Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CÁC TỘI PHẠM VỀ MẠI DÂM 1. Khái niệm tội phạm về mại dâm 1. Khái niệm mại dâm Mại dâm là một tệ nạn xã hội, làm ảnh hưởng tiêu cực đến lối sống, đạo đức và thuần phong mỹ tục của dân tộc. Bên cạnh đó, nó còn là biểu hiện của một xã hội rối loạn kỷ cương, hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, và là nguyên nhân lây lan các căn bệnh nguy hiểm khác, các tệ nạn xã hội khác làm suy đồi sự phát triển của loài người.
Tuy nhiên, nó lại đã và đang tồn tại trong các thời kỳ lịch sử của hầu hết các Nhà nước và xã hội, thường được gọi dưới cái tên- nghề buôn phấn bán hương. Chính vì vậy, trong đại bộ phận pháp luật hình sự các quốc gia, trong đó có Việt Nam, đã có những quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về mại dâm, coi đó là một trong những hành vi nguy hiểm cho xã hội và cần phải được xử lý nghiêm minh. Trước hết, mại dâm có nghĩa là gì? Thuật ngữ “ mại dâm” hay “ mãi dâm” có nguồn gốc từ tiếng Latinh là “ Prostiuere” có nghĩa ban đầu là “ bày ra để bán”, chỉ việc bán thân một cách tùy tiện, không thích thú, mại dâm đã tồn tại hàng nghìn năm trước. Theo lý thuyết xã hội học thì mại dâm có thể được dịch nghĩa là việc trao đổi sự thỏa mãn tình dục để lấy tiền hoặc bất cứ một giá trị vật chất nào [15].
Có rất nhiều cách hiểu thế nào là mại dâm? Trước khi BLHS 1985, 1999, 2015 ra đời, đã có định nghĩa cho rằng, mại dâm là hoạt động nhằm cung cấp sự thảo mãn tình dục cho người khác ngoài phạm vi quan hệ vợ chồng và bạn bè. Mại dâm cung cấp tình dục mang tính đồi trụy và tạo ra không khí vô đạo đức và nguy hiểm, tác dụng như thuốc kích thích đối 7 n với một loại người nhất định [9]. Quan điểm này chủ yếu nhìn mại dâm là một hành vi suy đồi đạo đức. Trong Luận án thạc sỹ Luật học của mình, tác giả Phạm Duy Quang lại nhận diện đâu là một hành vi mại dâm qua các dấu hiệu: Thứ nhất, có sự thỏa thuận giữa hai bên là nam và nữ (ở đây không đề cập đến dạng mại dâm cùng nam giới) về việc đáp ứng và thỏa mãn dịch vụ quan hệ tình dục thông qua giao hợp hoặc các hình thức khác như thủ dâm… Thứ hai, việc trao đổi tình dục được thực hiện trên cơ sở người bán dâm- tức là người đáp ứng nhu cầu tình dục (thường là phụ nữ) được người mua dâm- người cần được đáp ứng nhu cầu tình dục (thường là nam giới) trả hoặc hứa trả một giá trị vật chất nhất định như tiền, đồ trang sức hoặc các vật có giá trị khác… Thứ ba, hành vi trao đổi tình dục đó xảy ra ngoài phạm vi hôn nhân.
Như vậy, theo tác giả Phạm Duy Quang, thì hành vi mại dâm bắt buộc phải xảy ra giữa những người không có quan hệ hôn nhân (giữa vợ và chồng), và mục đích của người bán dâm hướng đến phải là tiền hoặc giá trị vật chất nào đó. Nếu mục đích không phải là giá trị vật chất mà do nhu cầu, sở thích…thì chỉ được coi là hành vi thông dâm. Trong quá trình nghiên cứu các lĩnh vực phòng ngừa tệ nạn mại dâm, đấu tranh với tội phạm về mại dâm, các nhà khoa học, nhà hoạt động thực tiễn đã đưa ra khái niệm mại dâm, nhưng các khái niệm đó còn có những điểm khác nhau, thiếu thống nhất. Nghiên cứu các văn bản pháp luật chúng tôi nhận thấy, tuy chưa có khái niệm cụ thể về mại dâm, nhưng Pháp lệnh Phòng chống mại dâm số 10/2003/PL UBTVQH11 ngày 17 tháng 3 năm 2003 có những quy định liên quan đến mại dâm.
Cụ thể: – Mại dâm là hành vi mua dâm, bán dâm (khoản 3 Điều 3). 8 n + Mua dâm là hành vi của người dùng tiền hoặc lợi ích vật chất khác trả cho người bán dâm để được giao cấu (khoản 2 Điều 3). + Bán dâm là hành vi giao cấu của một người với người khác để được trả tiền hoặc lợi ích vật chất khác (khoản 1 Điều 3) [25]. Như vậy, mua dâm hoặc bán dâm đều là mại dâm.
Hành vi mua dâm là nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục còn hành vi bán dâm nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất. Sẽ không phải là mại dâm nếu hai người giao cấu với nhau chỉ nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục. Do đó, có thể nói, mua dâm và bán dâm là hai mặt của mại dâm. Cũng theo Pháp lệnh, việc thoả mãn tình dục của người mua chỉ bằng hình thức giao cấu.
Cho nên việc mua bán dâm để thoả mãn nhu cầu tình dục bằng các hành vi quan hệ tình dục khác sẽ không cấu thành tội phạm mại dâm. Quy định này đã trở nên lạc hậu cần được xem xét lại đảm bảo sự thống nhất của hệ thống pháp luật (BLHS 2015 trong các tội phạm về tình dục như hiếp dâm, cưỡng dâm… ngoài giao cấu còn bổ sung hành vi quan hệ tình dục khác) và phù hợp với thực tiễn xã hội hiện nay (ngoài mau bán dâm truyền thống, cò có mua bán dâm đồng giới). Trong thực tiễn, hành vi giao cấu có thể xảy ra giữa hai người trong hoặc ngoài quan hệ hôn nhân. Trong đó, họ có thể cùng thỏa mãn nhu cầu tình dục cho nhau hoặc có người thỏa mãn nhu cầu tình dục, có người nhằm thỏa mãn nhu cầu vật chất.
Theo quy định của Pháp lệnh Phòng chống tệ nạn mại dâm thì chỉ những quan hệ tình dục thông qua giao cấu để nhằm mục đích thỏa mãn nhu cầu vật chất hoặc để thỏa mãn tình dục phải trả tiền hoặc vật chất thì mới bị coi là mại dâm, nếu chỉ nhằm thỏa mãn nhu cầu tình dục của nhau, không nhằm mục đích vật chất thì không bị coi là mại dâm. 9 n Từ những khái niệm về mại dâm theo các quan niệm khác nhau, trên cơ sở đó ta có thể đưa khái niệm về về mại dâm. “Mại dâm là hành vi quan hệ tình dục ngoài hôn nhân của người nhằm thỏa mãn dục vọng cho mình và phải trả tiền hoặc lợi ích vật chất cho người khác hoặc nhằm thỏa mãn cho người khác để nhận tiền hoặc lợi ích vật chất”.2 Khái niệm tội phạm về mại dâm Theo tác giả Trần Hải Âu: Tội phạm mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội về mua bán tình dục, được quy định trong Bộ luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm phạm đến trật tự công cộng, đạo đức xã hội, nếp sống văn minh xã hội chủ nghĩa, đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người, ảnh hưởng đến an ninh trật tự [2]. Tương tự như trên, theo PGS.TS Nguyễn Huy Thuật: Tội phạm mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội liên quan đến mua bán tình dục, được quy định trong Bộ luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm hại đến trật tự công cộng, đạo đức xã hội, nếp sống văn minh xã hội chủ nghĩa, đến sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người, ảnh hưởng đến an ninh xã hội [33, tr.
Theo tác giả Nguyễn Hoàng Minh: Tội phạm mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội trong hoạt động mua bán tình dục được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý xâm phạm tới trật tự công cộng, an toàn công cộng, đến nếp sống văn minh, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm con người, cần phải xử lý nghiêm minh bằng pháp luật hình sự [14, tr. Chúng tôi đồng ý với các quan điểm trên khi nói tội phạm về mại dâm là hành vi nguy hiểm cho xã hội thuộc lĩnh vực mua bán tình dục do 10 n người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý. Tuy nhiên qua nghiên cứu cụ thể cho thấy tội phạm về mại dâm bao gồm nhiều hành vi khác nhau nên không thể dùng "tội phạm mại dâm" mà phải dùng "tội phạm về mại dâm" mới bao hàm hết hành vi thuộc nhóm tội này, vì vậy để chính xác về thuật ngữ chúng tôi hoàn toàn đồng ý như tác giả Nguyễn Hoàng Minh đã sử dụng cụm từ "tội phạm về mại dâm". Từ những phân tích trên, khái niệm tội phạm về mại dâm theo chúng tôi được hiểu như sau: “Tội phạm về mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội trong hoạt động mua bán tình dục (quan hệ tình dục khác) được quy định trong Bộ luật hình sự do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm phạm trật tự xã hội, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người được thể hiện qua các hành vi chứa mại dâm, môi giới mại dâm, mua dâm người chưa thành niên”.
Ý nghĩa việc quy định các tội phạm về mại dâm Trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế của đất nước, bên cạnh các mặt tích cực của nền kinh tế thị trường cũng nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực, trong đó tình hình tội phạm diễn biến ngày càng phức tạp. Trong tình hình mới, Bộ luật hình sự 1985 mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung bốn lần; Bộ luật hình sự 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 vẫn bộc lộ nhiều hạn chế như kết cấu một số chương, điều chưa hợp lý, một số tội danh quy định chưa cụ thể; khung hình phạt trong một số điều luật quá rộng, dễ dẫn đến việc áp dụng tùy tiện. Xuất phát từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, việc sửa đổi toàn diện Bộ luật hình sự năm 1999 là một đòi hỏi khách quan. Vì những lẽ đó, ngày 27/11/2015, Quốc hồi nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII kỳ họp thứ 10 thông qua,nhưng vì một số lý do nên đã sửa đổi bổ sung năm 2017 và chính thức có hiệu lực ngày 1/1/2018 thay thế Bộ luật hình sự 1999.
11 n Theo Bộ luật hình sự năm 2015, tội phạm về mại dâm được quy định tại các Điều 327- Tội chứa mại dâm, Điều 328- Tội môi giới mại dâm, Điều 329- Tội mua dâm người dưới 18 tuổi của Chương XXI Các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng.