Nghiên Cứu Về Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời Theo Pháp Luật Tố Tụng Dân Sự

Khóa luận phân tích biện pháp khẩn cấp tạm thời theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam và thực tiễn tại Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời Trong Tố Tụng Dân Sự
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và phân loại biện pháp khẩn cấp tạm thời theo pháp luật tố tụng dân sự
• 1.2. Cơ sở xây dựng các quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự
• 1.3. Điều kiện áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời
• 1.4. Thủ tục áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH HIỆN HÀNH VỀ BIỆN PHÁP KHẨN CẤP TẠM THỜI TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI VÀ KIẾN NGHỊ
• 2.1. Thực tiễn thực hiện quy định hiện hành về biện pháp khẩn cấp tạm thời tại Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai
• 2.2. Một số bất cập, vướng mắc về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự tại Tòa án tỉnh Lào Cai
• 2.3. Nguyên nhân tồn tại khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn thực hiện quy định về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự tại Tòa án tỉnh Lào Cai
• 2.4. Một số kiến nghị về các biện pháp khẩn cấp tạm thời theo pháp luật tố tụng dân sự
• 2.5. Kết luận chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Nghiên cứu về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự là một lĩnh vực quan trọng, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Các biện pháp này được áp dụng nhằm đáp ứng nhu cầu cấp bách trong quá trình giải quyết vụ án. Việc hiểu rõ về các quy định pháp luật liên quan đến biện pháp khẩn cấp tạm thời sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và bảo vệ quyền lợi của đương sự.

1.1. Khái Niệm Về Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT) là những biện pháp được Tòa án áp dụng nhằm bảo vệ quyền lợi của đương sự trong các vụ án dân sự. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, BPKCTT có thể được áp dụng trong những trường hợp khẩn cấp để ngăn chặn thiệt hại không thể khắc phục.

1.2. Đặc Điểm Của Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

BPKCTT có những đặc điểm nổi bật như tính khẩn cấp, tính tạm thời và tính bảo đảm thi hành ngay. Những đặc điểm này giúp Tòa án nhanh chóng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự, tránh thiệt hại xảy ra trong quá trình giải quyết vụ án.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Áp Dụng Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Mặc dù biện pháp khẩn cấp tạm thời có vai trò quan trọng, nhưng việc áp dụng chúng trong thực tiễn vẫn gặp nhiều thách thức. Các quy định pháp luật hiện hành chưa hoàn thiện, dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau và khó khăn trong việc thực thi. Điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên trong vụ án.

2.1. Những Khó Khăn Trong Thực Tiễn Áp Dụng

Nhiều Tòa án gặp khó khăn trong việc xác định điều kiện áp dụng BPKCTT. Sự thiếu đồng nhất trong việc áp dụng quy định pháp luật dẫn đến tình trạng không bảo vệ kịp thời quyền lợi của đương sự.

2.2. Các Vướng Mắc Pháp Lý Liên Quan

Một số quy định về BPKCTT chưa phù hợp với thực tiễn xét xử, gây ra nhiều bất cập trong việc áp dụng. Điều này cần được nghiên cứu và hoàn thiện để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp này.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Để nghiên cứu về biện pháp khẩn cấp tạm thời, cần áp dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp. Việc so sánh các quy định pháp luật hiện hành với thực tiễn áp dụng sẽ giúp làm rõ những vấn đề còn tồn tại và đề xuất giải pháp cải thiện.

3.1. Phương Pháp Phân Tích

Phương pháp phân tích giúp làm rõ các quy định pháp luật về BPKCTT, từ đó đánh giá hiệu quả và tính khả thi của chúng trong thực tiễn.

3.2. Phương Pháp So Sánh

So sánh các quy định về BPKCTT trong tố tụng dân sự với các quy định tương tự ở các quốc gia khác sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm và cải thiện quy định pháp luật trong nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời trong thực tiễn đã cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ quyền lợi của đương sự. Các Tòa án đã sử dụng BPKCTT để ngăn chặn thiệt hại và bảo vệ chứng cứ trong nhiều vụ án dân sự.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Tòa Án Nhân Dân

Nghiên cứu thực tiễn tại Tòa án nhân dân cho thấy BPKCTT đã được áp dụng hiệu quả trong nhiều vụ án, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự và đảm bảo tính công bằng trong xét xử.

4.2. Một Số Trường Hợp Điển Hình

Một số vụ án điển hình đã cho thấy sự cần thiết của BPKCTT trong việc bảo vệ quyền lợi của đương sự, đặc biệt là trong các vụ án có tính chất khẩn cấp.

V. Kết Luận Về Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời Trong Tố Tụng Dân Sự

Kết luận về biện pháp khẩn cấp tạm thời cho thấy đây là một công cụ pháp lý quan trọng trong tố tụng dân sự. Việc hoàn thiện các quy định pháp luật về BPKCTT là cần thiết để nâng cao hiệu quả thực thi và bảo vệ quyền lợi của đương sự.

5.1. Đề Xuất Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về BPKCTT, từ đó nâng cao hiệu quả áp dụng trong thực tiễn.

5.2. Tương Lai Của Biện Pháp Khẩn Cấp Tạm Thời

Tương lai của BPKCTT trong tố tụng dân sự sẽ phụ thuộc vào việc cải cách pháp luật và nâng cao nhận thức của các bên liên quan về vai trò của biện pháp này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống pháp luật tố tụng dân sự, biện pháp khẩn cấp tạm thời (BPKCTT) giữ vai trò là công cụ pháp lý trọng yếu nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, bảo toàn tài sản, bảo vệ chứng cứ và ngăn chặn những hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản trước khi Tòa án đưa ra phán quyết giải quyết vụ án. Về mặt lập pháp, cơ chế này đã có sự phát triển qua các thời kỳ: từ Pháp lệnh giải quyết các vụ án dân sự năm 1994 chỉ quy định 04 biện pháp (Điều 41 đến Điều 44) cho đến Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015 đã mở rộng lên 17 biện pháp cụ thể tại Điều 114. Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy các quy định hiện hành bộc lộ không ít vướng mắc: một số quy định chưa sát thực tế xét xử, nội hàm điều luật còn cách hiểu đa nghĩa hoặc mâu thuẫn, dẫn đến tình trạng áp dụng thiếu nhất quán giữa các Tòa án. Nhận thức chưa đầy đủ về tính cấp thiết của BPKCTT khiến một số Thẩm phán ngập ngừng, chậm ban hành quyết định hoặc áp dụng chưa phù hợp, làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền dân sự của đương sự. Từ thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề tài "Biện pháp khẩn cấp tạm thời theo pháp luật tố tụng dân sự và thực tiễn thực hiện tại Toà án nhân dân tỉnh Lào Cai" cho khóa luận tốt nghiệp ngành Luật học.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Làm sáng tỏ các vấn đề lý luận cơ bản về chế định BPKCTT theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành.
2. Làm rõ những điểm hạn chế, bất cập trong các quy định của BLTTDS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thông qua khảo sát thực tiễn áp dụng tại các Tòa án nhân dân thuộc tỉnh Lào Cai.
3. Đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi BPKCTT trong giải quyết các vụ án dân sự tại Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các vấn đề lý luận chung về BPKCTT, các quy phạm pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành điều chỉnh chế định này, cùng hồ sơ, số liệu thực tiễn áp dụng BPKCTT trong giải quyết các vụ án dân sự tại Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai. Về phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Địa bàn tỉnh Lào Cai, trọng tâm là Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai cùng một số Tòa án nhân dân cấp huyện trực thuộc (Tòa án nhân dân thành phố Lào Cai, Tòa án nhân dân huyện Sa Pa).
• Thời gian: Khảo sát thực tiễn xét xử giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2023.
• Nội dung tố tụng: Khóa luận chỉ tập trung nghiên cứu việc áp dụng BPKCTT trong giải quyết các vụ án dân sự theo thủ tục tố tụng thông thường; không đi sâu vào thủ tục rút gọn và thủ tục giải quyết việc dân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng trên hệ thống khung pháp lý hiện hành của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, bao gồm:

• BLTTDS năm 2015: Trọng tâm là Chương VIII (từ Điều 111 đến Điều 142) quy định toàn diện về thẩm quyền, căn cứ, điều kiện, 17 biện pháp cụ thể, thủ tục áp dụng, thay đổi, hủy bỏ và giải quyết khiếu nại, kiến nghị liên quan đến BPKCTT; đối chiếu với BLTTDS năm 2004 (sửa đổi, bổ sung năm 2011) và Pháp lệnh giải quyết các vụ án dân sự năm 1994.
• Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015: Nguyên tắc quyền tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận và tự định đoạt của đương sự (Điều 3); căn cứ xác định thiệt hại do tính mạng, sức khỏe bị xâm phạm (Điều 590, Điều 591); hiệu lực của giao dịch dân sự chuyển nhượng bất động sản (Điều 119).
• Các văn bản hướng dẫn và luật chuyên ngành liên quan: Nghị quyết số 02/2020/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao; Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007; Luật Hàng không dân dụng Việt Nam; Bộ luật Hàng hải Việt Nam; Luật Công chứng năm 2014; Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, quá cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam.

Về phương diện học thuật, tác giả kế thừa và phát triển cơ sở lý luận từ các giáo trình và công trình nghiên cứu chuyên khảo đã công bố: Giáo trình Luật Tố tụng dân sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội (TS. Nguyễn Công Bình, 2021) và Trường Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh (2017); sách chuyên khảo của Tưởng Duy Lượng (2014); luận văn thạc sĩ của Nguyễn Phương Anh (2014), Phan Thị Hồng Hạnh (2022); luận án tiến sĩ của Trần Phương Thảo (2012, 2017); cùng các bài viết nghiên cứu của PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa (2010), ThS. Vũ Đức Hoàng (2010), Lê Vinh Châu (2011), TS. Nguyễn Thị Hoài Phương (2010) và các nghiên cứu chuyên sâu của PGS.TS. Trần Anh Tuân (2004, 2005, 2010).

Các phương pháp nghiên cứu được tác giả sử dụng bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Được áp dụng xuyên suốt để giải mã cấu trúc điều luật, làm rõ bản chất pháp lý của từng BPKCTT, phân tích số liệu thống kê và đánh giá nguyên nhân của các tồn tại, vướng mắc thực tiễn.
• Phương pháp so sánh pháp luật: Sử dụng để đối chiếu quy định của BLTTDS năm 2015 với BLTTDS năm 2004, Pháp lệnh năm 1994 và các luật chuyên ngành (như đối chiếu thẩm quyền cấm tiếp xúc nạn nhân bạo lực gia đình giữa BLTTDS và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007).
• Phương pháp thống kê và hệ thống hóa: Phân loại, tổng hợp số liệu thụ lý, giải quyết án dân sự và số liệu đơn yêu cầu áp dụng BPKCTT tại TAND tỉnh Lào Cai.

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được trích xuất từ Báo cáo công tác số 583-BC/TA (hoặc 583-BC/TAND) ngày 27/5/2020 của TAND tỉnh Lào Cai, số liệu thống kê giai đoạn 2019-2023 của Văn phòng TAND tỉnh Lào Cai, cùng hồ sơ các vụ án thực tế đã xét xử tại TAND tỉnh Lào Cai, TAND TP. Lào Cai và TAND huyện Sa Pa.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề chung về biện pháp khẩn cấp tạm thời theo pháp luật tố tụng dân sự

Chương này tập trung hoàn thiện hệ thống lý luận về BPKCTT với các luận điểm chính:

• Khái niệm và đặc điểm: BPKCTT là những biện pháp do cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền quyết định áp dụng nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách của đương sự, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tài sản tránh thiệt hại không thể khắc phục, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải quyết vụ án hoặc bảo đảm thi hành án. Chế định mang 04 đặc trưng pháp lý cơ bản: (1) Tính khẩn cấp (thời gian xem xét ngắn, thủ tục thi hành khẩn trương); (2) Tính tạm thời (chỉ là giải pháp tình thế, không giải quyết triệt để nội dung vụ án, không có giá trị vĩnh viễn, có thể bị thay đổi hoặc hủy bỏ); (3) Tính bảo đảm (bảo vệ quyền nhân thân, bảo toàn nguyên trạng tài sản và chứng cứ); (4) Tính có hiệu lực thi hành ngay (các bên phải chấp hành ngay, không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm mà chỉ được khiếu nại, kiến nghị).
• Cơ sở xây dựng và phân loại: Xuất phát từ nguyên tắc bảo đảm quyền tự định đoạt của đương sự, bảo đảm tính hiệu quả và bảo vệ quyền lợi bình đẳng giữa các bên. Phân loại theo thẩm quyền gồm BPKCTT Tòa án tự mình áp dụng (Điều 135 BLTTDS) và BPKCTT Tòa án áp dụng theo yêu cầu của đương sự (Điều 111, Điều 133 BLTTDS). Phân loại theo điều kiện bảo đảm gồm nhóm không bắt buộc thực hiện biện pháp bảo đảm (khoản 1, 2, 3, 4, 5, 9, 12, 13, 14, 17 Điều 114) và nhóm bắt buộc thực hiện biện pháp bảo đảm tài chính (khoản 6, 7, 8, 10, 11, 15, 16 Điều 114).
• Hệ thống 17 BPKCTT cụ thể (Điều 114): Tác giả phân tích chi tiết điều kiện áp dụng của từng biện pháp, chỉ ra các điểm mới của BLTTDS năm 2015 như bổ sung đối tượng là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi (Điều 115); mở rộng chi phí bảo hiểm và tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (Điều 118); bổ sung trường hợp tạm đình chỉ quyết định đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (Điều 119); cùng các biện pháp mới hoàn toàn như cấm xuất cảnh đối với người có nghĩa vụ (Điều 128), cấm tiếp xúc với nạn nhân bạo lực gia đình (Điều 129), tạm dừng việc đóng thầu (Điều 130), bắt giữ tàu bay, tàu biển (Điều 131). Đồng thời, tác giả chỉ ra điểm bất hợp lý trong kỹ thuật lập pháp khi khoản 10 và 11 Điều 114 gộp lẫn các nhóm phong tỏa tài khoản và tài sản, nhưng phần quy định chi tiết lại tách thành 03 điều luật riêng biệt (Điều 124, 125, 126).
• Trình tự, thủ tục áp dụng, thay đổi, hủy bỏ và khiếu nại: Quy trình 04 bước (tiếp nhận đơn -> xem xét tài liệu chứng cứ -> ra quyết định buộc bảo đảm -> ban hành quyết định áp dụng). Thời hạn xem xét đơn áp dụng đồng thời với đơn khởi kiện là 48 giờ (khoản 3 Điều 133). Thủ tục khiếu nại của đương sự và kiến nghị của Viện kiểm sát có thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận quyết định, do Chánh án Tòa án giải quyết và đây là quyết định cuối cùng (Điều 140, Điều 141 BLTTDS và Nghị quyết số 02/2020/NQ-HĐTP).

Chương 2: Thực tiễn thực hiện các quy định hiện hành về biện pháp khẩn cấp tạm thời trong tố tụng dân sự tại Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai và kiến nghị

Chương 2 đánh giá thực trạng áp dụng BPKCTT gắn liền với đặc thù kinh tế - xã hội địa phương và phân tích các vướng mắc qua hồ sơ xét xử thực tế:

• Khái quát địa bàn và số liệu xét xử: Lào Cai là tỉnh miền núi biên giới, có 25 nhóm ngành dân tộc (đồng bào thiểu số chiếm 64,09% dân số), giữ vị trí cầu nối hành lang kinh tế Côn Minh - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, phát triển mạnh công nghiệp luyện kim, hóa chất (KCN Tằng Loỏng), khai thác khoáng sản và du lịch Sa Pa. Hoạt động kinh tế sôi động kéo theo các tranh chấp dân sự, kinh doanh thương mại gia tăng về quy mô và tính chất phức tạp. Năm 2023, TAND tỉnh Lào Cai đạt kết quả giải quyết chung 98,58% (vượt 8,58% kế hoạch), riêng tỷ lệ xét xử án dân sự vượt 12,96%.
• Thực trạng áp dụng BPKCTT: Số lượng vụ việc áp dụng BPKCTT tại TAND tỉnh Lào Cai nhìn chung không nhiều. Giai đoạn 2019-2023, Tòa án thụ lý tổng cộng 21 đơn yêu cầu áp dụng BPKCTT và đã chấp nhận 18 đơn (tỷ lệ 85,71%). Tòa án địa phương rất hạn chế việc chủ động tự mình ra quyết định áp dụng BPKCTT theo Điều 135. Bốn BPKCTT được đương sự yêu cầu áp dụng nhiều nhất gồm: (1) Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp; (2) Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp; (3) Phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ; (4) Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định.
• Phân tích các vụ án điển hình:
  • Vụ án 1 (Áp dụng phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ): Vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản giữa nguyên đơn Nguyễn Thị Lan P và bị đơn Vũ Thanh H. Bà P cho bà H vay gốc 3.385.000.000 đồng; tại cấp sơ thẩm (Bản án số 28/2019/DS-ST ngày 07/11/2019 của TAND TP. Lào Cai), Tòa án buộc bà H trả tổng số nợ gốc và lãi là 4.287.667.000 đồng. Quá trình chuẩn bị xét xử phúc thẩm, bà H ký Hợp đồng chuyển nhượng số 54 ngày 06/3/2020 chuyển nhượng căn nhà gắn liền với thửa đất tại GCNQSDĐ số Y095873 (tổ 26, phường P, TP. Lào Cai) cho ông Mai Xuân H với giá ghi 1.000.000.000 đồng. Nguyên đơn làm đơn yêu cầu và nộp bảo lãnh ngân hàng. Hội đồng xét xử phúc thẩm TAND tỉnh Lào Cai đã ban hành Quyết định số 45/QĐ-ADBPKCTT ngày 06/3/2020 phong tỏa tài sản căn nhà này. Bị đơn khiếu nại nhưng TAND tỉnh Lào Cai bác khiếu nại, giữ nguyên quyết định vì hợp đồng chuyển nhượng tuy có công chứng nhưng chưa đăng ký vào sổ địa chính theo Điều 119 BLDS nên quyền sở hữu chưa chuyển giao hợp pháp, mặt khác giá trị căn nhà 1 tỷ đồng nhỏ hơn nghĩa vụ nợ hơn 4 tỷ đồng của bà H.
  • Vụ án 2 (Hủy bỏ BPKCTT cấm thay đổi hiện trạng): Vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất tại huyện Sa Pa (Bản án số 14/2018/DS-ST ngày 28/11/2018 của TAND huyện Sa Pa). Khối tài sản chung 1.300m² của cụ Vũ Văn Đ và cụ Trần Thị H; sau khi cụ Đ chết, cụ H tự ý thỏa thuận giao đất thi hành án cho bà Nguyễn Thị H1. Năm 2014, bà H1 chuyển nhượng giấy tay cho anh Phan Công S với giá 2.000.000.000 đồng. Tháng 7/2018, anh S dựng 01 nhà tôn sắt diện tích 6m² và rào tôn xung quanh đất. TAND huyện Sa Pa ban hành Quyết định số 02/2018/QĐ-BPKCTT ngày 27/8/2018 cấm thay đổi hiện trạng tài sản. Đến khi xét xử sơ thẩm, Tòa án quyết định hủy bỏ Quyết định số 02/2018/QĐ-BPKCTT do nhận thấy việc giải quyết dứt điểm vụ án chỉ cần tuyên buộc anh S tháo dỡ nhà tôn 6m² và hàng rào trả lại đất cho các nguyên đơn, không cần thiết phải tiếp tục duy trì BPKCTT.
  • Vụ án 3 (Bất cập trong ấn định biện pháp bảo đảm): Vụ án bà Nguyễn Thị B cho ông Hồ Vinh C mượn 2,5 tỷ đồng (thời hạn 03 tháng không lãi). Đến hạn ông C trốn tránh và treo biển bán căn nhà tại số 152 Nguyễn Trung Trực, TP. Lào Cai (tài sản duy nhất sau khi căn nhà tại Sa Pa bị xử lý nợ). Bà B yêu cầu áp dụng BPKCTT. TAND TP. Lào Cai định giá căn nhà là 2,9 tỷ đồng và yêu cầu bà B phải nộp biện pháp bảo đảm đúng bằng 2,9 tỷ đồng. Do không đủ khả năng tài chính (nhà bà B đang ở chỉ trị giá 1,7 tỷ đồng), bà B không nộp được bảo đảm. Hậu quả là ông C đã bán nhà trước khi mở phiên tòa, dẫn đến bản án có hiệu lực pháp luật nhưng không thể thi hành.
• Các vướng mắc, bất cập được tác giả chỉ ra:
  1. Thủ tục và thời hạn: Thời hạn 48 giờ quy định tại khoản 3 Điều 133 BLTTDS năm 2015 để Thẩm phán xem xét ra quyết định là quá dài đối với các tình huống tẩu tán tài sản nhanh chóng; BLTTDS không quy định rõ việc áp dụng BPKCTT vào ngày nghỉ, ngày lễ trong khi các tổ chức công chứng và tín dụng vẫn có thể thực hiện giao dịch ngoài giờ hành chính.
  2. Thực hiện biện pháp bảo đảm và phạm vi tài sản: Việc Tòa án ấn định số tiền bảo đảm ngang bằng với toàn bộ giá trị tài sản định giá (như vụ án bà B và ông C) là sai tinh thần luật, bởi số tiền bảo đảm chỉ nhằm bồi thường thiệt hại thực tế phát sinh nếu áp dụng sai (như tiền lãi, chi phí phát sinh). Ngoài ra, các biện pháp kê biên, cấm chuyển dịch hiện chỉ áp dụng giới hạn với tài sản đang tranh chấp, không áp dụng cho tài sản khác của người có nghĩa vụ, làm giảm hiệu quả thu hồi nợ.
  3. Phong tỏa tài sản đang thế chấp ngân hàng: Thực tiễn phát sinh tranh chấp hợp đồng mua bán hoặc vay nợ, người có nghĩa vụ có tài sản thế chấp tại ngân hàng có giá trị lớn hơn nhiều so với dư nợ vay. Tòa án thực tế đã ra quyết định "phong tỏa giá trị còn lại của tài sản", tuy nhiên BLTTDS năm 2015 chỉ quy định "phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ" (Điều 126), tạo ra khoảng trống pháp lý và lúng túng trong nghiệp vụ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp kết quả áp dụng BPKCTT trong giải quyết các vụ án dân sự tại TAND tỉnh Lào Cai giai đoạn 2019-2023 qua bảng số liệu sau:

Chỉ số thống kê thực tiễn áp dụng BPKCTT	Số lượng / Tỷ lệ thực hiện
Tổng số đơn yêu cầu TAND tỉnh Lào Cai áp dụng BPKCTT (2019-2023)	21 đơn
Số đơn được TAND tỉnh Lào Cai chấp nhận ra quyết định áp dụng	18 đơn
Tỷ lệ chấp nhận đơn yêu cầu áp dụng BPKCTT	85,71%
Tỷ lệ Tòa án chủ động tự mình ra quyết định áp dụng (Điều 135)	Rất hạn chế (chủ yếu theo yêu cầu của đương sự)
Nhóm BPKCTT được áp dụng nhiều nhất	Cấm chuyển dịch quyền tài sản; Cấm thay đổi hiện trạng; Phong tỏa tài sản người có nghĩa vụ; Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi
Kết quả giải quyết án dân sự chung của TAND tỉnh Lào Cai năm 2023	Đạt 98,58% (tỷ lệ xét xử án dân sự vượt 12,96% chỉ tiêu)

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, tác giả đã:

• Hệ thống hóa toàn diện các căn cứ lý luận và phân tích sâu sắc các điểm mới của chế định BPKCTT trong BLTTDS năm 2015 so với các văn bản pháp lý thời kỳ trước.
• Đưa ra bức tranh thực tế về tình hình thụ lý, xét xử và giải quyết yêu cầu BPKCTT tại một tỉnh miền núi biên giới phía Bắc, phân tích cụ thể 03 hồ sơ vụ án thực tế với đầy đủ các quyết định áp dụng, hủy bỏ và khiếu nại.
• Phát hiện và mổ xẻ chính xác các xung đột pháp lý: sự bất hợp lý về thời hạn 48 giờ; sự nhầm lẫn giữa biện pháp bảo đảm với giá trị tài sản tranh chấp; và sự thiếu vắng cơ chế xử lý giá trị thặng dư đối với tài sản đang thế chấp.

Các nhóm kiến nghị tác giả đề xuất bao gồm:

1. Hoàn thiện quy định của pháp luật:
   • Sửa đổi khoản 3 Điều 133 BLTTDS theo hướng rút ngắn thời hạn xem xét áp dụng BPKCTT xuống dưới 48 giờ đối với các trường hợp khẩn cấp có nguy cơ tẩu tán tài sản ngay tức khắc; bổ sung quy định cho phép Thẩm phán thụ lý và ban hành quyết định BPKCTT trong ngày nghỉ, ngày lễ khi có yêu cầu khẩn cấp.
   • Hướng dẫn cụ thể khoản 1 Điều 136 BLTTDS về phương pháp xác định mức tiền hoặc giấy tờ có giá làm biện pháp bảo đảm: mức bảo đảm chỉ tính trên cơ sở tổn thất thực tế dự kiến có thể xảy ra do việc áp dụng BPKCTT không đúng, tuyệt đối không tính bằng toàn bộ giá trị khối tài sản bị áp dụng BPKCTT.
   • Bổ sung quy định rõ ràng về cơ chế "phong tỏa giá trị còn lại của tài sản đang thế chấp" tại Điều 126 BLTTDS, quy định sự phối hợp bắt buộc giữa Tòa án, cơ quan thi hành án và tổ chức tín dụng nhận thế chấp.
   • Mở rộng phạm vi áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với các tài sản khác thuộc sở hữu của người có nghĩa vụ nhằm bảo đảm nghĩa vụ thi hành án, tránh giới hạn cứng nhắc trong phạm vi tài sản tranh chấp.
2. Nâng cao hiệu quả thực thi tại Tòa án:
   • Tăng cường tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ Thẩm phán, Thư ký Tòa án tại địa phương, khắc phục tâm lý e ngại trách nhiệm bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
   • TAND tối cao cần sớm ban hành nghị quyết hướng dẫn thống nhất các tiêu chí xác định "có căn cứ", "nguy cơ tẩu tán tài sản" và hướng dẫn áp dụng BPKCTT đối với các tranh chấp lao động, hôn nhân gia đình để bảo vệ nhóm người yếu thế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn tồn tại một số giới hạn do phạm vi tiếp cận của tác giả:

• Dữ liệu thực tiễn và các bản án khảo sát chỉ giới hạn trong phạm vi các Tòa án nhân dân thuộc tỉnh Lào Cai giai đoạn 2019-2023, chưa có điều kiện đối chiếu, so sánh với số liệu tại các tỉnh miền núi lân cận hoặc các trung tâm đô thị lớn.
• Khóa luận mới chỉ tập trung phân tích BPKCTT trong các vụ án dân sự được giải quyết theo thủ tục tố tụng thông thường; các thủ tục đặc thù như thủ tục rút gọn, giải quyết việc dân sự, hoặc áp dụng BPKCTT trong thủ tục phá sản và trọng tài thương mại chưa được đề cập sâu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Khảo sát thực tiễn áp dụng BPKCTT theo hướng so sánh liên vùng giữa các Tòa án nhân dân khu vực Tây Bắc với khu vực đồng bằng và đô thị loại một.
• Nghiên cứu cơ chế áp dụng BPKCTT trong các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR), đặc biệt là tố tụng trọng tài thương mại quốc tế trong bối cảnh thương mại biên giới qua cửa khẩu Lào Cai ngày càng gia tăng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về hệ thống lý luận BPKCTT, phân tích điều luật đối chiếu giữa BLTTDS năm 2015 và BLTTDS năm 2004, cùng phương pháp tiếp cận nghiên cứu hồ sơ vụ án thực tế.
• Thẩm phán, Thẩm tra viên, Thư ký Tòa án tại các Tòa án địa phương: Tham khảo cách nhận diện và xử lý các tình huống phức tạp trong thực tiễn như tính hợp pháp của hợp đồng chuyển nhượng chưa đăng ký biến động khi áp dụng BPKCTT, hay kinh nghiệm hủy bỏ BPKCTT khi xét thấy không còn cần thiết.
• Luật sư và người tham gia tố tụng: Giúp nhận diện rõ quy trình nộp đơn, tài liệu chứng cứ kèm theo và đặc biệt là kinh nghiệm tính toán, bảo vệ quyền lợi về mức tiền thực hiện biện pháp bảo đảm tài chính theo Điều 136 BLTTDS.

Phần nội dung đáng tham khảo nhất của công trình là hệ thống phân tích thực chứng tại Chương 2, nơi tác giả chỉ ra các sai sót thực tế trong việc ấn định mức tiền bảo đảm và tình trạng vướng mắc khi xử lý tài sản đang thế chấp tại ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ TAND tỉnh Lào Cai chấp nhận đơn yêu cầu áp dụng BPKCTT giai đoạn 2019-2023 là bao nhiêu và những biện pháp nào được sử dụng nhiều nhất? Trong giai đoạn 2019-2023, TAND tỉnh Lào Cai tiếp nhận tổng cộng 21 đơn yêu cầu áp dụng BPKCTT và đã chấp nhận 18 đơn, đạt tỷ lệ 85,71%. Bốn biện pháp được đương sự yêu cầu áp dụng nhiều nhất gồm: Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp; Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp; Phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ; và Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định.

Căn cứ pháp lý nào khiến TAND tỉnh Lào Cai bác khiếu nại của bị đơn Vũ Thanh H trong vụ án tranh chấp hợp đồng vay tài sản với bà Nguyễn Thị Lan P? TAND tỉnh Lào Cai bác khiếu nại của bà Vũ Thanh H và duy trì Quyết định số 45/QĐ-ADBPKCTT phong tỏa căn nhà dựa trên hai căn cứ: Thứ nhất, Hợp đồng chuyển nhượng nhà đất số 54 ngày 06/3/2020 giữa bà H và ông Mai Xuân H tuy đã được công chứng nhưng chưa đăng ký vào sổ địa chính tại cơ quan có thẩm quyền, nên theo quy định tại Điều 119 BLDS thì quyền sở hữu chưa chuyển giao hợp pháp cho chủ sở hữu mới. Thứ hai, giá trị căn nhà ghi trong hợp đồng là 1 tỷ đồng, trong khi nghĩa vụ nợ của bà H đối với bà P là trên 4 tỷ đồng; nguyên đơn đã thực hiện đầy đủ biện pháp bảo lãnh ngân hàng theo Điều 136 BLTTDS.

Sai sót của Tòa án trong việc ấn định biện pháp bảo đảm tài chính đối với vụ việc của bà Nguyễn Thị B là gì và gây ra hậu quả ra sao? Trong vụ án bà B khởi kiện ông Hồ Vinh C đòi 2,5 tỷ đồng, Tòa án xác minh căn nhà số 152 Nguyễn Trung Trực trị giá 2,9 tỷ đồng và yêu cầu bà B phải nộp biện pháp bảo đảm đúng bằng 2,9 tỷ đồng mới áp dụng BPKCTT. Quyết định này sai tinh thần của khoản 1 Điều 136 BLTTDS, bởi số tiền bảo đảm chỉ tương đương với thiệt hại thực tế có thể phát sinh nếu áp dụng sai chứ không thể cào bằng với toàn bộ giá trị khối tài sản. Hậu quả là bà B không đủ tiền nộp bảo đảm, ông C đã kịp bán căn nhà duy nhất trước phiên xử, khiến bản án thắng kiện của Tòa án không thể thi hành trên thực tế.

Những BPKCTT nào bắt buộc đương sự phải nộp biện pháp bảo đảm tài chính trước khi Tòa án ra quyết định? Căn cứ khoản 1 Điều 136 BLTTDS năm 2015, người yêu cầu áp dụng BPKCTT bắt buộc phải nộp chứng từ bảo lãnh ngân hàng hoặc nộp khoản tiền, kim khí quý, đá quý, giấy tờ có giá do Tòa án ấn định khi yêu cầu các biện pháp quy định tại: khoản 6 (Kê biên tài sản đang tranh chấp), khoản 7 (Cấm chuyển dịch quyền về tài sản), khoản 8 (Cấm thay đổi hiện trạng tài sản), khoản 10 (Phong tỏa tài khoản), khoản 11 (Phong tỏa tài sản ở nơi gửi giữ), khoản 15 (Tạm dừng việc đóng thầu), và khoản 16 (Bắt giữ tàu bay, tàu biển).

Thời hạn xem xét áp dụng BPKCTT 48 giờ quy định tại khoản 3 Điều 133 BLTTDS năm 2015 bộc lộ bất cập gì trong thực tế? Khoản 3 Điều 133 quy định Thẩm phán có thời hạn 48 giờ kể từ khi nhận đơn yêu cầu cùng đơn khởi kiện để xem xét ra quyết định. Trong các trường hợp cấp bách liên quan đến tài sản (như chuyển nhượng bất động sản, tẩu tán số dư tài khoản ngân hàng), khoảng thời gian 48 giờ là tương đối dài, tạo kẽ hở thời gian cho người có nghĩa vụ tẩu tán tài sản. Mặt khác, luật không quy định cơ chế thụ lý và ra quyết định trong ngày nghỉ, ngày lễ, trong khi các tổ chức tín dụng và văn phòng công chứng có thể vẫn giải quyết giao dịch, làm mất đi tính nhanh chóng và triệt tiêu mục đích ngăn chặn của BPKCTT.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và các quy định pháp luật hiện hành về chế định biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Thông qua phân tích thực chứng tại Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai giai đoạn 2019-2023 với tỷ lệ chấp nhận đơn đạt 85,71%, công trình đã chỉ rõ những kết quả đạt được cùng các vướng mắc nổi cộm về thời hạn xem xét, phương pháp tính biện pháp bảo đảm và phong tỏa tài sản đang thế chấp ngân hàng. Các đề xuất sửa đổi lập pháp và giải pháp nâng cao kỹ năng nghiệp vụ xét xử được nêu trong khóa luận mang giá trị thực tiễn cao, đóng góp thiết thực cho công tác hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 MOT SÓ VAN DE CHUNG VE BIEN PHAP KHAN CAP TẠM THỜI THEO PHAP LUAT TÓ TUNG DÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc diem, ý nghĩa và phân loại biện pháp khan cấp tạm thời theo pháp luật tô tụng dan sự 1. Khái uiệm về biệu pháp khâm cấp tạm thời Theo nguyên tắc tố tụng, giải quyết các vụ việc dân sự của Toa an được thực hién theo một trình tự các thủ tục do luật định và chỉ sau khi đã thực hién day đủ trình tự các thủ tục đó Toa án mới có thé ra phán quyết về nội dung vụ việc dân su: Thời gian dé Tòa anra phan quyết giải quyết về nội dung vụ việc dân sự thường là không thé ngắn và chỉ sau khi Tòa án đã xem xét, nghiên cứu, đánh giá day đủ chúng cứ, toàn điện các yêu câu của các đương sự thì Tòa án mới ra phán quyết giải quyết nội dung vụ việc dân su. Tuy nhiên, trong quá trình giải quyết một số vụ việc dân sự, vi clưưa thé ban hanh ngay bản án, quyết dinh giải quyét nội dung vụ việc dân sự, nhưng do cân phải kip thời bảo vệ quyên, lợi ích của đương sự, tránh cho đương sự khỏi bị thiệt hại và phải đáp ứng ngay nhu cầu cập bách của đương su, néu khôngtính mang, sức khỏe của đương sự sẽ không được đêm bảo hoặc do cân phải bảo vệ ngay chứng cứ dùng dé giải quyết vụ việc dân sự, nều không chứng cử đó sẽ bị hủy hoại, không thê giải quyết được vụ án hoặc do cần phải bảo toàn tài sản của đương sự dé đảm bảo cho kha năng thi hành án thì Tòa én cần phải ra ngay quyét định áp đụng một hoặc mét s6 giải pháp nhằm tam thời đáp ứng nhu câu cập bách của đương sự, bảo vệ chứng cứ, bão toàn tai sản.

Những giải pháp trước mat nhằm kịp thời bảo vệ quyên, lợi ích của đương sự này goi là “biện phápkhẩn cap tam thời” (BPKCTT) nhằm bảo vệ chứng cứ, tai sản bảo dam cho việc giải quyết vu việc dân su và thi hành én Trong những trường hợp khẩn cấp, BPKCTT sẽ được Tòa án sử dung kết hop với mat số biện pháp khác nhw biện pháp hòa gai, biện pháp chứng minh nhằm giải quyết vu án Theo Từ dién giãi thích thuật ngữ Luật hoc của Trường Dai học Luật Hà Nội, năm. 1999: “Biển pháp khẩn cấp tam thời là biện pháp toà án quyết đình dp dung trong quá 6 trình giải quyết vụ án dén sự nhằm giải quyết như cau cấp bách của đương sự, bảo vệ bằng chứng. bảo đâm việc thi hành an‘! Theo giáo trình Luật tổ tung dân sự của Trường Dai học quốc gia TP. H6 Chí Minh, 2017 thi BPKCTT được đính ngiĩa: “Bién phápkhẩn cấp tam thời là những biên pháp được guy định trong Bộ luật tổ tung dân sự và các văn ban quy phạm pháp luật khác do cơ quan tiền hành té hang co thẩm quyển quyết định áp dụng nhằm giải quyết nhu cẩu cắp bách của đương sự: bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tài sản tránh gay thiệt hại không thể khắc phục được, đồng thời tạo điều kiên thuận lợi cho việc giải quyết vu dn hoặc thi hành án trong quá trình giải quyết vụ việc dan su“? Trên cơ sở nghiên cứu các quy định của BLTTDS năm 2015 và tham khảo các khái niém trên có thê rút ra khái niém về biện pháp khẩn cấp tam thời như sau: “Biên pháp khẩn cắp tạm thời là những biện pháp được áp ding bởi cơ quan tién hành té hing có thâm quyển nhằm muc dich giải quyết nhu cẩu của đương sự.

bảo vệ chứng cứ. tài sản nhằm tránh thiệt hai và bdo dam viêc thi hành an theo dimg quy dinh ”. của pháp luất 1.