Nghiên Cứu Về Đại Diện Theo Quy Định Của Pháp Luật Dân Sự Việt Nam

Chế định đại diện đóng vai trò quan trọng trong Pháp Luật Dân sự Việt Nam, tạo điều kiện cho các chủ thể tham… 232 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Chu Thị Lam Giang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hải An
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Đại Diện Theo Quy Định Của Pháp Luật Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẠI DIỆN TRONG QUAN HỆ DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của đại diện trong quan hệ dân sự
• 1.1.1. Khái niệm đại diện trong quan hệ dân sự
• 1.1.2. Đặc điểm của đại diện trong quan hệ dân sự
• 1.2. Các học thuyết liên quan đến đại diện trong dân sự
• 1.2.1. Học thuyết về sự bình đẳng trong xã hội
• 1.2.2. Học thuyết về tự do ý chí
• 1.2.3. Học thuyết về nhà nước và pháp luật
• 1.3. Đối tượng của quan hệ đại diện
• 1.4. Xác lập, thực hiện giao dịch dân sự
• 1.5. Xác lập, thực hiện quan hệ dân sự khác
• 1.6. Các quan hệ dân sự không được thiết lập thông qua cơ chế đại diện
• 1.7. Phân loại đại diện
• 1.7.1. Đại diện theo pháp luật và đại diện theo ủy quyền
• 1.7.2. Đại diện cho cá nhân và đại diện cho pháp nhân
• 1.7.3. Đại diện theo vụ việc và đại diện thường xuyên
• 1.8. Phân biệt đại diện với một số quan hệ pháp luật dân sự khác
• 1.8.1. Phân biệt đại diện và chuyển giao quyền yêu cầu/ chuyển giao nghĩa vụ dân sự
• 1.8.2. Phân biệt đại diện và thực hiện công việc không có ủy quyền
• 1.8.3. Phân biệt đại diện và đại diện cho người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự xác lập, thực hiện giao dịch dân sự
• 1.9. Ý nghĩa của đại diện trong quan hệ dân sự
• 1.9.1. Ý nghĩa của đại diện về mặt xã hội
• 1.9.2. Ý nghĩa của đại diện về mặt pháp luật
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ ĐẠI DIỆN
• 2.1. Chủ thể đại diện
• 2.2. Điều kiện của cá nhân, pháp nhân làm người đại diện
• 2.3. Xác định người đại diện theo pháp luật
• 2.4. Xác định người đại diện theo ủy quyền
• 2.5. Những trường hợp không được xác lập thông qua cơ chế đại diện
• 2.6. Thời hạn và phạm vi đại diện
• 2.6.1. Thời hạn đại diện
• 2.6.2. Phạm vi đại diện
• 2.7. Quy định hậu quả pháp lý trong đại diện
• 2.7.1. Hậu quả pháp lý giao dịch dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện
• 2.7.2. Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự do người không có quyền đại diện xác lập, thực hiện
• 2.7.3. Hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện vượt quá phạm vi đại diện
• 2.8. Chấm dứt đại diện
• 2.8.1. Chấm dứt đại diện theo ủy quyền
• 2.8.2. Chấm dứt đại diện theo pháp luật
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VỀ ĐẠI DIỆN
• 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật dân sự về đại diện
• 3.1.1. Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật về đại diện theo pháp luật
• 3.1.2. Một số bất cập trong áp dụng quy định về đại diện theo ủy quyền
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật dân sự Việt Nam về đại diện
• 3.2.1. Kiến nghị hoàn thiện khái niệm đại diện trong dân sự
• 3.2.2. Không thừa nhận đại diện theo pháp luật của cá nhân đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự là một trường hợp đại diện
• 3.2.3. Hoàn thiện pháp luật về xác định người đại diện trong quan hệ dân sự
• 3.2.4. Hoàn thiện pháp luật về nội dung của hợp đồng ủy quyền
• 3.2.5. Hoàn thiện pháp luật về hình thức ủy quyền
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đại Diện Trong Pháp Luật Dân Sự Việt Nam

Chế định đại diện đóng vai trò quan trọng trong Pháp Luật Dân sự Việt Nam, tạo điều kiện cho các chủ thể tham gia vào các quan hệ dân sự một cách linh hoạt. Theo đó, các chủ thể có thể ủy quyền cho người khác thực hiện các giao dịch, đặc biệt khi gặp khó khăn về năng lực hành vi hoặc chuyên môn. Chế định này hướng đến mục tiêu bảo vệ quyền lợi của người được đại diện, đồng thời đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội hiện đại. Konrad Zweigert và Hein Koetz nhấn mạnh rằng đại diện là một yếu tố không thể thiếu trong mọi chế độ phát triển dựa trên sự phân công lao động. Tuy nhiên, các quy định hiện hành vẫn còn nhiều điểm cần hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

1.1. Khái Niệm và Ý Nghĩa Của Đại Diện Theo Pháp Luật Dân Sự

Khái niệm đại diện được hiểu là việc một người (người đại diện) nhân danh và vì lợi ích của người khác (người được đại diện) thực hiện các hành vi pháp lý. Ý nghĩa của đại diện thể hiện ở việc đảm bảo quyền lợi cho những người không thể tự mình thực hiện các giao dịch, như người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự. Chế định đại diện còn tạo điều kiện cho các giao dịch được thực hiện bởi những người có chuyên môn, mang lại hiệu quả cao hơn. Theo tài liệu nghiên cứu, chế định đại diện có chức năng xã hội, là thành quả của trí tuệ pháp lý mang tính nhân văn.

1.2. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Chế Định Đại Diện tại Việt Nam

Chế định đại diện đã được ghi nhận từ lâu trong pháp luật Việt Nam, ban đầu chủ yếu trong lĩnh vực dân sự. Trải qua các giai đoạn phát triển, các quy định về đại diện ngày càng được hoàn thiện, thể hiện tính linh hoạt và mềm dẻo trong cách thức tham gia vào các quan hệ dân sự. Các Bộ luật Dân sự qua các thời kỳ đều có những quy định điều chỉnh về đại diện, đáp ứng nhu cầu của xã hội và phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Quy Định Đại Diện Hiện Hành

Mặc dù có vai trò quan trọng, các quy định về đại diện trong Pháp Luật Dân sự hiện hành vẫn còn nhiều hạn chế. Một trong những thách thức lớn nhất là việc đảm bảo lợi ích của người được đại diện, tránh tình trạng người đại diện lạm dụng quyền hạn để tư lợi. Phạm vi đại diện theo quy định hiện hành còn hẹp, chủ yếu tập trung vào việc xác lập và thực hiện giao dịch dân sự, chưa bao quát hết các quan hệ dân sự khác. Việc xác định chủ thể đại diện theo pháp luật cũng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong trường hợp người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự có nhiều người thân cùng đủ điều kiện.

2.1. Rủi Ro Lạm Quyền và Xung Đột Lợi Ích Của Người Đại Diện

Việc xác lập và thực hiện quan hệ dân sự thông qua người đại diện không phải lúc nào cũng đảm bảo lợi ích của người được đại diện. Trong một số trường hợp, người đại diện có thể lợi dụng tư cách của mình để đem lại lợi ích cho bản thân, gây thiệt hại cho người được đại diện. Đặc biệt, khi người đại diện nắm giữ toàn bộ thông tin và có quyền quyết định, rủi ro lạm quyền càng cao.

2.2. Phạm Vi Đại Diện Hẹp và Thiếu Tính Bao Quát Trong BLDS

Phạm vi đại diện theo quy định của Pháp Luật Dân sự hiện hành còn bó hẹp. Quy định về đại diện trong Bộ luật Dân sự năm 2015 đều hướng tới việc đại diện nhằm xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. Tuy nhiên, đó không phải là tất cả bởi còn rất nhiều những quan hệ dân sự khác nữa cũng đòi hỏi có sự đại diện của người đại diện đối với người được đại diện.

2.3. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Chủ Thể Đại Diện Theo Pháp Luật

Việc xác định chủ thể đại diện theo pháp luật cho người chưa thành niên, người mất NLHVDS cần phải dựa trên tiêu chí nào khi họ đều đáp ứng điều kiện để đảm bảo quyền lợi của người được đại diện. điều này trên thực tế đã nảy sinh ra các tranh chấp trong việc lựa chọn người đại diện cho con khi cha mẹ ly hôn, khi đồng thời có cả cha, mẹ và người giám hộ của con.

III. Hướng Dẫn Phân Loại Đại Diện Theo Pháp Luật Dân Sự

Để hiểu rõ hơn về chế định đại diện, cần phân loại đại diện dựa trên các tiêu chí khác nhau. Phân loại phổ biến nhất là đại diện theo pháp luật và đại diện theo ủy quyền. Ngoài ra, có thể phân loại đại diện theo chủ thể (cá nhân, pháp nhân) hoặc theo tính chất (vụ việc, thường xuyên). Việc phân loại giúp xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, cũng như hậu quả pháp lý của hành vi đại diện.

3.1. Phân Biệt Đại Diện Theo Pháp Luật và Đại Diện Theo Ủy Quyền

Đại diện theo pháp luật phát sinh dựa trên quy định của pháp luật, thường áp dụng cho người chưa thành niên hoặc người mất năng lực hành vi dân sự. Đại diện theo ủy quyền phát sinh dựa trên sự thỏa thuận giữa người đại diện và người được đại diện, được thể hiện bằng văn bản ủy quyền.

3.2. Đại Diện Cho Cá Nhân và Đại Diện Cho Pháp Nhân Điểm Khác Biệt

Đại diện cho cá nhân thường liên quan đến các vấn đề về năng lực hành vi dân sự, trong khi đại diện cho pháp nhân liên quan đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của pháp nhân trong các giao dịch dân sự. Người đại diện cho pháp nhân thường là người đại diện theo pháp luật (ví dụ: giám đốc) hoặc người được ủy quyền.

3.3. Phân Loại Đại Diện Theo Vụ Việc và Đại Diện Thường Xuyên

Đại diện theo vụ việc chỉ áp dụng cho một hoặc một số giao dịch cụ thể, trong khi đại diện thường xuyên áp dụng cho nhiều giao dịch khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định. Việc phân loại này ảnh hưởng đến phạm vi quyền hạn của người đại diện.

IV. Phương Pháp Xác Định Người Đại Diện Theo Pháp Luật Chuẩn Xác

Việc xác định chính xác người đại diện theo pháp luật là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp của các giao dịch. Theo quy định của Pháp Luật Dân sự, thứ tự ưu tiên xác định người đại diện thường là cha mẹ, người giám hộ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc xác định này có thể gặp khó khăn, đặc biệt khi có tranh chấp giữa các bên liên quan. Cần có những quy định rõ ràng và hướng dẫn cụ thể để giải quyết các tình huống này.

4.1. Thứ Tự Ưu Tiên Xác Định Người Đại Diện Theo Pháp Luật Hiện Hành

Theo quy định, thứ tự ưu tiên xác định người đại diện theo pháp luật thường là cha mẹ, người giám hộ. Tuy nhiên, thứ tự này có thể thay đổi tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể và quy định của pháp luật.

4.2. Các Yếu Tố Cần Xem Xét Khi Lựa Chọn Người Đại Diện Phù Hợp

Khi lựa chọn người đại diện, cần xem xét các yếu tố như năng lực hành vi dân sự, phẩm chất đạo đức, khả năng quản lý tài sản và bảo vệ quyền lợi của người được đại diện. Cần đảm bảo rằng người đại diện không có xung đột lợi ích với người được đại diện.

4.3. Giải Quyết Tranh Chấp Về Người Đại Diện Trong Thực Tế

Trong trường hợp có tranh chấp về người đại diện, Tòa án sẽ là cơ quan có thẩm quyền giải quyết. Tòa án sẽ xem xét các chứng cứ và quy định của pháp luật để đưa ra quyết định cuối cùng, đảm bảo quyền lợi của người được đại diện.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Giải Quyết Các Vụ Việc Về Đại Diện

Thực tiễn áp dụng pháp luật về đại diện cho thấy nhiều vụ việc phức tạp phát sinh từ việc xác định phạm vi đại diện, lạm quyền đại diện, hoặc tranh chấp về người đại diện. Việc nghiên cứu và phân tích các vụ việc thực tế giúp làm rõ hơn các quy định của pháp luật, đồng thời đưa ra những giải pháp để hoàn thiện hệ thống pháp luật về đại diện.

5.1. Phân Tích Các Án Lệ Điển Hình Về Đại Diện Theo Pháp Luật

Phân tích các án lệ liên quan đến đại diện theo pháp luật giúp hiểu rõ hơn cách Tòa án áp dụng pháp luật trong các tình huống cụ thể. Các án lệ này cung cấp những hướng dẫn quan trọng cho việc giải quyết các vụ việc tương tự.

5.2. Các Vướng Mắc Phổ Biến Trong Đại Diện Theo Ủy Quyền

Các vướng mắc phổ biến trong đại diện theo ủy quyền thường liên quan đến phạm vi ủy quyền, thời hạn ủy quyền, và việc chấm dứt ủy quyền. Việc giải quyết các vướng mắc này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các quy định của pháp luật và kỹ năng phân tích hợp đồng ủy quyền.

5.3. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn Giải Quyết Tranh Chấp

Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp về đại diện, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng. Các bài học này giúp các chủ thể tham gia vào quan hệ đại diện một cách cẩn trọng hơn, giảm thiểu rủi ro và tranh chấp.

VI. Kiến Nghị Hoàn Thiện Pháp Luật Dân Sự Về Đại Diện

Để nâng cao hiệu quả của chế định đại diện, cần có những sửa đổi, bổ sung và làm rõ hơn các quy định của Pháp Luật Dân sự. Các kiến nghị tập trung vào việc bảo vệ quyền lợi của người được đại diện, hạn chế rủi ro lạm quyền, và giải quyết các vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

6.1. Bổ Sung Quy Định Về Trách Nhiệm Của Người Đại Diện

Cần bổ sung các quy định về trách nhiệm của người đại diện, đặc biệt là trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi có hành vi lạm quyền hoặc vi phạm nghĩa vụ đại diện.

6.2. Nâng Cao Tính Minh Bạch Trong Văn Bản Ủy Quyền

Văn bản ủy quyền cần được lập rõ ràng, đầy đủ, và minh bạch về phạm vi ủy quyền, thời hạn ủy quyền, và các quyền hạn cụ thể của người đại diện.

6.3. Xây Dựng Cơ Chế Giám Sát Hoạt Động Đại Diện Hiệu Quả

Cần xây dựng cơ chế giám sát hoạt động đại diện hiệu quả, đảm bảo rằng người đại diện thực hiện đúng nghĩa vụ và bảo vệ quyền lợi của người được đại diện. Cơ chế này có thể bao gồm việc yêu cầu người đại diện báo cáo định kỳ về hoạt động đại diện.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Đại diện theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam" do nghiên cứu sinh Chu Thị Lam Giang thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Hải An, thuộc chuyên ngành Luật dân sự và tố tụng dân sự (mã số: 9 38 01 03), bảo vệ năm 2023.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN TỔNG QUAN VỀ LUẬN ÁN TIẾN SĨ                                           |
+---------------------+-------------------------------------------------------------+
| Tên đề tài          | Đại diện theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam       |
| Tác giả             | Chu Thị Lam Giang                                           |
| Người hướng dẫn     | TS. Nguyễn Hải An                                           |
| Cơ sở đào tạo       | Trường Đại học Luật Hà Nội (Bộ Giáo dục & ĐT - Bộ Tư pháp)  |
| Chuyên ngành        | Luật dân sự và tố tụng dân sự                               |
| Mã số chuyên ngành  | 9 38 01 03                                                  |
| Năm hoàn thành      | 2023                                                        |
+---------------------+-------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Chế định đại diện là phương thức pháp lý giúp các chủ thể tham gia vào các quan hệ dân sự thông qua hành vi của chủ thể khác, đặc biệt có ý nghĩa bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên, người bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi, đồng thời đáp ứng nhu cầu chuyên môn hóa trong sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, qua quá trình áp dụng Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2005 và BLDS năm 2015, chế định này bộc lộ nhiều điểm bất cập:

• Thứ nhất, nguy cơ xung đột lợi ích khi người đại diện lợi dụng tư cách đại diện và vị thế nắm giữ thông tin để trục lợi cho bản thân, không hướng đến lợi ích của người được đại diện.
• Thứ hai, phạm vi đại diện trong BLDS hiện hành bị bó hẹp khi chỉ quy định đại diện nhằm "xác lập, thực hiện giao dịch dân sự", trong khi thực tế đời sống pháp lý đòi hỏi người đại diện phải thực hiện nhiều quan hệ và việc dân sự khác (như yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, yêu cầu hộ tịch, thay đổi họ tên, xác định lại dân tộc cho con chưa thành niên).
• Thứ ba, việc xác định tiêu chí chọn người đại diện theo pháp luật cho người chưa thành niên và người mất năng lực hành vi dân sự còn phát sinh tranh chấp trên thực tế, nhất là khi cha mẹ ly hôn hoặc khi có sự tham gia đồng thời của cha mẹ và người giám hộ.
• Thứ tư, thực tiễn áp dụng quy định pháp luật về đại diện tại Tòa án nhân dân còn tồn tại nhiều vướng mắc, biến tướng nhưng các công trình trước đây mới chỉ tiếp cận ở phạm vi hẹp hoặc từng nhóm quan hệ cụ thể.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật dân sự về đại diện, từ đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật. Luận án xác định 5 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xây dựng khái niệm, chỉ ra các đặc điểm, đối tượng của quan hệ đại diện, làm cơ sở phân biệt đại diện trong dân sự với các quan hệ dân sự tương đồng.
2. Phân tích cụ thể các quy định của pháp luật dân sự hiện hành về đại diện, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng.
3. Nghiên cứu so sánh quy định pháp luật về đại diện của một số quốc gia trên thế giới với pháp luật Việt Nam nhằm rút ra kinh nghiệm lập pháp.
4. Nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật và giải quyết tranh chấp về đại diện tại Tòa án để nhận diện các dạng tranh chấp phổ biến và nguyên nhân.
5. Đưa ra các kiến nghị chung và kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật dân sự Việt Nam về đại diện.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về đại diện trong quan hệ dân sự; quy định của pháp luật dân sự và thực tiễn áp dụng pháp luật dân sự về đại diện tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chế định đại diện trong pháp luật dân sự, trọng tâm là các quy định của BLDS năm 2015, có liên hệ với Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015, Luật Doanh nghiệp (LDN) năm 2020, Luật Hôn nhân và gia đình (HN&GĐ) năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
• Phạm vi thời gian và tư liệu: Nghiên cứu các quy định pháp luật thực định hiện hành từ khi BLDS năm 2015 có hiệu lực đến nay; khảo cứu lịch sử pháp luật dân sự Việt Nam qua các thời kỳ (BLDS Nam Kỳ giản yếu 1884, BLDS Bắc Kỳ 1931, BLDS Trung Kỳ 1936, các Sắc lệnh sau năm 1945, BLDS và Thương sự Sài Gòn 1972, BLDS 1995, BLDS 2005); đối chiếu pháp luật nước ngoài và khảo sát thực tiễn qua các bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án nhân dân.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã phân loại và tổng thuật hệ thống công trình nghiên cứu liên quan đến chế định đại diện trong và ngoài nước theo các nhóm tài liệu:

+-----------------------------------------------------------------------------------------+
| PHÂN LOẠI HỆ THỐNG TÀI LIỆU THAM KHẢO TRONG NƯỚC VÀ QUỐC TẾ                            |
+---------------------+-------------------------------------------------------------------+
| Sách chuyên khảo,  | - Vũ Văn Mẫu (1963), Việt Nam Dân luật lược khảo                  |
| giáo trình          | - Nguyễn Mạnh Bách (1974), Dân Luật Việt Nam - Nghĩa vụ          |
|                     | - Đỗ Văn Đại (chủ biên, 2016), Bình luận khoa học những điểm mới  |
|                     |   của Bộ luật Dân sự năm 2015                                     |
|                     | - Nguyễn Văn Cừ & Trần Thị Huệ (đồng chủ biên, 2017), Bình luận   |
|                     |   khoa học Bộ luật Dân sự năm 2015                                |
|                     | - Giáo trình Luật Dân sự Việt Nam (ĐH Luật Hà Nội: 1997, 2006,    |
|                     |   2022; Khoa Luật - ĐHQGHN: 2002; Đinh Văn Thanh & Nguyễn Minh   |
|                     |   Tuấn: 2017)                                                     |
+---------------------+-------------------------------------------------------------------+
| Đề tài NCKH        | - Nguyễn Minh Tuấn (2016), đề tài cấp trường về điểm mới BLDS 2015|
|                     | - Lê Đình Nghị (2018), đề tài cấp trường về cơ sở lý luận/thực tiễn|
|                     | - Viện Luật So sánh - ĐH Luật Hà Nội (2018), đề tài cấp khoa về   |
|                     |   Hợp đồng vô hiệu trong pháp luật một số nước                    |
+---------------------+-------------------------------------------------------------------+
| Bài báo tạp chí    | - Ngô Huy Cương (2009), Tạp chí Nhà nước và pháp luật             |
| chuyên ngành        | - Nguyễn Thị Phương Châm (2016), Tạp chí Luật học                 |
|                     | - Vũ Lan Phương (2018), Tạp chí Nghiên cứu lập pháp               |
|                     | - Nguyễn Vĩnh Hưng & Nguyễn Khánh Linh (2021), Tạp chí Nghề Luật  |
|                     | - Lê Việt Phương (2017), Tạp chí Dân chủ và pháp luật             |
|                     | - Đỗ Giang Nam & Trần Quang Cường (2021), Tạp chí NN & PL         |
|                     | - Nguyễn Văn Hành (2020), Tạp chí Nghề Luật                       |
|                     | - Bùi Thị Hà (2018), Tạp chí Nghề Luật                            |
|                     | - Phạm Thị Trang (2020), Tạp chí Khoa học Kiểm sát                |
|                     | - Hồ Thị Bảo Ngọc & Nguyễn Ngọc Huy (2021), Tạp chí Nghề Luật     |
+---------------------+-------------------------------------------------------------------+
| Luận án, luận văn   | - Trần Thị Quỳnh Châu (LATS, 2019), Bùi Thị Hà (LATS, 2021)       |
|                     | - Vũ Lan Phương (LVThS, 2018), Đỗ Hoàng Yến (LVThS, 2012)         |
|                     | - Cao Thị Mai Hiên (LVThS, 2017), Nguyễn Thị Lan Anh (LVThS, 2015)|
|                     | - Nguyễn Thị Nhiên (LVThS, 2017), Đỗ Thị Thủy (LVThS, 2021)       |
+---------------------+-------------------------------------------------------------------+
| Tài liệu quốc tế    | - Awet Hailezgi & Addisu Dametie (2009), Ethiopian Law of Agency   |
|                     | - Clark (1862), Representative Responsibility                     |
|                     | - Dalley, A Theory of Agency Law                                  |
|                     | - Dan-Alexandru Sitaru, Romanian Civil Code Review                |
|                     | - Boyle (1995), Minority Shareholders' Remedies                   |
|                     | - American Law Institute (1958), Restatement of Agency (Second)   |
|                     | - Meiners, Ringleb & Edwards (2015), Agency & Employment Relation |
+---------------------+-------------------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình trước đây tiếp cận đại diện ở các góc độ chuyên biệt (như đại diện trong hợp đồng, đại diện theo ủy quyền của pháp nhân, đại diện giữa vợ và chồng trong kinh doanh, đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự). Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện từ cơ sở lý luận nền tảng, lịch sử lập pháp, phân tích đối chiếu đa diện các quy định của BLDS năm 2015 với luật chuyên ngành, kết hợp khảo sát thực tiễn áp dụng tại Tòa án để đưa ra hệ thống giải pháp lập pháp đồng bộ về chế định đại diện trong pháp luật dân sự Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết nền tảng

Luận án chỉ ra cơ sở lý luận cho sự hình thành và phát triển của các quy định về đại diện trong quan hệ dân sự là sự tổng hòa của 3 học thuyết:

1. Học thuyết về sự bình đẳng trong xã hội: Kế thừa tư tưởng của Platon, Aristoteles, Montesquieu, C. Mác, V.I. Lênin và Điều 7 Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền 1948. Học thuyết khẳng định mọi cá nhân, pháp nhân đều bình đẳng trước pháp luật. Đại diện là phương thức bù đắp cho những khiếm khuyết tự nhiên về thể chất, nhận thức hoặc điều kiện thực tế (người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự), giúp họ thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự bình đẳng như mọi chủ thể khác.
2. Học thuyết về tự do ý chí (will autonomy): Dựa trên tư tưởng triết học của Platon, Immanuel Kant, Arthur Schopenhauer. Học thuyết khẳng định chủ thể có quyền tự định đoạt hành vi, tự do lựa chọn tham gia quan hệ dân sự trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua người khác nhân danh và vì lợi ích của mình. Đây là nền tảng của đại diện theo ủy quyền, đồng thời là cơ sở xác định giới hạn trách nhiệm khi hành vi vượt quá phạm vi hoặc không có quyền đại diện.
3. Học thuyết về nhà nước và pháp luật: Khẳng định vai trò của nhà nước trong quản lý xã hội và bảo vệ trật tự công cộng, điều tiết các quan hệ pháp luật tư bằng quy phạm pháp luật (như quan điểm của V.I. Lênin về việc can thiệp vào quan hệ pháp luật tư). Đây là cơ sở để nhà nước quy định chặt chẽ các trường hợp đại diện theo pháp luật, điều kiện chủ thể, hình thức ủy quyền và giới hạn phạm vi đại diện.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận: Dựa trên chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
  • Phương pháp phân tích: Sử dụng xuyên suốt nhằm giải mã cấu trúc quy phạm, bản chất pháp lý của quan hệ đại diện, quyền và nghĩa vụ của các bên.
  • Phương pháp tổng hợp: Khái quát hóa thực trạng pháp luật và thực tiễn xét xử, hệ thống hóa các nhóm bất cập để hình thành giải pháp.
  • Phương pháp so sánh luật học: So sánh quy định đại diện giữa truyền thống Common Law (Anh, Hoa Kỳ) và Civil Law (Pháp, Đức, Nhật Bản, La Mã cổ đại), cũng như so sánh lịch sử lập pháp Việt Nam qua các thời kỳ.
• Nguồn tư liệu, dữ liệu: Văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam qua các thời kỳ, điều ước quốc tế, quy tắc pháp lý nước ngoài (Restatement of Agency, Bộ luật Dân sự Pháp, Đức, Nhật Bản, Trung Quốc), giáo trình, tài liệu chuyên khảo và các bản án thực tiễn tại Tòa án nhân dân.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về đại diện trong quan hệ dân sự

Chương 1 tập trung xây dựng nền tảng lý luận, phân tích lịch sử, khái niệm, đặc điểm, đối tượng và phân loại đại diện trong quan hệ dân sự:

• Khái niệm đại diện: Khảo cứu lịch sử từ Luật La Mã (hợp đồng mandatum, nguyên tắc alien juri), truyền thống Common Law (nguyên lý Qui facit per alium, facit per se, khái niệm agency mang tính ủy thác fiduciary relation), truyền thống Civil Law (tiếp cận đại diện là hành vi pháp lý có hiệu lực trực tiếp ràng buộc người được đại diện) và lịch sử lập pháp Việt Nam. Luận án đưa ra định nghĩa khoa học mới:

  "Đại diện là một quan hệ pháp luật dân sự phát sinh trên cơ sở quy định của pháp luật hoặc theo ủy quyền, theo đó bên đại diện (cá nhân, pháp nhân) nhân danh và vì lợi ích hợp pháp của bên được đại diện (cá nhân, pháp nhân khác) xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự của bên được đại diện trong phạm vi ủy quyền hoặc theo quy định của pháp luật đồng thời bên được đại diện phát sinh các quyền và nghĩa vụ đối với người thứ ba thông qua hành vi đại diện của bên đại diện."

• Ba đặc điểm đặc thù của quan hệ đại diện:

  1. Là một quan hệ trái quyền: Được hình thành giữa chủ thể quyền (người được đại diện) và chủ thể có nghĩa vụ (người đại diện). Khác với các quan hệ trái quyền thông thường, người đại diện không mang tư cách của chính mình mà mang tư cách của người được đại diện khi thiết lập quan hệ với người thứ ba.
  2. Là căn cứ phát sinh quan hệ bên ngoài giữa người đại diện với người thứ ba: Quan hệ nội bộ (giữa người đại diện và người được đại diện) là cơ sở pháp lý để hình thành quan hệ bên ngoài (giữa người đại diện với người thứ ba). Mọi hành vi trong phạm vi thẩm quyền của người đại diện sẽ phát sinh trực tiếp quyền và nghĩa vụ cho người được đại diện.
  3. Là quan hệ giữa một bên có quyền, nghĩa vụ cần xác lập, thực hiện và một bên có khả năng tham gia xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ đó: Bên đại diện phải có đầy đủ năng lực hành vi và thẩm quyền để thực hiện công việc mà bên được đại diện có quyền và nghĩa vụ hợp pháp.

• Đối tượng của quan hệ đại diện: Gồm việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự và xác lập, thực hiện các quan hệ dân sự khác (như thực hiện các quyền nhân thân, quyền tài sản ngoài hợp đồng). Đồng thời, luận án chỉ rõ các quan hệ mang tính nhân thân gắn liền với chủ thể không thể thực hiện qua cơ chế đại diện (như kết hôn, ly hôn, lập di chúc).

• Phân loại và phân biệt đại diện: Phân loại theo nguồn gốc (đại diện theo pháp luật và đại diện theo ủy quyền), theo tư cách chủ thể (cho cá nhân và cho pháp nhân), theo tính chất thời gian (theo vụ việc và thường xuyên). Phân biệt đại diện với chuyển giao quyền yêu cầu/chuyển giao nghĩa vụ, thực hiện công việc không có ủy quyền và quan hệ của người giám hộ/người đồng ý đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.

+---------------------------------------------------------------------------------------------+
| BẢNG PHÂN BIỆT ĐẠI DIỆN VỚI MỘT SỐ CHẾ ĐỊNH PHÁP LÝ TƯƠNG ĐỒNG                              |
+-------------------------+-------------------------------+-----------------------------------+
| Chế định pháp lý        | Tư cách nhân danh             | Ràng buộc trách nhiệm             |
+-------------------------+-------------------------------+-----------------------------------+
| Đại diện                | Nhân danh người được đại diện | Hậu quả pháp lý ràng buộc trực    |
|                         |                               | tiếp người được đại diện          |
+-------------------------+-------------------------------+-----------------------------------+
| Ký gửi / Đại lý         | Nhân danh chính mình          | Hậu quả ràng buộc bên nhận ký     |
|                         |                               | gửi/đại lý với người thứ ba       |
+-------------------------+-------------------------------+-----------------------------------+
| Thực hiện công việc     | Nhân danh chính mình hoặc     | Không có ủy quyền trước; chỉ phát |
| không có ủy quyền       | vì lợi ích người có công việc | sinh nghĩa vụ thanh toán sau đó   |
+-------------------------+-------------------------------+-----------------------------------+
| Chuyển giao quyền /     | Chuyển giao hoàn toàn tư cách | Bên chuyển giao chấm dứt tư cách; |
| chuyển giao nghĩa vụ    | chủ thể trong quan hệ         | bên nhận thế chỗ vào quan hệ      |
+-------------------------+-------------------------------+-----------------------------------+

---

Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành về đại diện

Chương 2 phân tích chuyên sâu các quy định thực định trong BLDS năm 2015 và các văn bản liên quan:

• Chủ thể đại diện:
  • Điều kiện của cá nhân, pháp nhân làm người đại diện: Năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự phù hợp với từng giao dịch, không thuộc các trường hợp bị cấm hoặc hạn chế quyền đại diện.
  • Xác định người đại diện theo pháp luật: Quy định về cha mẹ đối với con chưa thành niên, người giám hộ đối với người được giám hộ, người do Tòa án chỉ định trong tố tụng, người đại diện theo pháp luật của pháp nhân (bao gồm cơ chế pháp nhân có thể có nhiều người đại diện theo quy định của BLDS 2015 và LDN 2020).
  • Xác định người đại diện theo ủy quyền: Căn cứ phát sinh từ hợp đồng ủy quyền hoặc văn bản ủy quyền; các điều kiện ủy quyền lại.
  • Những trường hợp không được xác lập thông qua cơ chế đại diện: Giao dịch có quyền lợi đối lập giữa người đại diện và người được đại diện; người đại diện xác lập giao dịch với chính mình hoặc với người thứ ba mà mình cũng là đại diện của người đó (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).
• Thời hạn và phạm vi đại diện:
  • Thời hạn đại diện: Xác định theo thỏa thuận, theo văn bản ủy quyền, theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền hoặc theo quy định pháp luật.
  • Phạm vi đại diện: Quyền và nghĩa vụ của người đại diện trong giới hạn ủy quyền hoặc theo quyết định của Tòa án/điều lệ pháp nhân; quyền xác lập hành vi cần thiết nhằm đạt mục đích đại diện.
• Hậu quả pháp lý trong đại diện:
  • Hậu quả pháp lý của giao dịch do người đại diện xác lập đúng thẩm quyền (ràng buộc người được đại diện).
  • Hậu quả pháp lý của giao dịch do người không có quyền đại diện xác lập, thực hiện (không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với người được đại diện, trừ trường hợp người được đại diện công nhận, biết mà không phản đối, hoặc do lỗi của người được đại diện dẫn đến việc người thứ ba ngay tình tin rằng có quyền đại diện).
  • Hậu quả pháp lý của giao dịch do người đại diện vượt quá phạm vi đại diện (vô hiệu phần vượt quá, trừ trường hợp được người được đại diện chấp thuận hoặc người thứ ba ngay tình).
• Chấm dứt đại diện: Phân tích các căn cứ chấm dứt đại diện theo ủy quyền (hoàn thành công việc, hết thời hạn, người ủy quyền/được ủy quyền đơn phương chấm dứt, cá nhân chết, pháp nhân chấm dứt tồn tại) và các căn cứ chấm dứt đại diện theo pháp luật (con đã thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hồi phục nhận thức, pháp nhân giải thể/phá sản).

---

Chương 3: Thực tiễn áp dụng và giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật dân sự về đại diện

Chương 3 chỉ ra các vướng mắc trong thực tiễn áp dụng và đề xuất hệ thống giải pháp:

• Thực tiễn áp dụng pháp luật:
  • Bất cập trong đại diện theo pháp luật: Vướng mắc khi cha mẹ ly hôn tranh chấp quyền đại diện cho con; xung đột thẩm quyền giữa cha mẹ và người giám hộ; việc xác định người đại diện cho người có khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi; sự thiếu rõ ràng về thẩm quyền khi pháp nhân có nhiều người đại diện theo pháp luật.
  • Bất cập trong đại diện theo ủy quyền: Tranh chấp phát sinh do hình thức ủy quyền không thống nhất; tình trạng lạm dụng giấy ủy quyền để che giấu các giao dịch chuyển nhượng tài sản nhằm trốn thuế hoặc tránh nghĩa vụ; rủi ro pháp lý cho người thứ ba ngay tình khi người ủy quyền chết hoặc chấm dứt tư cách mà bên thứ ba không thể biết; tranh chấp về thẩm quyền ủy quyền lại.
• Sáu nhóm kiến nghị hoàn thiện pháp luật dân sự:
  1. Hoàn thiện khái niệm đại diện tại Điều 134 BLDS năm 2015: Sửa đổi khái niệm theo hướng mở rộng phạm vi đại diện để xác lập, thực hiện các "quyền và nghĩa vụ dân sự" nói chung, không giới hạn trong phạm vi "giao dịch dân sự".
  2. Không thừa nhận đại diện theo pháp luật đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự là một trường hợp đại diện: Tách bạch giữa cơ chế đại diện thay mặt với cơ chế "đồng ý/chấp thuận" của người đại diện theo pháp luật đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.
  3. Hoàn thiện quy định về xác định người đại diện: Bổ sung tiêu chí cụ thể giải quyết xung đột quyền đại diện giữa cha và mẹ khi ly hôn; xác định thứ tự ưu tiên giữa cha mẹ và người giám hộ nhằm bảo vệ tối đa lợi ích của người chưa thành niên.
  4. Hoàn thiện pháp luật về nội dung của hợp đồng ủy quyền: Quy định rõ ràng hơn về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bên được ủy quyền khi vi phạm nghĩa vụ thông tin hoặc có hành vi trục lợi.
  5. Hoàn thiện pháp luật về hình thức ủy quyền: Quy định bắt buộc về hình thức văn bản có công chứng/chứng thực đối với các giao dịch ủy quyền liên quan đến bất động sản và tài sản có đăng ký quyền sở hữu nhằm ngăn ngừa biến tướng và lừa dối.
  6. Bổ sung cơ chế công khai phạm vi đại diện của pháp nhân: Xây dựng quy định buộc pháp nhân phải công khai phân định phạm vi, thẩm quyền của từng người đại diện theo pháp luật trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, bảo vệ người thứ ba ngay tình khi tham gia giao dịch.

---

Kết quả và những đóng góp mới

1. Đóng góp về mặt lý luận:

   • Xây dựng thành công định nghĩa toàn diện về đại diện trong dân sự, khắc phục sự bó hẹp của luật thực định hiện hành vốn chỉ giới hạn trong "xác lập, thực hiện giao dịch dân sự".
   • Luận giải có hệ thống cơ sở lý luận của chế định đại diện trên nền tảng tổng hòa 3 học thuyết: bình đẳng xã hội, tự do ý chí và học thuyết về nhà nước và pháp luật.
   • Phân định rõ nét ranh giới pháp lý giữa đại diện với các định chế pháp lý tương đồng (chuyển giao nghĩa vụ, thực hiện công việc không có ủy quyền, tư cách người giám hộ/người chấp thuận).

2. Đóng góp về mặt thực tiễn và hoàn thiện pháp luật:

   • Đánh giá toàn diện thực trạng thi hành BLDS năm 2015 trong mối quan hệ với BLTTDS năm 2015, LDN năm 2020 và Luật HN&GĐ năm 2014, chỉ rõ các lỗ hổng lập pháp dẫn đến tranh chấp tại Tòa án.
   • Đưa ra 6 đề xuất sửa đổi, bổ sung cụ thể đối với các điều khoản của BLDS năm 2015 liên quan đến khái niệm đại diện, tiêu chí xác định người đại diện theo pháp luật, hình thức hợp đồng ủy quyền và cơ chế bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch với người đại diện của pháp nhân.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án chủ yếu tập trung nghiên cứu chế định đại diện dưới góc độ pháp luật dân sự thực định Việt Nam (trọng tâm là BLDS năm 2015) và thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân trong nước. Do phạm vi đề tài, luận án chưa đi sâu phân tích toàn diện chế định đại diện trong các lĩnh vực pháp luật chuyên ngành hẹp khác như đại diện sở hữu trí tuệ, đại diện thương mại quốc tế hoặc đại diện ngoại giao.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế đại diện trong môi trường kinh tế số, giao dịch điện tử, hợp đồng thông minh (smart contracts), và hoàn thiện các quy định về đại diện bề ngoài (apparent authority) tương thích với chuẩn mực thương mại quốc tế.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp và các đề xuất điều khoản sửa đổi, bổ sung BLDS năm 2015 và các luật chuyên ngành liên quan đến chế định đại diện.
• Đối với cơ quan xét xử (Tòa án) và cơ quan bổ trợ tư pháp (Luật sư, Công chứng viên): Làm tài liệu tham khảo trong việc xác định thẩm quyền đại diện, đánh giá hiệu lực của hợp đồng ủy quyền, giải quyết tranh chấp giao dịch do người không có thẩm quyền hoặc vượt quá phạm vi đại diện xác lập.
• Đối với giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật hệ thống về lịch sử, lý thuyết so sánh và các khía cạnh lý luận chuyên sâu của chế định đại diện trong luật dân sự.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm đại diện do luận án đề xuất có điểm gì khác so với quy định tại Điều 134 BLDS năm 2015?

Điều 134 BLDS năm 2015 giới hạn mục đích của đại diện là để "xác lập, thực hiện giao dịch dân sự". Luận án đề xuất mở rộng khái niệm thành việc "xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự", bao hàm cả các hành vi và việc dân sự khác ngoài giao dịch (ví dụ: cha mẹ đại diện yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng hoặc làm thủ tục hộ tịch cho con).

2. Ba học thuyết nền tảng chi phối chế định đại diện được luận án phân tích là gì?

Đó là: (1) Học thuyết về sự bình đẳng trong xã hội (cơ sở bảo vệ người yếu thế và bù đắp năng lực hành vi); (2) Học thuyết về tự do ý chí (cơ sở cho quyền tự do ủy quyền và giới hạn phạm vi ràng buộc); (3) Học thuyết về nhà nước và pháp luật (cơ sở để nhà nước can thiệp, đặt ra khuôn khổ pháp lý và giới hạn đại diện).

3. Tại sao luận án kiến nghị không thừa nhận đại diện theo pháp luật đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự?

Bản chất của người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự (do nghiện ma túy, chất kích thích dẫn đến phá tán tài sản) là họ vẫn có năng lực nhận thức nhất định. Pháp luật chỉ yêu cầu các giao dịch liên quan đến tài sản của họ phải có sự "đồng ý" của người đại diện theo pháp luật chứ người đại diện không hoàn toàn "xác lập thay". Do đó, xếp trường hợp này vào đại diện theo pháp luật là chưa chính xác về mặt lý luận.

4. Luận án đề xuất giải pháp gì để khắc phục bất cập khi pháp nhân có nhiều người đại diện theo pháp luật?

Luận án kiến nghị pháp luật dân sự cần bổ sung quy định bắt buộc pháp nhân phải công khai cụ thể thẩm quyền và phạm vi đại diện của từng người đại diện theo pháp luật trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho bên thứ ba khi tham gia giao dịch.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Chu Thị Lam Giang là công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về chế định đại diện trong pháp luật dân sự Việt Nam. Tác giả đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận dựa trên sự tổng hòa của ba học thuyết nền tảng, khảo cứu lịch sử lập pháp và luật học so sánh quốc tế, đồng thời phân tích toàn diện thực trạng quy định của BLDS năm 2015 và thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân. Hệ thống 6 nhóm kiến nghị lập pháp do luận án đề xuất mang giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp trực tiếp vào quá trình hoàn thiện pháp luật dân sự Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về đại diện trong quan hệ dân sự. Chương 2: Thực trạng quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành về đại diện. Chương 3: Thực tiễn áp dụng và giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật dân sự về đại diện. 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1.

Các công trình nghiên cứu đã được công bố liên quan đến đề tài luận án 1. Một số công trình trong nước 1. Sách tham khảo, chuyên khảo - Cuốn sách “Việt Nam Dân luật lược khảo” (1963) của tác giả Vũ Văn Mẫu, Bộ Quốc gia Giáo dục xuất bản. Tại Đoạn 112 trang 103, tác giả ghi nhận: Các người kết ước có thể chính mình phát biểu ý chí hoặc nhờ người đại diện.

Cuốn sách cũng xác định các điều kiện để quan hệ đại diện tồn tại: quyền đại diện, ý chí đại diện và ý chí kết ước. là những nội dung quan trọng, làm nền tảng để nghiên cứu cụ thể về đại diện trong xác lập, thực hiện giao dịch. - Cuốn sách “Dân Luật Việt Nam - Nghĩa vụ” (1974) của tác giả Nguyễn Mạnh Bách, Nxb Chính trị quốc gia. Sự đại diện được tác giả phân tích tại đoạn II, tiết II thuộc chương II của cuốn sách, trong đó đề cập đến điều kiện của sự đại diện, ý muốn đại diện và hiệu lực của sự đại diện.

- Cuốn sách “Bình luận khoa học những điểm mới của Bộ luật Dân sự năm 2015” (2016) của tác giả Đỗ Văn Đại chủ biên, Nxb Hồng Đức - Hội luật gia Việt Nam. Tại chương 6 về Đại diện, cuốn sách đã phân tích những điểm mới về đại diện của BLDS năm 2015 như: Chủ thể của quan hệ đại diện; phân loại đại diện; thời hạn đại diện và phạm vi đại diện; không có quyền đại diện và vượt quá phạm vi đại diện. - Cuốn sách “Bình luận khoa học Bộ luật Dân sự năm 2015 của Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” (2017) do tác giả. Nguyễn Văn Cừ và Trần Thị Huệ đồng chủ biên, Nxb Công an nhân dân.

Cuốn sách là một công trình có ý nghĩa lớn về mặt khoa học. Cuốn sách phân tích làm rõ nội dung và từng điều luật, bình luận các nội dụng tích cực và phù hợp với thực tiễn thực hiện và áp dụng các quy định của BLDS đồng thời phát hiện những nội dung còn 8 hạn chế, chống chéo, thiếu khuyết từ đó có định hướng hoàn thiện. Vấn đề đại diện được nhóm tác giả phân tích đánh giá theo đúng trình tự quy định của BLDS năm 2015 từ Điều 134 đến Điều 144 và những điều luật có liên quan. Đề tài nghiên cứu khoa học - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường “Những điểm mới của Bộ luật Dân sự 2015 và sự tác động của nó đến sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước” (2016) do TS.

Nguyễn Minh Tuấn làm chủ nhiệm đề tài. Đề tài nghiên cứu vấn đề đại diện trong dân sự ở tiểu mục 6.2 phần thứ nhất của đề tài và chuyên đề 7 tại phần hai của đề tài. Vấn đề đại diện được nghiên cứu lồng ghép trong nội dung các quy định về giao dịch dân sự. - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường: “Cơ sở lý luận và thực tiễn những điểm mới của Bộ luật Dân sự năm 2015” (2018) do TS.

Lê Đình Nghị chủ nhiệm đề tài. Đây là công trình có giá trị trong việc làm rõ căn nguyên của những điểm được sửa đổi, bổ sung trong BLDS năm 2015, đồng thời cũng chỉ ra những điểm chưa thực sự phù hợp và chưa đáp ứng được yêu cầu mà cơ sở lý luận và thực tiễn đã đặt ra khi xây dựng Bộ luật này, trong đó có nội dung về đại diện. - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Khoa: “Hợp đồng vô hiệu trong pháp luật một số nước” (2018) của Viện Luật So sánh, Trường Đại học Luật Hà Nội. Đề tài là công trình nghiên cứu về hợp đồng vô hiệu thông qua đánh giá và phân tích các quy định của pháp luật Việt Nam cũng như pháp luật của các quốc gia khác.

Một trong những yếu tố làm cho hợp đồng bị vô hiệu xuất phát từ điều kiện về năng lực của chủ thể. Thông qua các bài viết trong đề tài, các tác giả đã chỉ ra những trường hợp một chủ thể không thể tự mình tham gia quan hệ hợp đồng mà phải thông qua người đại diện trong pháp luật Pháp, Anh và Hoa Kỳ. Tạp chí - Bài viết của tác giả Ngô Huy Cương: “Chế định đại diện theo quy định của pháp luật Việt Nam - Nhìn từ góc độ luật so sánh”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 04/2009. Theo tác giả, pháp luật dân sự của các nước trên thế giới 9 có nhiều cách hiểu và định nghĩa về đại diện khác nhau.

Từ sự so sánh với pháp luật các nước về chế định đại diện, tác giả nêu lên những vấn đề nổi bật và những khiếm khuyết còn tồn tại của BLDS cả về phương diện lý luận và thực tiễn. - Bài viết của tác giả Nguyễn Thị Phương Châm: “Đại diện bề ngoài nhìn từ góc độ pháp luật dân sự Nhật Bản”, Tạp chí Luật học, số 06/2016. Bài viết nghiên cứu các điều kiện hình thành đại diện về ngoài, hậu quả pháp lý của đại diện bề ngoài cũng như các vấn đề còn tồn tại trong pháp luật Nhật Bản về đại diện bề ngoài. Từ đó có sự đối chiếu với các quy định của pháp luật dân sự Việt Nam về đại diện.

- Bài viết của tác giả Vũ Lan Phương: “Bàn về chế định đại diện trong Bộ Luật dân sự Việt Nam năm 2015”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 02(354)/kỳ 2, tháng 1/2018. Qua những phân tích về pháp luật dân sự của Nhật Bản, pháp luật của Anh, của Hoa Kỳ, bài viết đã chỉ ra pháp luật dân sự của các nước trên thế giới có nhiều cách hiểu và định nghĩa về đại diện khác nhau. Từ đó chỉ ra chế định đại diện trong BLDS năm 2015 có phạm vi hẹp hơn. - Bài viết của tác giả Nguyễn Vĩnh Hưng và Nguyễn Khánh Linh: “Cơ chế đại diện của công ty hợp danh theo luật doanh nghiệp năm 2020”, Tạp chí Nghề Luật, số 2/2021.

Bài viết tập trung phân tích những vấn đề pháp lý mang tính đặc trưng của công ty hợp danh, từ đó chỉ ra những nét đặc thù của cơ chế đại diện trong công ty hợp danh. - Bài viết của tác giả Lê Việt Phương: “Bàn về người đại diện của công ty cổ phần ở Việt Nam”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 8/2017. Bài viết phân tích và đánh giá những thay đổi trong quy định của pháp luật về người đại diện của pháp nhân trên cơ sở đối chiếu các quy định trong BLDS năm 2015 và LDN năm 2014 để từ đó làm rõ các vấn đề pháp lý về người đại diện của công ty cổ phần ở Việt Nam. - Bài viết của tác giả Đỗ Giang Nam, Trần Quang Cường: “Cơ chế bảo vệ người thứ ba trong quan hệ đại diện theo Bộ luật Dân sự năm 2015”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 08/2021.

Bài viết nhận thấy chế định đại diện trong 10 các BLDS năm 1995, năm 2005 và năm 2015 đã hướng tới bảo đảm sự cân bằng hơn giữa bảo vệ quyền lợi người được đại diện và người thứ ba. Tuy nhiên cơ chế hiện hành của BLDS năm 2015 cần được tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện để bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người thứ ba trong quan hệ đại diện. - Bài viết của tác giả Nguyễn Văn Hành: “Đại diện của pháp nhân - điểm tương đồng và khác biệt giữa Bộ luật Dân sự và luật chuyên ngành có liên quan”, Tạp chí Nghề Luật, số 12/2020. Bài viết tập trung nghiên cứu các vấn đề đại diện của pháp nhân như chủ thể đại diện của pháp nhân, việc pháp nhân có nhiều người đại diện, việc chấm dứt đại diện của pháp nhân., từ đó chỉ ra một số vướng mắc trong các quy định về đại diện của pháp nhân.

- Bài viết của tác giả Bùi Thị Hà: “Đánh giá quy định về người đại diện của đương sự theo pháp luật dân sự và tố tụng dân sự Việt Nam”, Tạp chí Nghề luật, số 4/2018. Bài viết nghiên cứu về người đại diện của đương sự dưới góc nhìn so sánh giữa pháp luật dân sự và tố tụng dân sự, cụ thể: Sự tương thích giữa BLTTDS năm 2015 với BLDS năm 2015 về người đại diện của pháp nhân, việc chấm dứt và hậu quả của việc chấm dứt đại diện tố tụng dân sự, việc chỉ định người đại diện tố tụng dân sự. - Bài viết của tác giả Phạm Thị Trang: “Học thuyết về đại diện của Hoa Kỳ - Khái niệm và các hình thức đại diện”, Tạp chí Khoa học Kiểm sát, số 02/2020. Bài viết tập trung giới thiệu hai vấn đề quan trọng liên quan đến học thuyết về đại diện của Hoa Kỳ là khái niệm đại diện và các hình thức đại diện.

- Bài viết của tác giả Hồ Thị Bảo Ngọc, Nguyễn Ngọc Huy: “Đại diện theo pháp luật của người chưa thành niên trong giao dịch dân sự liên quan đến hoạt động công chứng”, Tạp chí Nghề Luật, số 6/2021. Bài viết đã phân tích các quy định của pháp luật về đại diện của người chưa thành niên trong giao dịch dân sự liên quan đến hoạt động công chứng đồng thời chỉ ra các bất cập của quy định pháp luật về chế định đại diện trong giao dịch dân sự liên quan đến hoạt động công chứng. Luận án, luận văn - Luận án tiến sĩ luật học của Trần Thị Quỳnh Châu (2019): “Người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự”. Luận án phân tích đưa ra một số quan niệm và đại diện và khái niệm về đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự.

Luận án bình luận thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự. - Luận án tiến sĩ luật học của Bùi Thị Hà (2021): “Người đại diện của đương sự trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam”. Luận án phân tích chuyên sâu các vấn đề về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự, đồng thời chỉ ra các bất cập, thiếu sót từ quy định của pháp luật về người đại diện của đương sự trong tố tụng dân sự Việt Nam. - Luận văn thạc sĩ luật học của Vũ Lan Phương (2018): “Chế định đại diện trong luật dân sự Việt Nam hiện hành”.