ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH XDW TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN XDW PHAÏ PHAÏMMVAÊ VAÊNNÑÖÙ ÑÖÙCC LÔÙ LÔÙPPTÖØ TÖØNGÖÕ NGÖÕCOÅ COÅTRONG TRONGTIEÁ TIEÁNNGGVIEÄ VIEÄTT LUAÄ LUAÄNNVAÊ VAÊNNTHAÏ THAÏCCSÓSÓKHOA KHOAHOÏ CCNGÖÕ HOÏ NGÖÕVAÊ VAÊ NN CHUYEÂ CHUYEÂ NNNGAØ NGAØNN HHNGOÂ NGOÂ NNNGÖÕ NGÖÕHOÏ HOÏCCSO SOSAÙ SAÙNNHH MAÕ MAÕSOÁ SOÁ: :5.27 NGÖÔØ I HÖÔÙ NGÖÔØ NG DAÃ I HÖÔÙ NGNDAÃ : PGS. LEÂ TRUNG N: PGS. HOAHOA LEÂ TRUNG THAØ NHNPHOÁ THAØ HOÀHOÀ H PHOÁ CHÍ MINH CHÍ – 2006 MINH - 2006 1 Tri aân Nhaân dòp luaän vaên hoaøn thaønh, con xin thaønh kính nieäm aân: Cha, meï ngöôøi ñaõ sanh thaønh döôõng duïc; Sö tröôûng nhöõng ngöôøi ñaõ taïo neân xaùc thaân hueä maïng; Baèng höõu nhöõng ngöôøi ñaõ luoân cuøng con xaây döïng neân ñôøi soáng an laønh vaø haïnh phuùc. Ñaëc bieät, chaân thaønh tri aân PGS.
Leâ Trung Hoa, ngöôøi ñaõ daønh nhieàu thôøi gian vaø coâng söùc giuùp ñôõ ñeå chuùng toâi hoaøn thaønh toát luaän vaên naøy. Nguyeän caàu cho taát caû, luoân soáng an laïc trong Chaùnh phaùp! Saøi Goøn, ngaøy 1 thaùng 3 naêm 2006 Taùc giaû Chuùc Ñoä - Phaïm Vaên Ñöùc 2 MUÏC LUÏC DAÃN LUAÄN PHUÏ LUÏC TAØI LIEÄU THAM KHAÛO PHAÀN PHUÏ LUÏC 3 PHUÏ LUÏC 1. 26 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 27 NHÖÕNG TÖØ VIEÁT TAÉT TRONG LUAÄN VAÊN 4 < : do > : chuyeån thaønh ALL : Töø ñieån An Nam – Lusitan – Latinh (Dictionatium Anamiticum, Lusitanum et Latinum 1651) b.
: baøi BV : Baïch Vaân quoác ngöõ thi c. : caâu cd : ca dao CNNA : Chæ nam ngoïc aâm CO : Cung oaùn ngaâm khuùc CPN : Chinh phuï ngaâm khuùc GEN : Töø ñieån Vieät – Phaùp (J.L Taberd TKML : Taân bieân truyeàn kyø maïn luïc tng : tuïc ngöõ TNÑV : Tuoàng Tam nöõ ñoà vöông TNNL : Thieân Nam ngöõ luïc tr. : trang TS : Thaïch Sanh TT : Trinh thöû TTK : Töï tình khuùc VL : Töï vò An Nam – La tinh (Dictionarium Anamitico Latinum 1772 – 1773) cuûa P. Beùhaine DAÃN LUAÄN 6 1.
Lyù do choïn ñeà taøi Coù theå noùi, cho tôùi nay tieáng Vieät ñaõ coù ñuû nhöõng tính chaát cuûa moät ngoân ngöõ vaên hoùa. Tieáng Vieät ñang daàn khaúng ñònh vò theá cuûa mình treân tröôøng quoác teá, vôùi tính caùch cuûa moät ngoân ngöõ hieän ñaïi. Thaät vaäy, neáu nhìn vaøo tieáng Vieät cuûa nhöõng theá kyû tröôùc, hay noùi moät caùch cuï theå laø cho ñeán nhöõng naêm cuoái cuûa theá kyû XIX, tieáng Vieät vaãn chöa coù ñaày ñuû tính chaát cuûa moät ngoân ngöõ phaùt trieån. Moät maët noù chöa trôû thaønh moät ngoân ngöõ chính thöùc cuûa moät ñaát nöôùc, maët khaùc noù coøn bò söï cheøn eùp cuûa tieáng Haùn vaø tieáng Phaùp.
Cho neân, neáu ta ñoïc laïi nhöõng vaên baûn cuûa giai ñoaïn aáy, deã daøng nhaän thaáy söï luùng tuùng trong caùch dieãn ñaït, vaø trong caùch duøng töø, cuõng nhö chöa coù moät heä thoáng töø vöïng ñuû ñeå dieãn ñaït moïi vaán ñeà. Theá maø, chæ coù maáy möôi naêm, cuï theå laø sau naêm 1945, sau khi daân toäc giaønh ñöôïc ñoäc laäp, tieáng Vieät vôùi tö caùch moät ngoân ngöõ chính thöùc (ngoân ngöõ quoác gia), laø tieáng noùi cho caû ñaát nöôùc Vieät Nam, noù ñaõ khoâng ngöøng phaùt trieån vaø töï hoaøn thieän mình ñeå ñaùp öùng nhu caàu ñoù. Trong quaù trình phaùt trieån, tieáng Vieät moät maët vaãn giöõ gìn caùi baûn saéc ñaõ ñöôïc hình thaønh töø buoåi sô khai cuûa mình, beân caïnh ñoù coøn tieáp thu coù choïn loïc nhöõng yeáu toá tích cöïc töø nhöõng ngoân ngöõ trong khu vöïc ñaëc bieät laø töø tieáng Haùn. Trong quaù trình phaùt trieån töï nhieân cuûa tieáng Vieät, beân caïnh moät soá löôïng nhöõng töø ngöõ môùi taïo ra ñeå hoaøn thieän voán töø vöïng, söï ñaøo thaûi moät soá töø ngöõ, maø ta goïi laø nhöõng töø ngöõ coå cuõng khoâng phaûi laø ít.
Hai quaù trình naøy laø moät hieän töôïng töï nhieân cuûa ngoân ngöõ. Tröø nhöõng nhoùm töø chæ nhöõng hoaït ñoäng cô baûn cuûa con ngöôøi nhö aên, ñi, naèm, nguû hay nhöõng töø chæ nhöõng boä 7 phaän cô theå cuûa con ngöôøi nhö tay, chaân, raêng, mieäng(1)… thì nhöõng nhoùm töø khaùc coøn laïi thöôøng thì coù söï thay ñoåi, nhaát laø söï thay ñoåi veà nghóa. Chính quaù trình naøy ñaõ taïo ra trong heä thoáng töø vöïng tieáng Vieät moät soá löôïng lôùn nhöõng töø ngöõ coå. Maët khaùc, trong kho taøng vaên hoïc Vieät Nam, nhöõng taùc phaåm vaên hoïc coå coù moät soá löôïng khoâng phaûi laø nhoû.
Nhöõng taùc phaåm nhö Cö traàn laïc ñaïo (Traàn Nhaân Toâng), Quoác aâm thi taäp (Nguyeãn Traõi), Hoàng Ñöùc quoác aâm thi taäp, Phaät thuyeát ñaïi baùo phuï maãu aân troïng kinh, Chinh phuï ngaâm khuùc, Truyeän Kieàu, Luïc Vaân Tieân, hay nhöõng taùc phaåm cuûa caùc nhaø truyeàn giaùo Thieân Chuùa nhö Pheùp giaûng taùm ngaøy, Saùch soå sang cheùp caùc vieäc, … nhöõng taùc phaåm treân vöøa theå hieän ñöôïc nhöõng giaù trò vaên hoùa tinh thaàn cuûa daân toäc vöøa löu laïi nhöõng ñaëc ñieåm tieáng Vieät cuûa nhöõng theá kæ tröôùc. Chuùng ñoàng thôøi coøn laø nguoàn ngöõ lieäu quyù cho nhöõng nghieân cöùu veà tieáng Vieät maø ñaëc bieät laø tieáng Vieät lòch söû. Trong voán töø vöïng tieáng Vieät hieän nay, coù moät soá löôïng khaù lôùn caùc töø ngöõ maø nghóa cuûa chuùng hoaëc laø khoâng roõ hoaëc theo moät soá nhaø nghieân cöùu laø khoâng coù nghóa. Chuùng ñöôïc bieát ñeán qua caùc taùc phaåm vaên hoïc coå, hoaëc toàn taïi trong caùc thaønh ngöõ, tuïc ngöõ, ca dao.
Chaúng haïn: Thaønh ngöõ, tuïc ngöõ: AÊn treân ngoài troác Choàng chung vôï chaï Con daïi caùi mang Chaân ñaêm ñaù chaân chieâu Ca dao: (1) Tröø töø troác, nghóa laø ñaàu, laø töø coå, nhö trong “aên treân ngoài troác” 8 Toø voø maø nuoâi con nheän, Ngaøy sau noù lôùn noù queän nhau ñi. Coù vaøng vaøng chaúng hay phoâ, Coù con con noùi traèm troà meï nghe. Vaø moät soá vaãn coøn ñöùng trong caùc toå hôïp coù daïng gôùm ghieác, buø nhìn, hoûi han, gaø queù, xe coä, traø troän, tang toùc…. Moät yeáu toá coøn ñöùng trong heä thoáng, taát nhieân phaûi coù giaù trò, duø laø giaù trò ñoù theå hieän trong maët ñoàng ñaïi hay lòch ñaïi.
Ñöùng veà maët lòch ñaïi, chuùng ta raát caàn ñeán nhöõng ñôn vò naøy, vì chuùng theå hieän ñöôïc dieän maïo cuûa tieáng Vieät trong nhöõng theá kyû tröôùc vaø bieát ñöôïc nhöõng gì ñaõ dieãn ra trong lòch söû tieáng Vieät. Ñieàu ñoù goùp phaàn laøm saùng toû moät soá vaán ñeà mang tính baûn chaát cuûa töø vöïng tieáng Vieät ñoàng ñaïi, nhö cöông vò cuûa caùc “tieáng” khoâng roõ nghóa trong caùc toå hôïp neâu treân. Beân caïnh ñoù, moät vaán ñeà thöïc teá laø vieäc giaûng daïy vaø tieáp nhaän caùc vaên baûn coå trong nhaø tröôøng cuõng nhö ngoaøi xaõ hoäi ñang gaëp raát nhieàu khoù khaên, khi ñoái dieän vôùi nhöõng ñôn vò töø ngöõ coå naøy. Nhöõng chuù thích, chuù giaûi cho caùc töø ngöõ coå trong caùc saùch giaùo khoa phoå thoâng, moät soá tröôøng hôïp cuõng khoâng roõ raøng caøng laøm cho ngöôøi hoïc, ngöôøi ñoïc caøng theâm luùng tuùng, khoù hieåu… Hôn nöõa, ñaây laø vaán ñeà khoâng môùi, nhöng laïi chöa coù nhöõng nghieân cöùu mang tính toaøn dieän, heä thoáng.
Töø nhöõng thöïc teá treân, chuùng toâi quyeát ñònh choïn ñeà taøi “Lôùp töø ngöõ coå trong tieáng Vieät” ñeå laøm ñeà taøi nghieân cöùu cuûa luaän vaên thaïc só khoa hoïc ngöõ vaên. Lòch söû nghieân cöùu Chuùng ta bieát raèng caùi môùi khoâng bao giôø ra ñôøi töø moät con soá khoâng maø chuùng phaûi baét ñaàu treân cô sôû keá tuïc nhöõng caùi cuõ, nhöõng caùi laøm tieàn ñeà vaø neàn taûng. Cuõng vaäy, vaán ñeà töø ngöõ coå maëc duø chöa coù nhieàu coâng trình ñeà caäp moät caùch tröïc tieáp nhöng nhöõng coâng trình taïo tieàn ñeà vaø ñeà caäp moät caùch giaùn tieáp thì khoâng phaûi laø ít. Nhöõng coâng trình nghieân cöùu naøy laø nhöõng naác thang ñaàu tieân vaø quan troïng ñoái vôùi söï nghieân cöùu töø vöïng hoïc noùi chung vaø töø ngöõ coå noùi rieâng.
Xin ñieåm qua lòch söû nghieân cöùu veà nhöõng vaán ñeà höõu quan naøy. Nhöõng nghieân cöùu veà lòch söû ngöõ aâm tieáng Vieät Nghieân cöùu ngöõ aâm lòch ñaïi maëc duø khoâng ñöôïc giôùi nghieân cöùu Vieät ngöõ quan taâm nhieàu nhö ngöõ aâm ñoàng ñaïi, nhöng cho tôùi nay nhöõng nghieân cöøu veà lónh vöïc naøy cuõng ñem laïi nhöõng keát quaû ñaùng keå. Tröôùc naêm 1945, nhöõng nhaø nghieân cöùu ñi vaøo lónh vöïc naøy chuû yeáu laø ngöôøi Phaùp. Ñaùng chuù yù hôn caû laø H.Maspero vôùi chuyeân luaän Nghieân cöùu veà ngöõ aâm lòch söû tieáng An Nam.
Caùc phuï aâm ñaàu (1912). Ñaây laø moät coâng trình nghieân cöùu nghieâm tuùc, coù giaù trò khoa hoïc cao. Caên cöù vaøo tö lieäu cuûa tieáng Nguoàn, Saùch, vaøo caùc thoå ngöõ hieám hoi nhö Laøng Lôõ,… oâng ñaõ phuïc nguyeân laïi caùc phuï aâm vôùi nhöõng laäp luaän xaùc ñaùng. Trong coâng trình naøy, oâng cuõng ñöa ra moät keát luaän quan troïng veà hoï haøng cuûa tieáng Vieät.
OÂng vieát: “nhöõng ngoân ngöõ ñaõ coù aûnh höôûng roõ reät ñeán hình thöùc hieän ñaïi cuûa tieáng Vieät, theo toâi chính laø tieáng Thaùi vaø vì theá toâi cho raèng tieáng Vieät phaûi coù quan heä hoï haøng vôùi tieáng Thaùi” [53, tr.Souvignet cuõng ñaët laïi vaán ñeà Nhöõng nguoàn goác cuûa tieáng An Nam. Nhöng nhìn chung, suoát hai 10 phaàn ba theá kyû 20 chöa coù moät coâng trình naøo vöôït qua chuyeân luaän cuûa H. Sau naêm 1945, soá ngöôøi nghieân cöùu veà Vieät ngöõ taêng leân raát nhieàu, do ñoù, nhöõng chuyeân luaän veà lòch söû ngöõ aâm cuõng ñöôïc chuù yù ñaùng keå. Ñaùnh daáu moác quan troïng phaûi keå ñeán ñoùng goùp cuûa A.
Haudricourt vôùi hai coâng trình quan troïng. Naêm 1953, trong baøi Vò trí cuûa tieáng Vieät trong caùc ngoân ngöõ Nam AÙ ñaõ chæ roõ raèng tieáng Vieät thuoäc hoï ngoân ngöõ lôùn hôn vaø xa xöa hôn, ñoù laø hoï Nam AÙ. OÂng chöùng minh raèng, trong tieáng Vieät coù raát nhieàu töø goác Nam AÙ, vaø coù raát nhieàu töø maø Maspero cho laø cuûa tieáng Thaùi, thì thöïc ra laø thuoäc goác Mon-Khmer maø ngöôøi Thaùi vaø ngöôøi Laøo ñaõ vay möôïn. Moät naêm sau (1954), oâng vieát chuyeân luaän Veà nguoàn goác thanh ñieäu trong tieáng Vieät.
OÂng laø ngöôøi ñaàu tieân ñöa ra yù kieán raèng tieáng Vieät xöa kia khoâng coù thanh ñieäu, nhöng trong quaù trình phaùt trieån ngöõ aâm coù söï ñaäp nhaäp caùc phuï aâm ñaàu voâ thanh vaø höõu thanh, tieáng Vieät phaûi naûy sinh ra söï ñoái laäp veà aâm vöïc cao vaø thaáp. Cuõng nhö theá, söï rôi ruïng moät soá phuï aâm cuoái ñaõ ñöôïc buø laïi baèng söï phaùt aâm vôùi aâm ñieäu khaùc nhau. Keát quaû laø thanh ñieäu ra ñôøi [66, tr. Beân caïnh caùc taùc giaû nöôùc ngoaøi, nhieàu nhaø nghieân cöùu trong nöôùc cuõng ñoùng goùp nhöõng keát luaän quan troïng cho lòch söû ngöõ aâm tieáng Vieät.