Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VE TRUYEN THONG LIEN QUAN DEN VAN DE KINH TE BIEN DAO 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1.1 Truyền thông Truyền thông ra đời cùng với sự phát triển của xã hội loải người, trên thé giới có nhiều khái niệm khác nhau về truyền thông. Theo định nghĩa chung nhất về truyền thông của PGS.TS Nguyễn Văn Dững (Chủ biên) và TS. Đỗ Thị Thu Hằng, “Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm.
chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăng cường hiểu biết lẫn nhau, thay đổi nhận thức, tiễn tới điều chỉnh hành vi và thái đội phù hợp với nhu cầu phát triển của cá nhân/ nhóm/ cộng đồng/xã hội. Trong đó, căn cứ vào tính chủ dich trong truyền thông, có thé phân chia thành: Truyền thông kinh nghiệm, truyền thông không chủ đích và truyền thông có chủ đích. Xét về truyền thông có chủ đích là hoạt động truyền thông có mục đích, được xác định rõ ràng với các kế hoạch, quá trình truyền thông. Các hoạt động truyền thông được thực hiện bởi các nhà hoạt động truyền thông chuyên nghiệp luôn là hoạt động truyền thông có chủ đích.
Tính chủ đích thể hiện cao ở các chương trình/ dự án, chiến dịch truyền thông với những chiến lược và các mục tiêu thống nhất cho nhiều hoạt động truyền thông có tổ chức trong các thời điểm khác nhau hoặc cùng thời điểm, nhằm đạt được sự tác động mạnh mẽ từ các nhà truyền thông. Trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí, PGS. Nguyễn Văn Dững định nghĩa như sau: “Truyền thông là quá trình liên tục trao đồi thông tin, tư tưởng, tình cảm., chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người với nhau nhằm mở rộng hiểu biết, nâng cao nhận thức, tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp với nhu cau phát triển của cá nhân, của nhóm và của cộng đồng xã hội nói chung, bảo dam sự phát triển bền vững”. 16 Trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí truyền thông của tập thé tác giả Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang thì định nghĩa: “Truyền thông là quá trình liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kĩ năng nhăm tạo sự liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đôi trong hành vi và nhận thức” [41, tr13] 1.2 Bao chi Báo chi là sản phẩm thông tin về các sự kiện, van dé trong đời sống xã hội thể hiện băng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được sáng tạo, xuất bản định kỳ và phát hành, truyền dẫn tới đông đảo công chúng thông qua các loại hình báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử.
Trả lời cho câu hỏi báo chí là gì, trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí truyền thông của tập thể tác giả Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường, Trần Quang đã giải thích như sau: “Báo chí - loại hình hoạt động thông tin chính trị - xã hội. Đề xã hội loài người ton tại và phát triển, con người cần nhiều loại hoạt động như sản xuất của cải vật chất để duy trì sự sống, sáng tạo nghệ thuật dé thoả mãn nhu cầu tinh thần. Một phần của hoạt động đó là hoạt động báo chí nhằm cung cấp thông tin cho công chúng biết mọi sự kiện, hiện tượng diễn ra hàng ngày trong đời sống xã hội”. Nhu vậy, có thé nói hoạt động báo chí là hoạt động sáng tạo tác phẩm báo chí, cung cấp thông tin về moi mặt của đời sông xã hội, được nhiều người quan tâm, có ảnh hưởng đến số đông.3 Báo in Đây là loại hình báo chí ra đời sớm với thế mạnh là có thể thông tin, phân tích, giải thích và giải đáp những vấn đề phức tạp một cách hệ thống, sâu sắc với độ tin cậy cao.
TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn Cơ sở lý luận báo chí đã đưa ra khái niệm như sau: “Báo in là những ấn phẩm định kỳ, băng ký hiệu chữ viết, 17 hình ảnh và các ngôn ngữ phi văn tự, thông tin về các sự kiện và vấn đề thời sự, phát hành rộng rãi và định kỳ nhằm phục vụ công chúng - nhóm đối tượng nào đó với mục đích nhất định” [10, tr. Có nhiều tác giả đã đưa ra các khái niệm báo in như trong cuốn “Truyền thông đại chúng”, GS.TS Ta Ngoc Tan định nghĩa: “Báo in là những ấn phẩm định kỳ chuyên tải nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hành rộng rãi trong xã hội” [47, tr.TS Dinh Văn Hường thì định nghĩa: “Báo in là tên gọi loại hình báo chí chuyển tải thông tin và hình ảnh trên giấy, được thực hiện bằng phương tiện kỹ thuật in và được phát hành rộng rãi trong xã hội. Các ấn phẩm báo in gồm có: báo, tạp chí, phụ trương và bản tin” [27, tr. TS Dương Xuân Sơn trong cuốn Báo in Việt Nam trong thời kỳ đổi mới từ năm 1986 đến nay thì: “Báo in là ấn phâm định kỳ chuyển tải nội dung thông tin mang tính thời sự và được phát hành rộng rãi trong xã hội thông qua các công cụ như máy in, mực in, giấy in” [42, tr.
Tóm lại, có nhiều khái niệm về báo in nhưng cũng có thể hiểu đơn giản báo in là sản phẩm xuất bản định kỳ bằng nhiều hình thức khác nhau như: chữ viết, hình ảnh và các ngôn ngữ phi văn tự khác, nhằm thông tin về các van dé: thời sự, xã hội nhằm phục vụ cho công chúng, nhóm đối tượng nào đó với mục đích nhất định. Báo in được thực hiện bằng kỹ thuật in và phát hành rộng rãi trong xã hội. Truyền hình Là loại hình báo chí mà tin tức, hình ảnh được phát qua sóng truyền hình bằng âm thanh và hình ảnh động. Ưu thế chủ yếu của truyền hình là hình ảnh động về hiện thực trực tiếp.
Bên cạnh đó truyền hình cũng sử dụng những hình ảnh tĩnh như: ảnh tư liệu, mô hình, sơ đồ, biểu dé, số liệu. Theo định nghĩa của PGS.TS Nguyễn Văn Dững, “Truyền hình là kênh truyền thông chuyền tải thông điệp bằng hình ảnh động với nhiều màu sắc von có từ cuộc sông cùng với lời nói, âm nhạc, tiêng động” [10, tr.TS Ta Ngọc Tấn trong cuốn Truyền thông đại chúng đưa ra khái niệm: “Truyền hình là một loại hình phương tiện truyền thông đại chúng chuyên tải thông tin bằng hình ảnh động va âm thanh” [47, tr. Điểm mạnh của truyền hình là có cả hình ảnh và âm thanh cùng lúc, điều này giúp truyền hình có khả năng chuyền tải thông tin phong phú. Thông tin truyền hình tái hiện cuộc sống hiện thực ở trạng thái “động”.
Ngày nay, khi chất lượng kỹ thuật hình ảnh ngày càng hoàn thiện, truyền hình ngày càng hấp dẫn công chúng hơn. Báo mạng điện tứ: Là loại hình báo chí - truyền thông tồn tại, phát triển trên mạng internet toàn cầu. Dù ra đời sau nhưng ngày nay báo điện tử phát trién mạnh mẽ, đây là loại hình báo chí hội tụ được nhiều ưu điểm nổi trội của các kênh truyền thông ra đời trước đó. Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử.
Tạp chí điện tử là sản phẩm báo chí xuất bản định kỳ, đăng tin, bài có tính chất chuyên ngành, được truyền dẫn trên môi trường mạng. Trước Luật Báo chí 2016 có nhiều nghiên cứu nói về Báo điện tử và đưa ra những thuật ngữ như Báo mạng điện tử. Nguyễn Thị Trường Giang trong cuốn Báo mạng điện tử “Những vấn đề cơ bản” đã đưa ra khái niệm: “Báo mạng điện tử là một loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức của một trang web, phát hành trên mạng Internet, có ưu thế trong truyền tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời, đa phương tiện và tương tác cao” [15, tr. Trong cuốn Giáo trình Lý luận báo chí truyền thông, tác giả Dương Xuân Sơn định nghĩa: Báo điện tử (Online newparper) là loại báo xuất hiện trên Internet (World Wide Wed).
Internet là mạng thông tin diện rộng, bao 19 trùm toàn cầu, hình thành trên cơ sở kết nối các máy tính điện tử, cho phép liên kết con người lại bằng thông tin và kết nối nguồn tri thức đã tích luỹ được của toàn nhân loại trong một mạng lưu thông thống nhất. Quy mô, phạm vi ảnh hưởng của thông tin trên mạng Internet rộng lớn hơn nhiều so với các phương tiện thông tin thông thường khác. Với Internet, mọi người có khả nang va điều kiện rất thuận lợi trong viéc tiếp cận trực tiếp VỚI Các nguồn thông tin. Bên cạnh khả năng tương tác cao, báo điện tử còn có khả năng truyền thông tin đa phương tiện như có cả hình ảnh, âm thanh cùng lúc.6 Phát thanh Trên thế giới, Phát thanh ra đời từ cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.
Ra đời sau báo in, nhưng với thế mạnh của mình, phát thanh đã từng là loại hình báo chí giữ vị thế hàng đầu trong thời gian rất dài. Luật Báo chí năm 2016 định nghĩa: “Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh, được truyền dẫn, phát sóng trên các hạ tầng kỹ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau”. Nguyễn Van Dững thì phát thanh “là kênh truyền thông đại chúng sử dụng sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền di âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận. Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc tái hiện cuộc sống hiện thực.
Thông điệp được mã hoá truyền qua kênh truyền thanh và người nhận phải có máy thu thanh mới tiếp nhận được thông điệp [trl 11]. Tạ Ngọc Tan đưa ra khái niệm: “Phát thanh (radio) là loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyển tải qua âm thanh. Âm thanh trong phát thanh bao gồm lời nói, âm nhạc, các loại tiếng động làm nên hoặc minh hoa cho lời nói như tiếng mưa, gió, nước chảy, sóng v0, chim hót, tiếng vỗ tay, tiếng ôn đường phố. Thuật ngữ phát thanh 20 (radio) thực ra bao gôm cả hai loại hình nhỏ trong đó là phát thanh qua làn sóng điện từ và truyền thanh qua hệ thong dây dân” [tr.
Như vậy, có thé hiểu phát thanh là một loại hình truyền thông đại chúng, trong đó nội dung thông tin được chuyên tải qua âm thanh. Âm thanh trong phát thanh bao gồm ba yếu tố: lời nói, tiếng động, âm nhạc. Chính tiếng nói, âm nhạc và những âm thanh sống động luôn làm cho phát thanh gần gũi với đời thường, thu hút công chúng và trở nên quen thuộc trong nếp sống của mỗi người.