BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO BOÄ Y TEÁ ÑAÏI HOÏC Y DÖÔÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH NGUYEÃN THAØNH NHÖ CHAÅN ÑOAÙN VOÂ TINH DO BEÁ TAÉC MAÉC PHAÛI VAØ KEÁT QUAÛ NOÁI OÁNG DAÃN TINH – MAØO TINH Chuyeân ngaønh: TIEÁT NIEÄU Maõ soá: 3 01 27 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ Y HOÏC Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: 1. TRAÀN VAÊN SAÙNG 2. DÖÔNG QUANG TRÍ TP. HOÀ CHÍ MINH – 2008 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi.
Caùc soá lieäu, keát quaû neâu trong luaän aùn laø trung thöïc vaø chöa töøng ñöôïc ai coâng boá trong baát kyø coâng trình naøo khaùc. Nguyeãn Thaønh Nhö MUÏC LUÏC Trang Trang phuï bìa Lôøi cam ñoan Muïc luïc Caùc töø vieát taét Danh muïc caùc baûng Danh muïc caùc hình Danh muïc caùc bieåu ñoà Danh muïc caùc sô ñoà MÔÛ ÑAÀU 1 Chöông 1 - TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU 3 1. Voâ tinh do beá taéc 3 1. Chaån ñoaùn voâ tinh do beá taéc 15 1.
Ñieàu trò voâ tinh do beá taéc 30 Chöông 2 - ÑOÁI TÖÔÏNG VAØ PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU 44 2. Ñoái töôïng nghieân cöùu 44 2. Phöông phaùp nghieân cöùu 45 2. Kyõ thuaät moå noái oáng daãn tinh - maøo tinh 48 Chöông 3 - KEÁT QUAÛ NGHIEÂN CÖÙU 55 3.
Soá beänh nhaân 55 3. Chaån ñoaùn voâ tinh do beá taéc maéc phaûi 59 3. Phaãu thuaät noái oáng daãn tinh - maøo tinh 70 Chöông 4 - BAØN LUAÄN 85 4. Caùc ñaëc ñieåm beänh lyù cuûa voâ tinh do beá taéc maéc phaûi 85 4.
Chaån ñoaùn voâ tinh do beá taéc maéc phaûi 86 4. Phaãu thuaät noái oáng daãn tinh - maøo tinh 101 KEÁT LUAÄN VAØ KIEÁN NGHÒ 123 DANH MUÏC CAÙC COÂNG TRÌNH COÂNG BOÁ CUÛA TAÙC GIAÛ TAØI LIEÄU THAM KHAÛO PHUÏ LUÏC 1: MOÄT SOÁ TÖØ VAØ THUAÄT NGÖÕ PHUÏ LUÏC 2: DANH SAÙCH BEÄNH NHAÂN CAÙC TÖØ VIEÁT TAÉT - FSH: Follicle-Stimulating Hormone - GnRH: Gonadotropin-Releasing Hormone - IBT: Immunobead Test, thöû nghieäm duøng haït mieãn dòch - ICSI: Intracytoplasmic Sperm Injection, tieâm tinh truøng vaøo baøo töông tröùng - LH: Luteinizing Hormone - MAR: Mixed Agglutination Reaction, phaûn öùng ngöng keát hoãn hôïp - MESA: Microsurgical Epididymal Sperm Aspiration, vi phaãu thuaät huùt tinh truøng maøo tinh - MT: maøo tinh - ODT: oáng daãn tinh - PESA: Percutaneous Epididymal Sperm Aspiration, huùt tinh truøng maøo tinh qua da - TESA: Testicular Sperm Aspiration, huùt tinh truøng tinh hoaøn qua da - TESE: Testicular Sperm Extraction, trích tinh truøng tinh hoaøn - TTON: thuï tinh trong oáng nghieäm - VTBT: voâ tinh do beá taéc DANH MUÏC CAÙC BAÛNG Trang Baûng 1.1 Caùc giaù trò tham khaûo cuûa tinh dòch ñoà theo Toå Chöùc Y Teá 18 Theá Giôùi (1999) Baûng 1.2 Tình traïng hoùc-moân sinh duïc trong caùc beänh caûnh laâm 19 saøng Baûng 1.3 Chæ soá Johnsen veà moâ hoïc sinh tinh cuûa tinh hoaøn 22 Baûng 3.4 Phaân boá theo ngheà nghieäp 56 Baûng 3.5 Nôi cö truù 56 Baûng 3.6 Tuoåi cuûa vôï nhöõng beänh nhaân VTBT ñöôïc noái ODT-MT 57 Baûng 3.7 Thôøi gian töø khi laäp gia ñình ñeán khi phaãu thuaät 58 Baûng 3.8 Thôøi gian töø khi laäp gia ñình ñeán khi phaãu thuaät ôû 39 58 tröôøng hôïp ñöôïc noái ODT-MT Baûng 3.9 Vieâm tinh hoaøn - maøo tinh hay vieâm nieäu ñaïo 59 Baûng 3.10 Theå tích moãi beân tinh hoaøn 61 Baûng 3.11 FSH/maùu vaø testosteron/maùu tröôùc moå 61 Baûng 3.12 Nguyeân nhaân gaây VTBT maéc phaûi 63 Baûng 3.13 Lieân quan giöõa nguyeân nhaân vaø khaû naêng phaãu thuaät noái 63 ODT-MT Baûng 3.14 Phaân boá theo vò trí taéc 66 Baûng 3.15 Lieân quan giöõa vò trí taéc vaø theå tích tinh dòch 67 Baûng 3.16 Lieân quan giöõa vò trí taéc vaø pH tinh dòch 68 Baûng 3.17 Lieân quan giöõa vò trí taéc vôùi theå tích vaø ñoä pH tinh dòch 68 Baûng 3.18 Giaù trò chaån ñoaùn taéc maøo tinh cuûa sieâu aâm bìu 69 Baûng 3.19 Giaù trò chaån ñoaùn taéc oáng phoùng tinh cuûa sieâu aâm qua ngaû 70 tröïc traøng Baûng 3.20 Thôøi gian phaãu thuaät 70 Baûng 3.21 Keát quaû phaãu thuaät noái ODT-MT: tinh dòch ñoà sau moå vaø 71 coù thai Baûng 3.22 Keát quaû phaãu thuaät noái ODT-MT 72 Baûng 3.23 Maät ñoä tinh truøng vaø coù thai 75 Baûng 3.24 Ñoä di ñoäng nhanh cuûa tinh truøng vaø coù thai 75 Baûng 3.25 Ñoä di ñoäng cuûa tinh truøng vaø coù thai 75 Baûng 3.26 Lieân quan giöõa keát quaû phaãu thuaät vaø vò trí noái 76 Baûng 3.27 Lieân quan giöõa keát quaû phaãu thuaät vaø nguyeân nhaân gaây 76 taéc Baûng 3.28 Tuoåi vôï vaø tình traïng coù thai cuûa nhöõng tröôøng hôïp phaãu 77 thuaät thaønh coâng Baûng 3.29 Theå tích tinh hoaøn tröôùc vaø sau moå cuûa nhöõng tröôøng hôïp 78 thoâng thöông sau moå Baûng 3.30 FSH/maùu tröôùc vaø sau moå 79 Baûng 3.31 Testosteron/maùu tröôùc vaø sau moå 79 Baûng 4.32 Nguyeân nhaân gaây VTBT 93 Baûng 4.33 So saùnh hieäu quaû cuûa caùc kyõ thuaät noái ODT-MT 104 Baûng 4.34 So saùnh keát quaû cuûa phaãu thuaät noái laïi ODT-MT 117 Baûng 4.35 So saùnh hieäu quaû coù thai cuûa TTON vaø noái ODT-MT 121 DANH MUÏC CAÙC HÌNH Trang Hình 1.1 Giaûi phaãu hoïc tinh hoaøn 4 Hình 1.2 Hình theå trong cuûa tinh hoaøn vaø maøo tinh 5 Hình 1.3 Caùc voøng ñoäng maïch baøng heä cuûa tinh hoaøn-maøo tinh 6 Hình 1.4 Sô ñoà ñöôøng daãn tinh: giaûi phaãu vaø lieân quan 7 Hình 1.5 Ñieàu hoøa hoùc-moân cuûa söï sinh tinh 8 Hình 1.6 Caùc vò trí taéc ñöôøng daãn tinh trong VTBT 10 Hình 1.7 Thöôùc ño theå tích tinh hoaøn Prader 17 Hình 1.8 Sinh thieát tinh hoaøn baèng kim choïc huùt kieåu baûn ñoà 20 Hình 1.9 Hình aûnh baøng quang, tuyeán tieàn lieät vaø tuùi tinh qua sieâu 23 aâm qua ngaû tröïc traøng Hình 1.10 Kyõ thuaät chuïp oáng daãn tinh 26 Hình 1.11 TESA, huùt tinh truøng tinh hoaøn qua da 31 Hình 1.12 PESA, huùt tinh truøng maøo tinh qua da 31 Hình 1.14 Noái ODT-ODT moät lôùp 33 Hình 1.15 Noái ODT-MT beân-beân 35 Hình 1.16 Noái ODT-MT taän-taän 36 Hình 1.17 Noái ODT-MT taän-beân 38 Hình 1.18 Noái ODT-MT kieåu loàng tam giaùc 40 Hình 1.19 Noái ODT-MT kieåu loàng hai muõi ngang 41 Hình 1.20 Noái ODT-MT kieåu loàng hai muõi doïc 42 Hình 1.21 Söû duïng keo fibrin ñeå hoã trôï noái ODT-MT 42 Hình 2.22 Ñöôøng raïch da giöõa bìu 49 Hình 2.23 Caét ñaàu oáng daãn tinh treân neàn laø caây ñeø löôõi 50 Hình 2.24 Khaâu ñính ODT vaøo tinh maïc gaàn maøo tinh 51 Hình 2.25 Khaâu ñính hai muõi kim treân oáng maøo tinh, khoâng xuyeân 52 kim tröôùc khi caét môû ngang oáng maøo tinh Hình 2.26 Noái ODT-MT taän-beân kieåu loàng hai muõi. A: caét môû 53 ngang oáng maøo tinh, laàn löôït ñaâm xuyeân caû hai kim treân oáng, B: coät hai moái chæ, keùo oáng maøo tinh loàng vaøo loøng ODT, C vaø D: moái noái ODT-MT hoaøn taát.27 Keïp Babcock caûi tieán, khoâng coù thanh ngang 54 Hình 3.28 Sinh thieát tinh hoaøn: oáng sinh tinh vôùi nhieàu tinh truøng 60 tröôûng thaønh Hình 3.29 Chuïp ODT hai beân vôùi thuoác caûn quang tan trong nöôùc 64 Hình 3.30 Chuïp ODT hai beân, thuoác caûn quang phun ngöôïc vaøo 65 hai tuùi tinh vaø vaøo baøng quang, hai ODT ñeàu thoâng Hình 3.31 ODT ñöôïc caét rôøi, giöõ toaøn veïn ñoäng maïch ODT 80 Hình 3.32 Khaâu xuyeân hai sôïi chæ ôû ODT, keïp maøo tinh ñeå loä roõ 81 oáng maøo tinh Hình 3.33 Khaâu vaø giöõ hai muõi kim treân thaønh oáng maøo tinh 81 (khoâng xuyeân) Hình 3.34 Caét môû ngang oáng maøo tinh giöõa hai kim, dòch maøo tinh 82 chaûy ra, oáng xeïp nhanh, laàn löôït ruùt töøng muõi kim.35 Coät hai nô chæ, loàng oáng maøo tinh vaøo trong loøng ODT 82 Hình 3.36 Khaâu boå sung saùu muõi, ñính bao ngoaøi ODT vaøo bao xô 83 maøo tinh Hình 3.37 Noái ODT vôùi bao xô maøo tinh beân - beân: ODT ñaõ ñöôïc 83 caét môû doïc vaø bao xô maøo tinh ñöôïc xeû treân choã heïp Hình 3.38 Khaâu noái ODT vôùi bao xô maøo tinh beân - beân: ñính loøng 84 ODT vôùi meùp treân cuûa loã môû bao xô maøo tinh. Sau ñoù khaâu thaønh ODT vôùi loã môû bao xô maøo tinh.39 Duøng thöôùc Prader ñeå ño theå tích tinh hoaøn 87 Hình 4.40 Sinh thieát tinh hoaøn môû, qua moät ñöôøng raïch nhoû ngang 91 bìu Hình 4.41 Moâ hoïc moät tröôøng hôïp tinh hoaøn khoâng sinh tinh 92 Hình 4.42 Bôm chaát chæ thò maøu xanh vaøo ODT, nöôùc tieåu qua 100 thoâng Foley coù maøu xanh chöùng toû ñöôøng daãn tinh ñoaïn xa thoâng thöông Hình 4.43 Keïp Goldstein trong noái ODT-MT taän-beân 107 Hình 4.44 Duøng keïp Babcock caûi tieán trong khaâu noái ODT-MT 108 taän-beân DANH MUÏC CAÙC BIEÅU ÑOÀ Trang Bieåu ñoà 3.1 Phaân boá theo tuoåi 55 Bieåu ñoà 3.2 Phaân boá theo tuoåi cuûa vôï beänh nhaân 57 Bieåu ñoà 3.3 Phaân boá theo pH tinh dòch 62 Bieåu ñoà 3.4 Phaân boá theo theå tích tinh dòch 62 Bieåu ñoà 3.5 Keát quaû chuïp ODT 64 Bieåu ñoà 3.6 Dieãn tieán maät ñoä tinh truøng trong tinh dòch ñoà sau 74 phaãu thuaät noái ODT-MT taän-beân DANH MUÏC CAÙC SÔ ÑOÀ Trang Sô ñoà 1.1 Sô ñoà xöû trí voâ tinh 15 Sô ñoà 4.2 Sô ñoà chaån ñoaùn vaø ñieàu trò VTBT maéc phaûi trong 122 ñieàu kieän hieän nay ôû Vieät Nam 1 MÔÛ ÑAÀU Theo Toå Chöùc Y Teá Theá Giôùi, hieám muoän ñöôïc ñònh nghóa laø tình traïng maát khaû naêng thuï thai ñeå sinh ra treû soáng sau moät naêm giao hôïp khoâng keá hoaïch [119].
Khoaûng 10-15% caëp vôï choàng bò hieám muoän. Trong ñoù nguyeân nhaân do vôï laø 50%, do choàng laø 30% vaø do caû hai vôï choàng laø 20% [60], [134], [152]. Trong thaäp nieân gaàn ñaây, coù con ñeå ñaûm baûo haïnh phuùc gia ñình ñaõ trôû thaønh moät nhu caàu böùc thieát, trôû thaønh moät aùp löïc xaõ hoäi cho nhöõng caëp vôï choàng bò hieám muoän [6], neân ñaây cuõng laø moät nhu caàu chính ñaùng caàn phaûi ñöôïc nghieân cöùu giaûi quyeát. Vieäc ñieàu trò hieám muoän hoaøn toaøn phuø hôïp vôùi chuû tröông cuûa nhaø nöôùc ta.
Theo phaùp leänh daân soá: “nhaø nöôùc ñaàu tö vaø khuyeán khích caùc toå chöùc, caù nhaân ñaàu tö xaây döïng cô sôû vaät chaát kyõ thuaät phuïc vuï coâng ngheä hoã trôï sinh saûn nhaèm giuùp ñôõ ngöôøi voâ sinh, ngöôøi trieät saûn vaø nhöõng ngöôøi coù nhu caàu theo quy ñònh cuûa phaùp luaät” [16]. Moät caùch ñaïi cöông, hieám muoän nam coù theå phaân thaønh ba nhoùm [152]: tröôùc tinh hoaøn, taïi tinh hoaøn vaø sau tinh hoaøn. ÔÛ nguyeân nhaân sau tinh hoaøn, beá taéc ñöôøng daãn tinh laø moät trong ba nhoùm lôùn (hai nhoùm khaùc laø caùc baát thöôøng chöùc naêng tinh truøng vaø caùc baát thöôøng veà giao hôïp). Voâ tinh (voâ sinh khoâng tinh truøng trong tinh dòch) coù theå do: tinh hoaøn khoâng saûn xuaát tinh truøng hay tinh hoaøn saûn xuaát tinh truøng bình thöôøng nhöng ñöôøng daãn tinh bò taéc.
Voâ tinh do beá taéc coù theå coù nguoàn goác baåm sinh hay maéc phaûi. Luaän aùn naøy taäp trung vaøo nhöõng beänh nhaân voâ tinh do beá taéc maéc phaûi khoâng do trieät saûn, maø do seïo vieâm nhieãm cuõ, chaán thöông hay khoâng roõ nguyeân nhaân.