Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển làng nghề chè truyền thống tại địa bàn xã phúc xuân thành phố thái nguyên tỉnh thái nguyên

Nghiên cứu và đề xuất giải pháp phát triển làng nghề chè truyền thống tại Phúc Xuân, Thái Nguyên, nhằm bảo tồn và nâng cao giá trị văn hóa, kinh tế địa phương.

• Tác giả: Hà Nghiệp Thuận
• Người hướng dẫn: TS. Kiều Thị Thu Hương
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển làng nghề chè truyền thống tại địa bàn xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• I. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• I.1. Tính cấp thiết của đề tài
• I.2. Mục tiêu nghiên cứu
• I.2.1. Mục tiêu chung
• I.2.2. Mục tiêu cụ thể
• I.3. Ý nghĩa khoa học của luận văn
• I.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• I.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• II. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• II.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• II.2. Một số khái niệm cơ bản về nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống
• II.2.1. Tiêu chí công nhận nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống
• II.2.2. Phân loại làng nghề
• II.3. Vai trò của làng nghề đối với sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội
• II.4. Chủ trương chính sách phát triển làng nghề
• II.5. Những khái niệm cơ bản về cây chè
• III. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• IV. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• IV.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• IV.1.1. Điều kiện tự nhiên
• IV.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• IV.2. Thực trạng phát triển sản xuất chè ở xã Phúc Xuân - TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• IV.2.1. Tình hình phát triển sản xuất chè ở xã Phúc Xuân
• IV.2.2. Đặc điểm chung của nhóm hộ nghiên cứu
• IV.2.3. Tình hình sản xuất chè của 2 nhóm hộ điều tra
• IV.2.4. Thực trạng phát triển làng nghề chè tại Phúc Xuân
• IV.2.5. Tình hình sản xuất chè của nhóm hộ điều tra
• IV.2.6. So sánh chi phí sản xuất chè của hộ tham gia làng nghề và hộ không tham gia làng nghề
• IV.2.7. Kết quả sản xuất một sào chè của các hộ điều tra trong 1 năm
• IV.2.8. Phân tích hiệu quả sản xuất chè của các hộ
• IV.2.9. Thị trường tiêu thụ sản phẩm chè của các hộ điều tra tham gia làng nghề và hộ không tham gia làng nghề trên địa bàn xã Phúc Xuân
• IV.2.10. Về tập huấn kỹ thuật của 2 nhóm hộ
• IV.2.11. Những thuận lợi và khó khăn trong phát triển làng nghề chè
• IV.2.11.1. Những thuận lợi phát triển làng nghề chè
• IV.2.11.2. Khó khăn của làng nghề chè
• IV.2.12. Một số giải pháp phát triển làng nghề chè truyền thống
• V. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• V.1. Đối với các cấp chính quyền
• V.2. Đối với làng nghề chè
• V.3. Đối với hộ sản xuất chè
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về làng nghề chè truyền thống tại Phúc Xuân Thái Nguyên

Làng nghề chè tại Phúc Xuân, Thái Nguyên là một trong những làng nghề truyền thống nổi tiếng của Việt Nam. Với lịch sử lâu đời, làng nghề này không chỉ góp phần vào phát triển kinh tế địa phương mà còn bảo tồn các giá trị văn hóa độc đáo. Chè truyền thống ở đây được sản xuất theo phương pháp thủ công, mang hương vị đặc trưng của vùng đất Thái Nguyên. Tuy nhiên, sự phát triển của làng nghề đang đối mặt với nhiều thách thức như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, và thị trường tiêu thụ không ổn định.

1.1. Lịch sử và giá trị văn hóa của làng nghề chè

Làng nghề chè tại Phúc Xuân có lịch sử hình thành từ hàng trăm năm, gắn liền với văn hóa trồng và chế biến chè của người dân địa phương. Sản phẩm chè ở đây không chỉ là thức uống mà còn là biểu tượng văn hóa, thể hiện tinh hoa của nông nghiệp truyền thống. Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa này là một trong những mục tiêu quan trọng của nghiên cứu phát triển làng nghề.

1.2. Vai trò kinh tế của làng nghề chè

Làng nghề chè đóng vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân. Sản phẩm chè không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế, góp phần vào phát triển bền vững của vùng. Tuy nhiên, sự cạnh tranh trên thị trường chè ngày càng gay gắt đòi hỏi làng nghề phải có những giải pháp phát triển hiệu quả.

II. Thực trạng phát triển làng nghề chè tại Phúc Xuân

Nghiên cứu phát triển làng nghề chè tại Phúc Xuân cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù có tiềm năng lớn, nhưng quy mô sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, và thiếu sự liên kết giữa các hộ sản xuất đang là những rào cản chính. Bên cạnh đó, bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch chè cũng là những yếu tố cần được quan tâm để tạo thêm giá trị cho làng nghề.

2.1. Quy mô sản xuất và công nghệ

Quy mô sản xuất của làng nghề chè tại Phúc Xuân chủ yếu là nhỏ lẻ, manh mún. Công nghệ sản xuất vẫn còn lạc hậu, chưa áp dụng nhiều tiến bộ kỹ thuật hiện đại. Điều này dẫn đến năng suất và chất lượng sản phẩm chưa cao, khó cạnh tranh trên thị trường chè. Việc đầu tư vào công nghệ và hỗ trợ nông dân là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất.

2.2. Thị trường tiêu thụ và liên kết sản xuất

Thị trường chè hiện nay đang gặp nhiều biến động, ảnh hưởng đến việc tiêu thụ sản phẩm của làng nghề. Sự liên kết giữa các hộ sản xuất và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, thiếu sự phối hợp đồng bộ. Việc hình thành hợp tác xã chè và tăng cường quảng bá sản phẩm là những giải pháp cần được thực hiện để mở rộng thị trường.

III. Giải pháp phát triển làng nghề chè truyền thống

Để phát triển bền vững làng nghề chè tại Phúc Xuân, cần có những giải pháp phát triển toàn diện. Trong đó, việc nâng cao chất lượng sản phẩm, áp dụng công nghệ hiện đại, và phát triển du lịch chè là những hướng đi quan trọng. Bên cạnh đó, bảo tồn văn hóa và tăng cường liên kết giữa các hộ sản xuất cũng là yếu tố không thể thiếu.

3.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm và công nghệ

Việc áp dụng công nghệ hiện đại vào sản xuất chè là cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận các kỹ thuật mới cũng là yếu tố quan trọng. Các chương trình tập huấn và đào tạo cần được tổ chức thường xuyên để cải thiện kỹ năng sản xuất của người dân.

3.2. Phát triển du lịch chè và bảo tồn văn hóa

Du lịch chè là một hướng đi tiềm năng để tăng thêm giá trị cho làng nghề. Việc kết hợp giữa sản xuất chè và du lịch sẽ thu hút khách tham quan, tăng doanh thu cho người dân. Đồng thời, bảo tồn văn hóa truyền thống cũng là yếu tố quan trọng để duy trì bản sắc của làng nghề.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn Việt Nam, làng nghề truyền thống đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho lao động nông nhàn và gìn giữ các giá trị văn hóa bản địa. Nghị quyết số 26/NQTW Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về "Nông nghiệp, nông dân, nông thôn" đã khẳng định phát triển bền vững ngành nghề nông thôn là một nội dung trọng tâm. Tuy nhiên, trên bình diện chung, nhiều làng nghề vẫn tồn tại hạn chế: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiết bị thô sơ, công nghệ lạc hậu, thiếu thông tin thị trường, khả năng cạnh tranh thấp và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Tỉnh Thái Nguyên là địa phương có thế mạnh đặc biệt về sản xuất và chế biến chè với diện tích chè lớn thứ 2 cả nước (19.100 ha năm 2014). Toàn tỉnh có 162 làng nghề được công nhận, trong đó có 140 làng nghề chè truyền thống. Xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên nằm trong vùng chỉ dẫn địa lý chè Tân Cương nổi tiếng, có 9/15 xóm được công nhận làng nghề chè truyền thống và trên 1.200/1.430 hộ tham gia sản xuất, kinh doanh chè. Mặc dù vậy, hoạt động sản xuất chè tại địa phương vẫn gặp nhiều rào cản: liên kết chuỗi giá trị còn lỏng lẻo, thương hiệu sản phẩm làng nghề chưa đủ mạnh, tình trạng tư thương ép giá và việc lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật chưa được kiểm soát triệt để.

Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất - kinh doanh của làng nghề chè tại xã Phúc Xuân, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển bền vững làng nghề chè truyền thống tại vùng chè đặc sản.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá thực trạng phát triển sản xuất chè và hoạt động của làng nghề chè tại xã Phúc Xuân.
   • Phân tích những thuận lợi và khó khăn trong quá trình phát triển làng nghề chè tại địa phương.
   • Đề xuất các giải pháp kinh tế - kỹ thuật và chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển của làng nghề chè truyền thống xã Phúc Xuân.
3. Đối tượng nghiên cứu: Các hộ gia đình sản xuất và kinh doanh chè (bao gồm nhóm hộ tham gia làng nghề và nhóm hộ không tham gia làng nghề) trên địa bàn nghiên cứu.
4. Phạm vi nghiên cứu:
   • Phạm vi không gian: Địa bàn xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (tập trung khảo sát thực địa tại xóm Cây Thị và xóm Đèo Đá).
   • Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu trong giai đoạn từ ngày 06 tháng 01 năm 2016 đến ngày 30 tháng 05 năm 2016; chuỗi số liệu thống kê thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2013 - 2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận vận dụng hệ thống lý luận kinh tế nông nghiệp, kinh tế nông thôn và các văn bản quản lý nhà nước về phát triển ngành nghề nông thôn:

• Khung pháp lý và khái niệm: Áp dụng các định nghĩa về nghề truyền thống, làng nghề và tiêu chí công nhận làng nghề truyền thống theo Nghị định số 66/2006/NĐ-CP của Chính phủ; định hướng Chương trình "Mỗi làng một nghề" giai đoạn 2006 - 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn; Đề án "Nâng cao năng lực sản xuất, chế biến, tiêu thụ chè tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2015"; quy chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP).
• Cơ sở khoa học kỹ thuật cây chè: Khái quát đặc tính nông học của loài chè (Camellia Sinensis), yêu cầu sinh thái (nhiệt độ 15 - 23°C, lượng mưa >1500 mm, độ pH đất 4,5 - 6,0), quy trình đốn tỉa (đốn phớt, đốn lửng, đốn dàn, đốn trẻ lại), kỹ thuật thu hái (1 tôm 2 lá) và công nghệ chế biến (chè xanh, chè đen theo công nghệ OTD/CTC, chè vàng).

Phương pháp thu thập và xử lý thông tin được triển khai qua các bước:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp báo cáo thống kê định kỳ, số liệu kiểm kê đất đai, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của UBND xã Phúc Xuân qua các năm 2013 - 2016; dữ liệu từ Cục Thống kê, Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Thái Nguyên, cơ sở dữ liệu FAOSTAT và Hiệp hội Chè Việt Nam.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Phương pháp điều tra bảng hỏi: Chọn mẫu ngẫu nhiên 60 hộ nông dân trực tiếp canh tác chè tại 2 xóm trọng điểm: 30 hộ thuộc xóm Cây Thị và 30 hộ thuộc xóm Đèo Đá, chia thành 2 nhóm (hộ tham gia làng nghề và hộ không tham gia làng nghề).
  • Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA): Sử dụng kỹ thuật phát thẻ màu, thảo luận nhóm tập trung và xếp hạng ưu tiên để xác định các yếu tố thuận lợi, khó khăn của làng nghề.
  • Phỏng vấn sâu (In-depth interview): Phỏng vấn trực tiếp 3 cán bộ trong Ban chủ nhiệm làng nghề chè và 3 trưởng xóm.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Nhập liệu và tổng hợp số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel; sử dụng phương pháp thống kê mô tả (tính số bình quân, cơ cấu tỷ lệ, tốc độ phát triển liên hoàn/định gốc) và phương pháp so sánh kinh tế giữa hai nhóm hộ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu dựa trên bối cảnh tái cơ cấu kinh tế nông nghiệp và vai trò của cây chè đối với công tác giảm nghèo, làm giàu tại Thái Nguyên. Xác lập mục tiêu nghiên cứu tổng quát và 3 mục tiêu cụ thể, làm rõ đối tượng, phạm vi không gian (xã Phúc Xuân), thời gian (tháng 01 - 05/2016) cùng ý nghĩa học thuật và thực tiễn của khóa luận.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế làng nghề và cây chè:

• Khái niệm, tiêu chí công nhận và phân loại làng nghề nông thôn theo các nhóm ngành; vai trò của làng nghề trong tạo việc làm, nâng cao thu nhập (thu nhập lao động làng nghề cao gấp 3 - 4 lần lao động thuần nông, tỷ lệ hộ nghèo chỉ 3,7% so với 10,4% bình quân cả nước); chủ trương, chính sách phát triển của Nhà nước.
• Đặc điểm sinh học, yêu cầu đất đai, khí hậu của cây chè; kỹ thuật canh tác (bón phân, đốn chè, tưới tiêu, thu hái 1 tôm 2 lá) và quy trình chế biến các dòng sản phẩm chè xanh, chè đen, chè vàng. Phân tích đặc tính các nhóm giống chè: giống chè hạt truyền thống (chè Trung du chiếm khoảng 60% diện tích cả nước) và nhóm giống chè cành mới (lai LDP1, LDP2; nhập nội Kim Tuyên, Bát Tiên, Phúc Vân Tiên, TRI777).
• Cơ sở thực tiễn: Khái quát kinh nghiệm phát triển làng nghề tại Nhật Bản, phong trào "Công nghiệp Hương Trấn" ở Trung Quốc; mô hình các làng nghề tiêu biểu tại Việt Nam (lụa Vạn Phúc, gốm Bát Tràng, gỗ Đồng Kỵ). Phân tích số liệu sản xuất chè toàn cầu (FAO 2012), sản xuất chè Việt Nam (2008 - 2012) và thực trạng vùng chè tỉnh Thái Nguyên với định hướng mở rộng diện tích chè giống mới đạt 60% vào năm 2015 và phát triển vùng sản xuất an toàn VietGAP.

Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định cụ thể đối tượng khảo sát là hộ sản xuất chè tại xã Phúc Xuân; xác định phương pháp chọn mẫu 60 hộ (30 hộ xóm Cây Thị, 30 hộ xóm Đèo Đá); các công cụ PRA (xếp hạng thẻ màu, phỏng vấn sâu 3 cán bộ ban chủ nhiệm và 3 trưởng thôn). Thiết lập hệ thống công thức tính toán các chỉ tiêu tài chính nông hộ: Tổng giá trị sản xuất ($GO$), Chi phí trung gian ($IC$), Giá trị gia tăng ($VA$), Lợi nhuận ($Pr$) và các tỷ số đo lường hiệu quả trên một đơn vị diện tích (sào Bắc Bộ 360 $m^2$), hiệu quả sử dụng đồng vốn chi phí ($GO/IC, VA/IC, Pr/IC$) và hiệu quả ngày công lao động ($GO/CLĐ, VA/CLĐ$).

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Tập trung phân tích các dữ liệu thực chứng thu thập tại địa bàn nghiên cứu:

• Đặc điểm địa bàn: Tổng diện tích tự nhiên xã Phúc Xuân là 1.982 ha, đất lâm nghiệp chiếm 43,8% (871 ha), đất nông nghiệp chiếm 24,37% (483 ha), đất chưa sử dụng còn 89,3 ha (4,41%). Dân số toàn xã có 1.430 hộ với 5.340 nhân khẩu gồm 6 dân tộc (Kinh, Nùng, Trại, Sán Dìu, Cao Lan, Khơ Me); lực lượng lao động 3.346 người. Hạ tầng xã hội gồm 3 trường học và trạm y tế chuẩn quốc gia 12 giường bệnh.
• Thực trạng ngành chè xã Phúc Xuân: Tổng diện tích chè năm 2015 đạt 324 ha (trong đó có 312 ha chè kinh doanh); năng suất bình quân đạt 152 tạ/ha, sản lượng đạt 4.924,8 tấn chè búp tươi; diện tích giống chè cành mới đưa vào trồng chiếm khoảng 40% - 80% diện tích tùy vùng quy hoạch.
• So sánh hiệu quả giữa 2 nhóm hộ: Khóa luận đi sâu phân tích cơ cấu chi phí đầu vào, kỹ thuật đốn hái, cơ cấu giống chè (giữa giống chè Trung du và chè cành lai/nhập nội), năng suất thu hoạch, kết quả hạch toán kinh tế ($GO, IC, VA, Pr$) tính trên 1 sào/năm, mạng lưới tiêu thụ sản phẩm qua tư thương và mức độ tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật khuyến nông giữa nhóm hộ tham gia làng nghề và hộ sản xuất tự do ngoài làng nghề.
• Nhận diện thuận lợi, khó khăn: Đánh giá thế mạnh thổ nhưỡng cận kề Hồ Núi Cốc, kinh nghiệm canh tác lâu đời song song với điểm nghẽn về hạ tầng thủy lợi mùa khô, thiếu vốn đầu tư thâm canh, lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và tình trạng thương lái ép giá.

Phần V: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp những kết luận rút ra từ nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng hệ thống giải pháp, kiến nghị cụ thể phân cấp theo 3 nhóm đối tượng: chính quyền các cấp (UBND xã, thành phố, tỉnh), Ban quản lý/Ban chủ nhiệm làng nghề chè và bản thân các hộ nông dân trồng chè.

---

Kết quả và đóng góp

1. Hiện trạng sử dụng đất và nguồn lực tại địa bàn nghiên cứu

Tài nguyên đất đai tại xã Phúc Xuân phân bố đặc trưng theo địa hình vùng đồi núi trung du, thể hiện qua số liệu kiểm kê năm 2016:

STT	Mục đích sử dụng đất	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
1	Đất sản xuất nông nghiệp	483,0	24,37
2	Đất lâm nghiệp	871,0	43,80
3	Đất nuôi trồng thủy sản	38,3	1,93
4	Đất phi nông nghiệp	357,4	18,03
5	Đất ở	143,0	7,46
6	Đất chưa sử dụng	89,3	4,41
Tổng	Tổng diện tích tự nhiên	1.982,0	100,00

Quỹ đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng chi phối (43,8%), diện tích đất chưa sử dụng còn 89,3 ha (4,41%) tạo dư địa cho việc khai hoang, quy hoạch mở rộng vùng nguyên liệu chè tập trung trong tương lai.

2. Biến động quy mô sản xuất chè xã Phúc Xuân (2013 - 2015)

Khóa luận đã tổng hợp chuỗi số liệu thực tế phản ánh sự tăng trưởng của ngành sản xuất chè tại địa phương:

Chỉ tiêu	Đơn vị tính	Năm 2013	Năm 2014	Năm 2015	So sánh 2014/2013 (%)	So sánh 2015/2014 (%)	Tốc độ phát triển bình quân (%/năm)
Tổng diện tích	ha	310,0	328,0	324,0	+5,81	-1,22	+2,29
Năng suất chè búp tươi	tạ/ha	125,0	152,0	152,0	+21,60	0,00	+10,80
Sản lượng búp tươi	tấn	3.875,0	4.985,6	4.924,8	+28,66	-1,22	+13,72

• Diện tích trồng chè tăng từ 310 ha (2013) lên 328 ha (2014) trước khi ổn định ở mức 324 ha (2015), đạt tốc độ tăng trưởng diện tích bình quân 2,29%/năm.
• Năng suất chè tăng đột biến từ 125 tạ/ha năm 2013 lên 152 tạ/ha năm 2014 (tăng 27 tạ/ha, tương ứng tăng 21,6%) nhờ người dân đẩy mạnh áp dụng tiến bộ kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu giống và duy trì mức 152 tạ/ha trong năm 2015 (bình quân tăng 10,80%/năm).
• Sản lượng chè búp tươi đạt 4.924,8 tấn năm 2015, tăng 1.049,8 tấn so với năm 2013, đạt tốc độ tăng trưởng sản lượng bình quân 13,72%/năm.

3. Đề xuất hệ thống giải pháp của tác giả

Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Giải pháp quy hoạch và kỹ thuật canh tác: Khẩn trương rà soát, chuyển đổi diện tích chè Trung du già cỗi sang các giống chè cành chất lượng cao (LDP1, TRI777, Kim Tuyên, Phúc Vân Tiên); áp dụng nghiêm ngặt quy trình VietGAP; chuẩn hóa kỹ thuật đốn tỉa và bón phân cân đối N-P-K; kiểm soát thời gian cách ly thuốc bảo vệ thực vật.
• Giải pháp thị trường và tổ chức sản xuất: Phát huy vai trò của Ban chủ nhiệm làng nghề trong việc liên kết các hộ sản xuất, đăng ký nhãn hiệu tập thể, bao bì đóng gói mang chỉ dẫn địa lý Tân Cương; hạn chế tình trạng bán thô cho tư thương bằng cách thiết lập các hợp đồng liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp và hợp tác xã.
• Giải pháp vốn và hạ tầng: Kiến nghị các ngân hàng chính sách, quỹ khuyến nông tạo điều kiện cho hộ vay vốn trung và dài hạn để đầu tư máy sao chè bằng tôn quay inox, máy vò chè chạy điện; nâng cấp hệ thống trạm bơm, mương tưới tự chảy từ Hồ Núi Cốc để khắc phục tình trạng thiếu nước tưới trong mùa khô.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận:
  • Phạm vi điều tra thực địa giới hạn ở quy mô 60 hộ gia đình tại 2 xóm (Cây Thị và Đèo Đá), chưa thể bao quát toàn bộ 9 làng nghề chè truyền thống đã được công nhận trên địa bàn 15 xóm của toàn xã.
  • Thời gian nghiên cứu tập trung trong thời lượng 5 tháng (01/2016 - 05/2016), việc thu thập số liệu chi phí, doanh thu nông hộ chủ yếu dựa vào phương pháp phỏng vấn hồi cứu theo trí nhớ và sổ sách tự ghi của người dân, tiềm ẩn sai số nhất định về giá vật tư đầu vào biến động theo mùa vụ.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi khảo sát liên xã trong vùng chỉ dẫn địa lý chè Tân Cương (xã Tân Cương, Phúc Trìu, Phúc Xuân) để so sánh hiệu quả kinh tế - kỹ thuật theo các quy mô làng nghề khác nhau.
  • Nghiên cứu chuyên sâu về đánh giá chuỗi giá trị và sự phân chia lợi nhuận giữa các tác nhân (hộ trồng chè - thương lái - cơ sở chế biến - đơn vị phân phối bán lẻ) trong chuỗi sản phẩm chè an toàn VietGAP.
  • Đánh giá khả năng kết hợp giữa làng nghề chè truyền thống với mô hình phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm nông nghiệp ven vùng đệm danh thắng Hồ Núi Cốc.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành: Các ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý tài nguyên và Khuyến nông tại các trường đại học khối Nông - Lâm - Ngư nghiệp tham khảo cấu trúc một đề tài nghiên cứu kinh tế nông hộ và phương pháp hạch toán chi phí - thu nhập theo sào.
• Cán bộ khuyến nông và nhà quản lý địa phương: Cán bộ chuyên trách nông nghiệp, kinh tế tại UBND xã Phúc Xuân và Phòng Kinh tế/Trạm Khuyến nông TP Thái Nguyên sử dụng các số liệu thực tế về đất đai, giống cây trồng, sản lượng và các khó khăn của làng nghề để xây dựng kế hoạch khuyến nông, hỗ trợ vốn và đào tạo nghề chế biến chè.
• Các phần nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Mục Phương pháp nghiên cứu: Khung hệ thống chỉ tiêu tính toán $GO, IC, VA, Pr$ và các chỉ số hiệu quả vốn, hiệu quả lao động trên 1 sào đất trồng chè.
  • Mục Cơ sở lý luận: Hệ thống hóa chi tiết các biện pháp kỹ thuật canh tác chè (đốn chè theo từng mức độ, bón phân N-P-K, đặc điểm các dòng giống chè cành mới so với chè Trung du).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao chè được chọn làm cây kinh tế mũi nhọn tại xã Phúc Xuân?

Xã Phúc Xuân nằm sát dãy Tam Đảo, sát Hồ Núi Cốc, đất đai feralit macma axit hơi chua (pH từ 5,5 đến 7) chứa nhiều vi lượng phù hợp với cây chè. Trong xã có 1.430 hộ thì có trên 1.200 hộ tham gia sản xuất kinh doanh chè. Xã có 9 xóm được công nhận làng nghề truyền thống và thuộc vùng chỉ dẫn địa lý chè đặc sản Tân Cương.

2. Quy mô mẫu điều tra thực tế trong nghiên cứu được lựa chọn như thế nào?

Tác giả đã chọn mẫu ngẫu nhiên gồm 60 hộ gia đình trực tiếp sản xuất chè trên địa bàn 2 xóm trọng điểm của xã: 30 hộ tại xóm Cây Thị và 30 hộ tại xóm Đèo Đá, kết hợp phỏng vấn sâu 3 cán bộ Ban chủ nhiệm làng nghề và 3 trưởng thôn.

3. Năng suất và sản lượng chè xã Phúc Xuân đạt được vào năm 2015 là bao nhiêu?

Năm 2015, tổng diện tích chè của xã Phúc Xuân đạt 324 ha (trong đó có 312 ha chè trong thời kỳ kinh doanh), năng suất đạt 152 tạ chè búp tươi/ha và tổng sản lượng chè búp tươi thu hoạch toàn xã đạt 4.924,8 tấn.

4. Cơ cấu đất đai của xã Phúc Xuân có đặc điểm phân bổ ra sao?

Theo số liệu năm 2016, trong tổng số 1.982 ha đất tự nhiên của xã, đất lâm nghiệp chiếm diện tích lớn nhất với 871 ha (43,80%), tiếp theo là đất sản xuất nông nghiệp với 483 ha (24,37%), đất phi nông nghiệp 357,4 ha (18,03%), đất ở 143 ha (7,46%), đất nuôi trồng thủy sản 38,3 ha (1,93%) và đất chưa sử dụng còn 89,3 ha (4,41%).

5. Những trở ngại lớn nhất trong khâu sản xuất và tiêu thụ chè tại Phúc Xuân là gì?

Các khó khăn chính gồm: sản xuất chủ yếu theo quy mô hộ gia đình manh mún; thiếu nước tưới trong mùa khô do phụ thuộc nguồn tự nhiên; thiếu vốn đầu tư cải tiến máy móc; lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy trình; sản phẩm làng nghề chưa xây dựng được thương hiệu mạnh và thường xuyên bị tư thương ép giá.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hà Nghiệp Thuận đã phản ánh bức tranh toàn diện về hoạt động sản xuất và kinh doanh tại làng nghề chè truyền thống xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2013 - 2016. Thông qua việc phân tích chuỗi dữ liệu thứ cấp và điều tra thực tế 60 hộ nông dân, nghiên cứu đã minh chứng hiệu quả vượt trội của việc chuyển đổi giống chè cành mới và áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào thâm canh. Các nhóm giải pháp về quy hoạch vùng nguyên liệu an toàn VietGAP, nâng cấp cơ sở hạ tầng thủy lợi và tăng cường liên kết tiêu thụ sản phẩm qua Ban chủ nhiệm làng nghề là những khuyến nghị thiết thực nhằm thúc đẩy ngành chè địa phương phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Làng nghề - một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn, góp phần vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Sự phát triển làng nghề đã góp phần xóa đói, giảm nghèo, giải quyết lao động nông nhàn, tăng thu nhập ở nông thôn và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Đảng và Nhà nước nhận thức được tầm quan trọng của làng nghề nông thôn trong quá trình phát triển kinh tế xã hội đất nước, đã ban hành hàng loạt chính chính sách hỗ trợ lĩnh vực kinh tế này.

Trong nghị quyết 26/NQTW tại hội nghị 7/2008 của ban chấp hành Trung Ương khóa X của Đảng cộng sản Việt Nam về “Nông nghiệp, nông dân và nông thôn” đã khẳng định việc phát triển bền vững các nghành nghề ở nông thôn có vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Tuy nhiên, sự phát triển của làng nghề Việt Nam hiện nay vẫn còn nhiều mặt hạn chế như: các làng nghề mang tính tự phát, nhỏ lẻ; trang thiết bị thủ công, đơn giản, công nghệ lạc hậu; hiệu quả sử dụng nguyên, nhiên liệu thấp; ý thức của người dân trong việc bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe chưa cao. Làng nghề đứng trước nhiều khó khăn như thiếu thông tin thị trường, thị trường tiêu thụ sản phẩm không ổn định, khả năng cạnh tranh thấp, môi trường ở nhiều làng nghề bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế.

Thái Nguyên là tỉnh thuộc vùng Trung Du và miền núi phía Bắc nơi hội tụ của nhiều của nhiều giá trị tự nhiên và văn hóa. Bên cạnh đó, Thái Nguyên còn là vùng đất nổi tiếng về nghề truyền thống trồng và chế biến chè, cùng với nhiều làng nghề chè truyền thống nổi tiếng được hình thành từ lâu đời. Ở Thái Nguyên, cây chè là cây trồng chủ lực góp phần xóa đói giảm nghèo và n 2 hiện nay chè còn được coi là cây làm giàu của nhiều hộ dân. Cây chè không những đem lại hiệu quả kinh tế cao mà còn góp phần giải quyết vấn đề việc làm và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện cuộc sống người dân.

Và cây chè còn giúp phủ xanh đất trống đồi núi trọc, cải tạo đất, tăng độ phì đất, bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó sản phẩm chè hiện nay là mặt hàng xuất khẩu chiếm vị trí quan trọng. Thái Nguyên rất chú trọng việc khôi phục và phát triển các làng nghề trên địa bàn tỉnh đặc biệt là làng nghề chè truyền thống. Hiện nay, trên toàn tỉnh có 162 làng nghề, trong đó có 140 làng nghề chè truyền thống.

Việc bảo tồn, khôi phục các làng nghề thủ công truyền thống nói chung và làng nghề chè nói riêng (bảo vệ, lưu giữ, truyền lại) và phát huy giá trị để làng nghề có thể tiếp tục phát triển bền vững là rất cần thiết. Tuy nhiên các làng nghề chè vẫn còn tồn tại nhiều bất cập như: quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, lạc hậu nên hiệu quả sản xuất kinh doanh chè chưa cao, chưa giải quyết được vấn đề đầu ra ổn định cho sản phẩm chè của các hộ làng nghề, sản phẩm làng nghề chưa có thương hiệu khả năng cạnh tranh với sản phẩm thị trường không cao, ô nhiễm môi trường xung quanh làng nghề. Năng lực quản lý và tổ chức hoạt động kinh tế chung còn kém. Mối liên kết giữa làng nghề với nhau và với doanh nghiệp còn lỏng lẻo.

Để nghiên cứu tình trạng trên và đưa ra giải pháp nhằm phát triển làng nghề chè, tôi lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển làng nghề chè truyền thống tại địa bàn xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng làng nghề chè tại xã Phúc Xuân, từ đó đưa ra một số giải pháp thúc đẩy sự phát triển của làng nghề tại vùng chè đặc sản xã Phúc Xuân. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được thực trạng phát triển của làng nghề chè tại xã Phúc Xuân.

- Phân tích được thuận lợi và khó khăn trong phát triển làng nghề chè. - Đề xuất một số giải phát thúc đẩy sự phát triển của làng nghề chè. Ý nghĩa khoa học của luận văn Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế, tạo điều kiện cho sinh viên tích lũy kiến thức và kinh nghiệm trong thực tiễn. - Rèn luyện các kỹ năng thu thập và xử lý số liệu, viết báo cáo.

- Dùng làm tài liệu tham khảo và góp phần tạo tiền đề cho sự phát triển các đề tài khác. Ý nghĩa thực tiễn Đánh giá thực trạng phát triển làng nghề tại xã Phúc Xuân và nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển làng nghề. Trên cở sở đó đề xuất giải pháp phát triển làng nghề tại xã phúc xuân. n 4 PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở lý luận của đề tài 2. Một số khái niệm cơ bản về nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống - Nghề truyền thống là nghề được hình thành từ lâu đời, tạo ra những sản phẩm độc đáo, có tính riêng biệt, được lưu truyền và phát triển đến ngày nay hoặc có nguy cơ bị mai một, thất truyền. [6] - Làng nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư cấp thôn, ấp, bản, làng, buôn hoặc các điểm dân cư tương tự trên địa bàn xã, thị trấn, có các hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau. [6] - Làng nghề là khi một làng nào đó ở nông thôn có một hay một số nghề thủ công được tách khỏi nông nghiệp và kinh doanh độc lập thì đó là làng nghề.

[6] - Làng nghề truyền thống là đơn vị dân cư cùng làm sản xuất những mặt hàng có từ lâu đời, những sản phẩm này có nét đặc thù riêng đặc trưng cho vùng và con người ở đó. [6] * Tiêu chí công nhận nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống. - Tiêu chí công nhận nghề truyền thống phải đạt 3 tiêu chí: + Nghề đã xuất hiện tại địa phương từ trên 50 năm tính từ thời điểm đề nghị công nhận. + Nghề tạo ra những sản phẩm mang bản sắc văn hóa dân tộc.

+ Nghề gắn với tên tuổi của một hoặc nhiều nghệ nhân hoặc tên tuổi của một làng nghề. [6] n 5 - Tiêu chí công nhận nghề truyền thống, làng nghề truyền thống phải đạt 3 tiêu chí: + Có tối thiểu 30% tổng số hộ trên địa bàn tham gia hoạt động ngành nghề nông thôn. + Hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định tối thiểu 2 năm tính đến thời điểm đề nghị công nhận. + Chấp hành tốt chính sách pháp luật nhà nước.

[6] - Tiêu chí công nhận làng nghề truyền thống: Làng nghề truyền thống phải đạt tiêu chí làng nghề và có ít nhất một nghề truyền thống. Phân loại làng nghề Hiện nay có nhiều cách phân loại làng nghề gồm: Phân loại theo tuổi đời làng nghề (có làng nghề truyền thống và làng nghề mới). Phân loại theo quy mô sản xuất và quy trình công nghệ. Phân loại theo ngành sản xuất và loại hình sản phẩm.

Phân loại theo nguồn nước thải và mức độ ô nhiễm. Phân loại theo thị trường tiêu thụ sản phẩm. Phân loại theo mức độ sử dụng nguyên liệu. Dựa vào tổng hợp các tiêu chí phân loại trên, làng nghề được phân thành các nhóm chính sau đây: Làng nghề dệt, nhuộm, ươm tơ, thuộc da: Các làng nghề này thường có từ lâu đời, có sản phẩm mang tính lịch sử, văn hóa, bản sắc địa phương như lụa tơ tằm, thổ cẩm, dệt may… Quy trình sản xuất không thay dổi nhiều, với lao động tay nghề cao.

Tại các làng nghề này lao động nghề thường là lao động chính cao hơn tỷ lệ lao động nông nghiệp. [3] Làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm, chăn nuôi và giết mổ: Số lượng làng nghề lớn, phân bố khá đều trên cả nước, phần nhiều sử dụng lao n 6 động nông nhàn, không yêu cầu trình độ cao, hình thức sản xuất thủ công và ít thay đổi quy trình sản xuất so với thời điểm khi làng nghề hình thành. Các làng nghề truyền thống như nấu rượu, đậu phụ, bánh đa nem, miến dong, bún, bánh… Với nguyên liệu chính là gạo, khoai ngô, sắn, đậu, mỳ. Phế phụ phẩm cảu các sản phẩm này thường được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi ở quy mô hộ gia đình.

Ngoài ra, các làng nghề cơ khí chế tạo và đúc kim loại với nguyên liệu chủ yếu là sắt vụn, sắt thép phế liệu cũng xếp vào loại hình làng nghề này. Đa số các làng nghề nằm ở phía bắc với công nghệ sản xuất từng bước cơ khí hóa. [3] Làng nghề sản xuất vật liệu xây dựng và khai thác đá: Hình thành từ hàng trăm năm nay, tập trung ở những vùng có khả năng cung cấp nguyên liệu cơ bản cho hoạt động xây dựng. Lao động gần như hoàn toàn thủ công, quy trình công nghệ thô sơ, tỷ lệ cơ khí hóa thấp, ít thay đổi.

[3] Làng nghề thủ công mỹ nghệ: Gồm các làng nghề gốm, sành sư, thủy tinh mỹ nghệ, chạm khắc đá, sản xuất mây tre đan, chạm mạ vàng bạc, đồ gỗ mỹ nghệ, sơn mài, làm nón, dệt chiếu, thêu ren… Đây là nhóm nghề chiếm tỷ trọn lớn về số lượng, có truyền thống lâu đời, sản phẩm có giá trị cao, mang đậm nét văn hóa đặc trưng địa phương, dân tộc. Lao động đòi hỏi có tay nghề cao, chuyên môn hóa, tỷ mỷ và sáng tạo, quy trình sản xuất ít thay đổi. [3] Các nhóm nghề khác: Gồm ngành nghề chế tạo nông cụ thô sơ như cày bừa, cuốc xẻng, liềm hái, mộc gia dụng, đóng thuyền, làm quạt, đan vó, đan lưới… Những làng nghề nhóm này xuất hiện từ lâu đời, sản phẩm phục vụ trực tiếp nhu cầu sinh hoạt và sản xuất của địa phương. Lao động thủ công với số lượng và chất lượng ổn định.

[3] n 7 Bộ Tài Nguyên và Môi trường dự báo, nhìn chung số lượng làng nghề trong tương lai có xu hướng tăng lên trừ ngành vật liệu xây dựng sẽ giảm do phải cạnh tranh với nhiều sản phẩm sản xuất công nghiệp.