Chương 1 Tại Chương này, tác giả đã trình bày những lý luận chung của việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội về mại dâm. Ngoài ra, tác giả cũng đưa ra ý nghĩa của việc nghiên cứu và sự tương hỗ cũng như mối quan hệ của nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội về mại dâm với các khái niệm khác trong tội phạm học. Qua nghiên cứu một số vấn đề lý luận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội về mại dâm tại Chương này, tác giả rút ra một số kết luận sau: Thứ nhất, nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội về mại dâm là sự tương tác giữa hiện tượng, quá trình xã hội tiêu cực ở hai cấp độ làm phát sinh tình hình các tội về mại dâm. Thứ hai, cơ sở để xây dựng các biện pháp phòng ngừa tội phạm về mại dâm một cách khoa học và hiệu quả nhất chính là việc nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội về mại dâm.
Thứ ba, những hiện tượng có tính chất cá nhân và xã hội của tình hình tội phạm về mại dâm. Đồng thời, khi cần phải tìm hiểu cả tình huống cụ thể bởi vì trong một số trường hợp, tình huống đóng vai trò như là nguyên nhân làm phát sinh tội phạm trong việc khi về tìm hiểu về nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội về mại dâm. So vẫy, phải nghiên cứu cả nguyên nhân, điều kiện bắt nguồn từ phía xã hội và nguyên nhân, điều kiện xuất phát từ phía người phạm tội. 19 THTP tình hình tội về mại dâm là sự tổng hợp kết quả theo chiều hướng tiêu cực của sự tác động qua lại giữa các hiện tượng và quá trình xã hội tiêu cực làm phát sinh tội phạm.
Các biểu hiện của hiện tượng cũng như sự phát triển của xã hội tồn tại trong môi trường xã hội và ngay trong bản thân người phạm tội. Những vấn đề nêu trên là cơ sở lý luận, căn cứ pháp lý cho việc xác định, đánh giá thực trạng nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội về mại dâm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó đề ra những giải pháp khắc phục, hạn chế và dần triệt tiêu những nguyên nhân và điều kiện này, làm kéo giảm tình hình tình hình các tội về mại dâm đến mức thấp nhất, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh và cả nước trong thời gian tới. 20 Chương 2 THỰC TRẠNG NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN CỦA TÌNH HÌNH CÁC TỘI VỀ MẠI DÂM TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG GIAI ĐOẠN TỪ NĂM 2013 ĐẾN NĂM 2017 2. Thực trạng nhận thức về nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội về mại dâm Lý thuyết về Tội phạm học đã chỉ ra rằng: Phòng ngừa tội phạm là hệ thống các biện pháp nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa chúng và bằng cách đó làm kéo giảm và dần dần loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội.
Theo đó, để công tác phòng ngừa tội phạm nói chung và các tội về mại dâm nói riêng đạt hiệu quả khả quan và bền vững nhất, đòi hỏi các chủ thể tham gia thực hiện công tác này phải nhận thức đúng đắn và đầy đủ về nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội về mại dâm. Tuy nhiên, trên thực tế, các chủ thể phòng ngừa, từ các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương, các cơ quan bảo vệ pháp luật đến người dân tại Thành phố Hồ Chí Minh, vẫn chưa nhận thức sâu sắc về nguyên nhân và điều kiện của tội phạm nói chung và tình hình các tội về mại dâm nói riêng. Thực trạng nhận thức thông qua văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước Công tác phòng ngừa các tội về mại dâm nói riêng cũng như phòng ngừa tội phạm nói chung và luôn được các cấp (Đảng và Nhà nước) quan tâm. Điều đó được thể hiện rõ thông qua các văn bản quan trọng của Đảng, Nhà nước ta như: Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22 tháng 10 năm 2010 của Bộ chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới; Quyết định 282/QĐ-TTg năm 2011 về Kế hoạch thực hiện Chỉ thị 48CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới; Chỉ thị số 09-CT/TW ngày 01/12/2011 của Bộ chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác đảm bảo an ninh, trật tự trong tình hình mới; Chỉ thị 21 số 22/CT-TTg ngày 15 tháng 10 năm 2013 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp phòng, chống mại dâm trong tình hình hiện nay, Chương trình phòng chống mại dâm giai đoạn 2011-2015 và Chương trình phòng chống mại dâm giai đoạn 2016-2020.
Đây là những văn bản thể hiện quan điểm kiên quyết đấu tranh phòng, chống tội phạm nói chung và tệ nạn, tội phạm về mại dâm nói riêng của Đảng, Nhà nước ta thông qua việc đề ra mục đích, yêu cầu và nhiệm vụ cụ thể đối với công tác phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm về mại dâm và nạn mại nói riêng trong tình hình mới. Thông qua các văn bản này, chúng ta nhận thấy Đảng và Nhà nước ta đã có những đánh giá bao quát về thực trạng, diễn biến của tình hình tội phạm, xác định nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm nói chung trong thời gian qua đó là: “Tình hình trên đây do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân là cấp ủy đảng, chính quyền ở một số nơi chưa thực sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo nên chưa huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị trong công tác phòng, chống tội phạm; lực lượng trực tiếp chống tội phạm ở nhiều nơi còn yếu; công tác quản lý xã hội, công tác tuyên truyền, giáo dục về pháp luật, về đạo đức, lối sống và vận động nhân dân tham gia phòng, chống tội phạm còn nhiều hạn chế …” [1]. Trên cơ sở đánh giá tình hình và nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm nói chung, Đảng ta xác định rõ mục đích “phải kiềm chế, làm giảm các loại tội phạm” [1] phân công trách nhiệm rõ ràng cho các Cơ quan, ban ngành, đoàn thể, quần chúng nhân dân tham gia vào bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Ở mức độ cụ thể hơn, Chỉ thị số 22/CT-TTg và Chương trình phòng chống mại dâm 2 giai đoạn 2011-2015, 2016-2020 có nhắc đến tình hình tội phạm về mại dâm nhưng cũng trong phạm vi tình hình tệ nạn mại dâm và cũng xác định nhiệm vụ: “Đấu tranh, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật, tội phạm liên quan đến mại dâm” [24] mà không đề cập cụ thể đến tình hình nguyên nhân của các tội phạm về mại dâm.
22 Như vậy, có thể thấy rằng, những nhận thức và quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về công tác đấu tranh phòng chống tội phạm rất bao quát, vĩ mô và do đó không đi sâu đánh giá, xác định những nguyên nhân, điều kiện cụ thể của tình hình các tội về mại dâm. Thực trạng nhận thức thông qua văn bản chỉ đạo, triển khai của chính quyền và các cơ quan chuyên trách Thành phố Hồ Chí Minh Trong những năm qua, các cấp, các ngành, đoàn thể Thành phố Hồ Chí Minh đã rất quan tâm đến vấn đề phòng chống mại dâm nói chung và tội phạm về mại dâm nói riêng. Điều này được thể hiện qua việc chính quyền và các cơ quan chuyên trách ở Thành phố đã ban hành nhiều văn bản tổ chức triển khai thực hiện các văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước trong công tác phòng chống tệ nạn mại dâm và tội phạm về mại dâm như: Quyết định số 6448/QĐ-UBND ngày 31 tháng 12 năm 2011 của Ủy ban nhân dân Thành phố về ban hành Kế hoạch triển khai công tác phòng, chống tệ nạn mại dâm trên địa bàn Thành phố giai đoạn 2011 - 2015 và Chỉ thị số 13/2012/CT-UBND ngày 25 tháng 4 năm 2012 của Ủy ban nhân dân Thành phố về tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ phát sinh tệ nạn xã hội trên địa bàn Thành phố, Chỉ thị số 13/2014/CT-UBND ngày 25/6/2014 về tăng cường thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp phòng chống mại dâm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh … Qua phân tích các văn bản này, tác giả nhận thấy các cấp chính quyền ở Thành phố Hồ Chí Minh cũng chỉ đánh giá về tình hình các tội phạm về mại dâm với góc độ là sự biến tướng, phát triển của tệ nạn mại dâm. Ngoài ra, các văn bản này cũng chỉ ra được nguyên nhân, điều kiện của tình hình về nạn mại dâm (bao gồm cả nguyên nhân của tình hình các tội phạm về mại dâm) như sau: “… do quá trình đô thị hóa và sự gia tăng dân số cơ học nhanh, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế phát triển theo cơ chế thị trường và hội nhập với nền kinh tế thế giới, đã nảy sinh những vấn đề xã hội phức tạp, trong đó có tệ nạn mại dâm với hình thức hoạt động biến tướng ngày càng tinh vi đã gây ảnh hưởng tác động xấu đến thuần phong mỹ tục, đạo đức lối sống, nhất là các đối tượng trong độ tuổi thanh thiếu niên” [32].
23 Có thể thấy rằng, các cấp chính quyền và cơ quan chuyên trách ở Thành phố Hồ Chí Minh chỉ mới tiếp cận về nguyên nhân và điều kiện của tình hình các tội phạm về mại dâm dưới góc độ là các nguyên nhân, điều kiện của tệ nạn mại dâm mà chưa có những nghiên cứu, đánh giá về các nguyên nhân, điều kiện cụ thể của nhóm tội phạm này. Có lẽ chính vì vậy mà các giải pháp, nhiệm vụ được đề ra trong các văn bản nêu trên chưa thể hiện được hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm về mại dâm trên thực tế.