Nghiên Cứu Mô Hình Vận Động Viên Thể Dục Dụng Cụ Nữ Cấp Cao Tại Việt Nam

Thể dục dụng cụ (TDDC) là một bộ phận quan trọng của nền thể dục thể thao (TDTT) Việt Nam… 198 trang · Trường Đại Học Thể Dục Thể Thao TP Hồ Chí Minh · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lý
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Lan
• Trường học: Trường Đại Học Thể Dục Thể Thao TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Nghiên Cứu Xác Định Mô Hình Vận Động Viên Thể Dục Dụng Cụ Nữ Cấp Cao Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái lược về lịch sử phát triển môn TDDC
• 1.2. Lịch sử phát triển môn thể dục trên thế giới
• 1.3. Lịch sử phát triển môn TDDC tại Việt Nam
• 1.4. Một số đặc điểm môn TDDC
• 1.5. Đặc điểm môn TDDC
• 1.6. Đặc điểm VĐV TDDC nữ
• 1.7. Luật thi đấu TDDC
• 1.8. Mô hình VĐV cấp cao
• 1.9. Khái niệm mô hình. Cơ sở lý luận và những nhân tố cấu thành VĐV cấp cao
• 1.10. Mô hình VĐV cấp cao và các nội dung cấu thành mô hình VĐV cấp cao
• 1.11. Nghiên cứu kiểm tra đánh giá xác định các nội dung cấu thành mô hình đặc trưng VĐV cấp cao
• 1.12. Mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• 1.13. Mô hình đặc trưng VĐV TDDC nữ cấp cao qua một số công trình nghiên cứu của nước ngoài
• 1.14. Kết quả nghiên cứu của Trung Quốc: mô hình đặc trưng VĐV TDDC nữ cấp cao
• 1.15. Mô hình đào tạo VĐV tham dự Olympic của Nga (Liên Xô cũ)
• 1.16. Các Test kiểm tra sư phạm do FIG ban hành
• 1.17. Mô hình vân da
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
• 2.2.2. Phương pháp phỏng vấn bằng phiếu
• 2.2.3. Phương pháp nhân trắc học gồm 2 phần
• 2.2.4. Phương pháp đo đạc, chấm điểm và đánh giá điểm tổng hợp vân da
• 2.2.5. Phương pháp kiểm tra y sinh học
• 2.2.6. Phương pháp kiểm tra tâm lý
• 2.2.7. Phương pháp kiểm tra sư phạm
• 2.2.8. Phương pháp phân tích sinh cơ- kỹ thuật
• 2.2.9. Phương pháp toán thống kê
• 2.3. Kế hoạch nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu 1: Lựa chọn các test xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• 3.2. Tổng hợp các chỉ số hình thái, các test thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý của các tác giả trong và ngoài nước
• 3.3. Phỏng vấn chuyên gia
• 3.4. Mục tiêu nghiên cứu 2: Xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao VN thông qua các chỉ số hình thái, các test thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý
• 3.5. Kết quả kiểm tra hình thái
• 3.6. Mô hình tổng hợp VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• 3.7. Mô hình lý tưởng của VĐV TDDC nữ cấp cao VN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Mô Hình VĐV Thể Dục Dụng Cụ Nữ Cấp Cao VN

Thể dục dụng cụ (TDDC) là một bộ phận quan trọng của nền thể dục thể thao (TDTT) Việt Nam, đóng vai trò then chốt trong việc phát triển thể chất toàn diện, nâng cao sức khỏe và xây dựng lối sống năng động. Trong bối cảnh thể thao thành tích cao, việc xác định một mô hình vận động viên (VĐV) TDDC nữ cấp cao là vô cùng quan trọng. Nó không chỉ giúp định hướng công tác tuyển chọn, huấn luyện mà còn tạo tiền đề cho việc nâng cao thành tích trên đấu trường quốc tế. TDDC là môn thể thao Olympic, đòi hỏi sự kết hợp hoàn hảo giữa sức mạnh, sự linh hoạt, kỹ thuật điêu luyện và tinh thần thi đấu cao. Việt Nam đã có những VĐV TDDC xuất sắc, nhưng số lượng còn hạn chế và mục tiêu lớn hơn là giành huy chương Olympic vẫn còn ở phía trước. Do đó, nghiên cứu xác định mô hình VĐV TDDC là cần thiết.

1.1. Tầm quan trọng của mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao

Việc xây dựng một mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao giúp các nhà quản lý, huấn luyện viên có cơ sở khoa học để lựa chọn và bồi dưỡng tài năng trẻ. Mô hình này cung cấp các tiêu chí cụ thể về hình thái, thể lực, kỹ thuật, tâm lý và chức năng, giúp đánh giá tiềm năng của VĐV một cách chính xác hơn. Từ đó, các chương trình huấn luyện được thiết kế phù hợp với từng cá nhân, tối ưu hóa quá trình phát triển và nâng cao thành tích. Theo Nguyễn Xuân Sinh, việc xem xét thành tích thi đấu của những VĐV đoạt vị trí cao là mốc phân tích kết quả tổng hợp của các cuộc thi lớn nhất, để có thể xác định chiều hướng phát triển của thể dục. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu, phân tích và xây dựng mô hình.

1.2. Lịch sử phát triển TDDC Việt Nam và thế giới

Lịch sử phát triển của TDDC gắn liền với sự tiến bộ của xã hội loài người. Từ các bài tập nhào lộn cổ xưa ở các nền văn minh lớn đến sự hình thành các hệ thống thể dục hiện đại ở châu Âu vào thế kỷ XIX, TDDC không ngừng phát triển và hoàn thiện. Tại Việt Nam, TDDC bắt đầu hình thành từ những năm 1950 và đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm. Đội tuyển TDDC Việt Nam từng đạt được những thành tích đáng tự hào tại các giải đấu quốc tế, với những VĐV tiêu biểu như Trần Đức Tài, Lê Thúy Liễu. Đến nay, Hà Thanh, Phước Hưng đã tạo tiếng vang lớn. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu cao hơn trên đấu trường Olympic, cần có những nghiên cứu sâu rộng và bài bản hơn về mô hình VĐV.

II. Thách Thức Trong Huấn Luyện VĐV TDDC Nữ Cấp Cao VN

Mặc dù đã đạt được những thành công nhất định, công tác huấn luyện VĐV TDDC nữ cấp cao tại Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu một mô hình chuẩn để định hướng công tác tuyển chọn và huấn luyện. Điều này dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn lực, bỏ sót tài năng và hiệu quả huấn luyện chưa cao. Bên cạnh đó, điều kiện tập luyện, chế độ dinh dưỡng và trang thiết bị còn hạn chế cũng ảnh hưởng đến quá trình phát triển của VĐV. Chấn thương TDDC là một vấn đề đáng quan tâm, đặc biệt là đối với VĐV nữ. Áp lực thành tích, cường độ tập luyện cao và kỹ thuật chưa hoàn thiện có thể dẫn đến những chấn thương nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự nghiệp của VĐV.

2.1. Thiếu hụt mô hình chuẩn và ảnh hưởng của nó

Việc thiếu một mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao chuẩn gây khó khăn trong việc đánh giá tiềm năng của VĐV, xây dựng chương trình huấn luyện phù hợp và dự báo thành tích. Các huấn luyện viên thường phải dựa vào kinh nghiệm cá nhân hoặc tham khảo các mô hình của nước ngoài, nhưng những mô hình này có thể không phù hợp với đặc điểm thể chất và văn hóa của VĐV Việt Nam. Hơn nữa, việc thiếu một hệ thống đánh giá khách quan dẫn đến sự chủ quan trong công tác tuyển chọn, bỏ qua những tài năng có tiềm năng phát triển.

2.2. Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến quá trình huấn luyện

Ngoài yếu tố con người, các yếu tố khách quan như điều kiện tập luyện, chế độ dinh dưỡng vận động viên và trang thiết bị cũng ảnh hưởng lớn đến quá trình huấn luyện VĐV TDDC. Cơ sở vật chất còn thiếu thốn, trang thiết bị lạc hậu không đáp ứng được yêu cầu tập luyện của VĐV cấp cao. Chế độ dinh dưỡng chưa đầy đủ, chưa khoa học ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và khả năng phục hồi của VĐV. Bên cạnh đó, việc thiếu các chuyên gia y tế, tâm lý cũng gây khó khăn trong việc chăm sóc và hỗ trợ VĐV.

III. Phương Pháp Xác Định Mô Hình VĐV TDDC Nữ Cấp Cao VN

Để giải quyết những thách thức trên, việc nghiên cứu và xác định một mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao phù hợp với Việt Nam là vô cùng cần thiết. Nghiên cứu này cần dựa trên các phương pháp khoa học, kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm: phân tích và tổng hợp tài liệu, phỏng vấn chuyên gia, đo đạc nhân trắc học, kiểm tra y sinh học, kiểm tra tâm lý, kiểm tra sư phạm, phân tích sinh cơ - kỹ thuật và sử dụng phương pháp toán thống kê. Kết hợp các phương pháp này giúp đưa ra cái nhìn tổng quan và chi tiết về các yếu tố ảnh hưởng đến thành tích của VĐV TDDC nữ.

3.1. Tổng hợp và Phân Tích Tài Liệu Nghiên Cứu TDDC

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu để thu thập thông tin về các mô hình VĐV TDDC đã được nghiên cứu trên thế giới, các tiêu chuẩn đánh giá VĐV, các phương pháp huấn luyện tiên tiến và các kết quả nghiên cứu liên quan. Việc phân tích tài liệu giúp xác định các yếu tố quan trọng cấu thành nên mô hình VĐV, từ đó xây dựng cơ sở lý luận cho nghiên cứu. Việc tổng hợp tài liệu giúp có cái nhìn toàn diện về tình hình nghiên cứu TDDC trên thế giới, học hỏi kinh nghiệm và áp dụng vào điều kiện thực tế của Việt Nam.

3.2. Phỏng Vấn Chuyên Gia và Đánh Giá Thực Tiễn TDDC

Phương pháp phỏng vấn chuyên gia được sử dụng để thu thập ý kiến của các huấn luyện viên, chuyên gia TDDC hàng đầu Việt Nam về các tiêu chí đánh giá VĐV, các yếu tố ảnh hưởng đến thành tích và các giải pháp nâng cao hiệu quả huấn luyện. Việc phỏng vấn chuyên gia giúp có được những thông tin thực tế, kinh nghiệm quý báu từ những người trực tiếp tham gia vào công tác huấn luyện. Kết quả phỏng vấn được sử dụng để lựa chọn các test kiểm tra phù hợp, đánh giá mức độ quan trọng của các yếu tố cấu thành nên mô hình VĐV.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Mô Hình VĐV TDDC Nữ Cấp Cao Tại VN

Nghiên cứu này hướng tới mục tiêu xác định một mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao phù hợp với điều kiện Việt Nam, bao gồm các chỉ số về hình thái, thể lực, kỹ thuật, tâm lý và chức năng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho công tác tuyển chọn, huấn luyện và đào tạo VĐV TDDC nữ, góp phần nâng cao thành tích trên đấu trường quốc tế. Mô hình được xây dựng cần đảm bảo tính khoa học, thực tiễn và khả thi, có thể áp dụng rộng rãi trong các trung tâm huấn luyện TDDC trên cả nước. Đây là một bước quan trọng để đưa TDDC Việt Nam lên một tầm cao mới.

4.1. Các Chỉ Số Hình Thái Tiêu Chuẩn Cho VĐV TDDC

Nghiên cứu xác định các chỉ số hình thái tiêu chuẩn cho VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam, bao gồm chiều cao, cân nặng, tỷ lệ các thành phần cơ thể, chỉ số BMI và cấu trúc somatotype. Các chỉ số này giúp đánh giá tiềm năng của VĐV về mặt thể chất, từ đó lựa chọn những VĐV có hình thể phù hợp với yêu cầu của môn TDDC. So sánh các chỉ số hình thái của VĐV Việt Nam với VĐV các nước khác giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu và có những điều chỉnh phù hợp trong công tác huấn luyện.

4.2. Đánh Giá Thể Lực Kỹ Thuật Tâm Lý và Chức Năng

Nghiên cứu sử dụng các test kiểm tra thể lực, kỹ thuật, tâm lý và chức năng để đánh giá toàn diện khả năng của VĐV TDDC. Các test thể lực bao gồm: sức mạnh, sức bền, tốc độ, sự linh hoạt và khả năng phối hợp vận động. Các test kỹ thuật đánh giá khả năng thực hiện các động tác TDDC cơ bản và nâng cao. Các test tâm lý đánh giá sự tập trung, ý chí thi đấu và khả năng kiểm soát cảm xúc. Các test chức năng đánh giá khả năng hô hấp, tuần hoàn và trao đổi chất.

V. Ứng Dụng Mô Hình Tuyển Chọn Huấn Luyện TDDC Nữ Hiệu Quả

Việc áp dụng mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao vào thực tiễn mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Trong công tác tuyển chọn, mô hình giúp xác định những tài năng trẻ có tiềm năng phát triển, giảm thiểu rủi ro và lãng phí nguồn lực. Trong công tác huấn luyện, mô hình giúp xây dựng chương trình huấn luyện phù hợp với từng cá nhân, tối ưu hóa quá trình phát triển và nâng cao thành tích. Mô hình cũng là cơ sở để đánh giá hiệu quả huấn luyện, điều chỉnh kế hoạch và chiến lược phù hợp.

5.1. Nâng Cao Chất Lượng Tuyển Chọn VĐV TDDC Trẻ

Sử dụng mô hình VĐV TDDC giúp các nhà tuyển trạch có cơ sở khoa học để đánh giá tiềm năng của các vận động viên trẻ. Thay vì dựa vào cảm tính, họ có thể sử dụng các tiêu chí khách quan về hình thái, thể lực, kỹ thuật để xác định những tài năng thực sự. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro bỏ sót tài năng và lãng phí nguồn lực đầu tư vào những vận động viên không phù hợp.

5.2. Thiết Kế Chương Trình Huấn Luyện TDDC Cá Nhân Hóa

Mô hình VĐV TDDC cho phép các huấn luyện viên thiết kế các chương trình huấn luyện phù hợp với từng cá nhân vận động viên. Dựa trên điểm mạnh, điểm yếu và các đặc điểm riêng của từng người, huấn luyện viên có thể xây dựng các bài tập và kế hoạch tập luyện tối ưu. Điều này giúp vận động viên phát triển toàn diện và đạt được thành tích cao nhất.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển TDDC Nữ Tại VN

Nghiên cứu xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo và huấn luyện VĐV. Mô hình này là cơ sở khoa học để định hướng công tác tuyển chọn, xây dựng chương trình huấn luyện phù hợp và đánh giá hiệu quả tập luyện. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện mô hình, đồng thời đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị và chế độ dinh dưỡng để tạo điều kiện tốt nhất cho VĐV phát triển. Với sự quan tâm và đầu tư đúng mức, TDDC nữ Việt Nam có tiềm năng vươn lên tầm cao mới trên đấu trường quốc tế.

6.1. Tổng Kết Kết Quả Nghiên Cứu và Đề Xuất

Nghiên cứu đã xác định được các chỉ số quan trọng về hình thái, thể lực, kỹ thuật, tâm lý và chức năng cấu thành nên mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các tiêu chuẩn tuyển chọn VĐV trẻ, thiết kế chương trình huấn luyện phù hợp và đánh giá hiệu quả tập luyện. Để phát triển TDDC nữ Việt Nam một cách bền vững, cần tiếp tục đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị, chế độ dinh dưỡng và đội ngũ huấn luyện viên.

6.2. Hướng Phát Triển và Nghiên Cứu Tiếp Theo Trong TDDC

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện mô hình VĐV TDDC, bổ sung các yếu tố mới như di truyền học, sinh học phân tử. Cần tập trung vào nghiên cứu ứng dụng, đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn huấn luyện, nhằm nâng cao hiệu quả và rút ngắn thời gian đạt thành tích. Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các cường quốc TDDC trên thế giới, đồng thời xây dựng các chương trình đào tạo, bồi dưỡng huấn luyện viên chuyên nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ giáo dục học với đề tài "Nghiên cứu xác định mô hình vận động viên thể dục dụng cụ nữ cấp cao Việt Nam" do nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Lý thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Kim Lan và TS. Nguyễn Thành Ngọc, bảo vệ tại Trường Đại học Thể dục Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh năm 2018 (mã số chuyên ngành: 9140101).

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của thể thao thành tích cao Việt Nam theo Chiến lược phát triển thể dục thể thao đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2198/QĐ-TTg. Quyết định xác định thể dục dụng cụ (TDDC) là môn thể thao trọng điểm nhóm 1 cần ưu tiên đầu tư nhằm vươn tới huy chương tại đấu trường Đại hội Thể thao Châu Á và Thế vận hội Olympic. Mặc dù đội tuyển quốc gia đã có những vận động viên (VĐV) đạt chuẩn cấp cao thế giới như Phan Thị Hà Thanh (đạt chuẩn tham dự Olympic 2012, 2016 và giành huy chương vàng nhảy chống tại Cúp Thế giới 2011), song số lượng cá nhân đạt trình độ này còn rất ít. Để nâng cao hiệu quả tuyển chọn và đào tạo, việc xây dựng mô hình tiêu chuẩn mang tính định lượng dựa trên các cá nhân điển hình là đòi hỏi cấp bách.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định: Trước thời điểm luận án triển khai, tại Việt Nam chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu toàn diện việc xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao thông qua hệ thống thông số đồng bộ về hình thái nhân trắc, sinh trắc vân da, tố chất thể lực, kỹ thuật sinh cơ, chức năng sinh lý và phẩm chất tâm lý.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao qua các giá trị sinh học về hình thái, thể lực, kỹ thuật, chức năng, tâm lý làm cơ sở khoa học phục vụ công tác tuyển chọn, huấn luyện và đào tạo VĐV TDDC nữ cấp cao đạt thành tích tốt hơn.
• Mục tiêu cụ thể 1: Nghiên cứu xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.
  • 1.1: Tổng hợp các chỉ số, các test xác định nội dung mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao.
  • 1.2: Phỏng vấn các chuyên gia lựa chọn các test.
  • 1.3: Lựa chọn các chỉ số, các test xác định mô hình VĐV nữ cấp cao.
• Mục tiêu cụ thể 2: Xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.
  • 2.1: Xây dựng mô hình tổng hợp và mô hình lý tưởng của VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam.

Giả thuyết khoa học: Việc xác định được mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam về hình thái, chức năng, thể lực, kỹ thuật và tâm lý sẽ giúp công tác tuyển chọn, đào tạo thể thao thành tích cao đạt hiệu quả và hợp lý hơn; đồng thời hỗ trợ các huấn luyện viên (HLV) và nhà quản lý dự báo chính xác tiềm năng phát triển thành tích của VĐV.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các tiêu chí, chỉ số cấu thành mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao.
• Khách thể nghiên cứu: Lực lượng VĐV TDDC nữ cấp cao thuộc Đội tuyển Thể dục dụng cụ Quốc gia Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Trung tâm Huấn luyện Thể thao Quốc gia Hà Nội và Trung tâm Huấn luyện Thể thao Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Các giai đoạn huấn luyện và thi đấu đỉnh cao được tổng hợp và hoàn thành kiểm định năm 2018.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án hệ thống hóa lịch sử phát triển thể dục thế giới từ thời cổ đại qua ba trường phái thể dục giữa thế kỷ XIX: Thể dục Đức do F. Lan (1778–1852) sáng lập tập trung vào bài tập trên dụng cụ; Thể dục Thụy Điển phát triển năng lực thể chất theo giải phẫu; Thể dục Pháp mang tính thực dụng quân sự. Theo Gaverdovxki IU. và Nguyễn Xuân Sinh, hệ thống Thể dục "Chim ưng" của Tiệp Khắc thập niên 1860 lần đầu tiên đưa ra yêu cầu về tính thẩm mỹ hình thể và biểu diễn đồng diễn. Liên đoàn Thể dục Thế giới (FIG) thành lập năm 1881; nội dung thi đấu nữ chính thức xuất hiện tại Olympic năm 1928 và Giải Vô địch Thế giới năm 1938.

Tại Việt Nam, quá trình phát triển TDDC được Nguyễn Xuân Sinh và cộng sự phân chia thành bốn giai đoạn: Giai đoạn I (1955–1970) xây dựng nền móng với sự giúp đỡ của chuyên gia Liên Xô, tham dự Ganefo Indonesia năm 1963; Giai đoạn II (1970–1979) tập huấn tại Trung Quốc và tái thiết sau chiến tranh; Giai đoạn III (1979–1994) gia nhập FIG, áp dụng luật quốc tế năm 1987 và tham gia SEA Games năm 1988; Giai đoạn IV (từ 1995 đến nay) khẳng định vị thế với các VĐV đạt chuẩn Olympic.

Về lý luận mô hình VĐV cấp cao, luận án kế thừa các quan điểm nền tảng:

• Phân tầng mô hình 3 cấp độ ưu tiên của Cudonhexop, Nôvicop và Saxlui (1975): Cấp độ 1 (Mô hình thi đấu), Cấp độ 2 (Mô hình tài nghệ thể thao), Cấp độ 3 (Mô hình những khả năng thể thao).
• Lý luận về năng lực và tài năng thể thao của các tác giả trong nước: Đàm Quốc Chính; Aulic I.V., Dương Nghiệp Chí, Lê Nguyệt Nga, Phạm Ngọc Viễn; Lê Văn Xem; Nguyễn Toán; Trương Anh Tuấn; Nguyễn Thành Lâm; Phan Hồng Minh; Huỳnh Thúc Phong (mô hình VĐV bóng chuyền); Trịnh Hùng Thanh (mô hình VĐV chạy).
• Mô hình đào tạo VĐV TDDC tham dự Olympic của Nga do Arcaev L. và cs nghiên cứu: Chuẩn hóa chiều cao (150–160 cm), cân nặng (38–50 kg), tỷ lệ dài tay/chiều cao (42–47%), tỷ lệ dài chân/chiều cao (52–56%); hệ thống 11 test thể lực chuyên môn; chỉ số chức năng cơ tim và trương lực cơ; tiêu chí bài thi đạt điểm xuất phát 10 với các nhóm độ khó D, E.
• Mô hình đặc trưng VĐV TDDC nữ cấp cao của Trung Quốc theo Đỗ Trọng Côn: Chỉ số Quetelet, chênh lệch sải tay - chiều cao, tỷ lệ rộng gai chậu trước trên/rộng vai, các test tố chất (chạy 30m, gập bụng thang gióng, rút chuối, uốn cầu), dung tích sống, điện tim, Hemoglobin và phản xạ thần kinh.

Vị trí của luận án: Luận án giải quyết khoảng trống dữ liệu thực nghiệm về mô hình VĐV cấp cao tại Việt Nam, kết hợp các phương pháp đo lường sinh học hiện đại (hệ thống đẳng động Biodex, thử nghiệm yếm khí Wingate, phân tích khí thở VO2max, sinh trắc vân da) với các chuẩn mực kỹ thuật của FIG.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng lý thuyết mô hình hóa trong thể thao, lý thuyết cấu trúc năng lực vận động, phương pháp phân loại thể hình Somatotype của Heath-Carter, lý thuyết di truyền sinh trắc vân da (Dermatoglyphics) và học thuyết thần kinh học thể thao.

Các phương pháp nghiên cứu thực tế gồm:

1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu: Khảo cứu văn bản pháp quy, tài liệu chuyên môn của FIG, các công trình khoa học trong và ngoài nước về TDDC.
2. Phương pháp phỏng vấn bằng phiếu: Khảo sát chuyên gia qua hai bước. Bước 1 khảo sát n=8 chuyên gia để xác định mức độ quan trọng của các yếu tố cấu thành. Bước 2 khảo sát n=24 chuyên gia (gồm các nhà khoa học, HLV quốc gia, nhà quản lý) nhằm lựa chọn danh mục chỉ số và test kiểm tra.
3. Phương pháp nhân trắc học: Đo đạc kích thước hình thể, tỷ lệ các đoạn cơ thể; xác định chỉ số khối BMI; đánh giá thành phần cơ thể (tỷ lệ % mỡ, khối lượng cơ giữa 2 chi trên, 2 chi dưới và thân); định danh kiểu hình Somatotype theo mạng lưới mở rộng Heath-Carter.
4. Phương pháp đo đạc, chấm điểm và đánh giá điểm tổng hợp vân da: Phân tích chủng vân 10 đầu ngón tay (vân sóng A, vân móc L, vân xoáy W); đếm tổng số đường chỉ tay (TFRC); đo góc atd (độ); phân tích hình thái nếp gấp bàn tay (nếp bình thường, nếp biến dị thông quán), nếp đại ngư tế, tiểu ngư tế và tam giác tay theo Bảng tiêu chuẩn 2.1.
5. Phương pháp kiểm tra y sinh học: Đo tần số mạch đập (lúc nghỉ, trước bài thi, sau bài thi); huyết áp; điện tim; xác định lượng hấp thụ oxy tối đa (VO2max) và tần số tim tối đa qua hệ thống đo chuyển hóa hô hấp; đánh giá công suất yếm khí thông qua thử nghiệm Wingate trên xe đạp lực kế (Anaerobic Wingate test: công suất đỉnh, công suất trung bình, chỉ số suy giảm công suất).
6. Phương pháp kiểm tra tâm lý: Đo thời gian phản xạ thị giác và thính giác (đơn vị ms) bằng máy đo phản xạ chuyên dụng; xác định loại hình thần kinh theo biểu 808 và phân loại theo hệ thống của Phùng Vĩ Quyền.
7. Phương pháp kiểm tra sư phạm: Đánh giá trình độ thể lực chung và thể lực chuyên môn qua các test vận động chuẩn hóa.
8. Phương pháp phân tích sinh cơ - kỹ thuật: Ghi hình tốc độ cao và phân tích thông số động học của động tác nhảy chống Urchenko qua 4 giai đoạn (chạy đà, giậm nhảy cầu, bay trên không, tiếp đất); đo lực cơ gập - duỗi khớp gối ở các vận tốc góc khác nhau trên hệ thống thiết bị Biodex System.
9. Phương pháp toán thống kê: Xử lý số liệu thực nghiệm bằng các tham số thống kê mô tả (trung bình số học, độ lệch chuẩn, sai số chuẩn, phương sai) và thống kê suy luận trên máy tính.

Nguồn tư liệu và dữ liệu: Số liệu thu thập từ các đợt kiểm tra thực nghiệm trên VĐV Đội tuyển TDDC Quốc gia; số liệu điều tra xã hội học từ 24 chuyên gia thể thao; các chỉ số đối chiếu từ tài liệu huấn luyện Olympic của Nga, Trung Quốc và hướng dẫn kiểm tra của FIG.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Chương 1 trình bày hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn về môn TDDC và mô hình VĐV cấp cao:

• Phân tích đặc thù vận động: TDDC vận hành theo cơ chế sinh lực yếm khí và ưa - yếm khí, đòi hỏi sức mạnh tương đối, sức mạnh tốc độ và sự phối hợp vận động phức tạp trong không gian - thời gian. Tần số co bóp cơ tim biến thiên mạnh theo nội dung: ngay sau bài thi thể dục tự do mạch đạt 200–201 lần/phút, xà lệch 194 lần/phút, ngựa vòng 193 lần/phút, vòng treo 189 lần/phút, nhảy chống đạt 168 lần/phút. Quãng nghỉ di chuyển giữa các dụng cụ đo được 120 lần/phút.
• Đặc trưng hình thái của VĐV nữ: Vóc dáng nhỏ gọn, tỉ lệ mỡ thấp, cơ bắp phát triển, tỷ lệ chiều dài tay chiếm 42–47% và chiều dài chân chiếm 52–56% chiều cao đứng.
• Tổng hợp các mô hình quốc tế: Phân tích mô hình huấn luyện thể lực VĐV dự Olympic của Nga gồm 11 test chuẩn (chạy 20m: 3.3 giây; vận tốc 5m cuối chạy đà nhảy chống: 7.6 m/s; bật cao tại chỗ có đánh tay: 52–56 cm; bật xa tại chỗ: 220–225 cm; leo dây 3m không dùng chân: 5.8 giây; thời gian bay chuỗi Ranđat-philak-santo: 0.9 giây; giữ ke cao: 28–30 giây; giữ chuối tay: 9 giây; gập duỗi thành chuối: 10–12 lần; rút chuối: 8–10 lần). Hệ thống hóa các chỉ số tuyển chọn vân da và các quy chuẩn kỹ thuật theo bộ luật thi đấu FIG chu kỳ 2017–2021.

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU

Chương 2 mô tả chi tiết quy trình tổ chức thực nghiệm khoa học:

• Khách thể nghiên cứu là các nữ VĐV đẳng cấp cao của TDDC Việt Nam tham gia tập huấn đội tuyển quốc gia.
• Chuẩn hóa các quy trình đo đạc nhân trắc học, giao thức thử nghiệm y sinh (test Wingate 30 giây, quy trình đo VO2max trên thảm chạy/xe đạp lực kế), quy trình trắc nghiệm phản xạ tâm lý và biểu kiểm tra loại hình thần kinh 808.
• Xây dựng bảng tiêu chuẩn chấm điểm vân da tổng hợp (Bảng 2.1) làm công cụ định lượng đánh giá tiềm năng di truyền của VĐV.
• Thiết lập quy trình phân tích sinh cơ động tác nhảy chống Urchenko thông qua việc đồng bộ hóa hệ thống máy quay chuyển động và đo lực cơ đẳng động trên hệ thống Biodex.

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

Chương 3 giải quyết hai mục tiêu nghiên cứu thông qua hệ thống dữ liệu thực nghiệm:

1. Kết quả lựa chọn các tiêu chí cấu thành mô hình (Mục tiêu 1):

• Qua khảo sát n=8 chuyên gia (Bảng 3.5, 3.6) và n=24 chuyên gia (Bảng 3.7 đến 3.11), luận án đã sàng lọc và xác lập danh mục các test có độ đồng thuận cao:
  • Hình thái: Chiều cao đứng, cân nặng, BMI, tỷ lệ chiều dài các chi, tỷ lệ lượng cơ và mỡ, các chỉ số sinh trắc vân da (góc atd, hoa tay, nếp gấp bàn tay).
  • Thể lực: Chạy tốc độ 20m, chạy đà 5m cuối, bật xa tại chỗ, bật cao tại chỗ, leo dây 3m không chân, giữ ke cao, rút chuối, giữ thăng bằng chuối tay, thời gian bay trên không.
  • Kỹ thuật: Các thông số động học của động tác nhảy chống Urchenko và lực cơ gập - duỗi khớp gối đo trên máy Biodex.
  • Chức năng: VO2max, tần số mạch tối đa, công suất yếm khí cực đại và trung bình (Wingate test).
  • Tâm lý: Thời gian phản xạ đơn, phản xạ phức thị - thính giác và phân loại loại hình thần kinh (biểu 808, Phùng Vĩ Quyền).

2. Kết quả xác định mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam (Mục tiêu 2):

Lĩnh vực kiểm tra	Chỉ số / Test tiêu biểu	Giá trị thực nghiệm của VĐV cấp cao VN	Chuẩn đối chiếu quốc tế (Nga / Thế giới)
Hình thái cơ thể	Chiều cao đứng (cm) Cân nặng (kg) Chỉ số BMI (kg/m²) Tỷ lệ mỡ (%)	Xác định theo Bảng 3.13 Xác định theo Bảng 3.13 Xác định theo Bảng 3.13 Xác định theo Bảng 3.16	150 – 160 cm (Nga) 38 – 50 kg (Nga) Phù hợp chuẩn FIG Thấp, tập trung tỷ lệ cơ cao
Somatotype	Cấu trúc hình thể (Heath-Carter)	Kiểu hình cơ xương chiếm ưu thế (Bảng 3.15, Hình 3.2)	Tương đồng VĐV đỉnh cao thế giới
Sinh trắc vân da	Góc atd (độ) Chủng vân ngón tay Nếp gấp bàn tay	Xác định theo Bảng 3.17, Hình 3.3 Vân xoáy (W), vân móc (L) Nếp bình thường / thông quán	Tiêu chuẩn chấm điểm tổng hợp (Bảng 2.1)
Thể lực chuyên môn	Chạy 20m (s) Vận tốc 5m cuối chạy đà (m/s) Bật xa tại chỗ (cm) Leo dây 3m không chân (s) Giữ ke cao (s) Rút chuối (lần)	Thể hiện tại Bảng 3.18 Thể hiện tại Bảng 3.18 Thể hiện tại Bảng 3.18 Thể hiện tại Bảng 3.18 Thể hiện tại Bảng 3.18 Thể hiện tại Bảng 3.18	3.3 giây (Nga) 7.6 m/s (Nga) 220 – 225 cm (Nga) 5.8 giây (Nga) 28 – 30 giây (Nga) 8 – 10 lần (Nga)
Sinh cơ Biodex	Lực mô-men gập - duỗi gối	Ghi nhận chi tiết tại Bảng 3.20	Đảm bảo cân bằng cơ đồng vận/đối vận
Kỹ thuật Urchenko	Giai đoạn chạy đà Giai đoạn giậm nhảy Giai đoạn bay trên không Giai đoạn tiếp đất	Ghi nhận tại Bảng 3.22 Ghi nhận tại Bảng 3.23 Ghi nhận tại Bảng 3.24 Ghi nhận tại Bảng 3.25	Tối ưu hóa quỹ đạo trọng tâm và thời gian tiếp xúc cầu
Chức năng sinh lý	Dung tích oxy tối đa VO2max Công suất yếm khí (Wingate)	Thể hiện tại Bảng 3.26 Thể hiện tại Bảng 3.27	Đáp ứng hoạt động công suất lớn Khả năng duy trì yếm khí cao
Tâm lý thần kinh	Thời gian phản xạ (ms) Loại hình thần kinh (biểu 808)	Thể hiện tại Bảng 3.28 Thể hiện tại Bảng 3.29, 3.30	Tốc độ xử lý thông tin thị giác nhanh Loại hình thần kinh mạnh, cân bằng, linh hoạt

Dựa trên việc lượng hóa các giá trị trung bình và phân bố thống kê, tác giả đã tổng hợp thành Mô hình tổng hợp và xây dựng Mô hình lý tưởng của VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam gắn liền với Sơ đồ quy trình huấn luyện đồng bộ (Hình 3.14).

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và bổ sung vào lý luận huấn luyện thể thao hệ thống tiêu chuẩn mô hình cấu trúc năng lực vận động chuyên biệt cho nữ VĐV TDDC cấp cao trong điều kiện thể tạng con người Việt Nam.
• Kết hợp thành công lý thuyết mô hình hóa thể thao với các phương pháp kiểm tra khoa học liên ngành: sinh trắc học vân da trong đánh giá năng khiếu di truyền, phân tích sinh cơ đẳng động Biodex trong đánh giá nhóm cơ chuyên môn, và trắc nghiệm Wingate trong đánh giá năng lực yếm khí.

Các đóng góp mới về mặt thực tiễn:

• Xác lập được bộ thông số định lượng cụ thể của mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam trên 5 thành tố: hình thái nhân trắc, thể lực chuyên môn, kỹ thuật động tác Urchenko, chức năng tim mạch - hô hấp và tâm lý thần kinh.
• Cung cấp mô hình lý tưởng và quy trình huấn luyện đồng bộ (Hình 3.14) giúp ban huấn luyện có căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch huấn luyện theo chu kỳ đại hội, kiểm soát khối lượng vận động và điều chỉnh điểm rơi phong độ.
• Đề xuất giải pháp ứng dụng bộ tiêu chí vào công tác tuyển chọn VĐV năng khiếu ban đầu và tuyển chọn giai đoạn chuyên môn hóa sâu, tránh lãng phí kinh phí đào tạo.

Kiến nghị của luận án:

• Tổng cục Thể dục Thể thao và các trung tâm huấn luyện thể thao quốc gia cần ứng dụng bộ tiêu chí mô hình này vào công tác kiểm tra, đánh giá định kỳ trình độ tập luyện của VĐV đội tuyển quốc gia.
• Cần đầu tư trang thiết bị y sinh học và sinh cơ học (hệ thống phân tích chuyển động, máy Biodex, máy đo chuyển hóa) tại các cơ sở đào tạo để số liệu giám sát huấn luyện được cập nhật liên tục.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Do tính chất đặc thù của thể thao đỉnh cao, số lượng VĐV đạt đẳng cấp quốc tế của TDDC nữ Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu còn rất hạn chế, dẫn đến dung lượng mẫu thực nghiệm cấp cao không lớn.
• Phần phân tích sinh cơ - kỹ thuật mới chỉ tập trung phân tích sâu trên động tác nhảy chống Urchenko, chưa thực hiện phân tích đầy đủ trên cả 3 môn dụng cụ còn lại (cầu thăng bằng, xà lệch và bài tập thể dục tự do).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục theo dõi, kiểm chứng và cập nhật các chỉ số mô hình qua các chu kỳ Thế vận hội Olympic tiếp theo phù hợp với các sửa đổi bổ sung của Luật thi đấu FIG.
• Mở rộng phân tích sinh cơ động học trên các tổ hợp kỹ thuật có độ khó cao ở các nội dung cầu thăng bằng và xà lệch; ứng dụng mô hình để xây dựng hệ thống tiêu chí tuyển chọn cho các lứa tuổi kế cận (từ 5 đến 12 tuổi).

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với huấn luyện viên TDDC: Là tài liệu tham khảo trực tiếp về hệ thống định mức thể lực, kỹ thuật, thông số cơ bắp Biodex và các test kiểm tra sư phạm chuẩn hóa để theo dõi tiến trình huấn luyện.
• Đối với các nhà quản lý và tuyển trạch viên thể thao: Cung cấp khung tiêu chuẩn định lượng phục vụ công tác tuyển chọn ban đầu và sàng lọc VĐV ở các tuyến năng khiếu thông qua hình thái và sinh trắc vân da.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Giáo dục thể chất, Huấn luyện thể thao: Cung cấp phương pháp luận và quy trình ứng dụng khoa học công nghệ (sinh học, y học thể thao, toán thống kê) vào nghiên cứu mô hình hóa trong thể thao thành tích cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Động tác kỹ thuật nào được tác giả lựa chọn để phân tích sinh cơ trong luận án và gồm những giai đoạn nào? Luận án lựa chọn động tác nhảy chống Urchenko (Yurchenko) để phân tích sinh cơ - kỹ thuật (Hình 3.13). Quá trình phân tích động học được chia thành 4 giai đoạn cụ thể gồm: Giai đoạn chạy đà (Bảng 3.22), Giai đoạn giậm nhảy (Bảng 3.23), Giai đoạn bay trên không (Bảng 3.24) và Giai đoạn tiếp đất (Bảng 3.25).

2. Mô hình huấn luyện thể lực VĐV TDDC nữ dự Olympic của Nga mà luận án tham chiếu gồm những chỉ tiêu định lượng cụ thể nào? Mô hình thể lực của Nga do Arcaev L. công bố gồm 11 chỉ tiêu: Chạy 20m (3.3 giây); Vận tốc 5m cuối chạy đà nhảy chống (7.6 m/s); Bật cao tại chỗ có đánh tay (52–56 cm); Bật cao tại chỗ không đánh tay (42–43 cm); Bật xa tại chỗ (220–225 cm); Leo dây 3m không dùng chân (5.8 giây); Thời gian bay chuỗi Ranđat-philak-santo (0.9 giây); Giữ ke cao (28–30 giây); Giữ chuối tay (9 giây); Gập duỗi thành chuối (10–12 lần); Rút chuối (8–10 lần).

3. Các chỉ tiêu sinh trắc vân da nào được sử dụng để xây dựng mô hình di truyền cho VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam? Luận án sử dụng các chỉ tiêu sinh trắc vân da gồm: Đo góc atd (độ); phân loại chủng vân 10 đầu ngón tay (vân sóng hình cung A, vân móc sao ki L, vân xoáy W); đếm tổng số đường chỉ tay (TFRC); phân tích nếp gấp bàn tay (nếp bình thường và nếp biến dị thông quán); tam giác tay; khu vực đại ngư tế và khu vực tiểu ngư tế theo hệ thống chấm điểm tại Bảng 2.1 và Bảng 3.17.

4. Tần số co bóp cơ tim của VĐV TDDC cấp cao biến thiên như thế nào ở các dụng cụ thi đấu theo số liệu tổng quan của luận án? Theo số liệu nghiên cứu của Xmolevxki V. được tổng quan trong luận án, mạch của VĐV dao động từ 120–200 lần/phút trong quá trình tập luyện. Trước khi thi đấu, mạch dao động từ 138–156 lần/phút (nhảy chống thấp nhất 137 lần/phút, ngựa vòng 154 lần/phút, tự do 156 lần/phút). Ngay sau khi hoàn thành bài thi, mạch đo được ở bài thể dục tự do là 201 lần/phút, xà lệch 194 lần/phút, ngựa vòng 193 lần/phút, vòng treo 189 lần/phút và môn nhảy chống là thấp nhất với 168 lần/phút.

5. Những công cụ và phương pháp chuyên sâu nào được sử dụng để đánh giá chức năng và tâm lý của VĐV trong luận án? Để kiểm tra chức năng sinh lý, luận án sử dụng phương pháp đo hấp thụ oxy tối đa (VO2max), đo tần số mạch tối đa (Bảng 3.26) và thử nghiệm công suất yếm khí Wingate (Anaerobic Wingate test, Bảng 3.27). Để đánh giá tâm lý, luận án sử dụng máy đo thời gian phản xạ thị giác - thính giác tính bằng mili-giây (Bảng 3.28) kết hợp biểu mẫu 808 và phương pháp phân loại của Phùng Vĩ Quyền để xác định loại hình thần kinh (Bảng 3.29, Bảng 3.30).

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Thị Lý đã hoàn thành việc xây dựng mô hình VĐV TDDC nữ cấp cao Việt Nam thông qua hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện trên 5 lĩnh vực: hình thái nhân trắc, tố chất thể lực, kỹ thuật động học, chức năng sinh lý và tâm lý thần kinh. Bằng việc tích hợp các phương pháp đo lường sinh học hiện đại như hệ thống đẳng động Biodex, test yếm khí Wingate, phân tích khí thở VO2max và sinh trắc vân da, công trình đã xác lập được hệ thống tiêu chuẩn định lượng khách quan cho mô hình tổng hợp và mô hình lý tưởng. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và công cụ thực tiễn phục vụ trực tiếp cho công tác tuyển chọn, phân loại và lập kế hoạch huấn luyện nhằm nâng cao thành tích môn thể dục dụng cụ Việt Nam trên đấu trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái lược về lịch sử phát triển môn TDDC 1. Lịch sử phát triển môn thể dục và môn TDDC trên thế giới Lịch sử phát triển môn TDDC song hành cùng sự phát triển của loài người từ xa xưa. Ở các quốc gia cổ đại khu vực Châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Ai Cập.

Các dân tộc da đỏ ở Châu Mỹ, các dân tộc vùng Trung Á sử dụng các bài tập nhào lộn như những phương tiện bổ trợ cho dạy võ và vật. Ở Ấn Độ từ xa xưa đã biết luyện khí công. Ở Trung Quốc hình thành hệ thống thể dục chữa bệnh. Ở Ai Cập có loại thể dục gắn liền với các nghi lễ của đạo Hồi.

Lần đầu tiên thuật ngữ "Thể dục" xuất hiện ở Hy lạp vào thế kỷ VIII trước công nguyên vào giai đoạn hưng thịnh của nền văn hoá cổ Hy Lạp. Thời kỳ này có các trường chuyên để dạy giờ học thể dục gọi là trường thể dục. Sau Hy Lạp cổ đại người La Mã đã sử dụng rộng rãi các bài tập nhào lộn khác nhau. Ngay từ thời kỳ này đã hình thành những nét đặc trưng của thể dục hiện đại.

Như vậy thời kỳ cổ đại các phương tiện của thể dục đã khá phong phú và đa dạng, được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Đến giữa thế kỷ XIX đã hình thành ba hệ thống thể dục khác nhau: hệ thống Thể dục Đức (thể dục thể hình hay thể dục lực sỹ) là phương tiện để phát triển các tố chất vận động, gồm nhiều các bài tập thể dục phức tạp, trong đó có các bài tập trên dụng cụ thể dục. Nhà sư phạm có công sáng lập trường phái Đức là F. Lan (1778-1852) đã khẳng định các bài tập thể dục trên dụng cụ có tác dụng tốt hơn so với các bài tập tay không và với dụng cụ.

Hệ thống Thể dục Thuỵ Điển (thể dục vệ sinh) như là phương hướng và phương tiện quan trọng để củng cố sức khoẻ và phát triển năng lực thể chất của con người. Phương pháp tập luyện của trường phái Thể dục Thuỵ Điển dựa trên cơ sở dấu hiệu về mặt giải phẫu học và hình thái học, có nghĩa các bài tập được 6 soạn thảo để phát triển từng bộ phận riêng biệt của cơ thể, ví dụ các nhóm cơ riêng biệt: tay, chân, lưng, bụng. Trường phái Thể dục Pháp là Thể dục thực dụng, là phương tiện để dạy người người lính biết khắc phục các chướng ngại vật khác nhau, thường gặp trong chiến đấu. Theo các tác giả Gaverdovxki IU.[54]; Nguyễn Xuân Sinh và cs [27]: vào những năm 60 của thế kỷ XIX ở Châu âu còn hình thành một hệ thống thể dục có tầm quan trọng và mang ý nghĩa giáo dục xã hội và phát triển nền thể dục thao thế giới là hệ thống Thể dục "Chim ưng" của Tiệp Khắc.

Đặc điểm chính của hệ thống thể dục này: các bài tập thể dục tự do hay thể dục dụng cụ phải chú ý đến vẻ đẹp hình thể khi tạo hình động tác, các ngón tay, mũi chân phải được duỗi thẳng, các động tác nhẩy, các bài liên hợp thể dục tự do và thể dục dụng cụ phải được thực hiện chính xác và đẹp. Trong hệ thống thể dục "Chim ưng" lần đầu tiên xuất hiện thể dục đồng diễn quần chúng và các cuộc thi đấu về thể dục. Cuối thế kỷ XIX hệ thống Thể dục dựa trên các luận điểm khoa học lần đầu tiên xuất hiện. Ở nước Nga có hệ thống Thể dục P.

Létgap, ở Pháp có hệ thống Thể dục của G. Năm 1881, Liên Đoàn Thể Dục Thế Giới (gọi tắt là FIG) đã ra đời để tổ chức và lãnh đạo các cuộc thi đấu quốc tế. Thể dục đã được đưa vào chương trình thi đấu ngay từ Đại hội Olympic Quốc tế lần thứ nhất ở Aten (Hy lạp). Thể dục được chính thức công nhận là một trong nhiều môn thi đấu chính của Đại hội Olympic Mùa Hè.

Sự ra đời của Liên Đoàn Thể Dục Thế Giới đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thể dục nói chung và môn thể dục dụng cụ nói riêng. Cuộc thi vô địch đầu tiên của môn TDDC diễn ra tại Bỉ vào năm 1903. Thời kỳ đó các cuộc thi chỉ dành cho nam giới, cứ 2 năm một lần, cho đến lúc Đại chiến thế giới lần thứ nhất bùng nổ (1914-1918). Từ năm 1922 các cuộc thi vô địch thế giới được quy định lại cứ 4 năm một lần xen giữa các kỳ thi đấu 7 Olympic.

Lần đầu tiên các VĐV nữ môn TDDC được tham gia thi đấu trên đấu trường Olympic vào năm 1928 và cuộc thi vô địch thế giới vào năm 1938. Các VĐV nữ thi các môn giống như VĐV nam với các dụng cụ như xà đơn thấp, vòng treo động, thể dục tự do đồng đội với dụng cụ. Năm 1952 tại Olympic mùa hè diễn ra ở Hanxinhki (Phần Lan) cuộc thi TDDC chỉ dành cho các VĐV TDDC nam. Năm 1958 tại giải thi đấu quán quân thế giới chương trình thi đấu gồm 6 môn cho nam (thể dục tự do, ngựa vòng, vòng treo, nhẩy chống, xà kép và xà đơn) và 4 môn cho nữ (thể dục tự do, nhẩy chống, xà lệch và cầu thăng bằng), đây cũng là năm thành tích được xác định ở vòng chung kết đơn môn của nam và nữ.

Năm 1972 bổ sung thêm chung kết xác định vô địch toàn năng các môn hỗn hợp. Tại các cuộc thi đấu lớn thành tích luôn thuộc về VĐV các nước khu vực châu Âu( Liên xô, Tiệp khắc, Đức…). Sau những năm 1990 VĐV các nước như Trung quốc, Rumani, Mỹ… là những đối thủ ngang tài, ngang sức. Từ đó đến nay dưới sự lãnh đạo của Liên đoàn Thể dục thế giới, môn Thể dục nói chung và TDDC nói riêng liên tục đi lên, phát triển bền vững và rộng khắp các châu lục, nhất là các nước như Liên Xô (cũ), Đức, Rumani, Nhật Bản, Pháp, Ý, Mỹ… Với các tên tuổi như Khorkina Svetlana, Turiseva Ludmila, Susunova Elena, Nemov Aleksei, Takashi, Ohno, Akinori Nakayama,.

Ngân Thương, Trương Minh Sang, Hà Thanh, Phạm Phước Hưng, Lê Thanh Tùng là những tên tuổi của VĐV TDDC VN được xướng lên với niềm tự hào dân tộc trên đấu trường quốc tế. Năm 2016 VĐV Phạm Phước Hưng vinh dự có động tác mang tên mình. Lịch sử phát triển môn TDDC tại Việt Nam Trước thời kỳ thực dân Pháp xâm lược nước ta, các bài tập thể dục được phát triển trong khuôn khổ các hoạt động thể thao dân tộc truyền thống, chưa trở thành môn tập luyện và thi đấu độc lập. Thực dân Pháp trong thời kỳ 8 cai trị nước ta có đưa vào một số môn như đội hình, đội ngũ, xà đơn, xà kép, nhưng cũng chỉ phục vụ cho chính quyền Pháp, không có một cuộc thi đấu chính thức nào.

Sau Cách mạng tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi toàn dân tập thể dục. Sau thập kỷ 60 thể dục đồng diễn với quy mô khác nhau được đưa vào chương trình hoạt động các ngày lễ lớn, các đại hội thể dục thể thao. So với các môn thể dục khác thì TDDC phát triển nhanh và rộng hơn cả. Theo tác giả Nguyễn Xuân Sinh và cộng sự [27] có thể phân chia thành bốn giai đoạn phát triển sau: - Giai đoạn I từ năm 1955 đến năm 1970: Giai đoạn này bắt đầu hình thành phong trào tập luyện môn TDDC tại một số thành phố, tỉnh thành lớn như: Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định.

Nhờ sự giúp đỡ về mọi mặt của các chuyên gia Liên Xô các HLV, giáo viên, cán bộ và lực lượng VĐV nòng cốt đã được đào tạo bài bản. Cuộc thi đấu đầu tiên về thể dục đã được tổ chức vào năm 1967 tại Hà Nội. Từ đó đội tuyển quốc gia về TDDC ra đời đã tham gia tập huấn và thi đấu ở nhiều giải nước ngoài như ở Đại hội TDTT thế giới tại Inđônêxia năm 1963, năm 1966 tại Campuchia. TDDC thời kỳ này tuy còn rất non trẻ song cũng xuất hiện nhiều gương mặt VĐV điển hình như Trần Đức Tài, Lê Thuý Liễu, Nguyễn Thị Kiều Khanh…Lớp VĐV kế tiếp như : Phan Thanh Lan , Phan Thanh Liên, Phạm Thuý Lan, Ngô Thanh Hảo v.

- Giai đoạn II từ năm 1970 đến 1979: Chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, phong trào tập luyện TDTT chuyển hướng sang phục vụ cho sản xuất và chiến đấu. Các cán bộ và VĐV được đưa đi Trung quốc tập huấn để chuẩn bị cho thời kỳ sau chiến tranh. Sau khi tổ quốc thống nhất các thành phố lớn đã khôi phục lại và củng cố mạnh mẽ phong trào tập luyện TDTT, bộ môn Thể dục của Tổng Cục TDTT tổ chức thường xuyên các cuộc thi các cấp độ khác nhau làm tiền đề cho các giải vô địch sau này. 9 - Giai đoạn III từ năm 1979 đến năm 1994: Giai đoạn này sự kiện quan trọng nhất là thể dục Việt Nam gia nhập Liên đoàn Thể dục Thế giới, đồng thời trở thành thành viên của phong trào Olympic Quốc tế.

Năm 1987 Việt Nam đã áp dụng luật thi đấu và bài thi theo quy định của quốc tế, đánh dấu một sự trưởng thành về chất khẳng định trình độ đẳng cấp của các VĐV Việt Nam trên đấu trường quốc tế. Giai đoạn này thiên hướng chủ yếu đào tạo các VĐV TDDC nữ (Nguyễn Kim Lan , Kim Xuân, Thanh Xuân…) VĐV TDDC nam phát triển chậm và chưa rộng khắp cả nước. Năm 1988 TDDC tham gia Đại hội TDTT Đông Nam Á (SEA Games) và Đại hội Thể thao Châu Á. - Giai đoạn IV từ 1995 đến nay: TDDC đã có những bước tiến mạnh, vững chắc và toàn diện ở cả nam và nữ, đã xuất hiện nhiều tên tuổi nổi bật trong các cuộc thi đấu quốc tế như Hoàng Tố Lynh, Trương Minh Sang, đặc biệt VĐV Phan Thị Hà Thanh, Phạm Phước Hưng, Lê Thanh Tùng đã ghi tên trong bảng vàng danh dự của môn TDDC không chỉ ở Việt Nam, rạng danh trên đấu trường quốc tế.

Hà Thanh đã giành được huy chương đồng vô địch thế giới ở môn nhảy chống, giành xuất tham dự Olympic 2012, 2016.Một số đặc điểm môn TDDC 1. Đặc điểm môn TDDC TDDC - là một trong các môn thi đấu Olympic có từ rất sớm trong lịch sử phát triển thể thao thế giới. Trải qua hơn trăm năm FIG không ngừng lớn mạnh và phát triển đến bây giờ. TDDC - cùng với sự phát triển của xã hội từng bước chinh phục các đỉnh cao, hoàn thiện trong mọi lĩnh vực giáo dục và huấn luyện, cơ sở vật chất, nghiên cứu khoa học.

Chiều dài lịch sử đó gắn liền với sự thay đổi mạnh mẽ về độ khó của động tác, chất lượng và cường độ tập luyện.