Nghiên Cứu Về Xóa Đói Giảm Nghèo Tại Huyện Nông Sơn

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp xoá đói giảm nghèo trên địa bàn, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Đỗ Thị Dung
• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Nghiên Cứu Xóa Đói Giảm Nghèo
• Đề tài: Giải Pháp Xóa Đói Giảm Nghèo Tại Huyện Nông Sơn
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Quảng Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 1.1. KHÁI NIỆM VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ ĐÓI NGHÈO
• 1.1.1. Một số khái niệm về đói nghèo
• 1.1.2. Khái niệm nghèo
• 1.1.3. Khái niệm về xóa đói, giảm nghèo
• 1.1.4. Khái niệm về xóa đói
• 1.1.5. Khái niệm về giảm nghèo
• 1.2. Các tiêu thức và chuẩn mực đánh giá đói nghèo
• 1.2.1. Các tiêu thức đánh giá đói nghèo quốc tế
• 1.2.2. Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo của một số nước trên thế giới
• 1.2.3. Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia
• 1.2.4. Công thức đo lường đói nghèo
• 1.3. NỘI DUNG XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 1.3.1. Xác định các nhân tố ảnh hưởng tới đói nghèo
• 1.3.1.1. Các nhân tố khách quan
• 1.3.1.2. Các nhân tố chủ quan
• 1.3.2. Thực hiện các chính sách xóa đói giảm nghèo
• 1.3.2.1. Các chính sách tạo điều kiện cho người nghèo phát triển sản xuất tăng thu nhập
• 1.3.2.2. Các chính sách tạo điều kiện để người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản
• 1.3.2.3. Chính sách tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người nghèo
• 1.4. KINH NGHIỆM XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 1.4.1. Kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo ở Huyện miền núi Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An
• 1.4.2. Kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo ở Huyện miền núi Tây Giang, Quảng Nam
• 1.4.3. Một số kinh nghiệm chung về công tác xoá đói giảm nghèo
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NÔNG SƠN
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Tình hình phát triển kinh tế xã hội của huyện
• 2.2. THỰC TRẠNG ĐÓI NGHÈO Ở HUYỆN NÔNG SƠN
• 2.2.1. Thực trạng đói nghèo chung của cả huyện
• 2.2.2. Thực trạng đói nghèo của nhóm hộ điều tra
• 2.2.3. Điều kiện sống và phương tiện sản xuất của các hộ đói nghèo
• 2.2.4. Kết quả và hiệu quả sản xuất một số cây trồng chính
• 2.2.5. Thu và cơ cấu thu chi hàng năm
• 2.2.6. Tình hình sử dụng vốn và nhu cầu vay vốn của hộ
• 2.2.7. Những nguyên nhân đói nghèo của huyện Nông Sơn và nhóm hộ điều tra
• 2.2.7.1. Nguyên nhân khách quan
• 2.2.7.2. Nguyên nhân chủ quan
• 2.3. THỰC TRẠNG XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO HUYỆN NÔNG SƠN
• 2.3.1. Tình hình thực hiện các chương trình, chính sách xóa đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Nông Sơn
• 2.3.2. Các chính sách tạo điều kiện cho người nghèo phát triển sản xuất, tăng thu nhập
• 2.3.3. Chính sách tạo điều kiện cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản
• 2.3.4. Chính sách tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người nghèo
• 2.3.5. Kết quả đạt được trong công tác xóa đói giảm nghèo
• 2.3.6. Những tồn tại, hạn chế trong công tác xóa đói giảm nghèo
• 2.3.6.1. Những tồn tại, hạn chế
• 2.3.6.2. Nguyên nhân tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO Ở HUYỆN NÔNG SƠN TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. CHỦ TRƯƠNG, QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VỀ XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 3.1.1. Mục tiêu của chương trình quốc gia về xoá đói giảm nghèo
• 3.1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.1.2. Mục tiêu xóa đói giảm nghèo của tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2011-2015
• 3.1.3. Định hướng, mục tiêu xoá đói giảm nghèo của huyện Nông Sơn
• 3.1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO
• 3.2.1. Các giải pháp tạo điều kiện cho người nghèo phát triển sản xuất tăng thu nhập
• 3.2.1.1. Giải pháp về chính sách tín dụng
• 3.2.1.2. Giải pháp về chính sách đào tạo nghề, tập huấn khoa học kỹ thuật và hỗ trợ sản xuất, phát triển hệ thống khuyến nông
• 3.2.1.3. Giải pháp về chính sách đất đai cho các hộ nghèo
• 3.2.1.4. Giải pháp đầu tư kết cấu hạ tầng phát triển phục vụ nông nghiệp nông thôn
• 3.2.2. Các giải pháp tạo điều kiện cho người nghèo tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản
• 3.2.2.1. Giải pháp về chính sách hỗ trợ về y tế cho người nghèo
• 3.2.2.2. Giải pháp về chính sách hỗ trợ về giáo dục cho người nghèo
• 3.2.2.3. Giải pháp về chính sách hỗ trợ về nhà ở, nước sạch và vệ sinh cho người nghèo
• 3.2.2.4. Giải pháp về chính sách hỗ trợ về pháp lý cho người nghèo
• 3.2.3. Giải pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người nghèo
• 3.2.4. Một số giải pháp khác
• 3.2.4.1. Giải pháp về tổ chức thực hiện
• 3.2.4.2. Giải pháp về công tác qui hoạch, định hướng phát triển
• 3.2.4.3. Giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn
• 3.2.4.4. Giải pháp về giảm qui mô hộ gia đình và tỷ lệ phụ thuộc
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao)
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Xóa Đói Giảm Nghèo Tại Huyện Nông Sơn

Nghiên cứu về xóa đói giảm nghèo tại huyện Nông Sơn là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Huyện Nông Sơn, với đặc điểm địa lý và kinh tế xã hội đặc thù, đang đối mặt với nhiều thách thức trong công cuộc xóa đói giảm nghèo. Việc hiểu rõ thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến đói nghèo là cần thiết để đề xuất các giải pháp hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Của Huyện Nông Sơn

Huyện Nông Sơn có địa hình chủ yếu là đồi núi, với nhiều khó khăn trong sản xuất nông nghiệp. Tình hình kinh tế xã hội tại đây còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Xóa Đói Giảm Nghèo

Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ thực trạng đói nghèo mà còn cung cấp cơ sở để xây dựng các chính sách xóa đói giảm nghèo phù hợp với điều kiện địa phương.

II. Những Thách Thức Trong Công Tác Xóa Đói Giảm Nghèo Tại Nông Sơn

Công tác xóa đói giảm nghèo tại huyện Nông Sơn gặp nhiều thách thức. Tình trạng nghèo đói vẫn còn phổ biến, với tỷ lệ hộ nghèo cao. Các yếu tố như thiên tai, biến đổi khí hậu và thiếu hụt nguồn lực đã làm cho công tác này trở nên khó khăn hơn.

2.1. Tình Hình Đói Nghèo Tại Huyện Nông Sơn

Tỷ lệ hộ nghèo tại Nông Sơn hiện nay là 57,73%, cho thấy mức độ đói nghèo vẫn còn nghiêm trọng. Nhiều hộ gia đình không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu cơ bản.

2.2. Nguyên Nhân Dẫn Đến Đói Nghèo

Các nguyên nhân chủ quan và khách quan như thiếu đất sản xuất, trình độ dân trí thấp và cơ sở hạ tầng kém phát triển đã góp phần vào tình trạng này.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Đói Nghèo Tại Nông Sơn

Để giải quyết vấn đề xóa đói giảm nghèo, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất và tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản là rất quan trọng.

3.1. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Sản Xuất

Cần có các chính sách khuyến khích người nghèo phát triển sản xuất, tăng thu nhập thông qua việc cung cấp vốn và kỹ thuật.

3.2. Tiếp Cận Dịch Vụ Xã Hội Cơ Bản

Người nghèo cần được tiếp cận các dịch vụ như giáo dục, y tế và nhà ở để cải thiện chất lượng cuộc sống.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Xóa Đói Giảm Nghèo Tại Nông Sơn

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số chương trình xóa đói giảm nghèo đã đạt được thành công nhất định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đạt được mục tiêu bền vững.

4.1. Thành Tựu Đạt Được Trong Công Tác Xóa Đói Giảm Nghèo

Một số chương trình đã giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao nhận thức và cải thiện điều kiện sống cho người dân.

4.2. Những Hạn Chế Cần Khắc Phục

Mặc dù có những thành tựu, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong việc thực hiện các chính sách, cần có sự điều chỉnh kịp thời.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Xóa Đói Giảm Nghèo

Công tác xóa đói giảm nghèo tại huyện Nông Sơn cần được tiếp tục đẩy mạnh. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

5.1. Định Hướng Chiến Lược Xóa Đói Giảm Nghèo

Cần xây dựng các chiến lược dài hạn nhằm cải thiện điều kiện sống và phát triển kinh tế cho người nghèo.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Cơ Quan

Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng là rất quan trọng trong việc thực hiện các chương trình xóa đói giảm nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng nghèo đói tại các vùng cao miền Trung luôn là một trong những thách thức lớn đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại Việt Nam. Theo thống kê tại thời điểm năm 2010, tỷ lệ hộ nghèo trên địa bàn huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam chiếm tới 57,73% tổng số hộ, đưa địa phương này vào nhóm 6 huyện có tỷ lệ nghèo cao nhất toàn tỉnh. Huyện Nông Sơn được thành lập theo Nghị định số 42/2008/NĐ-CP ngày 08/04/2008 của Chính phủ trên cơ sở chia tách 05 xã miền núi phía Tây của huyện Quế Sơn, với tổng diện tích tự nhiên đạt 45.592 ha, bao gồm 7 đơn vị hành chính cấp xã, 31 thôn và quy mô dân số 34.524 người.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự kết hợp giữa điều kiện địa hình phức tạp, mạng lưới sông Thu Bồn chia cắt sâu sắc, đất sản xuất nông nghiệp manh mún thường xuyên bị bồi lấp bởi lũ lụt hằng năm, cùng điểm xuất phát thấp về cơ sở hạ tầng kỹ thuật. Nghiên cứu tập trung vào hai mục tiêu chủ chốt: phân tích thực trạng kinh tế hộ nông dân nghèo qua nguồn số liệu sơ cấp năm 2010 và số liệu thứ cấp giai đoạn 2008–2010; từ đó xác định các nguyên nhân căn cơ dẫn đến tình trạng đói nghèo để đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học nhằm hỗ trợ địa phương phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân 4% đến 5% mỗi năm, nâng cao mức thu nhập bình quân đầu người trong giai đoạn 2011–2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chuẩn nghèo dựa trên mức tiêu dùng năng lượng tối thiểu của Ngân hàng Thế giới (2.100 calori/người/ngày) kết hợp chuẩn nghèo thu nhập của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội Việt Nam. Trong giai đoạn 2006–2010, chuẩn nghèo khu vực nông thôn được xác định ở mức thu nhập bình quân từ 200.000 đồng/người/tháng trở xuống; bước sang giai đoạn 2011–2015, chuẩn này được điều chỉnh lên mức 400.000 đồng/người/tháng. Nghiên cứu tích hợp hệ thống đo lường nghèo đói FGT do Foster, Greer và Thorbecke thiết lập năm 1984, bao gồm ba thước đo cơ bản:

• Chỉ số đếm đầu người ($P_0$ hay Headcount Index): Đo lường tỷ lệ dân số sống dưới chuẩn nghèo.
• Chỉ số khoảng cách nghèo ($P_1$ hay Poverty Gap Index): Phản ánh độ sâu của nghèo đói và mức thâm hụt thu nhập trung bình so với chuẩn nghèo.
• Chỉ số bình phương khoảng cách nghèo ($P_2$ hay Squared Poverty Gap Index): Đánh giá mức độ nghiêm trọng và sự bất bình đẳng thu nhập giữa những người nghèo.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm trọng tâm bao gồm: Đói, Nghèo, Xóa đói, Giảm nghèo và Giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp hộ gia đình.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hai nguồn dữ liệu chính. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê định kỳ của Ủy ban nhân dân huyện Nông Sơn, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Thống kê giai đoạn 2008–2010. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa năm 2010.

Quy mô mẫu điều tra được xác định theo công thức chọn mẫu xác suất:

$$n = \frac{t^2 \cdot \sigma^2}{\Delta^2}$$

Với hệ số tin cậy $t = 1,96$ (mức ý nghĩa $\alpha = 5%$), phương sai mẫu $\sigma^2$ được ước lượng từ cuộc điều tra thử nghiệm trên 30 hộ. Kết quả tính toán cho ra quy mô mẫu lý thuyết là 144 hộ, sau đó được điều chỉnh lên 150 hộ nghèo để đảm bảo độ tin cậy thống kê và loại trừ sai số trùng lặp. Địa bàn khảo sát phân bổ đều tại 5 xã: Quế Trung, Quế Lâm, Quế Phước, Phước Ninh, Sơn Viên (mỗi xã 30 hộ nghèo). Nghiên cứu tiến hành khảo sát thêm 20 hộ đã thoát nghèo và hộ cận nghèo để đánh giá nguy cơ tái nghèo.

Phương pháp phân tích kinh tế sử dụng thống kê mô tả, thống kê so sánh và hệ thống chỉ tiêu hạch toán nông hộ: Tổng giá trị sản xuất ($GO = \sum q_i p_i$), Chi phí trung gian ($IC = \sum C_i$), và Giá trị gia tăng ($VA = GO - IC$). Việc lựa chọn các phương pháp này cho phép đánh giá chính xác năng suất sinh kế và hiệu quả kinh tế trên một đơn vị diện tích canh tác của nhóm hộ điều tra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa và phân tích dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2008–2010 đã làm rõ 4 phát hiện quan trọng:

1. Tỷ lệ nghèo ở mức rất cao và phân hóa sâu sắc: Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện Nông Sơn năm 2010 duy trì ở mức 57,73%, cao hơn 2,7 lần so với tỷ lệ hộ nghèo bình quân của tỉnh Quảng Nam (khoảng 21,5%).
2. Năng lực tạo giá trị gia tăng trong nông nghiệp thấp: Cơ cấu cây trồng chính (lúa, ngô, sắn) có chi phí trung gian (IC) chiếm từ 45% đến 55% tổng giá trị sản xuất (GO), dẫn đến giá trị gia tăng (VA) thuần túy của hộ nghèo chỉ đạt mức bình quân dưới 350.000 đồng/người/tháng.
3. Hạn chế về vốn và tư liệu sản xuất: Khoảng 78% hộ nghèo thiếu vốn mở rộng sản xuất; mức vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội giai đoạn 2008–2010 chỉ đạt bình quân 6 đến 8 triệu đồng/lượt/hộ, chưa đáp ứng đủ nhu cầu đầu tư chu kỳ chăn nuôi hoặc chuyển đổi giống cây trồng quy mô lớn.
4. Trở ngại về nhân khẩu học và trình độ học vấn: Hơn 85% chủ hộ nghèo có trình độ văn hóa từ trung học cơ sở trở xuống, trong đó có 12% chưa hoàn thành tiểu học; tỷ lệ người phụ thuộc bình quân đạt 0,92 người ăn theo trên một lao động chính, cao gấp 2,4 lần so với nhóm hộ khá giả.

Thảo luận kết quả

Thực trạng đói nghèo nghiêm trọng tại Nông Sơn xuất phát từ mối quan hệ nhân quả phức tạp giữa điều kiện địa lý và nguồn lực hộ. Lượng mưa trung bình năm từ 2.100 mm đến 3.600 mm cùng địa hình dốc 10–15 độ khiến đất sản xuất bị xói mòn và cô lập giao thông trong suốt mùa lũ tháng 9 đến tháng 12. Khi thảo luận kết quả, sự chênh lệch có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nghèo của Nông Sơn (57,73%) so với toàn tỉnh Quảng Nam, kết hợp bảng cơ cấu chi phí sản xuất nhằm chỉ rõ mức thâm hụt thu nhập.

So sánh với các mô hình giảm nghèo tại các huyện miền núi khác mang lại nhiều góc nhìn giá trị:

• Mô hình tại huyện Nghĩa Đàn (Nghệ An): Nhờ tập trung nâng mức vốn vay ưu đãi lên 12 triệu đồng/hộ và lồng ghép chuyển giao kỹ thuật cho hơn 80% hộ nghèo, huyện Nghĩa Đàn đã giảm tỷ lệ nghèo từ 23,67% năm 2008 xuống còn 18,11% năm 2009.
• Mô hình tại huyện Tây Giang (Quảng Nam): Với nguồn lực 298,308 tỷ đồng đầu tư xây dựng 367 công trình hạ tầng và 3.063 nhà ở kiên cố giai đoạn 2005–2010, Tây Giang đã duy trì tốc độ giảm nghèo bình quân ấn tượng 8,05%/năm.

Sự đối chiếu này khẳng định rằng điểm nghẽn của Nông Sơn nằm ở hạ tầng giao thông cách trở và quy mô vốn tín dụng phân tán, khiến người dân chưa thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn của nông nghiệp tự cung tự cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Để đạt mục tiêu hạ tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện xuống dưới 30% vào năm 2015, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Nâng cao hạn mức tín dụng ưu đãi và mở rộng kênh tiếp cận vốn: Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện Nông Sơn chủ trì điều chỉnh mức vay bình quân từ 7 triệu đồng lên 15–20 triệu đồng/hộ trong giai đoạn 2011–2015; áp dụng thời hạn vay linh hoạt từ 36 đến 60 tháng phù hợp chu kỳ cây công nghiệp và chăn nuôi bò lai.
2. Đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật và đào tạo nghề nông thôn: Phòng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn phối hợp Trạm Khuyến nông triển khai tối thiểu 25–30 lớp tập huấn kỹ thuật mỗi năm; mục tiêu đến năm 2015 có trên 70% lao động thuộc hộ nghèo được đào tạo kỹ thuật thâm canh giống ngô lai, lúa thuần chất lượng cao và kỹ năng phòng chống dịch bệnh gia súc.
3. Đầu tư kiên cố hóa kết cấu hạ tầng giao thông và thủy lợi: Ủy ban nhân dân huyện Nông Sơn phối hợp Sở Giao thông Vận tải ưu tiên giải ngân nguồn vốn ngân sách để nâng cấp 100% các trục đường liên xã huyết mạch; xây dựng hệ thống cống hộp chống ngập cục bộ tại 5 xã trọng điểm, bảo đảm giao thương thông suốt trong mùa mưa lũ.
4. Tăng cường bảo trợ xã hội và tiếp cận dịch vụ công thiết yếu: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện phối hợp Trung tâm Y tế huyện duy trì cấp 100% thẻ bảo hiểm y tế miễn phí cho người nghèo; thực hiện miễn giảm 100% học phí và các khoản phụ phí cho học sinh nghèo; hoàn thành xóa bỏ 100% nhà tạm theo Quyết định số 167/QĐ-TTg trước năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực chứng của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý nhà nước và hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Cung cấp cơ sở dữ liệu chi tiết về thực trạng hộ nghèo để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2011–2015) và phân bổ ngân sách Chương trình mục tiêu Quốc gia giảm nghèo bền vững.
• Cán bộ tín dụng và các tổ chức tài chính vi mô: Nắm bắt chính xác nhu cầu vốn, khả năng hoàn trả và chu kỳ sản xuất nông nghiệp của 150 hộ điều tra để thiết kế gói sản phẩm tín dụng ưu đãi phù hợp.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế phát triển: Tham khảo quy trình ứng dụng hệ chỉ số FGT kết hợp phương pháp hạch toán nông hộ (GO - IC - VA) trong phân tích đói nghèo tại các huyện miền núi mới thành lập.
• Cán bộ khuyến nông và các tổ chức phi chính phủ phát triển cộng đồng: Khai thác tài liệu thực địa để xây dựng các dự án sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu và chuyển giao mô hình thâm canh nông lâm kết hợp tại vùng đồng bào miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Nông Sơn trong giai đoạn nghiên cứu là bao nhiêu?

Theo số liệu thống kê năm 2010, tỷ lệ hộ nghèo của huyện Nông Sơn ở mức 57,73%, đưa huyện vào nhóm 6 huyện nghèo nhất tỉnh Quảng Nam. Mức này cao hơn đáng kể so với tỷ lệ nghèo bình quân cả nước thời điểm đó (10,7%).

Cỡ mẫu 150 hộ điều tra được phân bổ tại các địa bàn nào?

Mẫu nghiên cứu 150 hộ nghèo được phân bổ đồng đều tại 5 xã đặc trưng gồm Quế Trung, Quế Lâm, Quế Phước, Phước Ninh và Sơn Viên (mỗi xã 30 hộ), kèm theo 20 hộ điều tra nhanh để đối chứng nguy cơ tái nghèo.

Yếu tố tự nhiên ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng nghèo tại Nông Sơn?

Địa hình dốc 10–15 độ cùng lượng mưa lớn từ 2.100 mm đến 3.600 mm hằng năm gây lũ lụt và chia cắt giao thông từ tháng 9 đến tháng 12, làm sạt lở đất canh tác và cản trở việc vận chuyển nông sản ra thị trường tiêu thụ.

Luận văn đã vận dụng những chỉ số nào để đo lường nghèo đói?

Nghiên cứu áp dụng hệ chỉ số FGT gồm: Chỉ số đếm đầu người ($P_0$), Chỉ số khoảng cách nghèo ($P_1$) và Chỉ số bình phương khoảng cách nghèo ($P_2$), kết hợp cùng chuẩn nghèo theo thu nhập của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Đâu là giải pháp tài chính trọng tâm được đề xuất cho hộ nghèo Nông Sơn?

Luận văn đề xuất Ngân hàng Chính sách Xã hội nâng định mức vay ưu đãi từ mức 6–8 triệu đồng lên 15–20 triệu đồng/hộ, kéo dài thời gian vay lên 36–60 tháng nhằm đáp ứng đủ chu kỳ đầu tư chăn nuôi và trồng cây lâm nghiệp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về xóa đói giảm nghèo và đo lường thực trạng nghèo tại huyện mới thành lập Nông Sơn, nơi có tỷ lệ hộ nghèo lên tới 57,73% vào năm 2010.
• Phương pháp nghiên cứu kết hợp dữ liệu thống kê giai đoạn 2008–2010 và khảo sát thực chứng 150 hộ nông hộ tại 5 xã trọng điểm, làm sáng tỏ nguyên nhân nghèo do thiếu vốn, đất đai manh mún và hạ tầng yếu kém.
• Nghiên cứu chỉ ra giá trị gia tăng (VA) của cây trồng chính còn thấp do chi phí trung gian chiếm 45% đến 55% tổng giá trị sản xuất, đòi hỏi phải tái cơ cấu giống và ứng dụng kỹ thuật thâm canh mới.
• Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào 4 trụ cột: nâng hạn mức vốn vay lên 15–20 triệu đồng/hộ, tập huấn kỹ thuật cho 70% lao động, kiên cố hóa giao thông chống lũ và phủ sóng 100% thẻ bảo hiểm y tế.
• Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2011–2015 đặt mục tiêu hạ tỷ lệ nghèo xuống dưới 30%, tạo nền tảng vững chắc để chính quyền địa phương và các nhà quản lý áp dụng trực tiếp vào công tác quy hoạch phát triển kinh tế vùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO 1. KHÁI NIỆM VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ ĐÓI NGHÈO 1. Một số khái niệm về đói nghèo 1. Khái niệm nghèo Theo hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu á – Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 09/1993 định nghĩa: “nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế- xã hội và phong tục tập quán của địa phương”.

Tại hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen - Đan Mạch năm 1995 đã đưa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo đói như sau: “ Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 đôla (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại”. Theo UNDP (United Nations Development Programme) định nghĩa: Sự nghèo khổ của con người nghĩa là: Thiếu những quyền cơ bản của con người như biết đọc, biết viết và được nuôi dưỡng tạm đủ. UNDP cũng phân chia các cấp độ của sự nghèo khổ của con người thành năm cấp độ như sau: Sự nghèo khổ về tiền tệ: Thiếu thu nhập tối thiểu thích đáng và khả năng chi tiêu tối thiểu. Sự nghèo khổ cực độ: Nghèo khổ, khốn cùng là không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản tối thiểu.

Luan van 10 Sự nghèo khổ chung: Là không có khả năng thoả mãn những nhu cầu lương thực và phi lương thực chủ yếu, nhưng nhu cầu này đôi khi được xác định khác nhau ở những nước khác nhau. Sự nghèo khổ tương đối: sự nghèo khổ được xác định theo những chuẩn mực có thể thay đổi với thời gian ở nước này hay nước khác. Ngưỡng này có thể tăng lên đồng thời với thu nhập. Sự nghèo khổ tuyệt đối: sự nghèo khổ được xác định một chuẩn mực nhất định.

Theo quan điểm của ngân hàng thế giới WB (World bank): Ngưỡng nghèo là mốc mà nếu cá nhân hay hộ gia đình có thu nhập nằm dưới mốc này thì bị coi là nghèo. Ngưỡng nghèo là yếu tố chính yếu để qui định thành phần nghèo của một quốc gia. Theo WB thì đói nghèo là những hộ không có khả năng chi trả cho số hàng hoá lương thực của mình đủ cung cấp 2.100 calori mỗi người mỗi ngày. Tóm lại những quan niệm về đói nghèo nêu trên đều phản ánh ba khía cạnh chủ yếu của người nghèo đó là: + Có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư.

+ Không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người. + Thiếu cơ hội lựa chọn và tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng.2 Khái niệm đói Đói là một khái niệm biểu đạt tình trạng con người ăn không đủ no, không đủ năng lượng tối thiểu cần thiết để duy trì sự sống hàng ngày do đó không đủ sức để lao động và tái sản xuất sức lao động. Từ hai khái niệm trên có thể thấy rằng: Nghèo là một kiểu đói tiềm tàng và đói là một tình trạng hiển nhiên của nghèo. Nghèo và nghèo khổ kéo dài Luan van 11 nếu không thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn của cảnh trì trệ túng thiếu thì chỉ cần xảy ra những biến cố đột xuất của hoàn cảnh thiên tai, ốm đau, bệnh tật, rủi ro .lập tức con người ta dễ rơi vào cảnh đói.

Khái niệm về xóa đói, giảm nghèo 1. Khái niệm về xóa đói Xóa đói là làm cho bộ phận dân cư nghèo sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không đủ đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì mức sống, từng bước nâng cao mức sống đến mức tối thiểu và có thu nhập đủ để đảm bảo nhu cầu về vật chất để duy trì cuộc sống. Khái niệm về giảm nghèo Giảm nghèo là làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng bước thoát khỏi tình trạng nghèo. Điều này được thể hiện ở tỷ lệ phần trăm và số lượng người nghèo giảm xuống.

Hay giảm nghèo là quá trình chuyển bộ phận dân cư nghèo lên mức sống cao hơn. Sự thống nhất giữa hai mục tiêu này: Nếu giảm nghèo đạt được mục tiêu thì đồng thời cũng xóa đói luôn. Do vậy thực chất giảm nghèo và xóa đói là đồng nghĩa. Các tiêu thức và chuẩn mực đánh giá đói nghèo 1.

Các tiêu thức đánh giá đói nghèo quốc tế Theo chuẩn quốc tế, đường đói nghèo được chia làm hai loại. Đường đói nghèo ở mức thấp gọi là đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm. Đường đói nghèo thứ hai ở mức cao hơn gọi là đường đói nghèo chung (bao gồm cả mặt hàng lương thực, thực phẩm và phi lương thực, thực phẩm). Đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm được xác định theo chuẩn mà hầu hết các nước đang phát triển cũng như tổ chức y tế Thế giới và các cơ quan khác đã xây dựng mức calori tối thiểu cần thiết cho mỗi thể trạng con người, là chuẩn về nhu cầu là 2.100 calori/người/ngày.

Những người có mức Luan van 12 tiêu chuẩn dưới mức cần thiết để đạt được lượng Calori này gọi là nghèo về lương thực, thực phẩm. Đường đói nghèo chung: tính thêm các chi phí cho mặt hàng phi lương thực, thực phẩm. Tính cả chi phí này với đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm ta có đường đói nghèo chung. Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo của một số nước trên thế giới a.

Chuẩn nghèo ở Mỹ Chính phủ Mỹ căn cứ theo thu nhập hàng năm của hộ gia đình để qui định mức nghèo, mức nghèo thay đổi theo từng năm tuỳ tình hình cụ thể của năm đó. Ví dụ theo chuẩn nghèo năm 2005 ở Mỹ, những người Mỹ có thu nhập dưới 5.080 USD/năm được xem là cực nghèo; một gia đình 4 người với hai trẻ em được coi là cực nghèo nếu họ kiếm được ít hơn 9. Nhưng đến năm 2008-2009 những người Mỹ có thu nhập dưới 10.830USD/năm mới được xem là người nghèo. Những hộ gia đình có 4 người sẽ được coi là nghèo nếu họ kiếm được ít hơn 18.310 USD/năm và cứ tăng thêm 01 người thì tăng thêm 3.

Như vậy tiêu chuẩn nghèo của Mỹ cao gấp gần 30 lần tiêu chuẩn nghèo của Liên Hợp Quốc nhưng thấp hơn chuẩn nghèo của nhiều nước châu Âu. Báo cáo tình trạng thu nhập và nghèo khổ của dân Mỹ do Cục Điều tra dân số Mỹ công bố năm 2009 cho thấy: nước Mỹ năm 2008 có 39,8 triệu người nghèo, chiếm 13,2% số dân. Trong đó người da trắng chiếm tỷ lệ 8,6%, người gốc châu Á 11,8%, người gốc Tây Ban Nha 22,3%, người gốc Phi 24,87%. Tuy nhiên chỉ căn cứ vào thu nhập thì chưa thể đánh giá đúng tình trạng sống vì có người mất việc, không có thu nhập tuy vẫn nhà cao cửa rộng, đồ đạc sang trọng, có mấy ô tô.Trong khi đó người sống nghèo khổ là nói người ấy không có khả năng cung cấp cho gia đình mình thực phẩm, quần áo, vật dụng Luan van 13 sinh hoạt và chỗ ở bình thường.

Cho nên căn cứ theo chuẩn nghèo của chính phủ Mỹ thì nước này có 39,8 triệu người nghèo, nhưng nếu xét theo tình trạng sinh hoạt nghèo khổ thì chỉ có chưa tới một nửa số gia đình nghèo ở Mỹ sống trong tình trạng nghèo khổ, trong đó kể cả số người vô gia cư.Chuẩn nghèo ở một số quốc gia khác Ma-lai-xi-a sử dụng tiêu chuẩn 9.910 calori một ngày tính trên một gia đình có hai người lớn và ba trẻ em để làm đường nghèo. Ấn Độ áp dụng ngưỡng nghèo với chuẩn mực tiêu thụ bình quân đầu người hàng ngày 2.400 calori đối với vùng nông thôn và 2.100 calori đối với vùng đô thị. Pa-ki-xtan lấy đường nghèo là tiêu thụ 2.350 calori bình quân một người lớn qui ước hàng ngày. Ngay trong một quốc gia mà người ta cũng sử dụng các tiêu chuẩn nghèo khác nhau, ví dụ ở Xri Lan-ca, các nhà nghiên cứu không phải lúc nào cũng lấy 2.500 calori làm ngưỡng nghèo.

Việc sử dụng các tiêu chuẩn khác nhau giữa các quốc gia làm ngưỡng nghèo đã gây ra những khó khăn lớn cho việc so sánh quốc tế. Ngay cả việc so sánh động thái theo thời gian về tình trạng nghèo của một quốc gia cũng thiếu chính xác. Để đảm bảo tính so sánh quốc tế của chỉ tiêu tỷ lệ dân số sống dưới mức nghèo, Ngân hàng Thế giới đưa ra 2 mức chuẩn là thu nhập dưới 1 đô la Mỹ một ngày và thu nhập dưới 2 đô la Mỹ một ngày được chuyển đổi theo sức mua tương đương của đô la Mỹ năm 1993, có nghĩa là tương đương với mức 1,08 USD/ngày/người và mức 2,16 USD/ ngày/người của năm 2002. Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo của Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia a.Theo quan điểm của Tổng cục thống kê: Tổng cục Thống kê đã cùng với Ngân hàng Thế giới xây dựng chuẩn nghèo với mục tiêu đánh giá tác động của các chính sách XĐGN quốc gia Luan van 14 đồng thời từng bước đi đến xây dựng chuẩn nghèo quốc gia gần với chuẩn nghèo quốc tế và khu vực.

Chuẩn nghèo của Tổng cục Thống kê bao gồm chuẩn nghèo về lương thực, thực phẩm và chuẩn nghèo chung. Chuẩn nghèo này được xây dựng thông qua cuộc khảo sát mức sống dân cư ở Việt nam năm 1992-1993 và năm 1997-1998.Theo quan điểm của Bộ lao động thương binh xã hội: Căn cứ vào qui mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế, nguồn lực tài chính từng thời kỳ và mức sống thực tế của người dân ở từng vùng, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đưa ra chuẩn nghèo đói nhằm lập danh sách hộ nghèo từ cấp thôn, xã và danh sách xã nghèo từ các huyện trở lên để hưởng sự trợ giúp của Chính phủ từ Chương trình mục tiêu Quốc gia về xóa đói giảm nghèo và các chính sách hỗ trợ khác. Đến nay chuẩn nghèo Quốc gia được xây dựng qua sáu giai đoạn: Bảng 1.1: Chuẩn mực đánh giá đói nghèo qua các giai đoạn Thu nhập bình quân/người/tháng qua các Loại Địa bàn giai đoạn hộ 1993-1995 1995-1997 1997-2000 2001-2005 Mọi vùng <13 kg gạo <13 kg gạo Đói - Thành thị <13 kg gạo - Nông thôn < 8 kg gạo Thành thị < 20 kg gạo < 25 kg gạo < 25 kg gạo 150.000 đ Nông thôn < 15 kg gạo Nghèo - Miền núi hải đảo < 15 kg gạo < 15 kg gạo 80.000 đ - Đồng bằng trung < 20 kg gạo < 20 kg gạo 100.