CHƯƠNG I MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VE XÉT XỬ VỤ AN HANH CHÍNH 1.1 Khái niệm về xét xử vụ án hành chính. “Khái niệm về vụ án hành: chinh Trước khi Tòa hành chính ở Việt Nam được thành lập thi vấn dé giải quyét khiếu nai đối với các quyết định hành chính (QĐHC), hành vi hành chính (1VHC) cũng đã được quan tâm ở mức đô nhất định. Tuy nhiên do chiu ảnh hưởng của các nước zã hội chủ ngiấa trước đây nên trong thời kỹ nay các tranh chấp hảnh chính chủ yếu được giải quyết theo thủ tục giải quyết khiến nai hành chính ma ít được giãi quyết theo thủ tục tổ tung tại Tòa án Quy định trong các văn bản luật cũng chỉ thừa nhân các khiếu nại hành chính mà không thừa nhân khiêu kiện hanh chỉnh phát sinh giữa công dân, cơ quan, tổ chức với các cơ quan nhả nước. Tir những năm đầu thập kỹ 90 của thé kỷ 20%, nhu cẩu của thực tiễn đời hỏi phải thiết lập hệ thống cơ quan tài phán hành chính độc lập dé giải quyết các tranh chấp hành chính bằng con đường tư pháp, đáp ứng nhu câu.
đó, các chuyên gia đã tập trung nghiên cứu va tiền hành khảo sát thực tế các mô hình cũng như kinh nghiệm thực tiễn giải quyết khiếu kiện hành chính trên thé giới để đưa ra mô hình phù hợp với điều kiện thực tế ở Việt Nam. Tại Nghị quyết hôi nghĩ lân thứ 8 của ban chấp hanh trùng ương Đăng khoá ‘VII ngày 23/01/1995 đã quyết định về việc thành lập Toa hành chính trong hệ thống Toa án nhân din Ngày 28/10/1995, Quốc hôi nước Công hoà XHCN Việt Nam, khoá IX, kỳ họp thứ 8 đã thông qua luật sửa đổi, bỏ sung. một số diéu của luật tổ chức Toa án nhân dân, trong đó giao cho Toa an nhân dân chức năng sét xử các vụ án hành chính Khải niệm "vụ án hành chính” ‘va "xét xử vụ án hành chính" đã trở nên phổ biển từ đó đến nay. ‘Dé làm rõ những hơn van để liên quan đền xét xử vụ án hành chỉnh, trước hết cẩn tim khái niệm vụ án hành chính.
Theo tir điển tiếng việt thi "vụ" là "sự việc không hay, rắc rối cẳn phải giai quyết", "án" là "tranh chấp quyển lợi can được xét xử trước Toa án"/Đại tie điển Tiếng việt, NXB văn Hóa thông tin, Hà Nồi trang 11307 ‘Khai niệm Vụ án hành chính có thể hiểu một cách chung nhất la: "Vir Gn hành chính là vụ việc tranh chấp hành chính được Tòa án có thẩm quyền tin ip theo yêu cẩm khối kiên của cả nhân, 18 chức đốt với Quyết ãmh hành chính, Hành vi hành chính dé bảo vệ quyền và lợi ích hop pháp của ho" Nhu vậy Vu án hành chính (VAHC) chỉ phát sinh khi có yêu cầu khối kiên của cả nhân, tổ chức đổi với Quyết định hành chính (QĐHC), Hành vi thành chính (HVHC). Đây là căn cứ đầu tiên để Toa án xem xét thụ ly đơn khởi kiện nhưng không phải trường hợp nào Tòa án thụ lý đơn khỏi kiện cũng phat sinh VAHC. Việc nhân đơn va thụ lý đơn khối kiện phải tuân theo trinh tự tổ tung nhất định, điều 109 luật TTHC quy định 09 trường hợp trả lại đơn. Néu đơn khỏi kiện không thuộc trường hợp quy đính tại điều 109 luật TTHC thi sau khí nhân đơn va các tai liệu, chứng cử kèm theo, Téa an sé thông báo cho người khối kiến biết để nộp tam tmg án phí, nêu đơn khỏi kiện không thuộc thẩm quyển giải quyết thi Toa án chuyển đơn cho cơ quan có.
Téa án thụ lý vụ án khí nhận được biến lai thu tiễn tam ứng án. phi hoặc nêu họ thuộc trường hợp không phải nộp tam ứng án phí. Như vậy 'VAHC chỉ thực sự phát sinh ỡ giai đoạn nảy, Thẩm phán được giao nhiệm vụ giải quyết sẽ nhận định ban đầu vẻ tranh chấp phát sinh để có hướng giải quyết. Có thể nói các tranh chấp phát sinh trong đời sống xã hội rất phong.
phú, đa dang, pháp luật quy định cụ thể vẻ từng loại tranh chap trong lĩnh vực dân sự, kinh doanh thương mại, hành chỉnh, do đó tủy từng loại tranh chấp cụ thể ma xác định thẩm quyển giải quyết của Tòa án hay các cơ quan hảnh. chính nhà nước. Để phân biệt tranh chấp hành chính với cc loại tranh. khác cần sác định tranh chấp hành chính là "tranh chấp phat sinh trong các Tĩnh vực khác nhau của hoạt đồng hành chính nhà nước”.
Tranh chấp giữa chủ thể quản lý hành chính nhà nước với đối tương quan ly hành chính nhà nước phat sinh khi chủ thể quản lý hành chính nha nước sử dụng quyển lực nhà nước xâm phạm tới quyên va lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính nha nước. Việc giải quyết tranh chấp nảy phải theo trình tự thủ tục giải quyết khiêu nại hành chính hoäc giãi quyết tại Tòa án theo thủ tục TTHC Nếu các tranh chấp hành chính được giải quyết tai Toa án thì phát sinh VAHC, việc giãi quyết VAHC sẽ tiến hành theo trình tự thủ tục tổ tung do pháp luật quy định Ehéi niệm về xét xữ vụ án hành chủnh: 6 nước ta, quyển lực nha nước lả thống nhất, nhưng có sự phân công, phối hợp và kiểm soát chặt chế giữa các cơ quan nha nước trong việc thực hiên ba quyền lập pháp, hảnh pháp vả từ pháp. Trong đó, quyén tư pháp bao gầm các quyển xét xử của Toa an và những hoạt động của các cơ quan nhà "nước cho phép thảnh lập, trực tiếp liên quan đến hoạt động xét xử của Toà án nhằm bao vệ chế độ XHCN, quyển và lợi ích hợp pháp cia công dén, lợi ích của xã hội. Vi vay, ở nước ta có cơ quan như: Toa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dan, các cơ quan điều tra tư pháp, tổ chức tư pháp hỗ trợ như tổ chức luật sử, cơ quan công chứng, giảm định tư pháp.
Trong đó xét xử của Toa án. sử dụng công khai các kết quả của hoạt động điều tra, công tổ, bao chữa, giám định tư pháp thông qua các thủ tục tổ tung theo luật định để đưa ra phản quyết cuối cing thể hiện quyển lực nha nước. Hoạt động xét xử của Toa án nhân dân cũng lả nơi thể hiện chất lượng hoạt động vả uy tín của hệ thống các cơ. quan từ phap nói riêng va toàn bộ quyền lực nhà nước ta nỏi chung, Nhu vay, hoạt đông xét xử là hoat đông thực hiện quyền lực nha nước, nhân danh nhả nước, là phương thức cơ bản bảo đảm cho pháp luật được thực hiên nghiêm chỉnh, pháp chế XHCN được thống nhất, được giữ vững.
Hoat động xét xử của Toà an nhân dân nhằm bảo vệ chế độ XHCN, chế độ kinh tế, chế độ chính trị - xã hội, bao vệ trật tự pháp luật XHCN, quyển va lợi ích hợp pháp của công dân, lợi ích của nhà nước, sã hồi, phục vụ cho công cuộc zây dựng xã hội công bang, văn minh, một cá nhân, tổ chức xử sự với nhau trên cơ sở của pháp luật Đứng trước thực tiễn vé tinh hình giải quyết các VAHC ở nước ta chưa đáp ứng được với những công cuộc cải cách hành chính, cải cách từ pháp ở nước ta hiện nay, những vấn để lý luận vẻ hoạt đông xét xử các VAHC tại Toa án chưa gidi quyết những vẫn để thực tiễn đang nảy sinh. Vì vay, việc nghiên cứu và đưa ra một khái niệm có tính. khoa học về hoạt động sét xử các VAHC của Toa án có ý nghĩa to lớn trong việc xác định những yếu té cơ bản tác đông dén hoạt đông này. Đồng thời, cũng chỉ ra những nét đặc thù của hoạt động xét xử các VAHC nhẫm lam rố hơn các tiêu chí để phân định giữa giải quyết khiên kiện hành chính theo thủ.
uc hành chính và thủ tục tư pháp Theo GS, TSKH Đảo Tri Uc, hệ thống tư pháp là "một hệ thông của các khâu khác nhau nhưng hoạt đông và tổ chức của các khâu đó đều được quyết định bởi mục đích của hoạt động tr pháp, tức là xét xử để có phan quyết". Việc thực hiện thẩm quyển xét xử nói chung va thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính nói riêng phải thông qua các hình thức hoạt động theo quy định của pháp luật. Hình thức hoạt động này goi là hoạt động tô tụng của Toà an và déu năm chung trong hoạt động của hệ thống tư pháp Hoạt động tư pháp được GS.TSKH Bao Tri Uc định nghĩa như sau: "Hoạt động te pháp là hoạt đồng nhân danh quyền lực nhà nước nhằm xem xét. đánh giá và ra phản quyễn vỗ tính hợp pháp và tính ding đẫn của hành vi 10 pháp luật hay quyết dink pháp luật lăn có sự tranh chấp và mâu thuẫn giữa.
các bên có lot ích khác nhan tranh chấp hay mâu thuẫn đó” Dé có hoạt đông tư pháp thì phải có thẩm quyền tư pháp. tự pháp được biểu hiện thông qua tổ chức vả hoạt động tư pháp mA mục đích. của nó 1a xét xử để có phán quyết. Nguyễn Thanh Bình thì “hoat đông xét xứ hành chính phải tiên theo các quy định của pháp luật 8 tung hông phải là pháp luật thủ túc "ảnh chính.
Và "hoat động xét xử là một trong những nội cing cơ bản của thẩm quyền xét xit hành chính của Toà dn" Theo PGS.TS Định Văn Mau thì “gnyễn tee pháp là quyén tài phán bằng hoạt động xét xứ theo pháp luật tổ tung của Toà cn Qua cách đặt van dé trên thì hoạt động xét xử các VAHC của Toa án có môi liên hệ mật thiết với thẩm quyền xét xử các VAHC, các quy định pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động xét xử hanh chính của Toa án No là biểu ‘hién ra bên ngoài của thẩm quyền tư pháp va hoạt động tư pháp. Trong ngôn ngữ tiếng việt "hoạt động" là thuật ngữ để chỉ việc tiến hành những việc làm có quan hệ với nhau chất chế nhằm một mục đích nhất định trong đời sống xã hội. Theo nghĩa thứ hai, đó là thực hiện một chức năng nhất định nao đó trong một chính thé, còn "xét sa" được hiểu lá xem xét và xử các vu án. Như vậy, theo cách định nghĩa trên, hoạt đồng xét xử có thể được hiểu theo bai cách: ~ Thử nhất, đó la tiền hành những việc lam có quan hệ với nhau chặt chế nhằm xem xét và xét xử các vụ án.
- Thứ hai, đó là thực hiện chức năng xem xét va xét xử của hoạt động quyển lực nhà nước.