phần mở đầu, kết luận và lài liệu tham khả0 đojợc số cục thành 3 chơơng: chơiơng 1: Tông quan về các mô hình và tình hình nghiên cứu dự sá0 lũ chơiơng 2: Đặc điểm điều kiện ty nhiên và lũ lụt hệ thống sông hồng — Thái bìn chơiơng 3: Ứng dụng mô hình Mike dự sá0 lũ hệ thống sông hồng - Thái bình Tr0ng quá trình thực hiện nghiên cứu, mặc dù đã cố gắng hết sức nhoỊng d0 giới hạn về mặt thoi gian luận văn không lránh khỏi những lhiếu sói, kính mOng cdc thầy cô cùng đồng nghiệp góp ý để luận văn ngày càng có ý nghĩa hơn. chŒ|ƠNG 1: TÔIG QUAI VÈ cÁc MÔ hìHh VÀ TìHh hìITh HGhIÊI cỨU DỰ bÁ0 LŨ 1. Giới Hhiệu chung Việc nghiên cứu và dự sá0 mgga, lũ, lụi là vấn đề đã đơjợc rất nhiều cơ quan và lác giả lr0ng cũng nhơ| ng0ài nojớc quan lâm. các kết quả nghiên cứu đã đại đojợc là những nền lắng ch0 công lác qui h0ạch lũ và phát triển kinh lế xã hội.
Tuy nhiên d0 những nhu cầu thực lế, đối lơjợng liến hành nghiên cứu dự sá0 của các nghiên cứu có những đặc hò khác nhau nhơi nghiên cứu dự sá0 lũ ch0 hệ thong sông chính, nghiên cứu dự sá0 lũ ch0 hồ chứa, ch0 vòng hạ du và nghiên cứu dự sá0 lũ ch0 việc quản lý - và qui h0ạch lơu vực. Thing nam gan day, Wha node đã dành sự quan lâm, đầu tơi thích đáng đúng với lầm quan lrọng của khu vực đồng sằng bắc bộ. Kinh lế xã hội phái lriển cũng lạ0 ra nguy cơ thiệt hại d0 lũ lụi càng lớn. DO đó, việc cảnh sá0, dự sá0 lũ lụi kịp thời và chính xác sẽ góp phần rất quan trọng để giảm thiệt hại về ngơtời và lài sản.
Mặt khác, việc phát lriển kinh lễ xã hội cần gắn liền với công tác quy h0ạch phòng chống lũ lụi thi sự phái triển đó mới sền vừng và có hiệu quả. Mội số nghiên cứu dự sá0 lũ lrên hề giới Trên thế giới việc nghiên cứu, áp dụng các mô hình thủy văn, thủy lực ch0 các mục đích lrên đã đojợc sử dụng khá phổ biến; nhiều mô hình đã đojợc xây dựng và áp dụng ch0 dự sá0 hồ chứa, dự sá0 lũ ch0 hệ thống sông, ch0 công lác qui h0ạch phòng lũ. Mội số mô hình đã đơjợc ứng dụng thực lế lr0ng công lác mô phỏng và dự sá0 dòng chảy ch0 các lơiu vực sông có thể đơqợc liệt kê ra nhơi sau: Viện Thủy lực Dam Mach (Danish hydraulics Institute, Dhl) x4y dung phan mềm dự sá0 lũ sa0 gồm: Mô hình IIAM tính l0án và dự sá0 dòng chảy itr moja; M6 hình Mike I1 lính l0án thủy lực, dự sá0 dòng chảy lr0ng sông và cảnh sáO0 ngập lụt. 6 Phần mềm này đã đơợc áp dụng rất rộng rãi và rấi thành công ở nhiều ngiớc lrên thế giới.
Tr0ng khu vực châu Á, mô hình đã đơxợc áp dụng để dự sá0 lũ lou vực sông Mun-chi và S0ngkla ở Thái Lan, lơu vực sông ở bangladesh, và IndOnesia. hiện may, công ly lơi vẫn cTI của [hat bản đã mua sản quyền của mô hình, thực hiện những cải tiến để mô hình có thể phù hợp với điều kiện thuỷ văn của Ihậi bản. Wallingf0rd kết hợp với hacr0w đã xây dựng phần mềm iSIS ch0 tính l0án dự bá0 lũ và ngập lụi. Phần mềm sa0 gồm các môđun: Mô hình đơiờng đơn vị lính l0án va du 540 dong chay tr moja; mô hình iSIS lính l0án thủy lực, dự sáO dòng chảy lr0ng sông và cảnh sá0 ngập lụi.
Phần mềm này đã đojợc áp dụng khá rộng rãi ở nhiều nơjớc lrên thế giới, đã đojợc áp dụng ch0 sông Mê Kông lr0ng chơJơng lrình Sử dụng Ilojớc d0 ủy hội Mê Kông Quốc lế chủ trì thực hiện. ở Việt Ilam, mô hình iSIS dojgc su dung dé lính l0án tr0ng dự án phân lũ và phái triển thủy loi low vac sông Đáy d0 hà Lan tai tro. Trung lâm khu vực, STALTT Đông Ilam á (SOulheast Asia STAITT IegiOnal cenler) đang xây dựng "hệ thống dự sá0 lũ thời gian thực ch0 lơiu vực sông Mê Kông". hệ thống này đơjợc xây dựng dựa lrên mô hình thủy văn khu vực có thông số phân só, lính l0án dòng chảy từ mola.
hệ thống dự sá0 đojợc phân thành 3 phần: thu nhận số liệu từ vệ linh và các tram hy động, dự sá0 thủy văn và dự páO ngập lụi. Thời gian dự kiến dự sá0 là I hOặc 2 ngày. Viện Điện lực (EDF) của Pháp đã xây dựng phần mềm TELEMAc lính các pai 104m thuỷ lực 1 và 2 chiều. TELEMAc-2D là phần mềm lính l0án thủy lực 2 chiều, nằm lr0ng hệ thống phần mềm TELEMAc.
TELEMAc-2D đã đøjợc kiếm nghiệm the0 các liêu chuẩn nghiêm ngặt của châu Âu về độ lin cậy; mô hình này đã đơjợc áp dụng lính l0án rất nhiều nơi ở cộng hòa Pháp và trên thế giới. Ở Việt Ilam, mô hình đã đơjợc cài đặt lại Viện cơ học hà Ilội và Kh0a Xây dựng - Thuỷ lợi - Thuỷ điện, Troiờng Đại học Kỹ thuật Đà nẵng và đã đơjợc áp dụng thử nghiệm đề lính l0án dòng chảy lràn vòng Vân cốc- Đập Đáy, lơiu vực sông hồng dOan trojéc ha Idi, va lính l0án ngập lụi khu vực thành phố Đà Ilẵng. Trung lâm kỹ lhuậi thủy văn (Mỹ) đã xây dựng sộ mô hình hEc-I để lính l0án 8 thủy văn, tr0ng đó có hEc-IF là chơJơng trình dự sá0 lũ từ mơia và diễn 10án lũ tr0ng sông. Mô hình đã đojợc áp dụng rất rộng rãi lrên lhế giới.
ở châu Á, mô hình đã đojợc áp dụng ở IndOnesia, Thái Lan. Mô hình cũng đã đojợc áp dụng đề lính 10án lũ hệ thống sông Thu bồn ở Việt [lam. Gần đây, mô hình đơjợc cải liến và phái triển thành hM§S có gia0 điện đồ h0a thuận lợi ch0 ngoời sử dụng. Tr0ng một nghiên cứu về hệ thống dự sá0 lũ ch0 sông Marilsa và Tundzha, T0elevink và cộng sự đã kết hợp sử dụng mô đun mơia - dòng chảy Mike 11-THAM và mô đun thủy lực Mike 11-hD dé tién hamh dự sá0.
các mô hình này đã đơjợc hiệu chỉnh sử dụng số liệu các trận lũ năm 2005 và 2006. Kết quả lừ hai mô hình này đoợc kết hợp sử dụng với phần mềm Fl00dWalch để kết xuất ra mực nơjớc dự sá0 và các cảnh sá0 lại các điểm xác định. Kết quả ch0 thấy rằng, số liệu đầu và0 quyết định độ lớn của thời gian dự kiến. Kết quả sẽ chính xác hơn nếu thời gian dự kiến ngắn và ngojợc lại.
Tr0ng nghiên cứu này cũng đã sử dụng chức năng cập nhật mực nơjớc và lou lojong tinh 10án the0 mực nojớc và lơiu loiợng thực đ0 lại các vị trí biên đầu và0. Mộti số nghiên cứu dự sá0 lũ ở Việt IIam Mội số mô hình lhủy lực đã đojợc áp dụng có hiệu quả để diễn l0án dòng chảy lr0ng hệ thống sông và vùng ngập lụt ở nơjớc †a. Mô hình S0GTEAh đã đơjợc áp dụng thành công lr0ng công lác khai thác, lính l0án dòng chảy tràn lr0ng hệ thống kênh rạch và các ô trũng; Mô hình MASTEI' MODEL ứng dụng ltr0ng nghiên cứu qui h0Oạch ch0 vùng hạ lơiu sông cửu LŨng vàO0 năm 1988; Mô hình MEKSAL đoøJợc xây dựng và0 năm 1974 để lính l0án sự phân số dòng chảy mùa cạn và xâm nhập mặn lr0ng vùng hạ loiu các sông; Mô hình VIFSAP đã đơxợc áp dụng ch0 việc lính l0án dòng chảy lũ và dòng chảy mùa cạn ch0 vùng đồng bằng; Mô hình SAL và mô hình KOD đã có những đóng góp đáng kể lr0ng việc lính l0án lũ và xâm nhập mặn đồng bằng cửa sông; Mô hình DhM đã đgjợc áp dụng thành công lr0ng lính l0án nguy cơ ngập lụi hạ lou lơiu vực Thu bồn - Vũ Gia, và nghiên cứu thủy lực hạ lou sông hồng lr0ng lroiờng hợp giả sử vỡ đập h0à bình, Sơn La v. Đối với lơiu vực sông hồng-Thái bình đã có một số nghiên cứu dự sá0 lũ liêu biểu nhơi: 10 - Đề lài "/Jghiên dứu xây dựng công qụ tính l0án và dự sá0 dòng chảy lũ thượng lqạu hệ thống sông hồng" (Lê bắc huỳnh, TT DbKTTVTQ|) 11 Sông Đà Sông Lô [teen Hà Giang soma cal Sông Gam Sông Thao Thượng {thượng nguồn 2 nguồn tị Khu giữa —_ 2 Bắc Quang Bắc Mê Sông Chầy Ngoi Thia Thượng nguồn ‡ Bảo Hà Việt Trì hình 1.
So dé looi lạm dự sá0 thojợng lou sông hông (Hguốn:TTQGDBbKTTV TW) Thành quả: Đã xây dựng đojợc hệ thống dự sá0 thủy văn ch0 các lơiu vực sông Đà, Tha0, Lô, vận hành hồ chứa h0à bình và diễn l0án lũ về hạ lơu đến tram Son Tây, hà Hội. Đề tài đã lạ0 dựng đơxợc nền lảng ch0 việc áp dụng mô hình thủy văn dé dự sá0 lũ, kết quả lính l0án của đề lài khá tốt và đã đơiợc TTDbKTTVT| sổ sung và dgja va0 du sá0 lác nghiệp. cần nghiên cứu liếp: (1) Đề lài có lính nghiên cứu cơ sản, choIa thành một công nghệ h0àn chỉnh để dòng và0 dự sá0 tác nghiệp; (2) vì thiếu số liệu phía Trung Quốc ch0 nên đã phải xử lý siên trên sằng phoJơng pháp hồi qui, vi thé có hạn chế về độ chính xác; (3) số liệu dùng trOng lính l0án và hiệu chỉnh mô hình là đến năm 1996, cần đojợc cập nhật số liệu; (4) hơn nữa, nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở dự sá0 thủy văn đến các lrạm Sơn Tây và hà Ilội chơIa có khả năng áp dụng ch0 cả hệ thống sông hồng- Thái bình. - Đề lài "Ứng dụng mội số mô hình thích hợp đề dự oá0 lũ thgợng lạu hệ thống 12 sông Thái bình" (Iguyễn Lan châu, TT DbKTTVTQỊ|).
13 Thành quả: Trên cơ sở phân lích các hình thế thời liết gây mơa và chế độ ng‡ớc lũ ở thơjợng lơiu sông Thái bình (sông cầu, sông Thojơng, sông Lục Ilam), đã nghiên cứu ứng dụng các mô hình TAIIK, AM và phojơng pháp hồi quy sội để lính l0án, dự sáO0 quá trinh dòng chảy lũ lại Thái Ilguyên lrên sông cầu, Phủ Lạng Thojơng lrên sông Thojơng và Lục [lam lrên sông Lục Ilam. Kết quả nghiên cứu ch0 thấy kết quả lính l0án và dự sá0 dòng chảy lũ the0 3 mô hình nêu lrên đều ch0 kết quả lối. Mô hình đã đơjợc TT DbKTTVT(| sổ sung và đơa và0 dự sá0 tác nghiệp thử nghiệm lừ năm 2000. cần nghiên cứu liếp: cũng lơiơng lự nhơi đề lài ở trên, (1) Đề lài có lính nghiên cứu cơ sản, chơia thành mội công nghệ h0àn chỉnh để dòng và0 dự sá0 lác nghiệp; (2) gặp khó khăn lr0ng giải quyết node vat lại tram chi, va choja xét hét lojong gia nhập khu giữa, hạ lơiu của các trạm lính l0án; (3) nghiên cứu chỉ mới dừng lại ở dự sá0 thủy văn đến các trạm Thác bơiởi, cầu Sơn, chũ và Phả Lại, choỊa có khả năng áp dụng ch0 cả hệ thống sông hồng-Thái bình.