Luận án tiến sĩ quản lý tài nguyên và môi trường nguy cơ gây suy thoái môi trường từ quá trình lưu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc tại nhóm cảng biển phía bắc việt nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý tài nguyên và môi trường nguy cơ gây suy thoái môi trường từ quá trình lưu kho và bốc xếp, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Trần Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Kim Định
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Môi trường
• Đề tài: Nguy Cơ Gây Suy Thoái Môi Trường Từ Quá Trình Lưu Kho Và Bốc Xếp Hàng Hóa Chất Độc Tại Nhóm Cảng Biển Phía Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Suy thoái môi trường từ lưu kho và bốc xếp hóa chất độc

Suy thoái môi trường là một trong những hậu quả nghiêm trọng từ hoạt động lưu kho hóa chất độc và bốc xếp hóa chất độc tại các cảng biển phía Bắc Việt Nam. Các hoạt động này tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường biển, đất và không khí. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc lưu trữ và vận chuyển hóa chất độc hại không đúng quy trình có thể dẫn đến rò rỉ, tràn hóa chất, gây ra các tác động môi trường nghiêm trọng. Các sự cố này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển mà còn đe dọa sức khỏe cộng đồng. Việc quản lý và kiểm soát các hoạt động này cần được thực hiện nghiêm ngặt để giảm thiểu nguy cơ suy thoái môi trường.

1.1. Nguy cơ từ lưu kho hóa chất độc

Lưu kho hóa chất độc tại các cảng biển phía Bắc Việt Nam tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ô nhiễm môi trường biển. Các hóa chất độc hại như thuốc bảo vệ thực vật, chất tẩy rửa, và kim loại nặng có thể rò rỉ ra môi trường nếu không được bảo quản đúng cách. Nghiên cứu cho thấy, các kho chứa hóa chất tại các cảng thường không đáp ứng đủ tiêu chuẩn an toàn, dẫn đến nguy cơ rò rỉ cao. Việc xây dựng các quy định nghiêm ngặt về quản lý hóa chất độc hại là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ này.

1.2. Nguy cơ từ bốc xếp hóa chất độc

Bốc xếp hóa chất độc là một trong những hoạt động có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường biển. Quá trình này thường liên quan đến việc vận chuyển hóa chất từ tàu vào kho và ngược lại, dễ dẫn đến sự cố tràn hóa chất. Các sự cố này không chỉ gây ô nhiễm nước biển mà còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái xung quanh. Việc áp dụng các quy trình bốc xếp hóa chất an toàn và hiệu quả là yếu tố then chốt để giảm thiểu nguy cơ suy thoái môi trường.

II. Tác động môi trường từ hoạt động cảng biển phía Bắc

Các cảng biển phía Bắc Việt Nam như Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Bình và Nam Định là những khu vực có hoạt động vận chuyển và lưu kho hóa chất độc hại cao. Các hoạt động này đã gây ra nhiều tác động môi trường nghiêm trọng, bao gồm ô nhiễm nước, đất và không khí. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chất lượng môi trường tại các khu vực này đang có dấu hiệu suy thoái do sự tích tụ của các chất độc hại. Việc đánh giá và kiểm soát các nguồn phát thải là cần thiết để bảo vệ môi trường biển.

2.1. Ô nhiễm môi trường biển

Ô nhiễm môi trường biển là một trong những hậu quả nghiêm trọng từ hoạt động của các cảng biển phía Bắc. Các chất thải từ tàu, nước ballast, và hóa chất độc hại đã gây ra sự tích tụ các chất ô nhiễm trong nước biển. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái biển mà còn đe dọa sức khỏe con người. Việc áp dụng các biện pháp kiểm soát hóa chất độc là cần thiết để giảm thiểu tác động này.

2.2. Ô nhiễm đất và không khí

Hoạt động lưu kho và bốc xếp hóa chất độc cũng gây ra ô nhiễm đất và không khí tại các khu vực cảng biển phía Bắc. Các hóa chất độc hại có thể thấm vào đất, gây ô nhiễm nguồn nước ngầm. Bên cạnh đó, quá trình bốc xếp hóa chất cũng phát thải bụi và khí độc vào không khí, ảnh hưởng đến chất lượng không khí xung quanh. Việc thực hiện các biện pháp an toàn hóa chất là cần thiết để giảm thiểu các tác động này.

III. Giải pháp quản lý và kiểm soát hóa chất độc

Để giảm thiểu nguy cơ suy thoái môi trường từ hoạt động lưu kho và bốc xếp hóa chất độc, các giải pháp quản lý hóa chất độc hại cần được áp dụng một cách nghiêm ngặt. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng các quy định về an toàn hóa chất, cải thiện quy trình bốc xếp hóa chất, và tăng cường kiểm soát hóa chất độc. Ngoài ra, việc xây dựng kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất cũng là yếu tố quan trọng để bảo vệ môi trường biển.

3.1. Quy định về quản lý hóa chất độc hại

Việc xây dựng các quy định về quản lý hóa chất độc hại là cần thiết để đảm bảo an toàn trong quá trình lưu kho và bốc xếp. Các quy định này cần bao gồm các tiêu chuẩn về bảo quản, vận chuyển và xử lý hóa chất độc hại. Ngoài ra, việc tăng cường giám sát và kiểm tra các hoạt động này cũng là yếu tố quan trọng để giảm thiểu nguy cơ suy thoái môi trường.

3.2. Kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố

Xây dựng kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố là yếu tố quan trọng để giảm thiểu tác động của các sự cố hóa chất. Kế hoạch này cần bao gồm các biện pháp ứng phó nhanh chóng và hiệu quả trong trường hợp xảy ra sự cố tràn hóa chất. Việc đào tạo và trang bị đầy đủ kiến thức cho nhân viên cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn trong quá trình lưu kho và bốc xếp hóa chất độc hại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, cấu trúc luận án bao gồm ba chƣơng: - Chƣơng 1 trình bày tổng quan về các công trình nghiên cứu vấn đề và vùng nghiên cứu đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển ở trong và ngoài nƣớc, đồng thời khái quát về vùng nghiên cứu cũng nhƣ về hoạt động vận chuyển, xếp dỡ và lƣu kho hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía Bắc. - Chƣơng 2 trình bày về cách tiếp cận, các phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu sử dụng thực hiện Luận án. Trong đó, tiếp cận hệ thống và phát triển bền vững là bao trùm, phƣơng pháp phân tích DPSIR là chủ đạo, đồng thời đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu cũng đƣợc xác định rõ. - Chƣơng 3 đề cập đến kết quả nghiên cứu của Luận án, bao gồm: đánh giá thực trạng và các tác động tới môi trƣờng cũng nhƣ thực trạng công tác quản lý môi trƣờng trong quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía bắc Việt Nam và xác định các nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng cũng nhƣ nguồn phát sinh nguy cơ; xây dựng và áp dụng thử nghiệm bộ tiêu chí đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại nhóm cảng biển phía Bắc; đề xuất các giải pháp về quản lý hàng hóa chất độc hại tại cảng, hƣớng dẫn đánh giá nguy cơ suy thoái và hƣớng dẫn xây dựng kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố hóa chất tại cảng biển.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ VÙNG NGHIÊN CỨU 1. Nghiên cứu về đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển 1. Các khái niệm liên quan 1/ Hàng hóa chất độc hại và hàng nguy hiểm - Hàng hóa chất độc hại (HNS: Hazardous and Noxious Substances) bao gồm: dầu; các chất lỏng khác đƣợc xác định là độc hại hoặc nguy hiểm; khí hóa lỏng; chất lỏng có nhiệt độ chớp cháy không quá 60°C; các vật liệu và chất nguy hiểm, độc hại và có hại đƣợc vận chuyển dƣới dạng đóng gói hoặc đựng trong thùng chứa; và các vật liệu dạng khối rắn đƣợc xác định là có các mối nguy hóa học [7]. - Hàng hóa nguy hiểm (DG : Dangerous Goods) là các chất hoặc vật phẩm có thể gây ra mối đe dọa cho ngƣời, tài sản và/hoặc môi trƣờng.

Chúng có thể tồn tại ở ba trạng thái vật lý - dƣới dạng rắn, lỏng hoặc khí - và có thể gây ra một loạt các nguy hiểm trong quá trình vận chuyển [8]. 2/ Suy thoái môi trường: là sự suy giảm về chất lƣợng và số lƣợng của thành phần môi trƣờng, gây ảnh hƣởng xấu đến sức khỏe con ngƣời, sinh vật và tự nhiên (Luật Bảo vệ môi trƣờng, 2020). Nguy cơ đƣợc hình thành do một sự kiện nguy hiểm (sự cố) hay sự tích lũy các yếu tố có hại có thể dẫn đến những tổn hại sức khỏe và tính mạng cho con ngƣời, hay gây thiệt hại về tài sản hoặc môi trƣờng. Từ các khái niệm trên ta có khái niệm: 5/ Nguy cơ gây suy thoái môi trường: là khả năng xuất hiện những mối nguy gây suy giảm về chất lƣợng và số lƣợng của thành phần môi trƣờng, gây ảnh hƣởng xấu đến sức khỏe con ngƣời, sinh vật và tự nhiên.

Trong hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển các mối nguy có thể đƣợc hình thành do các sự cố nhƣ rơi kiện hàng chứa hóa chất xuống môi 6 trƣờng nƣớc, rách vỡ bao bì chứa hóa chất độc hại làm thất thoát chúng ra môi trƣờng hay do sự tích lũy của các chất ô nhiễm có trong nƣớc thải vệ sinh thùng chứa hàng, phƣơng tiện bốc xếp chứa hóa chất độc hại không/chƣa xử lý đạt tiêu chuẩn môi trƣờng. Nguy cơ và rủi ro đƣợc sử dụng trong các bối cảnh khác nhau. Nguy cơ là một tình huống hiện có, có khả năng gây ra thiệt hại hoặc tổn hại. Rủi ro là một tác hại hoặc nguy hiểm tiềm tàng đƣợc dự đoán trong tƣơng lai, có thể đƣợc giảm thiểu hoặc tránh.

7/ Đánh giá nguy cơ: Một quá trình thu thập thông tin có hệ thống, đánh giá khả năng xảy ra và hậu quả của việc tiếp xúc với mối nguy hoặc phát tán (các) mối nguy hiểm cũng nhƣ xác định các biện pháp kiểm soát nguy cơ thích hợp nhằm giảm nguy cơ đó xuống mức có thể chấp nhận đƣợc[11]. 8/ Đánh giá rủi ro: là quá trình tổng thể ƣớc tính nhằm xác định mức độ rủi ro của một nguy cơ cụ thể[13]. Đánh giá rủi ro là quá trình bao gồm một số hay toàn bộ các nội dung sau đây: Xác định nguy cơ; đánh giá ảnh hƣởng; đánh giá tiếp xúc và lƣợng hóa rủi ro [14]. Nhƣ vậy, đánh giá rủi ro và đánh giá nguy cơ có sự tƣơng đồng về nội hàm và mục đích.

Tuy nhiên, đánh giá rủi ro là quá trình lƣợng hóa các đánh giá và xác định một mức độ rủi ro cụ thể, còn đánh giá nguy cơ không nhất thiết phải lƣợng hóa các đánh giá mà có thể đánh giá một cách đính tính bằng các nhận định và đối sánh. Mối nguy là các mối đe dọa tiềm tàng, trong một điều kiện cụ thể sẽ xảy ra và dẫn đến hậu quả là các tác động xấu đến môi trƣờng và con ngƣời. Các tác động xấu đến môi trƣờng có thể từ mức độ thấp (chƣa gây ô nhiễm) đến mức độ cao hơn là „„Ô nhiễm môi trƣờng” và có thể đến mức „„Thảm họa môi trƣờng”, gọi chung là „„Suy thoái môi trƣờng”. Khi xác định đƣợc khả năng một „„Mối nguy” có thể xảy ra (Nguy cơ) và mức độ tác động xấu đến môi trƣờng thì đƣợc gọi là „„Rủi ro môi trƣờng”.

Khi một „„Mối nguy” xảy ra làm biến đổi hoặc suy thoái môi trƣờng nghiêm trọng diễn ra do một tai nạn (sự cố) thì đƣợc gọi là „„Sự cố môi trƣờng” 7 Trong các nghiên cứu về đánh giá rủi ro môi trƣờng liên quan đến hoạt động cảng biển và hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng đƣờng biển ngƣời ta quan tâm nhiều đến các nguy cơ xảy ra sự cố nhƣ đâm va, rơi kiện hàng, bục vỡ đƣờng ống dẫn, thùng hàng …dẫn đến các sự cố nhƣ tràn dầu, cháy nổ, phát tán các hóa chất độc hại vào môi trƣờng gây suy thoái môi trƣờng. Nhƣ vậy, đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển bao gồm đánh giá rủi ro do các sự cố gây ra và do sự tích lũy của các chất ô nhiễm liên quan đến hoạt động này. 6/ Tiêu chí rủi ro và chỉ tiêu đánh giá - Tiêu chí rủi ro là một hoặc một nhóm các chỉ tiêu cho phép xác định, đo lƣờng, đánh giá và phân loại mức độ rủi ro của đối tƣợng đƣợc đánh giá rủi ro [15]. - Chỉ tiêu đánh giá là công cụ đo lƣờng một khía cạnh cụ thể của tiêu chí, đƣợc thể hiện bằng con số, tỷ lệ, tỷ số, tỷ suất… Chỉ tiêu đƣợc tính toán thông qua việc thu thập, phân tích số liệu.

Các chỉ tiêu giúp đo lƣờng và chỉ ra mức độ chất lƣợng đạt đƣợc của tiêu chí [16]. Đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trường từ quá trình lưu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại (HNS) tại cảng biển Đánh giá nguy cơ gây suy thoái môi trƣờng từ quá trình lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển nhằm trả lời cho câu hỏi “Có bằng chứng nào về các mối nguy hiểm đối với các thành phần môi trƣờng do hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại khu vực cảng biển?” và “Những vấn đề gì có thể xảy ra, nhƣ là hậu quả của điều kiện hiện tại hay điều kiện có thể có trong tƣơng lai?” Để trả lời cho các câu hỏi trên cần xác định các mối nguy trong hoạt động lƣu kho và bốc xếp hàng hóa chất độc hại tại cảng biển và đánh giá nguy cơ xảy ra của các mối nguy đó cũng nhƣ dự báo hậu quả xấu về môi trƣờng do mối nguy đó tạo thành. Chuỗi vận chuyển hàng hóa chất độc hại bao gồm một loạt các hoạt động mang tính hệ thống bao gồm lƣu giữ, xếp dỡ, vận chuyển chất độc hại và xử lý chất thải. Việc vận chuyển và lƣu giữ hàng hóa chất độc hại bao gồm nhiều yếu tố trong các mối quan hệ phức tạp, phụ thuộc lẫn nhau và năng động.

Hệ thống bao gồm các đối tƣợng vận tải (hàng hóa và con ngƣời), phƣơng tiện kỹ thuật, cơ sở hạ tầng cảng/bến, cơ sở quản lý và 8 vận hành, tài liệu hƣớng dẫn và nguồn nhân lực. Yếu tố con ngƣời rất quan trọng để đánh giá trong hệ thống vì họ thiết kế, phát triển, xây dựng, vận hành, quản lý, điều chỉnh và tƣơng tác với các yếu tố khác của hệ thống[13].