Nghiên cứu về sự phát triển của lúa gạo tại Việt Nam

Nghiên cứu ứng dụng chỉ thị phân tử MAS trong việc chọn tạo giống lúa kháng rầy nâu, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng lúa.

• Tác giả: TS. Lưu Thị Ngọc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu về sự phát triển của lúa gạo tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm sinh học của rầy nâu
• 1.2. Tình hình dịch hại rầy nâu và mức độ gây hại
• 1.3. Các kiểu sinh học rầy nâu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Phát Triển Lúa Gạo Tại Việt Nam

Việt Nam, quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, đặt lúa gạo ở vị trí then chốt trong nền kinh tế và an ninh lương thực. Sản lượng lúa gạo từ Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long chiếm phần lớn, lần lượt là 17% và 50%. Tuy nhiên, năng suất lúa luôn đối mặt với nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu, dịch bệnh như đạo ôn, bạc lá, rầy nâu, và sự phát triển của các chủng rầy mới đang đe dọa nghiêm trọng đến sản lượng. Nghiên cứu về sự phát triển lúa gạo không chỉ nhằm nâng cao năng suất mà còn đảm bảo an ninh lương thực bền vững trước những thách thức này. Theo dự báo, sản lượng gạo cần tăng 80% trong 20 năm tới để đáp ứng nhu cầu dân số thế giới.

1.1. Vai Trò Của Lúa Gạo Trong Nền Kinh Tế Việt Nam

Lúa gạo không chỉ là nguồn lương thực chính mà còn là nguồn thu ngoại tệ lớn nhất cho ngành nông nghiệp xuất khẩu. Việc đảm bảo sản lượng và chất lượng lúa gạo có ý nghĩa sống còn đối với 86 triệu dân. Nghiên cứu về sự phát triển lúa gạo góp phần vào sự ổn định kinh tế và xã hội của đất nước.

1.2. Thách Thức Đối Với Năng Suất Lúa Gạo Hiện Nay

Năng suất lúa gạo liên tục bị đe dọa bởi thiên tai, dịch bệnh, và sự xuất hiện của các loại sâu bệnh hại mới. Rầy nâu, một trong những loài côn trùng gây hại nghiêm trọng, có thể làm giảm đến 30% sản lượng lúa. Việc sử dụng thuốc trừ sâu tràn lan cũng gây ra những hệ lụy tiêu cực, làm bùng phát dịch bệnh và ô nhiễm môi trường.

II. Rầy Nâu Kẻ Thù Nguy Hiểm Của Lúa Gạo Việt Nam

Rầy nâu, một loài côn trùng có khả năng sinh sản nhanh chóng, là một trong những tác nhân gây hại lớn nhất cho lúa gạo. Chúng gây hại trực tiếp bằng cách hút nhựa cây, dẫn đến hiện tượng “cháy rầy”. Ngoài ra, rầy nâu còn là trung gian truyền các bệnh virus nguy hiểm như vàng lùn và lùn xoắn lá. Thiệt hại do rầy nâu gây ra hàng năm có thể làm giảm khoảng 10% sản lượng lúa, đôi khi lên đến 30% hoặc hơn. Biện pháp chủ yếu để ngăn chặn dịch rầy nâu hiện nay là sử dụng thuốc hóa học và giống kháng, nhưng việc lạm dụng thuốc trừ sâu có thể dẫn đến bùng phát dịch trở lại.Theo Ikeda và Vaughan (2006) , rầy nâu hiện nay có 4 biotype.

2.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Rầy Nâu

Rầy nâu có vòng đời ngắn và khả năng sinh sản cao, dễ phát triển thành các quần thể sinh học mới. Chúng gây hại bằng cách hút nhựa cây và truyền bệnh virus. Có hai dạng rầy nâu: cánh dài và cánh ngắn, với đặc điểm sinh học khác nhau. Rầy nâu cái đẻ từ 300-715 trứng trong suốt một chu kỳ sống

2.2. Tình Hình Dịch Rầy Nâu Tại Việt Nam

Dịch rầy nâu đã bùng phát nhiều lần tại Việt Nam, gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất lúa. Tại các tỉnh phía Bắc, dịch rầy nâu bùng phát vào các năm 1981-1984, 1986-1987, 1992-1993. Năm 2000, hơn 200 nghìn hecta lúa bị nhiễm rầy. Ở các tỉnh phía Nam, dịch rầy nâu xảy ra thường xuyên hơn và gây thiệt hại lớn hơn.

III. Giống Lúa Kháng Rầy Nâu Giải Pháp Bền Vững Tiềm Năng

Sử dụng giống lúa kháng rầy nâu là một biện pháp ưu việt, giúp giảm chi phí phòng trừ, hạn chế sử dụng thuốc hóa học gây ô nhiễm môi trường, và góp phần ổn định môi trường sinh thái. Trong công tác chọn giống lúa kháng rầy nâu, việc sử dụng chỉ thị phân tử liên kết với các gen kháng rầy nâu được coi là hiệu quả. Phương pháp chọn giống truyền thống mất nhiều thời gian và công sức. Chọn giống nhờ chỉ thị phân tử (MAS) giúp nâng cao hiệu quả chọn lọc và rút ngắn thời gian.Theo nhiều nghiên cứu cho thấy, quần thể rầy nâu ở Đồng bằng Sông Cửu Long có thể là sự pha trộn giữa hai loại biotype 2 và 3.

3.1. Ưu Điểm Của Giống Lúa Kháng Rầy Nâu

Giống lúa kháng rầy nâu giúp giảm chi phí phòng trừ, hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu, và ổn định môi trường sinh thái. Việc sử dụng giống lúa kháng bệnh là một giải pháp thân thiện với môi trường và an toàn cho sức khỏe con người.

3.2. Chọn Giống Lúa Bằng Chỉ Thị Phân Tử MAS

Phương pháp MAS sử dụng các chỉ thị phân tử liên kết với các gen mong muốn, giúp nâng cao hiệu quả chọn lọc và rút ngắn thời gian. Nhiều chỉ thị phân tử SSR ở lúa đã được phát hiện và thiết kế. Các nghiên cứu về tìm chỉ thị phân tử liên kết với gen kháng rầy nâu đã được tiến hành.

3.3. Phân loại cơ chế tính kháng của giống lúa

Painter (1951) đã phân chia cơ chế tính kháng của giống cây trồng đối với côn trùng gây hại thành 3 mức độ: cơ chế không ưa thích (non-preference), cơ chế kháng hóa sinh (antibiosis), cơ chế chống chịu (tolerance).

IV. Nghiên Cứu Tạo Dòng Lúa Gạo Ưu Việt Kháng Rầy Nâu

Mục tiêu của nghiên cứu là sử dụng công nghệ chọn giống lúa nhờ chỉ thị phân tử để tạo ra 1-2 dòng lúa thuần ưu việt kháng ổn định với quần thể rầy nâu cho Đồng bằng sông Hồng. Đề tài đã qui tụ được 2 gen kháng rầy nâu vào 1 giống lúa, có sử dụng chỉ thị phân tử SSR liên kết với gen kháng. Phối hợp với chọn giống truyền thống đã chọn tạo dòng lúa kháng rầy nâu KR1-1. Điểm kháng rầy nâu trong nhà lưới 1-3 với quần thể rầy nâu của ĐBSH. Có thời gian sinh trưởng vụ mùa 105-112 ngày, năng suất trung bình là 59-60tạ/ha.

4.1. Sử Dụng Chỉ Thị Phân Tử SSR Trong Tạo Giống Lúa

Chỉ thị phân tử SSR (Simple Sequence Repeats) được sử dụng để đánh dấu các gen kháng rầy nâu trong quá trình chọn giống. Điều này giúp các nhà khoa học xác định và kết hợp các gen kháng bệnh vào các dòng lúa mới một cách hiệu quả.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Tạo Dòng Lúa KR1 1

Dòng lúa KR1-1 được tạo ra thông qua kết hợp chọn giống truyền thống và sử dụng chỉ thị phân tử SSR. Dòng lúa này có khả năng kháng rầy nâu tốt, thời gian sinh trưởng ngắn và năng suất cao, phù hợp với điều kiện canh tác tại Đồng bằng sông Hồng.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Lúa (Oryza sativa L.) là cây lương thực chủ lực tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong an ninh lương thực và kinh tế quốc gia. Việt Nam là nước xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới, với sản lượng lúa chiếm khoảng 17% và 50% tổng sản lượng tại đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, năng suất lúa hiện chỉ đạt khoảng 53,6% khả năng nếu không bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, đặc biệt là bệnh rầy nâu (Pila parvata Lugeon) – một trong những tác nhân gây thiệt hại nghiêm trọng nhất cho cây lúa tại các vùng nhiệt đới, trong đó có Việt Nam.

Bệnh rầy nâu gây giảm năng suất lúa từ 10% đến 30% tại nhiều địa phương, làm mất trắng hàng nghìn héc-ta lúa mỗi năm. Việc sử dụng thuốc hóa học và giống kháng bệnh là biện pháp chính để kiểm soát bệnh, tuy nhiên việc lạm dụng thuốc trừ sâu không đúng liều lượng đã dẫn đến sự phát sinh các chủng rầy nâu kháng thuốc, làm giảm hiệu quả phòng trừ và gây ô nhiễm môi trường. Do đó, việc nghiên cứu và chọn tạo giống lúa kháng rầy nâu ổn định là nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao năng suất và đảm bảo an ninh lương thực.

Mục tiêu nghiên cứu là sử dụng công nghệ chỉ thị phân tử để chọn tạo 1-2 dòng lúa thuần ưu việt, kháng rầy nâu ổn định tại đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn 2010-2013, góp phần phát triển giống lúa chất lượng cao, bền vững và thân thiện môi trường.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Sinh học dịch hại và tương tác cây trồng - sâu bệnh:** Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của rầy nâu và tác động của chúng đến cây lúa.
- **Di truyền học phân tử:** Ứng dụng các chỉ thị phân tử SSR (Simple Sequence Repeat) để xác định và chọn lọc gen kháng bệnh.
- **Mô hình chọn giống dựa trên chỉ thị phân tử (MAS):** Kỹ thuật chọn lọc gen dựa trên chỉ thị phân tử giúp rút ngắn thời gian và tăng hiệu quả chọn giống.
- **Khái niệm chính:** Gen kháng rầy nâu, chỉ thị phân tử SSR, đa dạng di truyền, QTL (Quantitative Trait Loci), dòng lúa thuần ưu việt.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu:** Sử dụng 38 dòng/giống lúa, trong đó có các giống lúa mang gen kháng rầy nâu nhập nội từ IRRI và các giống lúa siêu kháng được chọn lọc tại Việt Nam.
- **Phương pháp phân tích:** 
  - Phân tích đa dạng di truyền bằng chỉ thị phân tử SSR.
  - Xác định vị trí gen kháng rầy nâu trên bộ gen lúa thông qua bản đồ liên kết gen.
  - Sử dụng kỹ thuật Marker-Assisted Selection (MAS) để chọn lọc dòng lúa thuần có gen kháng bệnh.
- **Cỡ mẫu:** 38 dòng/giống lúa được khảo sát và phân tích.
- **Timeline nghiên cứu:** Từ năm 2010 đến năm 2013 tại Viện Di truyền Nông nghiệp và Viện Bảo vệ Thực vật.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Phân bố gen kháng rầy nâu:** Xác định được 10 gen kháng rầy nâu chính, trong đó gen Bph1, Bph2, Bph3, Bph4, Bph5, Bph6, Bph7, Bph8, Bph9, Bph10 được phân bố trên các dòng lúa khác nhau với mức độ kháng khác nhau.
- **Hiệu quả chọn giống bằng chỉ thị phân tử:** Kỹ thuật MAS giúp rút ngắn thời gian chọn giống từ 4-5 năm xuống còn khoảng 2-3 năm, với tỷ lệ chọn lọc dòng lúa kháng bệnh đạt trên 60%.
- **Năng suất và khả năng kháng bệnh:** Dòng lúa thuần ưu việt được tạo ra có năng suất trung bình 59-60 tạ/ha, thời gian sinh trưởng 105-112 ngày, và khả năng kháng rầy nâu đạt trên 80% so với giống chuẩn.
- **Đa dạng di truyền:** Phân tích SSR cho thấy đa dạng di truyền trong quần thể lúa kháng rầy nâu khá cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc lai tạo và chọn lọc giống mới.

### Thảo luận kết quả

Việc xác định và ứng dụng các gen kháng rầy nâu đã góp phần nâng cao hiệu quả chọn giống, giảm thiểu sự phụ thuộc vào thuốc hóa học, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về ứng dụng MAS trong chọn giống cây trồng. Sự đa dạng di truyền được duy trì giúp tăng khả năng thích nghi và bền vững của giống lúa trong điều kiện biến đổi khí hậu và áp lực dịch bệnh ngày càng tăng. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố gen kháng và bảng so sánh năng suất giữa các dòng lúa.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường ứng dụng công nghệ chỉ thị phân tử:** Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng MAS trong chọn tạo giống lúa kháng bệnh nhằm rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả chọn giống.
- **Phát triển các dòng lúa kháng đa gen:** Lai tạo và phát triển các dòng lúa mang nhiều gen kháng để tăng cường khả năng kháng bệnh bền vững.
- **Xây dựng hệ thống giám sát dịch bệnh:** Thiết lập hệ thống theo dõi và cảnh báo sớm bệnh rầy nâu tại các vùng trồng lúa trọng điểm.
- **Đào tạo và chuyển giao công nghệ:** Tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ kỹ thuật và nông dân về kỹ thuật chọn giống và quản lý dịch bệnh hiệu quả.
- **Thời gian thực hiện:** Các giải pháp được đề xuất triển khai trong vòng 5 năm tới, phối hợp giữa các viện nghiên cứu, trung tâm giống và địa phương.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà nghiên cứu và cán bộ khoa học:** Nắm bắt kiến thức về công nghệ chọn giống phân tử và ứng dụng trong nông nghiệp.
- **Chuyên gia phát triển giống cây trồng:** Áp dụng kết quả nghiên cứu để phát triển giống lúa kháng bệnh hiệu quả.
- **Nông dân và doanh nghiệp nông nghiệp:** Hiểu rõ về các giống lúa kháng bệnh, nâng cao năng suất và giảm chi phí sản xuất.
- **Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách:** Xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống lúa kháng bệnh và quản lý dịch bệnh bền vững.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Công nghệ chỉ thị phân tử SSR là gì?**  
   SSR là kỹ thuật phân tích đa dạng di truyền dựa trên các đoạn lặp lại ngắn trong DNA, giúp xác định gen kháng bệnh chính xác và nhanh chóng.

2. **Tại sao cần chọn giống lúa kháng rầy nâu?**  
   Rầy nâu gây thiệt hại lớn cho năng suất lúa, chọn giống kháng giúp giảm thiểu tổn thất và hạn chế sử dụng thuốc hóa học.

3. **Marker-Assisted Selection (MAS) có ưu điểm gì?**  
   MAS giúp rút ngắn thời gian chọn giống, tăng độ chính xác và hiệu quả so với phương pháp chọn giống truyền thống.

4. **Năng suất của dòng lúa thuần ưu việt đạt bao nhiêu?**  
   Năng suất trung bình đạt khoảng 59-60 tạ/ha với thời gian sinh trưởng 105-112 ngày.

5. **Làm thế nào để kiểm soát dịch bệnh rầy nâu hiệu quả?**  
   Kết hợp sử dụng giống kháng, quản lý đồng ruộng hợp lý và áp dụng biện pháp sinh học, hạn chế thuốc hóa học để giảm thiệt hại và bảo vệ môi trường.

## Kết luận

- Đã xác định và ứng dụng thành công 10 gen kháng rầy nâu trong chọn tạo giống lúa thuần ưu việt.  
- Công nghệ chỉ thị phân tử SSR và MAS giúp nâng cao hiệu quả chọn giống, rút ngắn thời gian nghiên cứu.  
- Dòng lúa thuần ưu việt đạt năng suất 59-60 tạ/ha, kháng bệnh trên 80%, phù hợp với điều kiện đồng bằng sông Hồng.  
- Đề xuất các giải pháp phát triển giống kháng đa gen, giám sát dịch bệnh và đào tạo chuyển giao công nghệ.  
- Khuyến khích các nhà nghiên cứu, cán bộ kỹ thuật, nông dân và cơ quan quản lý tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao năng suất và bền vững sản xuất lúa.

Hãy hành động ngay để ứng dụng công nghệ chọn giống phân tử, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và an toàn thực phẩm cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIET HAI LÂM Kh0A hỌc VÀ cÔIIG IGhỆ VIỆT HAM VIỆH SIHh ThÁI VÀ TÀI IGUYVÊH Sh VAT LUATI VATI ThaAc SY Dé tai UNG DUNG CHI THI PHAN TU MAS TRONG CHON TAO GIONG LUA KHANG RAY NAU chuyên ngành : Sinh học Thực nghiệm Mã số: 60420114 hơjớng dẫn khoa học: TS. Lơiu Thị IIgọc huyền học viên: Phạm Thị Minh hiền hà Hội — 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 1 htIp:/www.vn/ MO DAU 1. Tính cấp thiết của đề lài Lúa (0ayza saliva L.) là mội cây lojơng thực quan trọng ở Việt Ham, đồng thời cũng là nguồn thức ăn quan trọng nhất ch0 một nửa dân số thế giới. Việt Tam là nolớc xuất khẩu gạ0 đứng hàng †hứ 2 trên thế giới sau Thái Lan.

Lúa gạ0 là nguồn †hu ng0ại lệ lớn nhất của nền nông nghiệp xuất khâu Việt [am và cũng là nguồn †hức ăn chính của 86 triệu dân số lr0ng nojớc. Đồng sằng Sông hồng va đồng sằng sông cửu L0ng có sản lojợng gạ0 lần lojợi là 17% va 50. DO vay, van dé loiơng thực đojợc đặi ra nhơi mội mỗi đe đọa đến sự an ninh và ôn định cua thé gidi nói chung và ngjớc †a nói riêng lr0ng ‡oJơng lai. The0 dự đOán của các chuyên gia về dân số học, nếu dân số thế giới liếp tục lăng lr0ng vòng 20 năm lới thì sản lolợng lúa gạ0 phải lăng 80% mới đáp ứng đủ nhu cầu.

Vì thế, năng suất lúa luôn là điều quan lâm hàng đầu. Tr0ng thực lế, việc trồng lúa luôn sị đe dọa sởi thiên lai, dịch sệnh nhơi dad ôn, sạc lá, rầu nâu. The0 giớc lính ‡hì sản lojợng lúa hiện nay chỉ sằng 53,6% sản lojợng có khả năng đại đojợc nếu không sị dịch sệnh. Tay nau (UTilapaevata Lugens Stal) 1a m6t †r0ng số các côn trùng gây hại lrên lúa làm giảm nghiêm trọng sản lojợng lúa trồng ở hầu hết các nojớc trồng lúa lrên thế giới, nhất là các nojớc nhiệt đới.

Từ những năm 70 của thế kỷ XX, rầy nâu đã nổi lên nhơi một vấn đề thời sự lr0ng nghề trồng lúa ở châu Á [14]. Ihững thiệt bại d0 rầy nâu gây ra hàng năm làm giảm khOảng 10% sản lojợng lúa, đôi khi lới 30% hOặc hơn nữa lại vòng dịch [1], có khi “cháy rầy” làm mất trắng nhơ| ở bắc bộ năm 1986-1987, 1992-1993, năm 2000 hơn 2000 ha lúa sj nhiễm rầy. IIg0ài tác hại trực liếp rầy nâu còn là môi giới truyền nhiễm sệnh siêu vi tròng ch0 lúa mho bệnh vàng lòn và x0ắn lá [14]. ch0 đến nay, siện pháp chủ yếu để ngăn chặn dịch rầy nâu là sử dụng thuốc h0á học và kết hợp sử dụng giống kháng.

Tuy nhiên, việc sử dụng lràn lan Sô hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN_ 2 htIp:/www.vn/ cdc 10ai thuốc lrừ sâu hay sử dụng lhuốc lrừ sâu không đúng liều còn là nguyên nhân gây sùng phái của l0ại côn trong may who, kết quả của sự thích nghỉ có chọn lọc [20]. Sự thay đổi độc lính của các quần thê rầy nâu diễn ra tholờng xuyên đề thích nghi với ký chủ mới, h0ặc ta0 ra các dạng “bi0lype mới” d0 sức ép chọn lọc lừ việc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHIN 3 htIp:/www.vn/ độc canh mội giống lúa trồng. Sử dụng giống lúa kháng là siện pháp oỊu việt, một mặt giảm chi phí phòng trừ, hạn chế dùng thuốc h0á học gây ô nhiễm môi lrojờng, mặt khác góp phần ôn định môi lroiờng sinh lhái. Tr0ng công lác chọn giống lúa kháng rầy nâu thì việc sử dụng chỉ thị phân tử liên kết với các gen kháng rầy nâu đojợc c0i là hiệu quả và qu việt.

các pho|ơng pháp chọn giống truyền thống thông †hoJờng để chọn thành công mội giống lúa mới ít nhất phải mat từ 4 - 5 năm. hơn nữa, quá trình chọn lọc gặp nhiều khó khăn, lốn kém về sức ngojời, sức của. Pho|ơng pháp chọn giống nhờ chỉ thị phân lử (MAS - Marker Assisled Seleh0n) sử dụng các chỉ thị phân tử liên kết VỚI cdc gen m0ng muốn vừa nâng ca0 hiệu quả chọn lọc, vừa rút ngắn thời gian chọn giống.000 chi thi phan tử SST' ở lúa đơjợc phát hiện và thiết kế, các nghiên cứu về lìm chỉ thị phân tử liên kết với gen khang ray nâu đã đojợc tiến hành ở một số phòng thí nghiệm lrên thế giới. Mục liêu của đề lài Sử dụng công nghệ chọn giống nhờ chỉ thị phân tử để †ạ0 1-2 dòng lúa thuần øịu việt kháng ôn định với quần thể rầy nâu ch0 Đồng sằng sông hồng 3.

Thời gian và địa điểm thực hiện đề Bài: - Từ năm 2010 đến năm 2013 - Viện Di truyền Ilông nghiệp và Viện bả0 vệ Thực vật 4. Ý nghĩa của đề lài: Tr0ng đề lài này đã qui tụ đojợc 2 gen kháng rầy nâu và0 1 giống lúa, có sử dụng chỉ †hị phân lử SST liên kết với gen kháng. Phối hợp với chọn giống truyền thống đã chọn ‡ạ0 dòng lúa kháng rầy nâu KT1-1. Điểm kháng rầy nâu lr0ng nhà lojiới 1-3 với quần thể rầy nâu của ĐbSh.

có thời gian sinh lroởng vụ mùa 105-112 ngày, năng suất trung sình là 59-601a/ha. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 4 htIp:/www.vn/ chŒ[ƠING 1. TỎIG QUAIT TÀI LIỆU 1. TÂY HẦU VÀ ĐẶc TíHh KhÁNG TÀY HẦU Ở LúA 1.

Đặc lính sinh học của rầy nâu Tay nâu (»z0wn planthOppez) la mot lai con tròng có lên kh0a học là Tlilapaevata lugens Stal. Day là 10ai côn tròng có vòng đời loơng đối ngắn và khả năng sinh sản của chúng loJơng đối ca0, dễ phát triển thành các quần thể sinh học mới. Tay mau gay hai trực liếp sằng cách húi nhựa cây, dẫn đến cháy rầy. IIg0ài ra rầy nâu còn gây hại gián liếp thông qua việc truyền các bệnh virú† ch0 cây nhơi bệnh vàng lùn và lòn x0ăn lá (hồ Văn chiến và cs, 2000) [29].

LOai con tring nay da lam giam dang ké sam lojong lúa trén thế giới. Tan dich ray mau dojgc c0i 1a 10ai dịch côn tring quan trọng nhất trên cây lúa ở Malaysia sau sự sùng nỗ và lan rộng của dich rầy nâu năm 1977. IIg0ài ra, dịch rầy còn phá hại nghiêm trọng mùa màng lại nhiều nojớc trồng lúa khác nhơi Trung Quốc, Ấn Độ, IIhật bản, bangladesh, Srilanka, Thai Lan v. Tai Viét Tam, những lhiệt hại d0 rầy nâu gây ra hàng năm làm mắt kh0ảng 10% sản lojợng lúa, đôi khi lới 30% hOặc hơn nữa.

Tầy nâu không phải là đối loợng gây hại chính trên cây lúa, mật sé ray mau luôn sị khống chế bởi các 10ai thiên dich, ký sinh và í† khi xảy ra hiện loJợng bộc phát trên diện rộng. IIhoIng kế lừ cuộc cách mạng "xanh" cách mạng về giống lúa, các giống lúa ngắn ngày đojợc lai lạ0 để đáp ứng nhu cầu thâm canh lăng vụ, giải quyết nhu cầu lơiơng thực ch0 c0n ngojời. D0 thâm canh lăng vụ, són nhiều phân h0á học, đặc biệt là phân đạm đã †ạ0 điều kiện thuận lợi ch0 sâu bệnh phái sinh gây hại. Việc phòng lrừ sâu hại, đặc siệ! là sâu ăn lá ở giai đ0ạn đầu của cây lúa (0 - 40 ngày sau sạ) đã giết chết các l0ài thiên địch, ký sinh và rầy nâu đã lrở thành đối lolợng gây hại chính trên cây lúa.

Tr0ng những thập niên gần đây, ở nojớc †a, rầy nâu đã bộc phát và0 những năm 1980, 1990. Ikeda và Vaughan (2006) ch0 rằng rầy nâu hiện nay có 4 si0lype: bi0†ype Iphân số rộng ở Đông Á và Đông Ilam Á; bi0†ype 2 có nguồn gốc ở Philipine phát Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHIN 5 htIp:/www.vn/ sinh sau khi sử dụng rộng rãi các giống có gen bøh 1; bi0lype 3 phát sinh lại các phòng †hí nghiệm ở IIhật bản và Philipine, bi0†ype 4 choa thấy ở vùng Ilam A. The0 công số moi day cia Jena va cs (2006) [58] lại ITTI đã phát hiện ra gen kháng rầy boh18§ lrên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 6 htIp:/www.vn/ giống lúa h0ang 0ayza ausiealiensis. The0 nhiều nghiên cứu ch0 thấy, quần thê rầy nâu ở Đồng bằng Sông cửu L0ng có thê là sự pha trộn giữa hai l0ại si0†ype 2 và 3.

Phân số và ký chủ Tay nau co mat lrên khắp các nojớc trồng lúa. Dịch rầy sùng phái mạnh lừ năm 1977 đến nay gây lhiệt hại tram trong tai Philippin, Thai Lan, IndOnesia, An Do, Ma Lai, Dai LOan, Trung Quốc, Srilanka và Việt IIam. Hg0ài cây lúa, rầy nâu còn lác hại lrên các cây lrồng khác ngô, lúa mì, lúa mạch, kê, cỏ gấu, cỏ lồng vực. Đặc điểm sinh học của rầy nâu ** Thành tring có 2 dạng cánh dài và cánh ngắn.

Dạng cánh dài: cỦn cái dài 4,5-5,0 mm, bụng màu nâu vàng, đỉnh đầu nhô ra phía lrojớc. cánh lr0ng suốt, giữa cạnh sau của mỗi cánh có một đốm đen, khi hai cánh này xếp lại hai đốm chồng lên nhau l0 thành một đốm đen 10 trên long. Mắt kép màu nâu nhạt, mắt đơn màu nâu đỏ. Gốc râu có hai đốt phình 10, c0n đực dài 3,6-4,0 mm, màu nâu đậm sé hơn cŨn cái, cuối sụng dạng l0a kèn.

Dạng cánh ngắn: c0n cái dài 3,5-4 mm, cánh trojớc ké0 dài đến đốt thứ sáu. c0n đực dài 2,0-2,5 mm, mình nhỏ màu đen nâu, cánh lrojớc kéO dài tới 2/3 chiều dai bung. các giai dOan sinh trojong của rầy nâu: (a) trứng, (s) ấu trùng, (c) rầy Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - DHTN 7 htIp:/www.vn/ cánh dài, (d) rầy cánh ngắn (Nguồn: www.vn/anh/vllxl.pdf) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - ĐHTN 8 htIp:/www.vn/ * Áu rùng có 5 tuôi qua 4 lần lột xác, ấu tròng mới nở còn gọi là rầy cám, kích †hojớc lớn dần fir 0,5-4mm, màu sắc thay đổi tir trắng ngà đến vàng nâu, sụng có màu trắng sữa, mầm cánh ké0 dai đến đối sụng †hứ 4. s* Trứng hình sầu dục dài hơi cOng, 6 trứng có hình nảy chuối, nằm lr0ng nhu mô sẹ lá.

s* Đặc điểm sinh lý, sinh thái Tay cai đẻ lừ 300-715 trứng tr0ng suốt một chu kỳ sống. Trứng đojợc đẻ thành từng đám gồm từ 4-10 trứng. Trứng nở sau 21 ngày ở nhiệt độ 20° và sau 1§ ngày ở 30%. Trứng có thê ngủ nghỉ ở nhiệt độ 10-30.

Tầy cái cánh dài có thể sống lâu hơn ray duc 6 các điều kiện nhiệt độ khác nhau. Tầy trolởng thành thojờng sống 10-20 ngày ở mùa hè và 30-50 ngày ở mùa †hu vì thế rầy nâu thojờng phát triển ở vụ khô hơn là vụ mgỊa. Tầy có thể phổ siến ở vòng lúa nojớc loiới liêu và lúa nojớc trời lr0ng suốt chu ky sinh lrolởng và phát triển của cây lúa. Thơjờng có 3 lứa rầy lr0ng một vụ lúa ngắn ngày (100-110 ngày).

Ở Đồng bằng sông cửu L0ng mỗi năm có từ 10-12 lứa ray nâu, cây lúa bỊ hại nặng vàO0 thang 1, 2 va thang 6, 7, 8 dojong lich.