận công lý của công dân được Tòa án thụ lý giải quyết đúng đắn, kể cả trường hợp chưa có điều luật áp dụng.
• Mối quan hệ với nguyên tắc quyền quyết định và tự định đoạt của đương sự (Điều 5): VKS can thiệp để loại trừ sự cản trở quyền tự định đoạt hợp pháp, đồng thời ngăn chặn các thỏa thuận trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội.
• Mối quan hệ với nguyên tắc bảo đảm quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự (Điều 9): Giám sát việc Tòa án tạo điều kiện cho đương sự thực hiện quyền nhờ luật sư hoặc trợ giúp pháp lý.
• Mối quan hệ với nguyên tắc trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng (Điều 13): Khoản 2 Điều 13 bổ sung trách nhiệm cụ thể của VKS; việc kiểm sát giúp các chức danh tư pháp Tòa án (Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Thư ký) đề cao tinh thần trách nhiệm.

Chương 2: Nội dung nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự theo quy định của pháp luật hiện hành

Chương 2 luận giải chi tiết các quyền năng pháp lý của VKSND theo quy định của BLTTDS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn:

1. Kiểm sát tại Tòa án cấp sơ thẩm:

• Kiểm sát hoạt động thụ lý vụ việc và trả lại đơn khởi kiện: Tòa án phải gửi thông báo thụ lý vụ án cho VKS cùng cấp (Điều 196). Khi Thẩm phán trả lại đơn khởi kiện theo Điều 192, văn bản nêu lý do cùng tài liệu kèm theo phải được sao chụp và gửi cho VKS cùng cấp. Thời hạn VKS kiến nghị việc trả lại đơn được nâng lên 10 ngày làm việc (trước đây là 03 ngày làm việc theo luật cũ). Phiên họp xem xét khiếu nại, kiến nghị trả lại đơn mở trong thời hạn 05 ngày làm việc và bắt buộc có sự tham gia của đại diện VKS. VKS có quyền kiến nghị tiếp lên Chánh án cấp trên trong thời hạn 10 ngày (trước đây là 07 ngày làm việc).
• Kiểm sát các hoạt động chuẩn bị xét xử: Tòa án phải chuyển các quyết định tố tụng cho VKS: quyết định nhập/tách vụ án (gửi ngay), quyết định áp dụng/thay đổi/hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời (gửi ngay), quyết định công nhận sự thỏa thuận của đương sự (trong 05 ngày làm việc), quyết định tạm đình chỉ/đình chỉ giải quyết vụ án (trong 03 ngày làm việc), quyết định đưa vụ án ra xét xử (trong 03 ngày làm việc). VKS thực hiện kiểm sát việc lập hồ sơ vụ án theo quy định tại Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-VKSNDTC-TANDTC nhằm kiểm tra tư cách tố tụng, thời hiệu và tính hợp pháp của các tài liệu, chứng cứ.
• Kiểm sát tại phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự: VKS có trách nhiệm tham gia phiên tòa đối với 5 trường hợp cụ thể quy định tại Khoản 2 Điều 21 BLTTDS:
  1. Vụ án do Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ.
  2. Vụ án có đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng.
  3. Vụ án có đối tượng tranh chấp là quyền sử dụng đất, nhà ở.
  4. Vụ án có một bên đương sự là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
  5. Vụ án Tòa án không được từ chối giải quyết vì lý do chưa có điều luật để áp dụng. VKS gửi văn bản phân công Kiểm sát viên (KSV) trong 10 ngày làm việc. Tại phiên tòa, KSV kiểm sát trình tự thủ tục, tham gia hỏi đương sự (Điều 249, 257) và phát biểu ý kiến bắt buộc về việc tuân theo pháp luật trước khi Hội đồng xét xử nghị án. Tòa án phải gửi bản án sơ thẩm cho VKS trong 10 ngày kể từ ngày tuyên án; gửi quyết định sửa chữa, bổ sung bản án ngay sau khi ban hành.
• Kiểm sát phiên họp giải quyết việc dân sự: VKS tham gia tất cả các phiên họp sơ thẩm giải quyết việc dân sự; KSV vắng mặt thì Tòa án vẫn tiến hành. KSV hoàn thiện văn bản phát biểu gửi Tòa án trong 05 ngày làm việc. Tòa án gửi quyết định giải quyết việc dân sự cho VKS trong 05 ngày làm việc.

2. Kiểm sát tại Tòa án cấp phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm:

• Cấp phúc thẩm: VKS tham gia tất cả các phiên tòa, phiên họp phúc thẩm (KSV vắng mặt Tòa án vẫn xét xử, trừ trường hợp VKS kháng nghị). Thời hạn nghiên cứu hồ sơ phúc thẩm là 15 ngày đối với vụ án, 07 ngày đối với việc dân sự. Thời hạn kháng nghị phúc thẩm bản án là 15 ngày (VKS cùng cấp) và 30 ngày (VKS cấp trên); đối với quyết định tạm đình chỉ/đình chỉ là 07 ngày (cùng cấp) và 10 ngày (cấp trên); đối với quyết định giải quyết việc dân sự là 10 ngày (cùng cấp) và 15 ngày (cấp trên). Điểm mới tại Khoản 6 Điều 97 BLTTDS năm 2015 là VKS có quyền trực tiếp thu thập chứng cứ để bảo đảm cho việc kháng nghị phúc thẩm. KSV phát biểu tại phiên tòa phúc thẩm theo 3 trường hợp hướng dẫn tại Điều 30 Thông tư liên tịch số 02/2016 (chỉ có kháng nghị của VKS, chỉ có kháng cáo của đương sự, hoặc vừa có kháng cáo vừa có kháng nghị).
• Thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm: BLTTDS năm 2015 bãi bỏ thẩm quyền kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm của Viện trưởng VKSND cấp tỉnh, quy định thẩm quyền này thuộc Viện trưởng VKSND tối cao và Viện trưởng VKSND cấp cao. VKS có quyền trực tiếp thu thập tài liệu, chứng cứ (Khoản 6 Điều 97). Thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm là 03 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực (có thể kéo dài thêm 02 năm nếu đủ điều kiện luật định); thời hạn kháng nghị tái thẩm là 01 năm kể từ ngày biết căn cứ. Đại diện VKS bắt buộc tham gia tất cả các phiên tòa giám đốc thẩm, tái thẩm (Điều 338, 357). Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm gửi cho VKS trong 05 ngày làm việc.

3. Kiểm sát theo thủ tục rút gọn và thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị:

• Thủ tục rút gọn: Tại cấp sơ thẩm, thời hạn VKS nghiên cứu hồ sơ chỉ có 03 ngày làm việc; VKS có quyền kiến nghị quyết định đưa vụ án ra xét xử theo thủ tục rút gọn trong 03 ngày làm việc (Điều 319). Tại cấp phúc thẩm rút gọn, thời hạn kháng nghị của VKS cùng cấp là 07 ngày, cấp trên là 10 ngày (Điều 323).
• Thực hiện quyền yêu cầu, kiến nghị: Quyền yêu cầu Tòa án chuyển hồ sơ vụ việc; yêu cầu hoãn thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực (Điều 332); yêu cầu sửa đổi, bổ sung biên bản phiên tòa/phiên họp; yêu cầu trong giải quyết khiếu nại, tố cáo (Điều 515). Quyền kiến nghị được áp dụng đối với các vi phạm pháp luật về nội dung và tố tụng của Tòa án chưa đến mức kháng nghị; Viện trưởng VKSNDTC có quyền kiến nghị Hội đồng Thẩm phán TANDTC xem xét lại quyết định của chính Hội đồng Thẩm phán khi có vi phạm nghiêm trọng hoặc tình tiết mới.

Giai đoạn / Thủ tục tố tụng	Thời hạn chuyển giao văn bản của Tòa án cho VKS	Thời hạn nghiên cứu hồ sơ của VKS	Thời hạn thực hiện quyền kháng nghị của VKS
Sơ thẩm (Vụ án thông thường)	- Thông báo thụ lý: 03 ngày làm việc - Quyết định tạm đình chỉ/đình chỉ: 03 ngày làm việc - Quyết định đưa vụ án ra xét xử: 03 ngày làm việc - Bản án sơ thẩm: 10 ngày kể từ ngày tuyên án	Theo thời hạn chuẩn bị xét xử và quy định phân công KSV (10 ngày làm việc)	Kháng nghị phúc thẩm: 15 ngày (VKS cùng cấp), 30 ngày (VKS cấp trên trực tiếp) kể từ ngày tuyên án
Sơ thẩm (Việc dân sự)	Quyết định giải quyết việc dân sự: 05 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định	Theo thời hạn mở phiên họp	Kháng nghị phúc thẩm: 10 ngày (VKS cùng cấp), 15 ngày (VKS cấp trên trực tiếp)
Sơ thẩm rút gọn	Quyết định đưa vụ án ra xét xử rút gọn: Gửi ngay kèm hồ sơ	03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ	Quyền kiến nghị quyết định rút gọn: 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết định
Phúc thẩm thông thường	Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm kèm hồ sơ	15 ngày đối với vụ án; 07 ngày đối với việc dân sự	Áp dụng thời hạn kháng nghị giám đốc thẩm (03 năm) hoặc tái thẩm (01 năm)
Phúc thẩm rút gọn	Quyết định đưa vụ án ra xét xử kèm hồ sơ	Rút ngắn theo thủ tục rút gọn	Kháng nghị bản án/quyết định rút gọn: 07 ngày (cùng cấp), 10 ngày (cấp trên)
Giám đốc thẩm / Tái thẩm	Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm: 05 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định	Nghiên cứu trước phiên tòa giám đốc thẩm, tái thẩm	Thời hạn kháng nghị: Giám đốc thẩm là 03 năm (gia hạn tối đa 02 năm); Tái thẩm là 01 năm

Chương 3: Thực tiễn thực hiện nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự và kiến nghị hoàn thiện

Chương 3 tổng kết thực tiễn thực hiện nguyên tắc kiểm sát thông qua hệ thống dữ liệu thống kê giai đoạn 2020 - 2022 của ngành Kiểm sát nhân dân (Bảng 3.1: Kết quả kiểm sát giải quyết vụ việc dân sự; Bảng 3.2: Kiểm sát bản án, quyết định của TAND; Bảng 3.3: Kết quả ban hành kháng nghị của VKSNDTC; Bảng 3.4: Kết quả tham gia phiên tòa, phiên họp của VKSND).

Về kết quả đạt được, VKS các cấp đã chủ động kiểm sát chặt chẽ hoạt động thụ lý, lập hồ sơ và xét xử của Tòa án; kịp thời phát hiện nhiều vi phạm về thủ tục tố tụng và nội dung; thực hiện quyền yêu cầu chuyển hồ sơ, kháng nghị phúc thẩm, giám đốc thẩm bảo vệ tài sản công, quyền lợi người yếu thế.

Về tồn tại và vướng mắc, tác giả phản ánh:

• Tòa án chuyển giao thông báo thụ lý, quyết định tố tụng và bản án chậm so với thời hạn luật định, gây khó khăn cho việc nghiên cứu và ban hành kháng nghị trong thời hạn.
• Khó khăn trong việc thực hiện quyền xác minh, thu thập chứng cứ của VKS theo Khoản 6 Điều 97 BLTTDS năm 2015 do thiếu cơ chế phối hợp ràng buộc các cơ quan, tổ chức hữu quan cung cấp tài liệu.
• Thời hạn nghiên cứu hồ sơ trong thủ tục rút gọn (03 ngày làm việc) quá ngắn đối với những vụ án có nhiều tài liệu phức tạp.
• Vẫn còn tình trạng KSV chưa phát hiện hết vi phạm tại phiên tòa hoặc phát biểu quan điểm chưa sát với diễn biến tranh tụng.

Nguyên nhân gồm cả khách quan (quy định tố tụng còn kẽ hở, khối lượng án dân sự tăng nhanh) và chủ quan (năng lực, biên chế của đội ngũ KSV tại một số địa phương chưa đồng đều; sự phối hợp liên ngành có lúc chưa chặt chẽ).

Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp:

1. Nhóm kiến nghị hoàn thiện pháp luật:

• Sửa đổi, bổ sung quy định cụ thể về chế tài xử lý khi Tòa án chậm gửi thông báo, bản án hoặc chậm chuyển hồ sơ cho VKS.
• Quy định cơ chế, trình tự cụ thể và trách nhiệm pháp lý của các cơ quan lưu giữ tài liệu khi VKS yêu cầu cung cấp chứng cứ phục vụ quyền kháng nghị.
• Tăng thời hạn nghiên cứu hồ sơ của VKS trong thủ tục rút gọn từ 03 ngày làm việc lên 05 ngày làm việc.

2. Nhóm kiến nghị về tổ chức thực hiện:

• Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu cho KSV về kỹ năng kiểm sát hồ sơ, kỹ năng hỏi và phát biểu tại phiên tòa dân sự.
• Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý án và số hóa hồ sơ kiểm sát.
• Hoàn thiện quy chế phối hợp công tác giữa VKSND và TAND các cấp.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả, khóa luận đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS; phân tích sâu sắc các khía cạnh pháp lý của Điều 21 và các điều khoản cụ thể hóa trong BLTTDS năm 2015, Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-VKSNDTC-TANDTC; đối chiếu làm rõ các điểm mới của BLTTDS năm 2015 so với BLTTDS năm 2004 (sửa đổi năm 2011) về quyền hạn thu thập chứng cứ, thời hạn kiến nghị trả lại đơn, thẩm quyền giám đốc thẩm/tái thẩm và thủ tục rút gọn. Đề tài tổng hợp số liệu thực tiễn công tác kiểm sát ngành giai đoạn 2020 - 2022 thông qua 4 bảng thống kê, từ đó xác lập hệ thống giải pháp hoàn thiện lập pháp và nâng cao hiệu quả thi hành.

Về đóng góp so với các nghiên cứu trước, tác giả chỉ rõ: Các công trình trước đây của TS. Trần Văn Trung (2005), ThS. Nguyễn Thị Thu Hà (2009), Trần Xuân Hạch (2011), ThS. Nguyễn Quang Lộc (2013), Luận văn ThS. Võ Thị Phượng (2011), Luận văn ThS. Bùi Thị Phương (2015) chủ yếu tập trung vào các khía cạnh cục bộ (như sự tham gia phiên tòa, quyền kháng nghị phúc thẩm, mâu thuẫn quy định riêng lẻ hoặc giới hạn trong phạm vi một địa phương như Hải Phòng). Khóa luận của Chu Văn Thìn là công trình nghiên cứu có tính hệ thống toàn bộ nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS dưới góc độ lý luận, các quy định của BLTTDS năm 2015 và thực tiễn phạm vi toàn quốc giai đoạn 2020 - 2023.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về hạn chế, nghiên cứu giới hạn phạm vi khảo sát số liệu thực tiễn trong giai đoạn 2020 - 2023 và dựa trên báo cáo tổng hợp của VKSNDTC cùng các bảng biểu ngành. Do khuôn khổ của khóa luận tốt nghiệp cử nhân, đề tài tập trung vào khung quy định tố tụng chung, chưa đi sâu vào từng loại án dân sự đặc thù có tính chất chuyên biệt cao (như tranh chấp thương mại quốc tế, sở hữu trí tuệ phức tạp).

Về hướng nghiên cứu tiếp, đề tài gợi mở việc tiếp tục theo dõi, đánh giá thực tiễn thi hành nguyên tắc kiểm sát sau giai đoạn 2023; nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong bối cảnh Tòa án điện tử, nộp chứng cứ trực tuyến và xét xử phiên tòa trực tuyến; hoàn thiện cơ chế trách nhiệm kỷ luật, hành chính đối với hành vi chậm chuyển giao tài liệu tố tụng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự trong việc nghiên cứu chế định VKSND tham gia TTDS. Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận mạch lạc về bản chất của nguyên tắc Điều 21 và mối liên hệ với các nguyên tắc cơ bản khác (Điều 3, 4, 5, 9, 13). Đối với cán bộ thực tiễn (Kiểm sát viên, Thư ký Tòa án, Luật sư), nội dung Chương 2 có giá trị tra cứu trực tiếp về các mốc thời hạn tố tụng, quyền năng thu thập tài liệu chứng cứ theo Điều 97 và các căn cứ phát biểu tại phiên tòa theo Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-VKSNDTC-TANDTC.

Câu hỏi thường gặp

1. Viện kiểm sát nhân dân có bắt buộc phải tham gia tất cả các phiên tòa dân sự sơ thẩm không?
Không. Theo Khoản 2 Điều 21 BLTTDS năm 2015, VKSND chỉ bắt buộc tham gia phiên tòa sơ thẩm đối với 5 trường hợp: (1) Vụ án do Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ; (2) Vụ án có đối tượng tranh chấp là tài sản công, lợi ích công cộng; (3) Vụ án có đối tượng tranh chấp là quyền sử dụng đất, nhà ở; (4) Vụ án có đương sự là người chưa thành niên, người mất/hạn chế/có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; (5) Vụ án Tòa án không được từ chối giải quyết vì chưa có điều luật áp dụng.

2. Điểm mới của BLTTDS năm 2015 về quyền thu thập tài liệu, chứng cứ của VKS phục vụ việc kháng nghị là gì?
Theo quy định tại Khoản 6 Điều 97 BLTTDS năm 2015, VKS có quyền trực tiếp thu thập tài liệu, chứng cứ để bảo đảm cho việc thực hiện thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm và tái thẩm. Trước đây, theo Khoản 4 Điều 85 BLTTDS sửa đổi 2011, VKS không được quyền trực tiếp thu thập mà phải thực hiện thông qua quyền yêu cầu.

3. Thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm của Viện trưởng VKSND cấp tỉnh thay đổi như thế nào trong BLTTDS năm 2015?
BLTTDS năm 2015 đã bãi bỏ thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm của Viện trưởng VKSND cấp tỉnh đối với bản án, quyết định đã có hiệu lực của TAND cấp huyện; đồng thời bổ sung quyền kháng nghị này cho Viện trưởng VKSND cấp cao (bên cạnh thẩm quyền của Viện trưởng VKSND tối cao) nhằm đồng bộ với Luật Tổ chức VKSND năm 2014 và Luật Tổ chức TAND năm 2014.

4. Khi giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục rút gọn tại cấp sơ thẩm, thời hạn nghiên cứu hồ sơ và thời hạn kiến nghị của VKS là bao lâu?
Theo quy định tại Điều 319 BLTTDS năm 2015, Tòa án gửi hồ sơ vụ án cùng quyết định đưa vụ án ra xét xử cho VKS cùng cấp; thời hạn nghiên cứu hồ sơ của VKS chỉ có 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ. Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết định, VKS cùng cấp có quyền kiến nghị với Chánh án Tòa án đã ra quyết định.

5. Tại phiên tòa phúc thẩm, Kiểm sát viên phát biểu ý kiến theo các trường hợp nào theo hướng dẫn tại Thông tư liên tịch số 02/2016/TTLT-VKSNDTC-TANDTC?
Điều 30 Thông tư liên tịch số 02/2016 phân biệt 3 trường hợp: (1) Trường hợp chỉ có kháng nghị của Viện trưởng VKS: KSV phát biểu về nội dung, căn cứ kháng nghị, việc tuân theo pháp luật và quan điểm giải quyết bản án/quyết định sơ thẩm bị kháng nghị; (2) Trường hợp chỉ có kháng cáo của đương sự: KSV phát biểu về tính có căn cứ, hợp pháp của kháng cáo, việc chấp hành pháp luật tố tụng và quan điểm giải quyết đối với phần bị kháng cáo; (3) Trường hợp vừa có kháng cáo vừa có kháng nghị: KSV phát biểu tổng hợp về cả hai nội dung trên.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Chu Văn Thìn là công trình nghiên cứu pháp lý có hệ thống và chuyên sâu về nguyên tắc kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng dân sự Việt Nam. Tác giả đã luận giải vững chắc nền tảng lý luận, phân tích chi tiết các quy định thực định của BLTTDS năm 2015 cùng các văn bản hướng dẫn áp dụng. Đồng thời, qua việc tổng hợp số liệu thực tiễn giai đoạn 2020 - 2022, khóa luận đã đề xuất các kiến nghị lập pháp và giải pháp tổ chức thi hành có giá trị thực tiễn nhằm phát huy vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong công cuộc cải cách tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE NGUYÊN TAC KIEM SÁT VIỆC TUAN THEO PHAP LUẬT TRONG TO TUNG DÂN SỰ 1.1 Khái niệm va ý nghĩa của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong Tổ tụng dân sự trong Tố tung din ste Theo cách hiểu chung nhất, nguyên tắc la một thuật ngữ được dùng để chỉ "điều cơ bản đã định ra, nhất thiết phải tuân theo trong một loạt việc kam”! Bat kj hoạt đông có mục đích ndo muốn đạt được kết quả cũng đồi hỏi những người tham gia hoạt đông dé phải xác định được các nguyên tắc hoạt đông và tuân thủ triệt để nó. Như vay, nguyên tắc được hiểu với nghĩa là tư tưởng chỉ đạo, quy tắc cơ ban cia một hoạt đông nào đó. Hoạt động xây dựng va thực hiện pháp luật la những hoạt động thực tiễn có tính khoa học, nên cũng phải tuân theo các nguyên tắc pháp luật nhất định. Đó là những tư tưỡng chỉ đạo cơ ‘ban, là đính hướng xuyên suốt nhất thiết phải tuân theo trong toàn bộ hoạt đông xy dựng va thực hiện pháp luật TTDS là toản bộ hoạt động của cơ quan tiền hảnh tổ tụng, người tiên ‘hanh tô tụng, người tham gia tó tụng va cá nhân, cơ quan nha nước, tổ chức.

khác nhằm giải quyết vụ việc dân sự nhanh chóng, kip thời và đúng pháp luật, qua đó bảo vệ lợi ich của nhà nước, tap thể, quyền vả lợi ích hợp pháp của cả nhân, tổ chức. Quả trình TTDS la quá trình hoạt động thực hiện pháp luật (quả tình giải quyết vụ việc dân su) luôn phải tuân theo nguyên tắc, tinh tự, thủ tục do pháp luật TTDS quy định Luật TTDS là một trong những ngành luật độc lập trong hé thông pháp luật của Nha nước ta. Hoạt đông sây dựng và thực hiện Luật TTDS một mat cũng phải tuân theo những nguyên tắc chung của pháp luật, nhưng mất khác to) chu sự chỉ phối, chỉ đạo bởi các nguyên tắc đặc thủ chuyên ngành phù hợp với tính chất, đặc điểm các quan hệ xã hội thuộc đối tượng điều chỉnh của nó. Để thực hiện được mục đích giai quyết vụ việc dân sự nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật, đảm bảo lợi ich của nha nước, tập thể, các quyển va lợi ích hop pháp của cá nhân, tổ chức thi cần phải có những định hướng trong việc xây dựng va thực hiện pháp luật TTDS.

Những định hướng nay thể hiện quan điểm, đường lỗi vả chính sách của Nhà nước ta trong qua trình tổ tụng giải quyết các vụ việc dân sự, được quy định trong luật và được goi là nguyên tắc cơ ban của Luật TIDS, Khai niêm "nguyên tắc cơ bản" của Luật TTDS Việt Nam là một khái niêm réng bao ham nhiễu mất khác nhau vả phải đứng trên quan điểm toàn điện để nhân thức nó. Theo Giáo trình Luật TTDS của trường Đại học Luật Ha Nội thì: "Nguyên tắc của luật TTDS là những tư tưởng pháp lí chỉ dao, dni Tướng cho vide xâp dung và tiuec hiện pháp luật TTDS và được ghi nhận trong các văn bản pháp luật TTDS"2. Tác giã Nguyễn Văn Cung trong luật văn thạc đã “Các nguyên tắc cơ bản của Luật Tổ tung dân sự Việt Nam” đã dua ra khái niệm các nguyên tắc cơ bản của Luật TTDS Việt Nam một cách khá toàn diện như sau: “Các nguyên tắc cơ bản của TTDS Việt Neon là những tư tưởng pháp 1í chỉ đao mang tinh xuất phát điễm, phần ánh đường lỗi chính sách của Đăng và Nhà nước, bản chất và những đặc tring cơ bản của TTDS được quán triệt trong nội dung của các chỗ ẩm: qny pham pháp i TTDS quy ãmh tết cấu cũa toàn bô quy trình TTDS và thê hiện phương ining và cách thức thực hiện me dich và nhiệm vụ của TTDS Việt Nam’3 Nhu vây, các nguyên tắc cơ bản của Luật TTDS la những quy pham chỉ đạo, mang tinh chất cơ sỡ, nén ting cho toàn bộ quy trình TTDS Nội dung của các quy pham nay phải được quán triệt trong toàn bộ các quy pham của mg PED) pháp luật TTDS và cũng chính vi vây các nguyên tắc cơ bản của Ludt TTDS quyết định toàn bộ kết cầu cũa quy trình TTDS Các nguyên tắc cơ bản trong luật TTDS vừa mang tính chất chủ quan đẳng thời lại là sự phn ánh những quy luật khách quan. Các nguyên tắc thể hiện tính chủ quan béi đó 1a những tư tưởng do con người đất ra, làm cơ sở cho việc ban hành, zây đựng và thực hiện pháp luật.

Trong mỗi thời kỷ, mỗi. Nhà nước, mỗi giai cấp lại thiết lap hoặc thừa nhân những nguyên tắc khác nhau phụ thuộc vào ý chí của Nha nước, giai cấp do. Mặt khác, các nguyên. tắc trong TTDS cũng phản anh những quy luật chung của đời sing xã hội.

Các điều kiện vé lanh tế, xã hội sẽ quyết định sự hình thành và phát triển các nguyên tắc pháp luật nói chung, trong đó có các nguyên tắc trong TTDS Các nguyên tắc cơ bản của TTDS có tính én định trong từng thời kỹ nhất định, nhưng sự én định đó chỉ mang tinh chất tương đối. Do nội dung các nguyên tắc bi chỉ phối bởi các điều kiên kinh tế - xã hội va những điều kiện đó lai rat phong phủ, năng động, không ngừng phát triển nén các nguyên tắc cơ ban của TTDS phải luôn được xem zét, nghiên cứu, kip thời loại bé những nội dung không phủ hợp, bỗ sung những nội dung mới. Các nguyên tắc cơ bản của Luật TTDS từ trước đến nay đều được ghỉ nhận trong BLTTDS thành một chế định néng biệt (tại Chương II). Tổng công, BLTTDS năm 2015 quy định 23 nguyên tắc cơ bản của Luật TTDS Việt Nam, từ Diéu 3 đến Điểu 25.

Trong số 23 nguyên tắc cơ bản, nguyên tắc Kiểm sat việc tuân theo pháp luật trong TTDS được quy định tại Điển 21 BLTTDS. Quy định nay đã khẳng định VKSND la cơ quan chịu trách nhiém Kiểm sit việc tuân theo pháp luật trong TTDS, các hoạt động TTDS của những người tiên hành TTDS và những người tham gia TTDS là đôi tượng của hoạt động kiểm sát của VKSND. Cu thể hóa nguyên tắc nay, BLTTDS. cũng đã có những quy định cụ thể vé trách nhiệm, thẩm quyền của VKSND.

trong TTDS 'Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS là giám sát, kiểm tra tính. ‘hop pháp, tính có căn cứ đối với hảnh vi của các chủ thể tiến hành và tham. ia tổ tung, đối với văn bản áp dụng pháp luật giãi quyét vụ việc dân sự của chủ thể tiên hảnh tổ tụng và đó 1a hinh thức thực hiện quyển lực Nha nước, một trong những hoạt đông thực hiến chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp của VKSND. Mục dich của hoạt động Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS là nhằm bảo dim cho các hảnh vi xử sự của các chủ thể tiến ‘hanh, tham gia tổ tung và văn bản áp dung pháp luật giải quyết vụviệc dân sự: được thực hiện theo quy định của pháp luật.

Nội dung hoạt động Kiểm sắt việc tuân theo pháp luật trong TTDS là việc VKSND sử dụng các biến pháp, quyển năng pháp lý do BLTTDS quy định để kịp thời phát hiện va loại bỏ vi phạm, tiêu cực của cơ quan, người tiên hảnh tổ tụng và những người tham gia tổ tụng, nhằm bao đăm cho pháp luật được chấp hảnh nghiêm chỉnh va thing nhất, bao về lợi ích cia nha nước, loi ích công công, quyển va lợi ích hop pháp của các đương su. ‘Voi những phan tích trên đây, có thé đưa ra định nghĩa vé nguyên tắc Kiém sat việc tuân theo pháp luật trong TTDS như sau: Neu ên tắc Kiém sát việc tuân theo pháp luật trong TIDS là tr tưởng chỉ đạo, xuyên suỗt trong quá trình xdy đựng và tue hiền pháp luật TTDS là cơ chỗ pháp I (Mẫm tra, giảm sát) do chủ thé duy nhất là VESND thuec hiên thông qua việc sử dung các biên pháp, quyền năng pháp If do pháp luật TIDS qnp dinh đỗ ngăn ngừa, phát hiện và loại b6 vì phạm, tiêu cực của cơ quan, người tiễn hành tỗ tung và những người tham gia tố tung nỉ n bảo dim cho việc giải quyét vụ việc dân sự nhanh chỏng, kịp thôi và ding py ainh cũa pháp luật, bdo vệ lợi ích cũa nhà nước, lợi ich công công quyền và lot ích hop pháp của các đương ste Từ định nghĩa nảy, có thể rút ra năm đặc điểm của nguyên tắc Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTDS: ~ Là tr tưởng chi đạo xuyên suốt quá trình giải quyết các vụ việc dân sự. (Qua trình tổ tụng kéo dai từ khi toà án thụ lý vụ việc dân sự cho đến khi có phan quyết giải quyết hoặc chấm dứt tranh chấp. Quá tình nay đòi hỏi phải có cơ chế pháp lý (kiểm tra, giám sát) bảo đảm cho việc giải quyết vụ.

việc dân sự nhanh chóng, kịp thời, đúng pháp luật. Vì vậy, nguyên tắc Kiểm. sát việc tuên theo pháp luật trong TTDS lả một trong những nguyên tắc chỉ đạo cho hau hết các giai đoạn, hành vi tổ tụng, được zây dựng dựa trên chức năng" lễm sat hoạt động tư pháp” của VKSND trong TTDS. ~ Được ghi niận và tiể h in thông qua các qnp phon của pháp luật TTDS.

'Khi xây dựng pháp luật, nhất la việc soạn thảo dự án luật, những nguyên. tắc cơ bản như lả những rường cột hoạch định khung cầu trúc của cả dự án luật 'Việc xác định rõ những nguyên tắc cũng là bước đầu tiên của hoạt động xây dựng, soan thảo pháp luật. Như vay, từ nguyên tắc Kié sắt việc tuân theo pháp luật trong TTDS, nhà lam luật sẽ tiễn hành zây dựng những chế định và điều khoản để cụ thé hóa nguyên tắc nay, để việc Kiểm sát việc tuân theo pháp. luật được thể hiện uyên suốt qua tình giãi quyết các vụ việc dân sự.

Những quy đính của phân nội dung cụ thé hoặc những văn ban hướng dẫn có hiệu lực pháp luật thấp hơn không được trái với nguyên tắc này. Nếu trai thi những văn ‘ban đó sẽ bị bai b6 hoặc Tòa án mặc nhiên không áp dung. ~ là cơ ché pháp if (Mễm tra, giám sát trong TTDS) do ch thé đhy nhất là VKSND tìue hiện 'VKSND la cơ quan duy nhất thực hiện chức năng kiểm tra, giảm sát trong quả trinh giải quyết vụ việc dân sự. Chức năng nay được Nhà nước trao quyền cho VKSND thực hiện và ghi nhận trong các ban Hiển pháp, các Luật Tổ chức VKSND đồng thời được cụ thể hóa trong BLTTDS.

Nếu như trong tổ tung hình sự là khí có sự tham gia của Nha nước, với mỗi quan hệ một bên. Ja Nha nước, một bên là công dân, vai tro của VKS lả thực hảnh quyền công.